เสียงบรรยายธรรมของหลวงพ่อไพศาล วิสาโล เจ้าอาวาสวัดป่าสุคะโต จ.ชัยภูมิ (จัดทำโดยลูกศิษย์)
19 มี.ค. 69 - สิ้นสุดการทะเลาะในตัวเอง : การสิ้นสุดของการทะเลาะในตัวเอง ดังนั้นมันจะมีความสงบ เป็นความสงบที่ไม่ใช่ว่าไม่มีกิเลส มันก็ยังมี หรือกิเลสก็ยังมีโอกาสที่จะเกิด แต่ว่าไม่มีเหตุปัจจัยที่จะเกิดได้ เพราะว่าความหลง ซึ่งเป็นบ่อเกิดหรือเป็นเชื้อของความโกรธ ความเครียด ความเศร้า มันไม่มี ก็เหมือนกับไฟ ไฟลุกเป็นเปลวได้เพราะมีเชื้อ แล้วก็มีออกซิเจน แต่เมื่อไรก็ตามที่เชื้อหมด เมื่อไรก็ตามที่ไม่มีออกซิเจน ไฟก็ดับ กิเลสและความโกรธ ความเศร้า ความเกลียด ความเครียด อารมณ์อกุศลพวกนี้ รวมทั้งความฟุ้งด้วย มันเกิดขึ้นได้เพราะความหลง หลงเมื่อไรก็เหมือนกับกิเลสได้เชื้อไฟ แต่พอรู้สึกตัวขึ้นมาเมื่อไร ออกซิเจนหมด เชื้อหาย ไฟก็ดับ มันไม่ใช่ภาวะที่ต้องไปโรมรันพันตูกัน ซึ่งอาจจะเกิดขึ้นในใจของคนที่ใฝ่ดี ใฝ่ธรรม แต่ว่าการที่จะรับมือกับกิเลส ความคิด และอารมณ์ที่ทำให้ใจว้าวุ่น ฟุ้งซ่าน มีวิธีที่ดีกว่านั้น คือเห็นมัน
18 มี.ค. 69 - สงบได้เพราะรู้ใจ : คำว่ารู้นี่สำคัญ สงบกับรู้ไม่ได้ขัดแย้งกัน เพียงแต่ว่ารู้ในที่นี้คือรู้อาการของใจ รู้จิต รู้เวทนา ไม่ใช่รู้ข้างนอก รู้ข้างนอกอาจจะทำให้ใจไม่สงบได้ แต่ถึงจะรู้ข้างนอก ถ้าหากว่ารู้ข้างในไปด้วย เวลาตาเห็นรูป ก็มีสติเห็นใจที่กระเพื่อมขึ้นกระเพื่อมลง เวลาหูกระทบกับเสียง ก็มีสติเห็นใจยินดียินร้าย ถ้าทำอย่างนี้ได้ ความสงบก็เกิดขึ้นได้ และความสงบแบบนี้สำคัญมาก เพราะว่าไม่ได้หมายถึงการตัดการรับรู้ เรายังรับรู้โลกภายนอกได้ แต่ว่าเราไม่ได้แค่รู้นอก เรารู้ในด้วย รู้ทันความคิดและอารมณ์ที่เกิดขึ้น รู้อาการของใจที่ไปต่อสู้ผลักไส รู้สึกลบกับภาพที่เห็นหรือเสียงที่ได้ยิน รู้ทันความอยาก ความคาดหวังที่เกิดขึ้น แล้วก็ไม่ปล่อยให้มันครองใจ ความเพียรยังทำอยู่ แต่ว่าแยกเอาความอยากหรือความคาดหวังออกไป ของอย่างนี้ไม่จำเป็นต้องมาคู่กันก็ได้ แต่ส่วนใหญ่ก็จะมาคู่กัน ถ้ายิ่งมีความเพียรเท่าไร ก็ยิ่งมีความอยาก มีความคาดหวังมากเท่านั้น แต่ถ้าเราเพียรโดยที่ปลดความอยาก ความคาดหวัง หรือถึงจะมีก็รู้ทันมัน ถ้าเรารู้เรื่องโลกภายนอก แล้วรู้อาการของใจ ความสงบก็เกิดขึ้นในใจเราได้ ไม่จำเป็นต้องปิดหูปิดตาอย่างลิงสองตัวนั้นก็ได้ ตาก็ยังเห็นรูป หูยังได้ยินเสียง แต่มีสติเห็นใจ เห็นอารมณ์ เท่านี้ก็ทำให้เกิดความสงบในใจขึ้นมาได้
