Houshivar Podcast

آیا آگاهی صرفاً محصول فعالیت مغز است، یا چیزی فراتر از مغز وجود دارد؟آیا «روح» می‌تواند واقعیتی مستقل از بدن و مغز داشته باشد و پس از مرگ به حیات خود ادامه دهد؟ تجربه‌های نزدیک به مرگ چه چیزی درباره این پرسش به ما می‌گویند، و علوم اعصاب تا امروز چه شواهدی درباره رابطه مغز، ذهن و آگاهی در اختیار ما گذاشته است؟در این گفت‌وگوی زنده با دکتر تقی کیمیایی‌اسدی، پزشک و متخصص مغز و اعصاب، این پرسش‌ها را از منظر علوم اعصاب، فلسفه و دین بررسی خواهیم کرد؛ از وابستگی آگاهی به فعالیت مغز تا مفهوم روح، تجربه‌های نزدیک به مرگ و ادعای بقای آگاهی پس از مرگ.مهمان: دکتر تقی کیمیایی‌اسدیمیزبان: دکتر مهدی شفا | پادکست هشیوارSend us Fan MailSupport the show

*نخستین قسمت از سری برنامه‌های «نبض علم» (Science Pulse)*در جهان امروز که روزانه صدها مقاله و خبر علمی در معتبرترین مجلات و ژورنال‌های پژوهشی دنیا منتشر می‌شود، تشخیص یافته‌های واقعاً تحول‌آفرین از بزرگ‌نمایی‌های رسانه‌ای چالش بزرگی است. برنامه «نبض علم» (Science Pulse) در پادکست هوشیار با همین هدف شکل گرفته است تا مهم‌ترین اخبار و کشفیات علمی ماه از منابع معتبری چون Nature، Science، Cell، Scientific American و New Scientist را به زبانی ساده، دقیق و مبتنی بر شواهد تحلیل و بررسی کند.*میزبانان و گفتگوکنندگان:دکتر مهدی شفا (زیست شناس سلولی و‌مولکولی، پژوهشگر حوزه سلول و‌ ژن درمانی)فرهاد ارکانی (نویسنده، پژوهشگر مستقل و سازنده پادکست علمی-فلسفی بنفش و خوانش کتاب برای انسان خردمند)در این گفتگو مهم‌ترین موضوعات علمی اخیر از جمله دستاوردهای #هوش_مصنوعی در پژوهش‌ها، تحولات #پزشکی و ژنتیک، مرزهای #فرگشت انسان، کشفیات تازه در #نجوم و مسئله سه جسم، و آخرین یافته‌ها درباره منشأ حیات در #کیهان به تفصيل نقد و بررسی شده‌اند.*کتاب‌های معرفی و بررسی‌شده در این گفتگو:*در طول برنامه به چند اثر شاخص علمی و فلسفی جهان اشاره شد که اسم انگلیسی و ترجمه فارسی آن‌ها به شرح زیر است:1. *Nexus: A Brief History of Information Networks from the Stone Age to AI* نوشته یووال نوآ هراری | ترجمه فارسی: «نکسوس: تاریخ مختصری از شبکه‌های اطلاعاتی از عصر سنگ تا هوش مصنوعی»2. *Why We Die: The New Science of Aging and the Quest for Immortality* نوشته ونکی راماکریشنان | ترجمه فارسی: «چرا می‌میریم: علم جدید پیری و تلاش برای جاودانگی»3. *Lifespan: Why We Age—and Why We Don't Have To* نوشته دیوید سینکلر | ترجمه فارسی: «طول عمر: چرا پیر می‌شویم و چرا مجبور نیستیم»4. *Astrophysics for People in a Hurry* نوشته نیل دگراس تایسون | ترجمه فارسی: «اخترفیزیک برای افراد بی‌قرار» (یا اخترفیزیک برای انسان‌های شتاب‌زده)5. *The Three-Body Problem* نوشته سلیو شین (لیو سیشین) | ترجمه فارسی: «مسئله سه جسم»*زمان‌بندی موضوعات گفتگو (Timestamps):*00:00:00 مقدمه و معرفی: سری جدید برنامه‌های «نبض علم»00:03:34 هوش مصنوعی در پژوهش: دستیار هوشمند و انقلاب در فرضیه‌سازی00:11:48 کشف آنتی‌بیوتیک‌های جدید: شتاب‌دهی هوش مصنوعی و حل بحران مقاومت دارویی00:17:48 تحول در سرطان‌درمانی: فناوری سلول‌های CAR-T و هدف‌گیری تومورهای جامد00:23:00 صنعت داروسازی و چالش‌ها: نقد تئوری‌های توطئه و مافیای دارو00:28:39 داروهای چندمنظوره GLP-1: کاهش خطر آلزایمر و پیشگیری از سرطان00:38:06 ویرایش دقیق ژنوم: تکنولوژی Base Editing و درمان بیماری‌های ژنتیکی00:44:05 فرگشت و دی‌ان‌ای باستانی: آمیزش‌های مکرر انسان هوشمند و نئاندرتال‌ها00:50:43 ردپای ژنتیکی هومو ارکتوس: بازنگری در درخت فرگشتی انسان00:53:18 شیمی منشاء حیات: نقش فسفات‌ها و کشف قندهای کیهانی00:56:44 زیست‌شناسی مصنوعی: ساخت اولین سلول مصنوعی با قابلیت تکثیر00:58:06 فیزیک و اخترشناختی: کشف منظومه سه‌تایی و مسئله سه جسم01:09:44 ترویج و همگانی‌سازی علم: گفتگو با نیل دگراس تایسون و جایزه پرایز01:15:50 جمع‌بندی و سخن پایانی: تشویق کنجکاوی و تفکر شواهد‌محور───────────────────────────اگر به درک عمیق‌تر جهان هستی، تفکر انتقادی، شناخت مرزهای آگاهی و آگاهی از تازه‌ترین یافته‌های علمی جهان علاقه‌مند هستید، عضویت در این کانال گامی در مسیر کنجکاوی خردورزانه خواهد بود. با سابسکرایب کردن کانال و فعال‌سازی زنگوله، در این گفتگوی جهانی علم همراه ما باشید.— — — — —*

آیا انسان ذاتاً فرشته است یا هیولا؟ چرا با وجود تمام پیشرفت‌های اخلاقی و فرهنگی، هنوز سایه شوم خشونت و جنگ بر سر جوامع بشری سنگینی می‌کند؟ آیا خشونت یک انحراف اخلاقی است یا یک سازوکار زیستیِ برنامه‌ریزی‌شده که در طول میلیون‌ها سال انتخاب طبیعی به بقای نیاکان ما کمک کرده است؟در بخش اول این سری گفتگوها از پادکست هشیوار، به میزبانی مهدی شفا، با *دکتر جواد حسین‌زاده* (باستان‌شناس، پژوهشگر و مترجم) به کاوش در ریشه‌های فرگشتی و باستان‌شناختی خشونت، جنگ و صلح می‌پردازیم. ما با تحلیل شواهد دیرین‌انسان‌شناسی، نقد دیدگاه‌های سنت گرایانه و فلسفی درباره سرشت بشر، و بررسی مفهوم #فرگشت به این پرسش پاسخ می‌دهیم که چگونه رفتارهای پرخاشگرانه و در عین حال ظرفیت‌های بی‌نظیر همبستگی در مغز انسان شکل گرفته‌اند.داده‌های #باستان_شناسی از محوطه‌های باستانی مانند جبل صحابه و ناتاروک، نظریه «انسان نجیب پیشاکشاورزی» روسو را به چالش می‌کشند و نشان می‌دهند که خشونت گروهی پیشینه‌ای بس دراز دارد. همچنین از منظر #انسان_شناسی و #روانشناسی_فرگشتی به بررسی دوریختی جنسی، قبیله‌گرایی و چگونگی مهار خشونت با ظهور دولت‌های متمرکز پرداخته‌ایم. در نهایت با نگاهی به آثار اندیشمندانی چون #استیون_پینکر نشان می‌دهیم که شناخت علل زیستی و محیطی خشونت، چگونه می‌تواند ما را به آینده‌ای مسالمت‌آمیزتر امیدوار سازد.

*زیست‌شناسی سیستم‌محور در برابر دیدگاه ژن‌محور کلاسیک*در این قسمت از پادکست هشیوار، به میزبانی مهدی شفا، به سراغ یک رویارویی بزرگ فکری در مرزهای علوم زیستی رفته‌ایم؛ تقابل میان زیست‌شناسی سیستم‌محور مدرن و دیدگاه ژن‌محور سنتی. محور اصلی این گفتگو، بررسی کتاب انقلابی *«چگونه زنده‌ایم» (How Life Works)* نوشته فیلیپ بال است که به نقد جدی تقلیل‌گرایی زیستی و استعاره‌هایی نظیر "DNA به عنوان نقشهٔ راه حیات" می‌پردازد. در این مسیر، تفکر مدرنِ سیستم‌بیولوژی را با کتاب جدید ریچارد داکینز یعنی *«ژنتیک مردگان» (The Genetic Book of the Dead)* مقایسه می‌کنیم تا تفاوت‌های عمیق این دو پارادایم علمی آشکارتر شود.ما در این گفتگوی میان‌شته‌ای، مفاهیم محوری و حساسی مانند پدیدارشوندگی (Emergence)، عاملیت زیستی (Agency) و هتروکرونی (ناهمزمانی در تکوین) را به بحث می‌گذاریم و می‌پرسیم که آیا زمان آن رسیده تا پس از گذشت ۵۰ سال، نگاه داکینز در کتاب کلاسیک *«ژن خودخواه» (The Selfish Gene)* را بازنگری کنیم؟#تکامل #ژنتیک #زیست_شناسی #فلسفه_علم #پادکست_هشیواراین بحث جذاب، سفری علمی است از فسیل‌شناسی و ریخت‌شناسی مقایسه‌ای تا لایه‌های پیچیدهٔ شبکه‌های تنظیمی پروتئین‌ها و بیولوژی محاسباتی که در نهایت درک ما را از موضوع علیت در جهان زنده دگرگون خواهد کرد.*معرفی مهمانان برجسته این گفتگو:*-* *رضا امیر:* زیست‌شناس، مدرس باسابقه، مترجم کتاب «چگونه زنده‌ایم» و میزبان پادکست علمی و پرمخاطب مهرانگیز.- *دکتر عطا کالیراد:* زیست‌شناس تکاملی، پژوهشگر حوزه پیچیدگی زیستی و وراثت غیرژنتیکی (پژوهشگر سابق انستیتو زیست‌شناسی تکاملی ماکس پلانک توبینگن آلمان).- *دکتر عرفان خسروی:* دیرینه‌شناس، متخصص فسیل‌های مهره‌داران و بی‌مهرگان، نویسنده، مترجم و مدرس باسابقه علوم تکاملی در ایران.*کتاب‌های معرفی و بررسی‌شده در گفتگو:** کتاب *«چگونه حیات کار می‌کند»* یا *«چگونه زنده‌ایم»* - نسخه انگلیسی: *How Life Works* نوشته فیلیپ بال (ترجمه رضا امیر، نشر نوین)* کتاب *«ژنتیک مردگان»* - نسخه انگلیسی: *The Genetic Book of the Dead* نوشته ریچارد داکینز (ترجمه مهدی شفا، نشر هشیوار)* کتاب *«حیات چیست؟»* - نسخه انگلیسی: *What is Life?* (اشاره به آثار اروین شرودینگر ۱۹۴۴، لین مارگولیس و دورین ساگان، و پل نرس ۲۰۲۰)* کتاب *«ژن خودخواه»* - نسخه انگلیسی: *The Selfish Gene* نوشته ریچارد داکینز (۱۹۷۶)* کتاب *«ماهی درونی شما»* - نسخه انگلیسی: *Your Inner Fish* نوشته نیل شوبین* کتاب *«موسیقی حیات»* - نسخه انگلیسی: *The Music of Life* نوشته دنیس نوبل*به جامعه فکری هشیوار بپیوندید:*پادکست هشیوار بستری برای گفتگوهای عمیق، چندرشته‌ای و به دور از شعارزدگی است که تلاش می‌کند مرزهای علم، فلسفه و علوم شناختی را برای مخاطب جدی باز کند. اگر به تفکر نقادانه، بیولوژی تکاملی و کشف حقایق جهان زنده علاقه‌مندید، با *سابسکرایب کردن کانال* و روشن کردن زنگوله، از برنامه‌های بعدی ما حمایت کنید. حضور و نظرات شما در بخش کامنت‌ها، سرمایهٔ اصلی این مسیر فکری است.— — — — —*

یووال نوح هراری، تاریخ‌دان و نویسنده‌ی اسرائیلی، در دو دهه‌ی اخیر به یکی از شناخته‌شده‌ترین روشنفکران عمومی جهان تبدیل شده است. کتاب‌های او میلیون‌ها نسخه فروخته و به ده‌ها زبان ترجمه شده‌اند؛ آثاری که از گذشته‌ی دور انسان آغاز می‌کنند و تا آینده‌ی هوش مصنوعی، مهندسی زیستی و شبکه‌های اطلاعاتی پیش می‌روند. اهمیت هراری بیش از آن‌که در ارائه‌ی کشفیات علمی تازه باشد، در توانایی او برای کنار هم گذاشتن تاریخ، زیست‌شناسی تکاملی، اقتصاد، فلسفه، سیاست و فناوری و تبدیل آن‌ها به روایت‌هایی بزرگ و قابل‌فهم برای مخاطب عمومی است.در این اپیزود، آثار اصلی هراری را به‌ترتیب بررسی می‌کنیم. در «انسان خردمند» یا Sapiens می‌پرسیم چگونه هومو ساپینس از میان چند گونه‌ی انسانی باقی ماند و به گونه‌ی مسلط زمین تبدیل شد؛ چه نقشی زبان، تخیل جمعی و داستان‌هایی مانند دین، پول، ملت و قانون در همکاری گسترده‌ی انسان‌ها داشتند؛ و آیا انقلاب کشاورزی واقعاً پیشرفت بود یا، آن‌گونه که هراری به‌گونه‌ای چالش‌برانگیز می‌گوید، نوعی «تله» برای انسان. سپس در «انسان خداگونه» یا Homo Deus به آینده می‌رویم؛ جایی که هراری از تلاش بشر برای افزایش طول عمر، دستکاری زیست‌شناسی، ارتقای توانایی‌های شناختی، هوش مصنوعی، داده‌گرایی و احتمال شکل‌گیری نابرابری‌های تازه میان انسان‌ها سخن می‌گوید.در «۲۱ درس برای قرن ۲۱» تمرکز از گذشته و آینده به زمان حال منتقل می‌شود: آینده‌ی کار، آزادی و برابری در عصر الگوریتم‌ها، ملی‌گرایی، دین، مهاجرت، جنگ، تروریسم، پسا‌حقیقت، آموزش، بحران معنا و ضرورت فروتنی فکری. در مجموعه‌ی ما تفکر ناپذیرها یا Unstoppable Us و نسخه‌های گرافیکی «انسان خردمند» نیز می‌بینیم که هراری چگونه همین روایت بزرگ را برای نسل جوان‌تر بازگو می‌کند. و سرانجام به «نکسوس» یا Nexusمی‌رسیم؛ کتابی که تاریخ بشر را از زاویه‌ی شبکه‌های اطلاعاتی، از زبان و نوشتار تا چاپ، اینترنت و هوش مصنوعی، بازخوانی می‌کند و پرسشی بسیار امروزی را پیش می‌کشد: آیا افزایش اطلاعات الزاماً ما را به حقیقت نزدیک‌تر می‌کند، یا می‌تواند ابزار قدرتمندتری برای تولید توهم، پروپاگاندا و کنترل اجتماعی باشد؟اما این اپیزود صرفاً ستایش هراری نیست. آثار او را باید با همان روحیه‌ی انتقادی‌ای خواند که خود او اغلب از آن دفاع می‌کند. هراری استاد روایت‌سازی و ساده‌کردن مسائل پیچیده است، اما همین ویژگی گاهی نقطه‌ضعف او نیز می‌شود. برخی از ادعاهای او—از «انقلاب شناختی» حدود هفتاد هزار سال پیش تا تصویر بسیار منفی از انقلاب کشاورزی یا برخی پیش‌بینی‌هایش درباره‌ی هوش مصنوعی—موضوع اجماع علمی نیستند. او گاهی فرضیه، تفسیر تاریخی و یافته‌ی علمی تثبیت‌شده را در یک روایت واحد کنار هم می‌گذارد و ممکن است برای خواننده‌ی غیرمتخصص مرز میان آن‌ها روشن نباشد. بنابراین، Sapiens را نباید کتاب درسی انسان‌شناسی، Homo Deus را پیش‌بینی قطعی آینده، یا Nexus را آخرین کلام درباره‌ی هوش مصنوعی دانست.ارزش واقعی هراری شاید دقیقاً در جای دیگری باشد: در پرسش‌هایی که ایجاد می‌کند. او ما را وادار می‌کند دوباره درباره‌ی «پیشرفت»، «انسان بودن»، «آزادی»، «حقیقت»، «دین»، «قدرت»، «فناوری» و «آینده» فکر کنیم. خواندن او زمانی بیشترین ارزش را دارد که نه با شیفتگی و پذیرش کامل، و نه با رد ایدئولوژیک، بلکه با کنجکاوی و شک‌گرایی نقادانه همراه باشد؛ ادعاهای علمی او را با منابع تخصصی مقایسه کنیم، میان واقعیت، تفسیر و گمانه‌زنی تمایز بگذاریم و از روایت جذاب، جایگزینی برای شواهد نسازیم.در این اپیزود هشیوار تلاش می‌کنم همین کار را انجام دهم: از «انسان خردمند» تا «نکسوس»، در کنار هم ابتدا ببینیم هراری چه می‌گوید و چرا نوشته‌هایش چنین تأثیر جهانی پیدا کرده‌اند، و سپس خیلی اجمالی بپرسیم کدام بخش‌های این روایت با شواهد علمی و تاریخی سازگارند، کجاها محل اختلاف‌اند و چرا شاید بهترین شیوه‌ی خواندن هراری این باشد که او را نه مرجع نهایی، بلکه نقطه‌ی آغاز یک گفت‌وگوی عمیق درباره‌ی گذشته، حال و آینده‌ی انسان بدانیم.تمام کتابهای آقای هراری رو‌ با صدای گرم آقای فرهاد ارکانی از این کانال بشنوید:https://t.me/list4Homosapiensfa/14— — — — —*

*آیا ما واقعاً صاحب تصمیمات خود هستیم یا همه‌چیز از پیش تعیین شده است؟*در این قسمت از پادکست هشیوار، میزبان «مهدی شفا» در یک گفتگوی عمیق با «بنیامین فراهانی»، به بررسی یکی از بنیادی‌ترین چالش‌های مشترک علم و فلسفه یعنی مسئله اراده آزاد می‌پردازد. این گفتگو تلاش می‌کند تا تلاقی مفاهیم بیولوژیک، عصب‌شناسی تکاملی و نتایج اخلاقی-اجتماعی آن را لایه لایه بازخوانی کند.در این بحث چالش‌برانگیز، رویکردهای فکری متفاوتی از جمله جبرگرایی سخت رابرت ساپولسکی در برابر سازگارگرایی و نگاه برساختیِ دنیل دنت به بوته نقد گذاشته می‌شود. ما از ساختار عصب‌شناختی مغز و قشر پیش‌پیشانی شروع می‌کنیم و به این پرسش می‌رسیم که درک ما از علیت بیولوژیک، چگونه نگاه جامعه به عاملیت انسانی، مسئولیت کیفری و مفهوم عدالت را دگرگون می‌کند.فهم علمی و فلسفی #اراده_آزاد نیازمند تحلیل دقیق سیستم‌های عصبی پیچیده است. از دریچه #نوروساینس تکاملی، مغز انسان در تضادی دائمی میان ساختارهای قدیمی و مدرن به سر می‌برد؛ فرآیندی که در آن مفهوم #عاملیت نه به عنوان یک گسست ماوراءالطبیعه در زنجیره علیت، بلکه به عنوان یک نیاز شناخت‌شناسی برای بقا تعریف می‌شود. پدیده #فرگشت فرهنگی و انتخاب چندسطحی به ما نشان می‌دهد که چگونه ساختارهای اخلاقی شکل گرفته‌اند تا رفتارهای تکانشی را مهار کنند؛ پدیده‌ای که در نهایت، شهود جامعه را در مورد #مسئولیت_اخلاقی، مجازات و حتی مسئله اعدام در طول تاریخ تغییر داده است.*

در دومین بخش از گفتگوی جذاب با فرهاد ارکانی، به اعماق یکی از بزرگ‌ترین و تکان‌دهنده‌ترین پرسش‌های تاریخ بشر سفر می‌کنیم:*آیا ما در این کیهان تنها هستیم؟ *در این اپیزود از پادکست هشیوار به همراه فرهاد ارکانی به بررسی احتمال وجود #حیات_فرازمینی می‌پردازیم. با استفاده از #فرمول_دریک تمدن‌های هوشمند را محاسبه کرده و به این پرسش پاسخ می‌دهیم که چرا با وجود این احتمالات، کیهان در سکوت فرو رفته است؟ پدیده #پارادوکس_فرمی و فرضیه ترسناک #فیلتر_بزرگ را تحلیل می‌کنیم و از منظر دانش #اخترزیست‌شناسی به ساختار احتمالی بیگانگان نگاهی می‌اندازیم تا مرز میان علم دقیق و خرافات مدرن را روشن کنیم.میزبان: دکتر مهدی شفا (زیست شناس سلولی و‌مولکولی، پژوهشگر حوزه سلول و‌ ژن درمانی)میهمان: فرهاد ارکانی (نویسنده، پژوهشگر مستقل و سازنده پادکست علمی-فلسفی بنفش و خوانش کتاب برای انسان خردمند)*کتاب‌های معرفی‌شده در این گفتگو:*۱. کتاب "اگر جهان پر از بیگانگان است، پس همه کجا هستند؟ ۷۵ راه حل برای پارادوکس فرمی" نوشته استفان وب(If the Universe Is Teeming with Aliens, WHERE IS EVERYBODY? Seventy-Five Solutions to the Fermi Paradox by Stephen Webb)۲. کتاب «حیات چیست؟ شیمی چگونه زیست‌شناسی شد؟» نوشته ادی پراس(What Is Life? How Chemistry Became Biology by Addy Pross)۳. کتاب «چگونه زنده‌ایم؟ سازوکار زندگی» نوشته فیلیپ بال (با ترجمه رضا امیرو یراستاری علمی دکتر مهدی شفا)(How Life Works: A User's Guide to the Cell by Philip Ball)۴. کتاب «ابرهمگرایی» نوشته جیمی متسل (با ترجمه خانم دکتر ملیحه افتخاری و یراستاری علمی دکتر مهدی شفا)(Superconvergence by Jamie Metzl)اگر به کاوش در مرزهای علم، فلسفه و تفکر نقادانه پیرامون پرسش‌های بنیادی هستی علاقه‌مندید، با سابسکرایب کردن کانال «هشیوار» و فعال کردن زنگوله، به این جامعه فکری و مسیر آگاهی بپیوندید. حضور و همراهی شما در بخش کامنت‌ها، موتور محرک ما برای تولید محتوایی عمیق‌تر خواهد بود.*لینک‌ها و ویدئوهای مرتبط:* - بخش اول این گفتگو با فرهاد ارکانی: از مهبانگ تا امروزhttps://youtu.be/FPsw9nLkoUY - مصاحبه با جیمی متزل، نویسنده کتاب  با زیرنویس فارسی:https://youtu.be/BIjVBrsruN8 - گفتگو با دکتر فلیپ بال: چگونه زنده ایم؟https://youtu.be/4TuyFGTCw9k— — — — —*

در این قسمت از پادکست هشیوار، به میزبانی دکتر مهدی شفا، به یکی از بنیادی‌ترین و چالش‌برانگیزترین پرسش‌های تاریخ تکامل بشر می‌پردازیم:*آیا انسان خردمند (هومو ساپینس) واقعاً تنها گونه موفق انسانی بوده و تکامل ما یک درخت خطی و ساده است؟*با ورود فناوری‌های نوظهوری مانند ژنتیک باستانی، تحلیل دی‌ان‌ای باستانی، مطالعه پروتئین‌های کهن و هوش مصنوعی، تصویر ما از گذشته به کلی دگرگون شده است. در این گفتگوی عمیق، علمی و چندرشته‌ای، میزبان دو تن از برجسته‌ترین متخصصان ایرانی هستیم تا یافته‌های جدید پیرامون آمیزش‌های باستانی، پروژه آخرین نئاندرتال‌ها، فرضیه بیابان ژنومی و دلایل اصطکاک یا جایگزینی فرهنگی انسان‌تباران را به بوته نقد و بررسی بگذاریم.*میهمانان این برنامه:*۱. *دکتر سامان حیدری گوران*: باستان‌شناس، پژوهشگر پارینه‌سنگی و محقق ارشد در دانشگاه کلن آلمان (_پژوهشگر فیلد اواخر پلیستوسن در خاورمیانه، زاگرس و آسیای مرکزی_)۲. *دکتر جواد حسین‌زاده*: باستان‌شناس، پژوهشگر پیشاتاریخ، مدرس دانشگاه و مترجم حوزه باستان‌شناسیما در این برنامه تلاش کرده‌ایم با عینک #علوم_شناختی و نگاهی سیستم‌محور به پدیده‌های پیچیده زیستی بنگریم. رازهای نهفته در خزانه ژنتیکی انسان خردمند و کشف تبار پنهان هومو ارکتوس نشان می‌دهد که فرآیند #فرگشت_انسان بیشتر شبیه به یک شبکه تعاملی و پیوند دوباره شاخه‌هاست تا یک درخت ساده. بررسی الگوهای رفتاری مانند برون‌همسری در جوامع شکارچی-گردآورنده و تحلیل دست‌افزارهای سنگی زاگرس به ما کمک می‌کند تا بفهمیم چگونه تغییرات فرهنگی و ساختار مغز (به‌ویژه قشر پیش‌پیشانی) در چیرگی هومو ساپینس نقش داشته‌اند.امروز پدیده #باستان_شناسی با ورود ابزارهایی چون پردازش داده‌های بزرگ (Big Data) و #ژنتیک_باستانی وارد پارادایم جدیدی شده است که نه تنها گذشته، بلکه رفتارهای اجتماعی کنونی ما را نیز تبیین می‌کند. در این مسیر، مفاهیمی چون نویز، شانس و تصادفات تاریخی نقشی کلیدی در بقای گونه ما ایفا کرده‌اند که به خوبی نشان می‌دهد چرا مطالعه عمیق تاریخ #نئاندرتال‌ها برای درک جایگاه امروز بشر حیاتی است.*کتاب‌های معرفی و ترجمه‌شده در این گفتگو:*- کتاب «باستان‌شناسی ایران» (Archaeology of Iran) - ترجمه دکتر جواد حسین‌زاده و همکاران- کتاب «فلوک: شانس، آشوب و چرا هر کاری که می‌کنیم اهمیت دارد» (Fluke: Chance, Chaos, and Why Everything We Do Matters) - اثر برایان کلاس (Brian Klaas)- کتاب «جامعه در پیش از تاریخ» (Society in Prehistory) - اثر جامعه‌شناس انگلیسی دانشگاه گرینویچ (ترجمه دکتر عباس‌نژاد / دانشگاه مازندران)- کتاب «مغز ایدئولوژی‌زده» (The Ideological Brain) - اثر لئور زمیگرود (Leor Zmigrod)*صحبتی با مخاطبین فرهیخته هشیوار:*اگر به کاوش در تلاقی‌گاه عمیق علم، فلسفه، تاریخ و علوم شناختی علاقه‌مندید و می‌خواهید جهان و پدیده‌های انسانی را از دریچه‌ای مستند، تحلیلی و به دور از شعارزدگی بشناسید، دعوت می‌کنیم با سابسکرایب کردن کانال «هشیوار»، همگام و همراه این مسیر فکری و جستجوگری سقراطی باشید. نظرات، تئوری‌ها و پرسش‌های خود را در بخش کامنت‌ها با ما و میهمانان برنامه در میان بگذارید.— — — — —*