17 มี.ค. 69 - เปิดโอกาสให้สติทำงาน : ถ้าเรารู้จักให้สติทำงาน เราไม่ทำงานแทนสติ การปฏิบัติก็จะเป็นเรื่องง่าย แต่ว่าก็ต้องอดทน อย่าใจร้อน เพราะถ้าใจร้อนแล้วเราก็จะไปทำงานแทนสติ แล้วสติก็จะไม่มีโอกาสได้เติบโต ได้พัฒนาเลย ถ้าเราให้สติทำงาน เราก็จะเหนื่อยน้อย การปฏิบัติก็จะไม่ใช่เรื่องยาก ทำได้ทั้งวัน อาจจะเมื่อยเพราะเดินมาก แต่ว่าไม่เวียนหัว ไม่แน่นหน้าอก ไม่เครียด เพราะว่าเราให้สติทำงาน แต่ที่เวียนหัว แน่นหน้าอก เครียด เพราะว่าเราไปทำงานแทนสติ คือไปตั้งใจมาก ไปห้ามความคิด แทนที่จะมีสติรู้ทันความคิด ก็ไปห้ามความคิดซะ ก็เลยเครียด ซึ่งทั้งหมดนี้ก็เป็นเพราะความคาดหวัง
16 มี.ค. 69 - เพียรแต่ไม่คาดหวัง : ก็ให้เราวางใจให้ดี มีความเพียร ก็เต็มที่เลย แต่ว่าความอยาก ความคาดหวัง ลืมมันไปก่อน หรือวางเอาไว้ แต่ถ้ายังเผลอผุดขึ้นมาในใจ ก็ให้แค่รู้ทันมัน อย่าไปห้าม อย่าไปเบรกมัน แค่เห็นว่าตอนนี้มีความอยาก ตอนนี้มีความคาดหวัง แค่เห็นมัน รู้ทันมัน หรือที่เรียกว่ารู้ซื่อ ๆ มันก็จางคลายและถ้าเราวางจิตวางใจได้แบบนี้ การปฏิบัติจะทำได้ทุกที่ ทำได้ทุกเวลา ไม่จำเป็นต้องมาปฏิบัติที่วัด ไม่จำเป็นต้องไปที่ที่สงบ ไปที่ไหน อยู่บนรถ เดินทาง อยู่บนถนน หรือว่าทำงาน อยู่ท่ามกลางผู้คน ก็ปฏิบัติได้ เพราะว่าไม่ได้เรียกร้องความสงบ จิตฟุ้งปรุงขึ้นมาก็รู้ หงุดหงิดก็รู้ เพราะเราไม่ได้มุ่งเอาคุณภาพของจิตว่าต้องสงบ ต้องนิ่ง ฟุ้งก็รู้ นิ่งก็รู้ หงุดหงิดก็รู้ เพราะว่าความรู้ทันความคิดและอารมณ์นี่เอง ที่จะทำให้สติของเราเติบโต เพราะฉะนั้น ที่สำคัญคือ มีความเพียรน่ะดีแล้ว แต่ให้วางความอยากความคาดหวังลง ไม่อย่างนั้น เราก็จะปฏิบัติด้วยความเครียดด้วยความทุกข์
15 มี.ค. 69 - ฝึกใจให้เหมือนใบบัว : ถ้าไม่มีโคลนตม ก็ไม่มีดอกบัว No Mud, No Lotus ฉะนั้นเวลาเราเจอความทุกข์หรือเจอปัญหา ลองมองดี ๆ อย่ามัวแต่เศร้าโศกเสียใจ ลองมองดูดี ๆ แล้วจะเห็นธรรมะ ทุกข์อยู่ไหน ธรรมะอยู่ตรงนั้น หรือว่าจะพูดให้ใกล้ตัวหน่อยก็คือ ปัญหาอยู่ตรงไหน ธรรมะอยู่ตรงนั้น ฉะนั้นถ้าเรารู้จักมองให้ดี ๆ ทุกข์หรือปัญหาก็ทำให้ใจเราสว่างด้วยปัญญา อันนี้ก็เป็นสิ่งที่เราสามารถจะเรียนรู้ได้จากดอกบัวและใบบัว ฉะนั้นพุทธศาสนานี้จึงให้ความสำคัญกับใบบัวและดอกบัวมาก หนังสือทำวัตรของเราก็มีแต่รูปใบบัว ดอกบัว พระพุทธรูปก็มีฐานบัว แล้วก็มีการเอาดอกบัวมาเคารพเป็นเครื่องสักการะ