آیا در تاریخ ایران نوعی اندیشه سیاسی یا الگوی حکمرانی پایدار وجود داشته است؟ مفهوم ایرانشهری دقیقاً چیست و تجربه تاریخی کشور چگونه می‌تواند راهنمای ما برای عبور از مقاطع حساس کنونی باشد؟ در این قسمت از پادکست هشیوار، به میزبانی دکتر مهدی شفا، میزبان گفتگویی عمیق، فکری و تفصیلی میان دو تن از صاحب‌نظران برجسته در حوزه جامعه‌شناسی و تاریخ هستیم تا ساختار سیاسی ایران را از گذشته تا افق‌های آینده به نقد و بررسی بگذاریم.در این فصل از گفتگوها، با بازخوانی متون کهن به بررسی ریشه‌های *#اندیشه_ایرانشهری* و سیستم‌های مهار قدرت در پهنه تاریخ می‌پردازیم. واکاوی تقابل میان سنت و *#مدرنیته* در مواجهه با پارادایم‌های غربی، ما را به درک عمیق‌تری از مفاهیمی چون آزادی، عدالت و عاملیت انسانی می‌رساند. این گفت‌وگوی میان‌رشته‌ای تلاش دارد تا ریشه‌های بحران در *#ساختار_سیاسی* معاصر ایران را تحلیل کند تا با عبور از شعارهای سطحی، بستر نیل به *#شایسته_سالاری* حقیقی فراهم گردد. در نهایت، تمرکز اصلی اساتید بر بازتعریف حافظه تاریخی و یافتن الگوهای بومی برای آینده *#حکمرانی* در ایران است.*میهمانان این گفتگو:* - *دکتر جواد عباسی:* تاریخ‌پژوه، نویسنده، استاد و عضو هیئت علمی گروه تاریخ دانشگاه فردوسی مشهد؛ متخصص تاریخ ایران بعد از اسلام (به‌ویژه دوره‌های مغول، ایلخانی تا صفویه). - *دکتر شروین وکیلی:* جامعه‌شناس، نظریه‌پرداز سیستم‌های تمدنی، پژوهشگر مطالعات کلاسیک، فیزیولوژی اعصاب و جانورشناسی.*میزبان:* - *دکتر مهدی شفا:* زیست شناس سلولی و‌مولکولی، پژوهشگر حوزه سلول و‌ژن درمانی*کتاب‌ها و متون کهن مورد اشاره در این گفتگو:*  ۱. کتاب ایران تمدن‌ها اثر دکتر شروین وکیلی(Iran: A Civilization of Civilizations)  ۲. کتاب سیاست ایرانشهری اثر دکتر شروین وکیلی(Iranshahri Politics)  ۳. کتاب لطائف‌الحکمه نوشته سراج‌الدین ارموی(Lata'if al-Hikmah / Subtleties of Wisdom)  ۴. متن کهن تاریخ شاهی (تصحیح‌شده بر پایه تاریخ قرن هفتم و هشتم)(Tarikh-e Shahi / The Royal History)اگر به واکاوی عمیق، نقادانه و میان‌رشته‌ای در تلاقی علوم، فلسفه، تاریخ و جامعه‌شناسی علاقه‌مندید، با سابسکرایب کردن کانال «هشیوار» و فعال کردن زنگوله، به جمع مخاطبان دغدغه‌مند ما بپیوندید. اشتراک‌گذاری، لایک و دیدگاه‌های ارزشمند شما در بخش کامنت‌ها، حمایت بزرگی از استمرار تولید محتوای فکری باکیفیت در یوتیوب فارسی خواهد بود.— — — — —*

یکی از مهم‌ترین پرسش‌های زندگی انسان این نیست که چه چیزی را باور داریم، بلکه این است که چرا آن را باور داریم؟ چرا برخی از افراد حاضر می‌شوند باورهای خود را زیر سؤال ببرند اما بعضی دیگر حتی در برابر واقعیت و شواهد متناقض هم مقاومت می‌کنند؟در این قسمت از پادکست هشیوار، به میزبانی *دکتر مهدی شفا*، در یک گفتگوی عمیق و بین‌رشته‌ای به کالبدشکافی مفهوم *مغز_ایدئولوژیک* و ریشه‌های روانی و اجتماعی جزم‌گرایی می‌پردازیم. ما لایه‌های پنهانی را بررسی می‌کنیم که نشان می‌دهند چگونه *تصلب_شناختی* ذهن را در قاب قطعیت‌های مطلق فریز می‌کند و چرا فرآیند شک کردن و بازنگری در عقاید تا این حد انرژی‌بر و چالش‌برانگیز است.در بخش نخست، جناب *دکتر سروش دباغ* (فیلسوف و روان‌درمانگر اگزیستانسیال) از منظر *روانشناسی_اگزیستانسیال* به کالبدشکافی باورهای هسته‌ای (Core Beliefs)، نسبت آن‌ها با عزت‌نفس و نقش ترس‌های وجودی و معنایابی در پناه بردن به دایره امن تعصب می‌پردازند. در بخش دوم، آقای *وحید هروآبادی* (روحانی پیشین و منتقد کنونی جمهوری اسلامی) با تکیه بر تجربه زیسته خود، ایدئولوژیک بودن را در سه سطح فرد، جامعه و حکومت ضرب و تقسیم کرده و پتانسیل‌های تحقق *سکولاریسم* را در بافتار اجتماعی ایران واکاوی می‌کنند تا تصویری واقع‌گرایانه از *آینده_ایران*، نهاد روحانیت و دین‌داری سنتی ترسیم شود.*کتاب‌های مورد اشاره در این گفتگو:*  ۱- کتاب "The Ideological Brain" (مغز ایدئولوژی) اثر عصب‌شناس برجسته، دکتر لئور زمیگرود (Dr. Leor Zmigrod)  ۲- کتاب "Velvet Murmurs, Existential Whispers" (زمزمه‌های مخملین، نجواهای اگزیستانسیال) اثر جدید دکتر سروش دباغاگر به کاوش‌های عمیق، علمی و فلسفی در تلاقی مفاهیم شناختی و مسائل اجتماعی علاقه‌مندید و مشتاق شنیدن استدلال‌های منطقی و دور از شعارزدگی هستید، دعوت می‌کنیم با سابسکرایب کردن کانال «هشیوار» و فعال کردن زنگوله، در این مسیر اندیشه‌ورزی و جستجوگری همراه ما باشید. نظرات و دیدگاه‌های خود را پیرامون «مغز ایدئولوژیک» در بخش کامنت‌ها با ما به اشتراک بگذارید.— — — — —*

در این قسمت از پادکست، به اعماق تاریک و شگفت‌انگیز جمجمه سفر می‌کنیم؛ جایی که مغز ما بدون دسترسی مستقیم به نور، جهان بیرون را برای ما تصویر می‌کند. آیا آنچه می‌بینیم خودِ واقعیت است یا صرفاً یک بازسازی ذهنی، فرضی و تکاملی؟ مهمان این گفتگو، *دکتر آرش افراز* دانشمند و محقق ارشد سیستم‌های بینایی در موسسه ملی سلامت روان آمریکا (NIH) و پژوهشگر سابق دانشگاه MIT و هاروارد هستند. ایشان با سال‌ها تجربه فیلد در حوزه علوم اعصاب شناختی، ما را با زوایای پنهان ادراک و پردازش‌های بینایی آشنا می‌کنند.*موضوعات اصلی این گفتگو*در این برنامه به بررسی مکانیزم‌های پیچیده پردازش تصویر در مغز می‌پردازیم. با ورود به دنیای علمی #علوم_اعصاب بررسی می‌کنیم که چگونه سیستم #بینایی انسان فراتر از یک دوربین مکانیکی عمل کرده و جهان را تفسیر می‌کند. در ادامه، به سراغ بزرگ‌ترین راز علم یعنی معمای #آگاهی می‌رویم تا ببینیم ارتباط نورون‌ها و ذهن چطور شکل می‌گیرد. همچنین آینده تکنولوژی و پتانسیل‌های #مغز انسان برای پذیرش پروتزهای بینایی و هک سیستم ادراکی را تحلیل خواهیم کرد و در نهایت از دریچه #فلسفه_ذهن به مفاهیمی چون غار افلاطون و مسئله اراده آزاد نگاهی علمی خواهیم داشت.*کتاب‌های معرفی‌شده در این گفتگو*ـ نام انگلیسی: The Case Against Reality | ترجمه فارسی: علیه واقعیت (اثر دونالد هافمن)ـ نام انگلیسی: Phantoms in the Brain | ترجمه فارسی: ارواح در مغز (اثر ویلیانور راماچاندران)اگر به جستجو در مرزهای مبهم علم، فلسفه و شناخت انسان علاقه‌مندید، با سابسکرایب کردن کانال و فعال کردن زنگوله، به این مسیر بپیوندید. تداوم این گفتگوهای عمیق و اصیل علمی، تنها با حمایت فکری و همراهی شما مِیسر خواهد بود. دیدگاه‌ها و پرسش‌های خود را درباره این اپیزود در بخش کامنت‌ها با ما به اشتراک بگذارید.— — — — —*

حیات از کجا آغاز می‌شود؟ آیا DNA صرفاً یک نقشه و برنامه کامپیوتری مکتوب است، یا سیستم‌های زنده چیزی فراتر از کدهای دیجیتال هستند؟ مرز واقعی میان یک سیستم شیمیایی پیچیده و یک موجود زنده کجاست؟در این قسمت از پادکست هشیوار، من، مهدی شفا (دکترای زیست شناسی سلولی و مولکولی-ژنتیک) میزبان دکتر عطا کالیراد (متخصص زیست‌شناسی تکاملیو بوم شناسی از مؤسسه ماکس پلانک آلمان) و پوریا آزادی (پژوهشگر زیست‌شناسی سامانه‌ای و بیوانفورماتیک) هستم. در این گفتگوی عمیق و چندرشته‌ای و بین‌رشته‌ای، از نگاه سنتی و تقلیل‌گرایانه به زیست‌شناسی عبور می‌کنیم و با عینک «تفکر سامانه‌ای» به تحلیل مفاهیم شگفت‌انگیزی چون پردازش اطلاعات زیستی، پدیده‌های نوظهور، احتمال وجود حیات غیرکربنی در کیهان و در نهایت، گره خوردن علم با فلسفه و اخلاق می‌پردازیم.#زیست_شناسی_تکاملی##

آیا تصویر سنتی ما از DNA به عنوان یک «دستور پخت خطی» یا «بلوپرینت فیکس‌شده» از نظر علمی دقیق است؟ زیست‌شناسی مدرن چگونه از پارادایم ژن‌محوری (Gene-centrism) به سمت درک سیستم‌محور (Systems Biology) و کل‌نگر حرکت می‌کند؟در این قسمت از پادکست هشیوار، میزبان دکتر عطا کالیراد، زیست‌شناس تکاملی و پژوهشگر مؤسسه ماکس پلانک آلمان هستیم. در این گفتگوی عمیق، لایه به لایه از تقلیل‌گرایی کلاسیک فراتر می‌رویم تا با رویکردی تحلیلی، تلاقی مفاهیم فیزیکی، شیمیایی و فلسفی را در تبیین تکامل و تکوین موجودات زنده بررسی کنیم. اگر به دنبال درکی ریشه‌ای از چالش‌های پیش‌روی نئوداروینیسم و پارادایم‌های جدید علم حیات هستید، این گفتگو برای شماست.#