6 มี.ค. 69 - อยู่กับกิเลสเหมือนน้ำกับใบบัว
1 มี.ค. 69 - ทุกข์มีเพราะยึด ทุกข์หลุดเพราะปล่อย
27 ก.พ. 69 - อย่าปล่อยให้ความคิดเป็นนายเรา
17 ก.พ. 69 - อันตรายของความยึดว่าเป็นตัวกูของกู
12 ก.พ. 69 - เจออะไร ก็ได้เรียนรู้เสมอ
4 ก.พ. 69 - สิ่งที่ควรถนอมรักษาอย่างยิ่ง
3 ก.พ. 69 - ทำอะไรก็เข้าใจจุดมุ่งหมาย
2 ก.พ. 69 - รับมืออย่างไรกับความเครียด
1 ก.พ. 69 - มีโอกาสก็ไม่ทำเพราะใจใฝ่ธรรม
31 ม.ค. 69 - คุณค่าของความดี ความจริงและความสุข
28 ม.ค. 69 - มองให้เป็นก็เห็นประโยชน์ต่อทุกสิ่ง
26 ม.ค. 69 - รักษาใจอย่าให้ไหลตามกระแส
25 ม.ค. 69 - ฝึกจิตให้นิ่ง ทำใจให้สงบ
23 ม.ค. 69 - ภาวนาอย่างไรในชีวิตประจำวัน
21 ม.ค. 69 - ฝึกจิตให้เป็นอิสระจากโลกธรรม
18 ม.ค. 69 - เห็นต่างกันได้ ไม่ต้องเกลียดกัน
17 ม.ค. 69 - เจออะไร ใจก็นิ่งได้ใจสงบ
8 ม.ค. 69 - หมั่นระบายขยะออกจากใจ : เพราะความโกรธ ความโศก หรืออารมณ์อกุศล นอกจากบงการให้เราทำตามอำนาจของมันแล้ว ก็ยังบงการให้ใจเราหวนคิดถึงเหตุการณ์ต่างๆ ที่ทำให้โกรธ ทำให้เศร้าอยู่เสมอ เหมือนกับว่าเป็นการเติมเชื้อให้กับอารมณ์เหล่านี้ แล้ววิธีที่จะเติมเชื้อให้อารมณ์เหล่านี้ ส่วนหนึ่งก็คือเกิดจากการที่ทำตามอำนาจของมัน และการที่หวนนึกถึงเหตุการณ์ต่างๆ ที่ทำให้เกิดความโกรธ ทำให้เกิดโทสะ ทำให้เกิดความเศร้า ลองสังเกตดู คนที่เจ้าอารมณ์ ก็จะชอบจะหวนคิดกลับไปนึกถึงเหตุการณ์ต่างๆ ซึ่งก็ทำให้จิตใจเราย่ำแย่ ทำให้ขยะเพิ่มพูนมากขึ้น สติสำคัญตรงนี้ เพราะสติช่วยทำให้ใจไม่ไปหวนนึก เพื่อปลุกอารมณ์ที่เป็นขยะ ให้เกิดขึ้นในใจ หรือหมักหมมสะสมในใจ ในด้านหนึ่งสติหรือความรู้สึกตัว ทำให้เราไม่ตกอยู่ในอำนาจของมัน สั่งให้ด่าเราก็ไม่ทำ สั่งให้ซึมเศร้าดำดิ่ง เราก็กลับกระตือรือร้น ขวนขวาย ไม่ยอมนั่งเจ่าจุกหรือซึมเซา ให้มีความกระฉับกระเฉง สั่งให้ใจหวนไปนึกถึงเหตุการณ์เก่าๆ เพื่อปลุกเร้าอารมณ์โกรธ เศร้า เครียด ก็เพราะสติทำให้เกิดความรู้สึกตัว กลับมาอยู่กับปัจจุบัน กลับมาอยู่กับสิ่งที่กำลังทำในปัจจุบัน