در این اپیزود از پادکست هشیوار، با آقای فرهاد ارکانی، مترجم، پادکستر و مروج علم گفتگو کردم. بخش اول این  گفت‌وگو پیش از جنگ اخیر ضبط شده است.در جلسه اول بیشتر درباره مسیر جهان از مهبانگ تا شکل‌گیری زمین صحبت کردیم؛ از تولد فضا، زمان و ماده تا شکل‌گیری اتم‌ها، ستارگان، کهکشان‌ها، عناصر سنگین و در نهایت پیدایش منظومه شمسی و سیاره زمین.همچنین درباره انواع ستارگان و سرنوشت آن‌ها، نقش انفجارهای ستاره‌ای در ساخت عناصر حیاتی، و جایگاه زمین در تاریخ عظیم کیهان گفتگو کردیم.در بخش دوم این گفت‌وگو، موضوع را ادامه خواهیم داد و وارد بحث‌های هیجان‌انگیزتری خواهیم شد:چگونگی شکل‌گیری حیات روی زمین، احتمال وجود حیات و تمدن‌های هوشمند فرازمینی در کهکشان راه شیری، روش‌های کشف سیارات قابل سکونت، اکستریموفیل‌ها و امکان حیات در محیط‌های بسیار خشن، انواع احتمالی حیات فرازمینی، پارادوکس فرمی، طبقه‌بندی کارداشف و پیامدهای علمی، فلسفی و اجتماعی کشف احتمالی حیات فرازمینی.آیا حیات در جهان پدیده‌ای نادر است یا جهان مملو از تمدن‌هایی است که هنوز موفق به یافتن آن‌ها نشده‌ایم؟ گفت‌وگویی علمی، فلسفی و تأمل‌برانگیز درباره یکی از بزرگ‌ترین پرسش‌های تاریخ بشر:آیا ما در جهان تنها هستیم؟لینک به کانال تلگرام خوانش کتاب برای انسان خردمند و کانال ایشون: @homosapiensfa  @farhad_arkaniSend us Fan MailSupport the show

آیا در زیست‌شناسی و انتخاب طبیعی، DNA واقعاً همه‌چیز است؟سال‌ها زیست‌شناسی مدرن تحت تأثیر نگاه ژن‌محور و «سنتز نوین فرگشت» قرار داشت؛ دیدگاهی که ژن‌ها را واحد اصلی انتخاب طبیعی و تعیین‌کننده‌ی بنیادین حیات می‌دانست. اما یافته‌های جدید در ژنتیک، زیست‌شناسی سامانه‌ها (Systems Biology)، اپی‌ژنتیک، زیست‌شناسی تکوینی (Evo-Devo)، علوم اعصاب و نظریه سیستم‌های پیچیده نشان داده‌اند که حیات — و حتی خودِ انتخاب طبیعی — بسیار پیچیده‌تر از یک کد خطی ژنتیکی و مدل‌های ساده‌ی انتخاب است.در این اپیزود بررسی می‌کنیم که چگونه:* ژن‌ها تنها در بستر شبکه‌های پیچیده‌ی سلولی معنا پیدا می‌کنند،* محیط، توسعه‌ی جنینی، نویز زیستی و تعاملات چندسطحی بر سرنوشت موجودات اثر می‌گذارند،* انتخاب طبیعی ممکن است در سطوح مختلف — از ژن و سلول تا ارگانیسم، گروه و حتی اکوسیستم — عمل کند،* و چرا بسیاری از زیست‌شناسان امروز معتقدند برای فهم حیات باید فراتر از تقلیل‌گرایی صرف ژنتیکی حرکت کرد.همچنین درباره‌ی مفاهیمی مانند:* واحد انتخاب طبیعی،* emergence یا پدیده نوظهور،* محدودیت‌های نگاه صرفاً ژن‌محور،* نقش شانس، تصادف و پیچیدگی در فرگشت،* و رابطه‌ی میان DNA، رفتار، مغز و محیط  گفت‌وگو خواهیم کرد.این بحث نه رد نظریه‌ی مهم داروین است و نه انکار اهمیت ژن‌ها؛ بلکه تلاشی است برای فهم عمیق‌ترِ حیات در عصر ژنومیکس، زیست‌شناسی سامانه‌ای و علوم پیچیدگی.

چرا بعضی انسان‌ها از دل ساختارهای ایدئولوژیک بیرون می‌آیند و تغییر می‌کنند، اما بسیاری دیگر همچنان از همان ساختار—حتی در برابر خشونت، سرکوب و رنج انسان‌ها—دفاع می‌کنند؟در بخش دوم این گفت‌وگوی ویژه،  آقای وحید هروآبادی از مسیر نزدیکی به جریان محمود احمدی‌نژاد و رحیم مشایی، موضوع ظهور و سپس فاصله گرفتن از آن جهان‌بینی صحبت می کند.این گفتگو تلاشی است برای فهم بیشتر«مغز ایدئولوژیک»؛ مفهومی که لئور زمیگرود در کتاب مشهور خود توضیح می‌دهد: اینکه چگونه ایدئولوژی‌ها می‌توانند ساختار شناختی، انعطاف‌پذیری ذهن، هویت فردی و حتی ادراک اخلاقی انسان را شکل دهند.در این اپیزود درباره این پرسش‌ها گفتگو می‌کنیم:• چرا برخی افراد توانایی بازنگری در باورهای خود را پیدا می‌کنند اما برخی دیگر نه؟• نقش ژنتیک، ویژگی‌های شخصیتی، تربیت، ترس، تعلق گروهی و تجربه‌های زندگی در شکل‌گیری باورهای ایدئولوژیک چیست؟• آیا ذهن انسان‌ها از ابتدا به یک اندازه مستعد جزم‌اندیشی یا انعطاف‌پذیری است؟• چگونه محیط‌های بسته ایدئولوژیک می‌توانند قضاوت اخلاقی را تغییر دهند؟• چرا هنوز بخشی از روحانیون و نیروهای ایدئولوژیک از جمهوری اسلامی و خشونت‌های آن دفاع می‌کنند؟• و چه اتفاقی می‌افتد که بعضی افراد، حتی پس از سال‌ها حضور در آن ساختار، مسیر متفاوتی انتخاب می‌کنند؟این گفتگو صرفاً درباره سیاست نیست؛ بلکه درباره زیست‌شناسی باور، روانشناسی ایدئولوژی، و پیچیدگی تصمیم‌های انسانی است.مهمان: وحید هروآبادیروحانی و زندانی سابق، فعال سیاسیمیزبان: دکتر مهدی شفادکتری زیست‌شناسی-ژنتیک و میزبان پادکست هشیوار— — — — —*

مغز ایدئولوژیک: علم رادیکالِ تفکر انعطاف‌پذیر۲۵ مارس ۲۰۲۵نویسنده: لیور زمیگرودبرگزیده به‌عنوان یکی از بهترین کتاب‌های سال توسط گاردین و تلگرافچرا برخی افراد رادیکال می‌شوند؟ایدئولوژی‌ها چگونه مغز انسان را شکل می‌دهند؟و چگونه می‌توانیم ذهن خود را از قید دگماهای سمی رها کنیم؟در کتاب «مغز ایدئولوژیک»، لیور زمیگرود پیوندهای عمیق میان باورهای سیاسی و زیست‌شناسی مغز را آشکار می‌کند. او با تکیه بر پژوهش‌های پیشرفته خود، تعامل پیچیده میان شناخت و محیط را نشان می‌دهد—تعامل‌هایی که برخی افراد را مستعد شیوه‌های فکری خشک و انعطاف‌ناپذیر می‌کنند.مغز انسان هر روز با مجموعه‌ای از چالش‌ها روبه‌روست:اینکه چگونه از ورودی‌های حسی پراکنده، انسجام بسازد،و چگونه در جهانی که روزبه‌روز فردگراتر و منزوی‌تر می‌شود، با دیگران ارتباط برقرار کند.ایدئولوژی‌ها میان‌بُری برای این چالش‌ها ارائه می‌دهند—پاسخ‌های ساده، الگوهای از پیش‌ساخته، و احساسی از هویت مشترک.اما این میان‌بُر هزینه دارد:ایدئولوژی‌ها با تحمیل همرنگی و سرکوب فردیت، از طریق قواعد خشک، آیین‌های تکراری و عدم تحمل، ذهن را محدود می‌کنند.وقتی ایدئولوژی‌ها ذهن ما را در اختیار می‌گیرند،به‌طور بنیادین شیوه فکر کردن، عمل کردن، و تعامل ما با دیگران را تغییر می‌دهند—و ما را کمتر حساس و کمتر سازگار می‌کنند.زمیگرود با هدایت خواننده در میان آزمایش‌های نوآورانه‌اش، سازوکارهای پنهانی را که باورها و رفتارهای ما را شکل می‌دهند آشکار می‌کند، و استدلال می‌کند که سیاست ما سطحی نیست—بلکه در تار و پود ذهن ما تنیده شده است.یافته‌های او نشان می‌دهند که افراد ایدئولوژیک، در سراسر طیف‌های سیاسی، هنگام مواجهه با اطلاعات جدید در تغییر الگوهای فکری خود دچار مشکل می‌شوند.با این حال، هرچند برخی افراد بیشتر از دیگران مستعد تفکر دگماتیک هستند، همه ما می‌توانیم برای انعطاف‌پذیرتر شدن تلاش کنیم.در نهایت، زمیگرود توضیح می‌دهد که چگونه می‌توانیم ذهن خود را در برابر ایدئولوژی‌های افراطی باز نگه داریم.کتابی روشنگر، چالش‌برانگیز و فراموش‌نشدنی—«مغز ایدئولوژیک» اثری پیشگامانه است که ما را دعوت می‌کند از تفکر سیاه‌وسفید فاصله بگیریمو عمیق‌ترین باورهای خود را دوباره ارزیابی کنیم.Send us Fan MailSupport the show

این اپیزود از پادکست هشیوار، وریا امیری و پوریا آزادی وارد یکی از عمیق‌ترین و جنجالی‌ترین مباحث فلسفه، علوم اعصاب و روانشناسی می‌شوند:آیا انسان واقعاً دارای اراده آزاد (اختیار) است؟ یا تصمیم‌ها و رفتارهای ما محصول مغز، ژنتیک، محیط، تربیت و زنجیره‌ای از علل پیشین‌اند؟  در این گفتگو، دو دیدگاه متفاوت درباره Free Will در برابر یکدیگر قرار می‌گیرند:اختیارگرایی (Libertarian Free Will) در برابر سازگارگرایی (Compatibilism).بحث‌هایی درباره:جبر زیستی و عصبینقش ژنتیک و محیط در رفتارنظریه‌های پیچیدگی و سیستم محور در علمخود مختاری، کنشگری یا عاملیت و ارتباط اونا با اراده  آزاد یا یررسی دیدگاه‌های جبر گرایانی مثل رابرت ساپولسکی، گرگ کاروسو، درک پربوم، جان مارتین فیشر، پیتر تسه و دیگر متفکران معاصردر این بخش تمرکز گفتگو بر ابعاد علمی، عصبی و فلسفی اراده آزاد است.در قسمت بعدی، وارد پیامدهای اخلاقی، اجتماعی و حقوقی این دیدگاه‌ها خواهیم شد:اگر اراده آزاد وجود نداشته باشد، آیا هنوز می‌توان انسان‌ها را از نظر اخلاقی و کیفری مسئول دانست؟میزبان: دکتر مهدی شفا— — — — —*

در این اپیزود از پادکست هشیوار، دکتر شروین وکیلی و وریا امیری وارد یکی از عمیق‌ترین و بحث‌برانگیزترین مباحث فلسفه، علوم اعصاب و علوم شناختی می‌شوند:آیا انسان واقعاً دارای اراده آزاد است؟ یا آنچه «انتخاب» می‌نامیم، محصول مغز، ژنتیک، محیط، فرگشت و فرایندهای ناخودآگاه است؟ در این گفتگو، دو نگاه متفاوت درباره عاملیت انسانی در برابر یکدیگر قرار می‌گیرند:دکتر شروین وکیلی از دیدگاهی نزدیک به اختیارگرایی (Libertarian Free Will) و عاملیت واقعی انسان دفاع می‌کند؛در حالی که وریا امیری از منظر شکاکیت نسبت به اراده آزاد و برخی جنبه‌های سازگارگرایی (Compatibilism) به نقد مفهوم  اختیار متافیزیکی می‌پردازد.موضوعات این اپیزود:اراده آزاد یا جبر عصبی؟نقش مغز، ژنتیک و محیط در تصمیم‌گیریآیا «خود» واقعاً انتخاب می‌کند؟ پیچیدگی و عاملیت انسانیکوانتوم، تصادف، شانس میزبان:دکتر مهدی شفا— — — — —*

«این گفتگو قبل از جنگ اخیر ضبط شده است»در این گفت‌وگوی تحلیلی میزبان دکتر شروین وکیلی هستم تا به بررسی ریشه‌های تاریخی و جامعه شناختی دو‌ قطبی «چپ و راست سیاسی» در ایران معاصر بپردازیم؛ از جریان‌های فکری و مدارهای قدرت گرفته تا نقش رفتار جمعی، حافظه تاریخی و تصمیم‌های هدفمند مردم در بزنگاه‌های مهم تاریخ معاصر ایران بخصوص از سال ۱۳۷۸ تا ۱۳۰۴. آقای دکتر وکیلی با نقد الگوبرداری سطحی از قطب‌بندی‌های غربی، بر تفاوت‌های ساختاری میان جامعه ایرانی و جوامع مدرن اروپایی تأکید کرده و هویت مردم را متغیری مستقل از سازمان‌های سیاسی می‌داند. در این متن، مفاهیمی همچون دولت ایرانشهری، ضرورت گذار سیستمی و تفاوت آن با براندازی یا انقلاب‌های ویرانگر از دیدگاه جامعه‌شناختی واکاوی شده است. ایشون همچنین، بر اهمیت خرد جمعی و ظهور قهرمانانی از دل بدنه مردم برای عبور از بحران‌های فعلی و دستیابی به آزادی و دادگری پافشاری می‌کند. در نهایت آقای دکتر وکیلی بر این باور است که مطالبات ملی ایرانیان برآمده از یک پیشینه تاریخی کهن است که فراتر از برچسب‌های سیاسی رایج در رسانه‌ها عمل می‌کنددر این گفتگو تلاش شده با نگاهی تاریخی و تحلیلی به موضوعاتی مانند:• دوگانه چپ و راست در تاریخ معاصر ایران• رفتارهای جمعی و تصمیم‌گیری سیاسی• نقش قدرت و ساختارهای اجتماعی• تحولات اجتماعی ایران• ملی گرایی، میهن دوستی و سکولاریسم• و آینده سیاسی و اجتماعی جامعه ایرانپرداخته شود.مهمان:دکتر شروین وکیلیجامعه‌شناس و نظریه‌پرداز سیستم‌های پیچیدهمیزبان:دکتر مهدی شفادکتری زیست‌شناسی و میزبان پادکست هشیوار— — — — —*

چرا بعضی انسان‌ها از دل ساختارهای ایدئولوژیک بیرون می‌آیند و تغییر می‌کنند، اما بسیاری دیگر همچنان از همان ساختار—حتی در برابر خشونت، سرکوب و رنج انسان‌ها—دفاع می‌کنند؟در بخش اول این گفت‌وگوی ویژه، آقای وحید هروآبادی از مسیر فکری و شخصی خود سخن می‌گوید؛ از سال‌های تحصیل در حوزه علمیه، باورهای مذهبی و باور مهدویت، تا نزدیکی به جریان محمود احمدی‌نژاد و رحیم مشایی، و سپس فاصله گرفتن از آن جهان‌بینی.این گفتگو تلاشی است برای فهم بیشتر«مغز ایدئولوژیک»؛ مفهومی که لئور زمیگرود در کتاب مشهور خود توضیح می‌دهد: اینکه چگونه ایدئولوژی‌ها می‌توانند ساختار شناختی، انعطاف‌پذیری ذهن، هویت فردی و حتی ادراک اخلاقی انسان را شکل دهند.در این اپیزود درباره این پرسش‌ها گفتگو می‌کنیم:• چرا برخی افراد توانایی بازنگری در باورهای خود را پیدا می‌کنند اما برخی دیگر نه؟• نقش ژنتیک، ویژگی‌های شخصیتی، تربیت، ترس، تعلق گروهی و تجربه‌های زندگی در شکل‌گیری باورهای ایدئولوژیک چیست؟• آیا ذهن انسان‌ها از ابتدا به یک اندازه مستعد جزم‌اندیشی یا انعطاف‌پذیری است؟• چگونه محیط‌های بسته ایدئولوژیک می‌توانند قضاوت اخلاقی را تغییر دهند؟• چرا هنوز بخشی از روحانیون و نیروهای ایدئولوژیک از جمهوری اسلامی و خشونت‌های آن دفاع می‌کنند؟• و چه اتفاقی می‌افتد که بعضی افراد، حتی پس از سال‌ها حضور در آن ساختار، مسیر متفاوتی انتخاب می‌کنند؟این گفتگو صرفاً درباره سیاست نیست؛ بلکه درباره زیست‌شناسی باور، روانشناسی ایدئولوژی، و پیچیدگی تصمیم‌های انسانی است.مهمان: وحید هروآبادیروحانی و زندانی سابق، فعال سیاسیمیزبان: دکتر مهدی شفادکتری زیست‌شناسی-ژنتیک و میزبان پادکست هشیوار— — — — —*

جمهوری اسلامی را می‌توان یکی از روشن‌ترین نمونه‌های معاصرِ آن چیزی دانست که بسیاری از متفکران و عصب شناسان توصیف می‌کنند: نظامی که فقط بر پایه‌ی قدرت سیاسی عمل نمی‌کند، بلکه تلاش می‌کند «معماری ذهن» انسان‌ها را بازسازی کند.در چنین نظامی، مسئله فقط کنترل رفتار نیست—بلکه کنترل ادراک، معنا، هویت و حتی احساسات است.وقتی به ساختار جمهوری اسلامی نگاه می‌کنیم، بسیاری از مفاهیم کتاب ناگهان از سطح نظری به واقعیت اجتماعی و تاریخی تبدیل می‌شوند: هویتِ ذوب‌شده در گروه، ارزش‌های مقدس، فضای تهدید دائمی، دوگانه‌سازی اخلاقی، و تبدیل خشونت به «وظیفه‌ای مقدس».در این جهان‌بینی، حکومت صرفاً یک دولت نیست؛ بلکه خود را حامل حقیقت نهایی تاریخ و دین می‌داند. وقتی یک نظام سیاسی تصور کند حقیقت مطلق را در اختیار دارد، مخالف دیگر صرفاً «رقیب سیاسی» نیست؛ بلکه مانعی در برابر امر مقدس می‌شود.و از همین‌جا، خشونت اخلاقی می‌شود.در بسیاری از نظام‌های اقتدارگرا، سرکوب ابزاری برای حفظ قدرت است. اما در نظام‌های ایدئولوژیکِ آخرالزمانی، سرکوب اغلب به شکل «رسالت» تجربه می‌شود. زندان، شکنجه، اعدام و حذف مخالف، فقط تاکتیک سیاسی تلقی نمی‌شوند؛ بلکه برای بخشی از بدنه ایدئولوژیک، دفاع از حقیقت الهی، امنیت دینی یا بقای امت محسوب می‌شوند.اینجاست که مفاهیمی مثل «ارزش‌های مقدس» اهمیت پیدا می‌کنند. وقتی حکومت، خود را نماینده خدا، امام زمان، یا آخرین سنگر حقیقت بداند، دیگر وارد منطق معمول هزینه–فایده نمی‌شود. در چنین فضایی، حتی شکست اقتصادی، انزوای جهانی یا رنج مردم هم ممکن است برای هسته ایدئولوژیک، اهمیتی ثانویه پیدا کند. چون مسئله اصلی، «نجات روایت مقدس» است.هرچه هویت بیشتر با ایدئولوژی یکی شود، انعطاف‌پذیری شناختی کمتر می‌شود. ذهن دیگر اطلاعات را برای فهم واقعیت پردازش نمی‌کند؛ بلکه برای دفاع از روایت مقدس بازتفسیر می‌کند.در جمهوری اسلامی، این فرایند طی دهه‌ها به‌صورت سیستماتیک بازتولید شده است:از آموزش ایدئولوژیک کودکان،تا مناسک مداوم وفاداری،تا رسانه‌های تک‌صدایی،تا تکرار دائمی مفهوم «دشمن».زیرا نظام‌های ایدئولوژیک برای بقا، به تهدید دائمی نیاز دارند.تهدید، ذهن را سخت‌تر می‌کند.ذهن مضطرب، کمتر تحمل ابهام دارد.و انسانِ ترسان، بیشتر به پاسخ‌های قطعی پناه می‌برد.به همین دلیل است که بسیاری از حکومت‌های ایدئولوژیک، حتی در زمان صلح نیز دائماً در حال تولید بحران‌اند:دشمن خارجی، نفوذ فرهنگی، جنگ نرم، توطئه جهانی، آخرالزمان، نابودی قریب‌الوقوع ارزش‌ها.زیرا بدون تهدید، انسجام ایدئولوژیک ضعیف می‌شود.از منظر روان‌شناسی سیاسی، می‌توان گفت بخشی از بدنه سرکوبگر جمهوری اسلامی در چیزی شبیه «مارپیچ سخت‌شدگی» گرفتار شده‌اند؛ همان مفهومی که زمیکرود توضیح می‌دهد.ترکیبی از:* ترس* هویت مذهبی* تکرار آیینی* فشار گروهی* و قطع ارتباط با روایت‌های جایگزین ذهن را آرام‌آرام به سمت انعطاف‌ناپذیری بیشتر می‌برد.اما نکته بسیار مهم این است:این وضعیت را نباید به «شر ذاتی» تقلیل داد.همان‌طور که Hannah Arendt در تحلیل توتالیتاریسم توضیح می‌دهد، بسیاری از عاملان خشونت، هیولاهای غیرانسانی نبودند؛ بلکه انسان‌هایی بودند که درون ساختاری بسته، زبان اخلاقی خود را از دست داده بودند.این به معنای نفی مسئولیت نیست.مسئولیت فردی همچنان وجود دارد.شکنجه‌گر، بازجو، آمر اعدام و عامل کشتار مسئول‌اند.اما فهم مکانیزم‌های روانی و اجتماعیِ این فرایند، برای جلوگیری از تکرار آن ضروری است.— — — — —*

در این گفت‌وگوی ویژه از پادکست هشیوار، به یکی از مهم‌ترین پرسش‌های کنونی جامعه می‌پردازیم:چه نوع سیستم سیاسی و حکومتی می‌تواند آینده‌ای پایدارتر، آزادتر، عقلانی‌تر و دموکرات تر با حفظ منافع ملی برای ایران رقم بزند؟در این مباحثه، از زاویه‌های متفاوت جامعه‌شناسی سیاسی، تاریخ، باستان‌ شناسی و سیستم های حکمرانی به بررسی تجربه‌های تاریخی ایران، مسئله‌ دولت-ملت، دوران گذار و‌ مدل‌های اصلی حکومتی (پادشاهی و جمهوری) می‌پردازیم.مهمانان این برنامه:

در این اپیزود از پادکست هشیوار، دکتر مهدی شفا (زیست‌شناس سلولی) میزبان دکتر کیمیایی‌اسدی (عصب‌شناس) است تا به یکی از عمیق‌ترین پرسش‌های انسان بپردازند: «من کی‌ام؟» آیا آنچه ما به‌عنوان «خود» تجربه می‌کنیم، واقعیتی عینی است یا محصولی از فعالیت‌های پیچیدهٔ مغز؟ در این گفت‌وگو، با تکیه بر یافته‌های علوم اعصاب، به بررسی سازوکارهای ادراک، حافظه، و نقش مغز در شکل‌گیری هویت فردی می‌پردازیم.این بحث نه‌تنها مرزهای علم و فلسفه را به هم نزدیک می‌کند، بلکه نشان می‌دهد چگونه مغز ما با ساختن روایت‌هایی از تجربه‌ها، حس «من بودن» را ایجاد می‌کند—حسی که شاید آن‌قدرها هم که فکر می‌کنیم ثابت و یکپارچه نباشد. اگر به فهم عمیق‌تر ذهن، آگاهی، و ماهیت خود علاقه‌مند هستید، این اپیزود می‌تواند نگاه شما را به «خودتان» برای همیشه تغییر دهد.— — — — —*

مغز ایدئولوژیک: علم رادیکالِ تفکر انعطاف‌پذیر۲۵ مارس ۲۰۲۵نویسنده: لیور زمیگرودبرگزیده به‌عنوان یکی از بهترین کتاب‌های سال توسط گاردین و تلگرافچرا برخی افراد رادیکال می‌شوند؟ایدئولوژی‌ها چگونه مغز انسان را شکل می‌دهند؟و چگونه می‌توانیم ذهن خود را از قید دگماهای سمی رها کنیم؟در کتاب «مغز ایدئولوژیک»، لیور زمیگرود پیوندهای عمیق میان باورهای سیاسی و زیست‌شناسی مغز را آشکار می‌کند. او با تکیه بر پژوهش‌های پیشرفته خود، تعامل پیچیده میان شناخت و محیط را نشان می‌دهد—تعامل‌هایی که برخی افراد را مستعد شیوه‌های فکری خشک و انعطاف‌ناپذیر می‌کنند.مغز انسان هر روز با مجموعه‌ای از چالش‌ها روبه‌روست:اینکه چگونه از ورودی‌های حسی پراکنده، انسجام بسازد،و چگونه در جهانی که روزبه‌روز فردگراتر و منزوی‌تر می‌شود، با دیگران ارتباط برقرار کند.ایدئولوژی‌ها میان‌بُری برای این چالش‌ها ارائه می‌دهند—پاسخ‌های ساده، الگوهای از پیش‌ساخته، و احساسی از هویت مشترک.اما این میان‌بُر هزینه دارد:ایدئولوژی‌ها با تحمیل همرنگی و سرکوب فردیت، از طریق قواعد خشک، آیین‌های تکراری و عدم تحمل، ذهن را محدود می‌کنند.وقتی ایدئولوژی‌ها ذهن ما را در اختیار می‌گیرند،به‌طور بنیادین شیوه فکر کردن، عمل کردن، و تعامل ما با دیگران را تغییر می‌دهند—و ما را کمتر حساس و کمتر سازگار می‌کنند.زمیگرود با هدایت خواننده در میان آزمایش‌های نوآورانه‌اش، سازوکارهای پنهانی را که باورها و رفتارهای ما را شکل می‌دهند آشکار می‌کند، و استدلال می‌کند که سیاست ما سطحی نیست—بلکه در تار و پود ذهن ما تنیده شده است.یافته‌های او نشان می‌دهند که افراد ایدئولوژیک، در سراسر طیف‌های سیاسی، هنگام مواجهه با اطلاعات جدید در تغییر الگوهای فکری خود دچار مشکل می‌شوند.با این حال، هرچند برخی افراد بیشتر از دیگران مستعد تفکر دگماتیک هستند، همه ما می‌توانیم برای انعطاف‌پذیرتر شدن تلاش کنیم.در نهایت، زمیگرود توضیح می‌دهد که چگونه می‌توانیم ذهن خود را در برابر ایدئولوژی‌های افراطی باز نگه داریم.کتابی روشنگر، چالش‌برانگیز و فراموش‌نشدنی—«مغز ایدئولوژیک» اثری پیشگامانه است که ما را دعوت می‌کند از تفکر سیاه‌وسفید فاصله بگیریمو عمیق‌ترین باورهای خود را دوباره ارزیابی کنیم.Send us Fan MailSupport the show