7 ม.ค. 69 - หลงเมื่อไร ทำร้ายใจตนเองเมื่อนั้น : ฉะนั้นถ้าเราใคร่ครวญเราก็จะรู้เลยว่า เมื่อเรามีความโกรธ มีความน้อยใจ เมื่อได้ยินใครพูดอะไรใส่หูเรา นั่นเป็นเพราะเราฟังอย่างไม่มีสติ เราก็เลยไปรับอารมณ์ของเขามาทำร้ายจิตใจเรา คำพูดของเขาทำร้ายจิตใจเราไม่ได้ หรือแม้แต่อารมณ์ของเขาก็ทำร้ายจิตใจเราไม่ได้ ถ้าใจเราไม่ไปรับอารมณ์ของเขาเข้ามาทำร้ายจิตใจเรา หรือพูดง่ายๆ คือว่า เราจะทุกข์หรือไม่ ไม่ใช่เพราะคำพูดของใคร หรืออารมณ์ของใคร แต่เป็นเพราะเราไปรับเอาอารมณ์ของเขามาทำร้ายจิตใจเรา นั่นก็เพราะเราไม่ได้ฟังอย่างมีสติ ฉะนั้นการฟังอย่างมีสติมีความสำคัญ และคำพูดเช่นนี้ก็ช่วยให้เราระลึกได้ว่า ถ้าเราฟังอะไรก็ตาม หรือเราได้ยินอะไรก็ตาม ถ้าเราเกิดทุกข์ขึ้นมา เราจะไปโทษคำพูดหรือโทษเสียงนั้นไม่ได้ เราต้องโทษใจเรา อย่างที่หลวงปู่บุดดาเคยเตือนลูกศิษย์
6 ม.ค. 69 - ปฎิบัติธรรมให้สมควรแก่ธรรม
5 ม.ค. 69 - ระวังใจไม่ให้ปรุงแต่ง : มัยนี้เราถูกฝึกให้คิด ๆ ๆ จนกระทั่งวางความคิดไม่ได้ เพราะว่าความคิดมันต่อกันไปยาวเลย เวลาเดินเจริญสตินี่ รู้เลย สังเกตได้ มันคิดสารพัดเลย จากเรื่องนั้นไปเรื่องนี้ จากเรื่องนี้ไปเรื่องโน้น บางทีคิด 10 เรื่อง กว่าจะรู้ตัว แต่บ่อยครั้ง ไม่ใช่แค่คิด 10 เรื่อง คิดเรื่องเดียว แต่คิดปรุงยาวไปเลย แล้วแต่ละเรื่องที่คิดนี่ก็ทำร้ายตัวเอง หรือไม่ก็สร้างผลเสีย เกิดโทษแก่ตัวเอง ความที่เราไม่ค่อยใส่ใจกับความคิดในหัว หรือว่าถนัดคิด จนกระทั่งไม่รู้เนื้อรู้ตัว มันสามารถจะซ้ำเติมเพิ่มทุกข์ให้กับตัวเราได้ สิ่งที่น่ากลัวไม่ใช่อะไรอื่น คือใจของเรา โดยเฉพาะใจที่ไม่ได้ฝึกฝน พระพุทธเจ้าตรัสไว้ โจรกับโจรทำร้ายกัน ก็ไม่ก่อความเสียหายมากเท่ากับจิตที่วางไว้ผิด จิตที่วางไว้ผิด ก็มีตั้งแต่จิตที่ชอบปรุงแต่ง แล้วปรุงต่อไปยาวเหยียด ซึ่งล้วนแล้วแต่มีอคติเป็นตัวกระตุ้น อคติ หรือความหวงแหน หวงลูก ความน้อยเนื้อต่ำใจ ความกลัว อารมณ์พวกนี้สามารถจะปรุง หรือจะเอาความคิดใดความคิดหนึ่ง เหตุการณ์ใดเหตุการณ์หนึ่งมาปรุงเป็นสายยืดยาว ดังนั้น ถ้าหากว่าเราไม่อยากจะทำร้ายตัวเอง ก็ต้องรู้จักรู้ทันความคิด แล้วก็ตระหนักว่า ความทุกข์ก้อนใหญ่ของเรานั้นเกิดจากการปรุงแต่ง ซึ่งปรุงแต่งนั้นมีหลายระดับ แม้กระทั่งปรุงว่ามีตัวกู หรือปรุงว่าของกู ของกู นี่ก็เป็นเรื่องใหญ่ แต่ว่าคนไม่ค่อยตระหนัก เพราะมันลึกมาก เห็นไม่ค่อยชัด
3 ม.ค. 69 - รู้จักฉุกคิด ชีวิตเปลี่ยน
2 ม.ค. 69 - จุดหมายชีวิตของผู้ใฝ่ธรรม