جنگ یکی از تراژیک‌ترین و پیچیده‌ترین پدیده‌های تاریخ بشر است. در این برنامه به این پرسش اساسی می‌پردازیم: آیا جنگ می‌تواند از نظر اخلاقی قابل توجیه باشد؟در این گفت‌وگو، با الهام از چارچوب فلسفی فایده‌گرایی (Utilitarianism) و با توجه به جنگ میان آمریکا، اسرائیل و ایران، پروفسور پیتر سینگر بررسی می‌کند که آیا خشونت میان دولت‌ها در برخی شرایط می‌تواند از نظر اخلاقی قابل دفاع باشد یا نه. از نگاه سینگر، قضاوت اخلاقی درباره جنگ نباید بر اساس ملی‌گرایی یا ایدئولوژی باشد، بلکه باید بر اساس پیامدهای آن — به‌ویژه میزان رنج و رفاهی که برای انسان‌ها ایجاد می‌کند — سنجیده شود.در این گفت‌وگو بررسی می‌کنیم:• در چه شرایطی ممکن است جنگ از نظر اخلاقی توجیه‌پذیر باشد• محدودیت‌های اخلاقی استفاده از نیروی نظامی• مسئله تلفات غیرنظامیان و اخلاق «خسارت جانبی»• مداخله بشردوستانه و مسئولیت حمایت از مردم• آیا جلوگیری از رنج گسترده می‌تواند جنگ را توجیه کند؟دیدگاه سینگر ما را وادار می‌کند فراتر از شعارها و تبلیغات سیاسی بیندیشیم و با پیچیدگی‌های اخلاقی تصمیم‌گیری در شرایط واقعی جنگ روبه‌رو شویم. در نهایت پرسش اصلی این است که آیا جنگ ذاتاً شر است، یا در برخی شرایط استثنایی می‌تواند کم‌ضررترین گزینه در میان گزینه‌های موجود باشد؟این گفت‌وگو دعوتی است برای تأمل درباره جنگ، مسئولیت اخلاقی و وظایفی که در برابر همه انسان‌ها — فارغ از ملیت و مرزهای سیاسی — داریم.این نسخه توسط هوش مصنوعی NotebookLM و بر پایه گفتگوی من و آقای وریا امیری با پروفسور سبنگر تهیه شده است.لینک گفتگوی اصلی در یوتیوب: https://youtu.be/rQJZu-w6jnsLink to the website " Life You Can Save" https://www.thelifeyoucansave.org/Link to the Podcast "Lives Well Lived"https://www.petersinger.info/podcastSend a textSupport the show

ایران در نقطه عطف تاریخی قرار گرفته است.تحولات منطقه‌ای، درگیری نظامی، تضعیف بی‌سابقه جمهوری اسلامی و سناریوهای مختلف فروپاشی، ما را با پرسشی اساسی روبه‌رو کرده‌اند:اگر این نظام سقوط کند، چه چیزی جای آن را می‌گیرد؟در این لایو زنده تلاش می‌کنیم، درباره سه محور کلیدی گفت‌وگو کنیم:▪️ جنگ و پیامدهای آن برای ایران و جامعه▪️ سناریوهای سقوط یا تضعیف ساختاری جمهوری اسلامی▪️ دوران گذار: خلأ قدرت، خطرات، فرصت‌ها و الزامات حکمرانی پس از فروپاشیمسئله اصلی فقط «چگونه سقوط می‌کند» نیست؛مسئله حیاتی این است که چگونه از هرج‌ومرج، خشونت و تکرار چرخه اقتدارگرایی جلوگیری کنیم و چه مسئولیتی بر دوش جامعه، نخبگان و نیروهای سیاسی قرار دارد.این گفت‌وگو تلاشی است برای دیدن کل تصویر، شنیدن پرسش‌های دشوار و فکر کردن به آینده‌ای که دیر یا زود با آن مواجه خواهیم شد. مهمانان این جلسه:دکتر کیوان یحیی، عصب شناس، پژوهشگر تاریخ و سیاستوریا امیری، دانش آموخته فیزیک و فلسفه، مدرس موسیقی علی عظیمی نژادان، نویسنده، روزنامه نگار و‌منقد ادبی— — — — —*

در این گفت‌وگو با حضور‌ دو‌ مهمان هشیوار در مورد شرایط جنگی منطقه، تضعیف ساختار قدرت جمهوری اسلامی و سناریوهای محتمل برای آینده بعد از سفوط جمهوری اسلامی و‌نقش شاهزاده رضا پهلوی گفتگو کردیم.در این برنامه درباره نقش نیروهای سیاسی، اهمیت ائتلاف‌های گسترده، جایگاه رهبری در دوران گذار و همچنین دیدگاه‌های مختلف درباره آینده نظام سیاسی ایران—از جمهوری تا پادشاهی پارلمانی—بحث می‌کنیم. هدف این گفت‌وگو بررسی واقع‌بینانه سناریوهای پیشِ رو و تأکید بر ضرورت حفظ منافع ملی، ثبات، و حرکت به‌سوی آزادی و دموکراسی در ایران آینده استمهمانان این برنامه:علی عظیمی نژادان: پژوهشگر علوم اجتماعی و فرهنگ و روزنامه نگار.دانش آموخته حقوق قضایی و جامعه شناسی..سردبیر سابق مجلات سیاووشان،برگ هنر و گزارش موسیقیدکتر کیوان یحیی: عصب شناس، پژوهشگر تاریخ و‌ سباست— — — — —*

سقوط جمهوری اسلامی—به هر مسیری که رخ دهد—به‌خودی‌خود نه آزادی می‌آورد و نه دموکراسی. مسئله‌ی اصلی، مدیریت خلأ قدرت پس از سقوط است. در چنین لحظه‌ای، تنها راه جلوگیری از هرج‌ومرج، جنگ داخلی یا بازتولید اقتدارگرایی، ائتلاف حداکثری نیروهای مخالف حول یک رهبری مورد اعتماد ، اهداف حداقلی و عملی است؛ نه توافق ایدئولوژیک، نه برنامه‌های آرمانی.اما یکی از موانع جدی این مسیر، بحران جریان چپ—هم در ایران و هم در سطح جهانی—است. چپ امروز بیش از آنکه با مسئله «قدرت» درگیر باشد، درگیر نقد اخلاقی قدرت است. ترس افراطی از رهبری، وسواس ایدئولوژیک، و اولویت دادن به مطالبات حداکثری در لحظه‌ی بحران، عملاً به انفعال سیاسی منجر شده است.چپ جهانی از اوکراین تا خاورمیانه، اغلب می‌داند با چه چیزی مخالف است، اما نمی‌داند در شرایط فروپاشی و جنگ چه باید کرد. این سردرگمی در چپ ایرانی هم تکرار شده: نقد زیاد، سازمان‌دهی کم؛ گفتمان پررنگ، کنش مؤثر کم‌رنگ.در دوران گذار، سیاست عرصه‌ی انتخاب‌های ایده‌آل نیست؛ عرصه‌ی انتخاب‌های ممکن است.مهمانان این برنامه:خانم امیرا ذوالقدری، کنشگر جنسی، فعال برابری جنسیتی، فعال حقوق همجنسگرایاندکتر کیوان یحیی، عصب شناس، پژوهشگر تاریخ و سیاست— — — — —*

کتاب پیش از آینده (دیباچه‌ای بر تحلیل و طراحی دوره‌ی گذار) به قلم دکتر سجاد فتاحی به موضوع تحلیل و طراحی دوره‌ی گذار در سیاست و حکومت پرداخته است. این کتاب با رویکردی تحلیلی، دوره‌ی گذار را به‌عنوان یک وضعیت موقت، ناپایدار و تعیین‌کننده بررسی کرده است؛ دوره‌ای که در آن تصمیم‌های کلیدی می‌تواند مسیر آینده‌ی یک کشور را برای مدت طولانی مشخص کند. سجاد فتاحی با بهره‌گیری از نظریه‌های علوم سیاسی و علوم اجتماعی و مرور تجربه‌های تاریخی موفق و شکست‌خورده در جهان، تلاش کرده است تا چارچوبی برای فهم و مدیریت این دوره ارائه دهد.  نویسنده ما را از مفاهیم پایه‌ای گذار به‌سوی بررسی نمونه‌های تاریخی و در نهایت اصول طراحی نظام حکمرانی در دوره‌ی گذار هدایت می‌کند. پرسش‌های تشخیصی و تحلیل‌های تطبیقی، در این مسیر، به ما کمک می‌کند تا با نگاه انتقادی و کاربردی به مسئله‌ی گذار بنگریم. کتاب پیش از آینده بر اهمیت طراحی نهادی، مدیریت بحران و زمان‌بندی تصمیم‌ها تمرکز کرده و با بررسی نمونه‌هایی از ایران و جهان نشان داده است که گذار بدون طراحی می‌تواند به فروپاشی یا بی‌ثباتی مزمن منجر شود.کتاب با طرح این پرسش آغاز می‌شود که چرا دوره‌ی گذار مهم‌ترین و پرمخاطره‌ترین مقطع در سرنوشت کشورهاست. نویسنده گذار را نه لحظه‌ای کوتاه، بلکه وضعیتی برزخی و حساس می‌داند که در آن، قواعد نظم پیشین اعتبار خود را از دست داده و نظم جدید هنوز تثبیت نشده است. بخش مهمی از کتاب به تجربه‌های تاریخی اختصاص یافته است؛ از نمونه‌های موفق مانند اسپانیا، شیلی، آفریقای جنوبی و کره‌ی جنوبی تا نمونه‌های شکست‌خورده مانند لیبی، عراق، افغانستان و یمن. این بررسی‌ها نشان می‌دهد که گذار موفق معمولاً با طراحی نهادی، حفظ ظرفیت دولت، توافق حداقلی نخبگان و زمان‌بندی واقع‌گرایانه همراه است؛ درحالی‌که فقدان این عناصر به فروپاشی یا تعلیق گذار منجر می‌شود. لینک خرید کتاب الکترونیک:https://taaghche.com/book/249584/%D9%...— — — — —

ایران در نقطه عطف تاریخی قرار گرفته است. تحولات منطقه‌ای، احتمال درگیری نظامی، تضعیف بی‌سابقه جمهوری اسلامی و سناریوهای مختلف فروپاشی، ما را با پرسشی اساسی روبه‌رو کرده‌اند:اگر این نظام سقوط کند، چه چیزی جای آن را می‌گیرد؟در این لایو زنده تلاش کردیم بدون هیجان‌زدگی، بدون شعار و فراتر از دوقطبی‌های رایج، درباره سه محور کلیدی گفت‌وگو کنیم:▪️ احتمال جنگ و پیامدهای آن برای ایران و جامعه▪️ سناریوهای سقوط یا تضعیف ساختاری جمهوری اسلامی▪️ دوران گذار: خلأ قدرت، خطرات، فرصت‌ها و الزامات حکمرانی پس از فروپاشیمسئله اصلی فقط «چگونه سقوط می‌کند» نیست؛ مسئله حیاتی این است که چگونه از هرج‌ومرج، خشونت و تکرار چرخه اقتدارگرایی جلوگیری کنیم و چه مسئولیتی بر دوش جامعه، نخبگان و نیروهای سیاسی قرار دارد.این گفت‌وگو تلاشی است برای دیدن کل تصویر، شنیدن پرسش‌های دشوار و فکر کردن به آینده‌ای که دیر یا زود با آن مواجه خواهیم شد. مهمانان این جلسه:دکتر کیوان یحیی، عصب شناس، پژوهشگر تاریخ و سیاستوریا امیری، دانش آموخته فیزیک و فلسفه، مدرس موسیقی علی عظیمی نژادان، نویسنده، روزنامه نگار و‌منقد ادبی— — — — —*