31 ธ.ค. 68 - เป้าหมายอยู่ไกลใจอยู่กับปัจจุบัน : ถ้าใจอยู่กับปัจจุบัน เผลอแป๊บเดียวครบปีแล้ว เผลอแป๊บเดียวถึงเป้าหมายแล้ว ในขณะที่ถ้าใจคอยมองหาเป้าหมาย ก็จะรู้สึกท้อรู้สึกเหนื่อย เมื่อไหร่จะถึงๆ เหมือนกับเวลาเราเดินทาง ถ้าเราใส่ใจกับการเดินทาง ใส่ใจกับสองข้างทาง วางเป้าหมายหรือจุดหมายปลายทางไว้ก่อน เราพบว่าประเดี๋ยวเดียวก็ถึงแล้ว ในทางตรงข้าม ถ้าใจไปจดจ่ออยู่ที่จุดหมายปลายทาง ก็จะเครียด จะท้อ จะเหนื่อย เมื่อไหร่จะถึงๆ ฉะนั้นแม้เราจะมองไกล แต่ใจเราอยู่กับปัจจุบัน จะทำให้เราเห็นความสำคัญของการก้าวไปทีละนิดๆ ข้อสำคัญคืออย่าหยุด ทำบ่อยๆ ทำทุกวัน แล้วเป้าหมายที่ไกลก็จะถึงได้ไม่ยาก
30 ธ.ค. 68 - เปลี่ยนผิดให้เป็นถูก : แต่ว่าคนส่วนใหญ่ พอผิดครั้งแรกแล้วก็มักจะผิดครั้งที่ 2 แล้วครั้งที่ 2 มักจะหนักกว่าครั้งแรกเสมอ คนในสังคมก็ไม่ชอบคนที่ทำผิดแล้วปฏิเสธ ไม่ยอมรับผิด ไม่ยอมขอโทษ แต่พอตัวเองเจอแบบนั้นบ้าง ก็ทำเหมือนกับคนอื่น ที่ตัวเองเคยประณามเอาไว้ เพราะว่าอัตตาพาไป ต้องมีสติ ถ้ามีสติจะเห็นเลยว่า หลงเชื่ออัตตาไม่ได้ มันจะล่อหลอกยังไง ให้เป่าคดี ให้ปฏิเสธ แต่ถ้ามีสติมากพอ ก็กล้าที่จะขัดขืน ทำผิดก็ขอโทษ แม้ว่าจะเสียหน้า แต่ที่จริงที่เสียหน้าคืออัตตาเสียหน้า แต่ว่ากลับกลายเป็นดีสำหรับเรา เพราะทำให้คุณธรรมในใจงอกงามมากขึ้น เพราะฉะนั้นเตือนใจอยู่เสมอ ผิดครั้งแรกยังไม่เท่าไหร่ อย่าผิดครั้งที่ 2 ต้องทำให้มันถูก แล้วชีวิตก็จะเจริญ ไม่ว่าจะเป็นการเกี่ยวข้องกับผู้คน เกี่ยวข้องกับทรัพย์สมบัติ สุขภาพร่างกาย หรือว่าในการภาวนา การปฏิบัติธรรมก็ตาม
29 ธ.ค. 68 - รักษาใจให้ปลอดภัยจากอารมณ์ : ถ้าเราเวลาทำอะไร วางอย่างอื่นไว้ก่อน ให้มีสติอยู่กับสิ่งที่ทำ แน่นอน มันจะไม่ได้อยู่กับสิ่งที่ทำไปตลอด เดี๋ยวก็เผลอแวบไปโน่น คิดไปนี่ บางทีก็มีอารมณ์เกิดขึ้น ก็ประเดี๋ยวก็รู้ พอใจไหลไปตามความคิดและอารมณ์ ประเดี๋ยวก็เกิดความรู้สึกตัวขึ้นมา กลับมาอยู่กับเนื้อกับตัว กลับมาอยู่กับปัจจุบัน อันนี้เป็นวิธีที่จะช่วยทำให้ใจเรารู้สึกตัว มีสติ มีสมาธิกับสิ่งที่ทำ และต่อไปก็จะมีวิธี มีอุบาย ในการรับมือกับอารมณ์อกุศลต่าง ๆ ที่เราเรียกว่านิวรณ์ มีความฟุ้งซ่าน ความง่วงเหงาหาวนอน มีความโกรธ หรือว่าการโหยหาสิ่งเสพ สิ่งเร้า หรือความเบื่อ ความเซ็ง ความลังเลสงสัย พวกนี้จะไม่อาจรบกวนจิตใจได้ถ้าเรามีสติรู้ทัน ไม่ปล่อยให้อารมณ์เหล่านี้เข้ามารบกวนรังควาน หรือว่ามาบีบคั้นใจ
© 2020-2026 Ivy Podcast Discovery LLC