کتاب «ایران و مسئلهٔ پایداری» نوشتهٔ دکتر سجاد فتاحی یک اثر بین‌رشته‌ای است که با استفاده از نظریهٔ سیستم‌ها، تلاش می‌کند چارچوبی علمی برای طراحی و تحلیل نظام حکمرانی ارائه دهد و به پرسش‌های بنیادین دربارهٔ پایداری ایران پاسخ دهد. این کتاب با نگاه به رفتار سازوکارهای اجتماعی ـ سیاسی، ساختار و عملکرد حکومت در ایران را بررسی کرده و نشان می‌دهد که چگونه بحران‌ها و ناکارآمدی‌ها می‌توانند تهدیدی جدی برای حفظ ثبات و پایداری کشور باشند. در فصل‌های پایانی نیز مؤلف برای اصلاح نظام حکمرانی و ارتقای پایداری اجتماعی و سیاسی پیشنهادهایی ارائه می‌کند.  دکتر سجاد فتاحی (با زمینهٔ تحصیلی در جامعه‌شناسی و مهندسی کنترل) با به‌کارگیری مفاهیم سیستم‌های پیچیده، می‌کوشد نشان دهد که پایداری ایران نه فقط یک مسئله محیط‌زیستی یا اقتصادی است، بلکه موضوعی کلان در حوزه حکمرانی و سیاست‌گذاری است که می‌تواند سرنوشت ملی را رقم بزند.   — — — — —*

در این جلسه در خدمت آقای دکتر کیارش آرامش، پزشک و‌ متخصص اخلاق پزشکی هستم. با توجه به شرایط کنونی و‌کشتار بی سابقه ده‌ها هزار هموطن بیگناه و‌ پیرو سو‌استفاده از سیستم پزشکی و‌درمانی، ایشون متنی رو به انگلیسی در شبکه LinkeIn  منتشر کردند. از ایشون دعوت کردم‌تا بیشتر درمورداین متن صحبت کنند:«یکی از بنیادی‌ترین اصول اخلاق پزشکی، پاسداشت جان و کرامت انسان است؛ به‌ویژه در زمان‌های آسیب‌پذیری، بیماری و جراحت. بیمارستان‌ها، کادر درمان و خدمات پزشکی باید حتی در شرایط تعارضات سیاسی یا ناآرامی‌های اجتماعی، فضاهایی بی‌طرف، امن و مصون باقی بمانند.اما امروز در ایران، این اصول پایه‌ای و مورد پذیرش جهانی، به‌طور سیستماتیک توسط حکومت نقض می‌شوند.گزارش‌های رسیده از داخل کشور، الگوی هولناکی را مستند می‌کنند: حمله به بیمارستان‌ها؛ بازداشت معترضان مجروح از تخت‌های بیمارستان؛ کشته‌شدن بیماران در حین دریافت خدمات درمانی؛ تهدید، بازداشت، زندانی‌کردن یا حتی کشتن پزشکان، پرستاران و دانشجویان پزشکی؛ استفاده از آمبولانس‌ها برای جابه‌جایی نیروهای امنیتی به‌جای انتقال بیماران؛ و در برخی موارد، استفاده از بیمارستان‌ها و آمبولانس‌ها به‌عنوان مکان‌هایی برای هدف‌گیری و تیراندازی به معترضان.این اقدامات نه‌تنها نقض‌های فاحش حقوق بشر محسوب می‌شوند، بلکه حمله‌ای مستقیم به بنیان‌های اخلاق پزشکی هستند.متأسفانه جامعه اخلاق پزشکی در داخل ایران تا حد زیادی بی‌صدا و فلج شده است. این وضعیت عمدتاً ناشی از سرکوب ساختاری است: کنترل فراگیر دولتی، وابستگی به نهادهای حکومتی، فقدان جامعه مدنی مستقل، نفوذ نیروهای امنیتی در نهادهای دانشگاهی و حرفه‌ای، نظارت گسترده، و قطع اینترنت که متخصصان را از جامعه جهانی جدا می‌کند. در چنین شرایطی، سکوت به معنای رضایت نیست؛ سکوت تحمیل شده است.این وضعیت، مسئولیتی اخلاقی بر دوش جامعه بین‌المللی بیواتیک و اخلاق پزشکی می‌گذارد. هنگامی که بی‌طرفی پزشکی به‌این‌چنین آشکار نقض می‌شود، وقتی بیمارستان‌ها به امتداد خشونت دولتی بدل می‌شوند، و هنگامی که کادر درمان به‌خاطر انجام وظیفه خود تحت پیگرد قرار می‌گیرند، نهادهای اخلاقی جهانی نمی‌توانند بی‌طرف یا منفعل باقی بمانند.بیواتیک صرفاً یک رشته دانشگاهی نیست؛ بلکه کنشی اخلاقی است که بر دفاع از جان، کرامت و عدالت استوار است. سکوت در برابر چنین خشونت نظام‌مندی، خطر آن را دارد که خودِ بیواتیک را به خطابه‌ای توخالی بدل کند؛ گفتمانی جداافتاده از واقعیت‌هایی که مدعی پرداختن به آن‌هاست.اگر اخلاق پزشکی معنایی داشته باشد، باید به این معنا باشد که وقتی پزشکی علیه همان مردمی که برای حمایت از آن‌ها شکل گرفته، به سلاح تبدیل می‌شود، صدای اعتراض بلند شود.این یک فراخوان به اقدام است. سازمان‌های بین‌المللی بیواتیک، مراکز دانشگاهی، انجمن‌های حرفه‌ای، نشریات تخصصی و چهره‌های برجسته این حوزه باید سکوت را بشکنند. آن‌ها باید بیانیه‌های عمومی صادر کنند، این نقض‌ها را مستند سازند، از کادر درمان در معرض خطر حمایت کنند و از مسیرهای اخلاقی، حقوقی و نهادی، حکومت ایران را پاسخگو کنند.در این زمینه، سکوت بی‌طرفی نیست؛ همدستی است. اعتبار اخلاق پزشکی جهانی اکنون به این وابسته است که آیا حاضر است از اصول خود در زمانی که به‌شدت و به‌طرزی خشونت‌بار نقض می‌شوند، دفاع کند یا نه» اخلاق پزشکی (Medical Ethics) شاخه‌ای از اخلاق کاربردی است که به بررسی هنجارها، اصول و مسئولیت‌های اخلاقی در حرفه پزشکی و نظام سلامت می‌پردازد. این حوزه تعیین می‌کند که پزشکان، پرستاران، پژوهشگران و سیاست‌گذاران سلامت در مواجهه با بیماران، خانواده‌ها و جامعه چه تصمیم‌هایی باید بگیرند و چگونه میان منافع، خطرات، عدالت و کرامت انسانی تعادل برقرار کنند.در شرایط جنگ، سرکوب گسترده یا کشتار شهروندان غیرمسلح، اخلاق پزشکی وارد یکی از دشوارترین و حساس‌ترین وضعیت‌های خود می‌شود؛ زیرا پزشک و کادر درمانی نه‌تنها با وظیفه حرفه‌ای، بلکه با فشار سیاسی، امنیتی و حتی تهدید جانی روبه‌رو هستند.در این وضعیت، چارچوب اخلاق پزشکی دیگر صرفاً چهار اصل کلاسیک نیست، بلکه با حقوق بین‌الملل بشردوستانه، اصول ژنو، و اسناد سازمان ملل نیز پیوند می‌خورد.Send us a textSupport the show

در این اپیزود به یکی از بنیادی‌ترین پرسش‌های امروز ایران می‌پردازیم:در دوران گذار سیاسی که بعد از سقوط جمهوری اسلامی رخ خواهد داد، چگونه می‌توان از فروپاشی نهادی، بی‌ثباتی امنیتی و تجزیه اجتماعی جلوگیری کرد و یک مسیر پایدار برای آینده  ابران طراحی نمود؟میهمان این برنامه، دکتر سجاد فتاحی، جامعه‌شناس و پژوهشگر مسائل ایران معاصر است که در حوزه جامعه‌شناسی سیاسی، هویت ملی، انسجام اجتماعی و مسئله دولت-ملت در ایران پژوهش و تحلیل کرده است. او در گفت‌وگوهای مختلف درباره «پایداری ایران»، خطر فروپاشی ساختاری و الزامات گذار مسئولانه سخن گفته است. از کتایهای ایشون میتوان به کتاب "ایران و مسئله پایداری" اشاره کرد.آیا چهره‌ای مانند آقای رضا پهلوی می‌تواند در کوتاه‌مدت نقش محور انسجام نیروهای مخالف را در دوران گذار ایفا کند؟آیا سرمایه نمادین، شناخت و اعتماد عمومی و امکان تمرکز سریع تصمیم‌گیری در شرایط بحرانی کنونی ایران یک مزیت عملی برای مدیریت مرحله انتقال است؟ یا انسجام پایدار تنها از طریق نهادسازی و ائتلاف‌های ساختاری و شورایی قابل تحقق است؟در این بحث، تفاوت مدل فردمحور و مدل شورایی را از منظر جامعه‌شناسی سیاسی بررسی می‌کنیم و تأکید می‌کنیم که هر مدل، بدون سازوکارهای مهار قدرت، محدودیت زمانی، شفافیت و تضمین انتخابات آزاد، می‌تواند به انحراف بیانجامد.هدف این گفتگو تحلیل واقع‌گرایانه مسئله مهم «پایداری ایران» در شرایط گذار است؛ با تکیه بر تجربه‌های تاریخی، منطق نهادی و ضرورت عقلانیت سیاسی.دوران گذار بعد از سقوط جمهوری اسلامی یک مهندسی پیچیده و دینامیک سیاسی-اجتماعی است که نیازمند رهبری روشن، برنامه اجرایی و عملی کوتاه‌مدت و قابل اجرا، نهادسازی دقیق و اجماع بر حداقل‌های مشترک ملی است.نظر شما چیست؟ایران امروز در شرایط کنونی برای عبور از این بحران تاریخی به چه مدلی از رهبری و نهادسازی نیاز دارد؟ و چه گزینه هایی (چه فرد و چه شورا) در دسترس است؟در بخش نظرات با استدلال، احترام و نگاه تحلیلی مشارکت کنید.لینک به کانال ایران مانا و گفتگوی چرا رضا پهلوی؟UCmxgNk9225LQH3fDX2Q1tHAhttps://youtu.be/F2LFrUiSWKA?si=LsnScweIS8RRlP3Qلینک خرید کتاب ایران و مسئله پایداریhttps://fidibo.com/book/124278-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B3%DB%8C%D9%84-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C — — —*

در حالی که میلیون‌ها ایرانی زیر خاموشی عمدی اینترنت به‌سر می‌برند، گزارش‌های معتبر از سرکوب خشونت‌آمیز و کشتار ده ها هزار مردم بی گناه و غیر مسلح، صد ها هزار زخمی و بازداشت‌های گسترده و نقض جدی حقوق بشر همچنان منتشر می‌شود. این قطع ارتباط نه‌تنها مردم را از یکدیگر جدا کرده، بلکه امکان نظارت عمومی و پاسخگویی حکومت را نیز به‌شدت محدود کرده است.بر اساس اصل بین‌المللی مسئولیت حمایت (Responsibility to Protect – R2P)، جامعه جهانی وظیفه دارد زمانی که یک دولت قادر یا مایل به حفاظت از شهروندان خود نیست، برای جلوگیری از آسیب‌های گسترده اقدام کند. در این ویدئوی کوتاه، از نهادهای بین‌المللی و دولت‌های دموکراتیک می‌خواهیم اقدامات فوری، عملی و هماهنگ برای حمایت از مردم ایران، بازگرداندن دسترسی به ارتباطات و تضمین تحقیقات مستقل درباره خشونت‌ها انجام دهند.بیانیه‌های نمادین کافی نیست. مردم ایران به اقدام واقعی نیاز دارند.لینک صحبت انگلیسی من در یوتیوب: https://youtu.be/Kf-IZT4DhfcSend us a textSupport the show

در این اپیزود از پادکست هشیوار، بار دیگر میزبان دکتر حسام نوذری هستم تا این بار نه صرفاً برای شنیدن نظرات ایشان، بلکه برای طرح سوالات، ابهامات و نقدهای جدی که از سوی مخاطبان و همکاران جامعه علمی و پزشکی مطرح شده است، با ایشان گفتگو کنم.#دکتر_حسام_نوذری #واکسن_کرونابسیاری از منتقدان معتقدند که دیدگاه‌های دکتر نوذری درباره همه‌گیری کرونا، واکسن‌های mRNA و پروتکل‌های بهداشتی، با اجماع علمی مغایرت دارد. در این جلسه، من (دکتر مهدی شفا) به عنوان میزبان بی‌طرف، تلاش کردم تا این نقدها را به صریح‌ترین شکل ممکن مطرح کنم و از ایشان بخواهم که شواهد و مدارک خود را ارائه دهند. - اجماع علمی: Scientific Consensus - شواهد و مدارک: Evidenceآیا مخالفت با واکسن کووید به معنای «ضد واکسن» بودن است؟ دکتر نوذری در این گفتگو مرز خود را با جنبش‌های ضد علم مشخص می‌کنند و توضیح می‌دهند چرا ضمن حمایت از واکسیناسیون کلاسیک، به تکنولوژی mRNA و نحوه مدیریت پاندمی نقد دارند.همچنین در این گفتگو به موضوعات بحث‌برانگیزی همچون منشأ ویروس، تحقیقات Gain of Function، نقش شرکت‌های داروسازی و تفاوت بین «تئوری علمی» و «تئوری توطئه» پرداخته‌ایم.#علم_و_شبه_علم #کروناهدف این گفتگو، ایجاد فضایی برای تضارب آرا و شنیدن استدلال‌های مخالف است. قضاوت نهایی درباره صحت ادعاها و پاسخ‌ها، با شما مخاطبان گرامی و اهل خرد است.#تفکر_انتقادی*موضوعات مطرح شده در این گفتگو:**نقد و بررسی واکسن کرونا:* - واکسن‌های فایزر و مدرنا، عوارض جانبی، میوکاردیت و تفاوت تکنولوژی mRNA با واکسن‌های سنتی.*پرسشگری علمی:* - اهمیت Evidence-Based Medicine (پزشکی مبتنی بر شواهد)، نقد مقالات علمی و بررسی اعتبار داده‌ها.*مدیریت بحران در دوران همه‌گیری کرونا* - نقد سیاست‌های قرنطینه (Lockdown)، استفاده همگانی از ماسک و تأثیرات روانی آن بر کودکان.*سیاست و سلامت:* - نقش نهادهایی مانند FDA، CDC و WHO و بحث تضاد منافع در شرکت‌های داروسازی.*اخلاق پزشکی:* - مسئولیت دانشمندان در ارائه حقایق و پرهیز از دستکاری داده‌ها.

تولید دارو، برخلاف بسیاری از صنایع، مستقیماً با جان انسان‌ها سروکار دارد. هر قرص، آمپول یا فرآورده تزریقی که وارد بازار می‌شود، باید نتیجه‌ یک زنجیره‌ کاملاً کنترل‌ شده، مستند و مبتنی بر استانداردهای سخت‌گیرانه‌ی cGMP (current Good Manufacturing Practice) باشد. این استانداردها که توسط نهادهایی مانند FDA آمریکا، EMA اروپا و سازمان‌های متناظر در سایر کشورها (سازمان غذا و دارو در ایران) تدوین شده‌اند، نه تشریفات اداری بلکه حداقل الزامات اخلاقی و علمی برای جلوگیری از آسیب به بیماران هستند.در این گفت‌وگو، میزبان دکتر آقای دکتر حسن کریم‌زاده، مدیر انجمن دارو سازان صنعتی ایران بودم تا درباره‌ چالش‌ها و کاستی‌های موجود در تولید دارو، نظام نظارتی، و ضرورت استفاده از نیروهای متخصص و آموزش‌دیده در صنعت داروسازی کشور گفت‌وگو کنیم. در این بحث، بر اهمیت رعایت استانداردهای معتبر تولید دارو، تقویت نقش واحدهای کیفیت، و مسئولیت حرفه‌ای در حفاظت از سلامت و جان بیماران تأکید شد.پایبندی به cGMP تضمین می‌کند که دارو:از نظر هویت، خلوص، قدرت اثر و ایمنی قابل اعتماد باشد؛در شرایط کنترل‌شده تولید، نگهداری و توزیع شود؛و پیش از ورود به بازار، به‌طور مستقل و بی‌طرفانه ارزیابی گردد.نقش حیاتی نیروی انسانی متخصص در ساختار داروییهیچ سیستم کیفیتی بدون افراد شایسته معنا ندارد. cGMP به‌صراحت بر استفاده از افراد آموزش‌دیده، مستقل و دارای صلاحیت علمی در جایگاه‌های کلیدی تأکید می‌کند:Manufacturing (تولید): اجرای دقیق فرآیندهای تأییدشده و ثبت کامل داده‌هاQC (کنترل کیفیت): تولید داده‌های آزمایشگاهی معتبر و بدون دست‌کاریQA (تضمین کیفیت): مرجع مستقل تصمیم‌گیری برای تأیید یا رد هر Batch داروییبه‌ویژه واحد QA باید کاملاً مستقل از فشارهای تجاری و تولیدی باشد و تنها بر اساس داده‌های علمی تصمیم بگیرد. آزادسازی (Release) یک محصول معیوب، ناقص یا مشکوک، می‌تواند به آسیب جدی، عوارض غیرقابل بازگشت و حتی مرگ بیمار منجر شود؛ موضوعی که متأسفانه در مواردی در بازار دارویی ایران نیز رخ داده است.پیامدهای عدم رعایت cGMP: از Recall تا مرگ بیماردر سال‌های اخیر، گزارش‌های متعددی از:Recall گسترده داروهاآلودگی‌های میکروبی یا شیمیاییخطاهای برچسب‌ گذاری و دوزو حتی مواردی از مرگ بیماراندر ایران منتشر شده است. این‌ها «خطای فردی» نیستند، بلکه نشانه‌ی شکست سیستم کیفیت، ضعف نظارت، و نبود اقتدار واقعی نهادهای نظارتی هستند.ضرورت توانمندسازی نهادهای نظارتی، از جمله در ایراندر همه‌ کشورها، از آمریکا و اروپا تا آسیا، نهادهای نظارتی دارویی تنها زمانی مؤثر هستند که:مستقل از منافع اقتصادی و سیاسی عمل کنند؛اختیار قانونی برای تعلیق، جریمه، جمع‌آوری و تعطیلی خطوط متخلف داشته باشند؛و با شرکت‌هایی که اصول cGMP را نقض می‌کنند، قاطع، شفاف و بدون مماشات برخورد کنند.بازار دارویی ایران نیز به‌شدت نیازمند:تقویت واقعی قدرت نظارتی سازمان غذا و دارو ایرانشفافیت در گزارش تخلفات و Recallهاحمایت قانونی از کارشناسان QA و QC در برابر فشار مدیریتیو هم‌راستایی با استانداردهای بین‌المللی cGMPاست.رعایت cGMP یک انتخاب نیست؛ تعهدی اخلاقی، علمی و انسانی است.هیچ سود اقتصادی، کمبود دارو یا فشار بازار نمی‌تواند توجیه‌کننده‌ ورود یک محصول معیوب به بدن بیمار باشد.اگر جان بیماران اولویت واقعی است، باید کیفیت، تخصص، استقلال و نظارت نیز در اولویت قرار گیرند.این وضعیت قابل تغییر است — اما تنها با اراده نهادی، شفافیت، و پایبندی بی‌قیدوشرط به اصول cGMP.https://moujenonews.ir/?p=25351https://moujenonews.ir/?p=26267Send us a textSupport the show

در این اپیزود از پادکست هشیوار با آقای فرهاد ارکانی، مترجم، پادکستر و مروج علم، گفت‌وگویی عمیق درباره‌ی ریشه‌های تکاملی باورهای انسانی داریم؛ این‌که چرا مغز انسان، با وجود پیشرفت خیره‌کننده‌ی علم و فناوری، همچنان مستعد خرافات، خطاهای شناختی و شبه‌علم باقی مانده است. محور اصلی این گفتگو واکاوی این واقعیت است که مغز ما نه برای کشف حقیقت، بلکه برای بقا و تکثیر در محیط‌های اجدادی تکامل یافته است.در بخش نخست، به فعالیت‌های ترویجی فرهاد ارکانی پرداخته می‌شود؛ از کانال «خوانش کتاب برای انسان خردمند» که به معرفی و صوتی‌سازی آثار مهم علمی و تکاملی می‌پردازد، تا پادکست «بنفش» که با هدف نقد شبه‌علم، خرافات و ترویج تفکر سنجشگرانه تولید می‌شود. این فعالیت‌ها تلاشی هستند برای پر کردن خلأ آموزش تفکر انتقادی در جامعه‌ی فارسی‌زبان.در ادامه، مفهوم «مغز غارنشین در دنیای مدرن» بررسی می‌شود. مغزی که طی میلیون‌ها سال برای زندگی شکارگر-گردآورنده تنظیم شده، امروز با جهانی پیچیده، پر از داده، رسانه و عدم قطعیت روبه‌روست. سیستم پاداش‌دهی مغز با دوپامین، ما را به الگویابی تشویق می‌کند؛ سازوکاری که زمانی برای یافتن غذا و اجتناب از خطر حیاتی بود، اما امروز می‌تواند ما را به دیدن ارتباط‌های کاذب، توهم معنا و باور به خرافات سوق دهد.بخش مهمی از گفتگو به ریشه‌های تکاملی خرافات اختصاص دارد؛ از «مثبت‌های کاذب» و هزینه‌ی نامتقارن خطا در انسان اولیه گرفته تا نیاز روان‌شناختی مغز به کاهش ابهام و ایجاد حس کنترل. با ارجاع به مدل تفکر سریع و کند دنیل کانمن، توضیح داده می‌شود که چرا سیستم ۱ مغز اغلب دست بالا را دارد و چرا تفکر منطقی و سنجشگرانه نیازمند انرژی، تمرین و آموزش است.در بخش شبه‌علم، نشان داده می‌شود که خرافات در دنیای مدرن نه‌تنها از بین نرفته‌اند، بلکه با ظاهری علمی‌تر بازتولید شده‌اند؛ از انرژی‌درمانی و قانون جذب تا عرفان‌های شبه‌کوانتومی. نقش فشار اجتماعی، اثر همرنگی با جماعت، الگوریتم‌های شبکه‌های اجتماعی و اقتصاد توجه در گسترش این باورها به‌طور انتقادی بررسی می‌شود.در نهایت، گفتگو به پرسش‌های بنیادین‌تری درباره‌ی معنا، اخلاق و آینده‌ی انسان می‌رسد. برخلاف تصور رایج، نگاه علمی و نچرالیستی نه‌تنها معنای زندگی را تهی نمی‌کند، بلکه با نشان دادن پیوند ما با تاریخ کیهانی، فرگشت و شانس، احساسی عمیق از شگفتی و ارزشمندی زندگی ایجاد می‌کند. همچنین درباره‌ی ریشه‌های تکاملی قبیله‌گرایی و نژادپرستی صحبت می‌شود و این نکته برجسته می‌گردد که «طبیعی بودن» یک گرایش، هرگز به معنای اخلاقی بودن آن نیست. خبر امیدوارکننده این است که با اتکا به پلاستیسیته‌ی مغز، آموزش تفکر انتقادی و مواجهه با تنوع انسانی، می‌توان بر بسیاری از غرایز بدوی غلبه کرد و انسانی‌تر زیست.## لینک‌های اشاره شده در گفتگو: - کانال تلگرامی خوانش کتاب برای انسان خردمند​⁠ https://t.me/homosapiensfa - پادکست  «خوانش کتاب برای انسان خردمند»https://pod.link/1523202834 - پادکست «بنفشhttps://pod.link/1813157313 - لینک به سایت ویرگول:https://virgool.io/@farhadarkaniلینک خرید کتاب «هفت و نیم درس درباره مغز»:https://taaghche.com/book/102800Send us a textSupport the show

رابرت لارنس کوهن فیلسوف علم و پژوهشگر میان‌رشته‌ای است که دکترای علوم اعصاب خود را از دانشگاه UCLA دریافت کرده و بیش از پنج دهه از فعالیت حرفه‌ای‌اش را به بررسی عمیق‌ترین پرسش‌های مربوط به آگاهی، ذهن، واقعیت و پیامدهای وجودی آن‌ها اختصاص داده است. او خالق و مجری پروژهٔ شناخته‌شدهٔ Closer to Truth است؛ مجموعه‌ای بلندمدت از گفت‌وگوها با صدها دانشمند و فیلسوف برجستهٔ جهان دربارهٔ آگاهی، ارادهٔ آزاد، هوش مصنوعی، ماهیت واقعیت و معنای زندگی. ویژگی شاخص کوهن، پرهیز آگاهانه از جانبداری نظری و تمرکز بر ترسیم یک نقشهٔ جامع از دیدگاه‌های رقیب دربارهٔ آگاهی است.در مقالهٔ «Landscape of Consciousness» که در مجلهٔ New Scientist منتشر شده، کوهن حاصل سال‌ها مطالعه و گفت‌وگو را در قالب یک چشم‌انداز مفهومی منسجم ارائه می‌دهد. او بیش از ۳۵۰ نظریهٔ آگاهی را دسته‌بندی می‌کند و نشان می‌دهد که این نظریه‌ها—from ماده‌گرایی و فیزیکالیسم غیربکاهشی گرفته تا نظریه‌های اطلاعاتی، کوانتومی، پان‌سایکیستی، دوگانه‌انگارانه و ایده‌آلیستی—در واقع بازتاب پیش‌فرض‌های عمیق‌تر ما دربارهٔ ماهیت واقعیت هستند. یکی از نکات محوری مقاله، تأکید بر این است که هر نظریهٔ آگاهی پیامدهای مستقیمی برای درک ما از ارادهٔ آزاد، امکان آگاهی در هوش مصنوعی، هویت شخصی و حتی مسئلهٔ زندگی پس از مرگ دارد.در این سمینار، تلاش کرده‌ام مقالهٔ منتشرشده در New Scientist را به‌صورت خیلی خلاصه، تحلیلی و قابل‌فهم برای مخاطب فارسی‌زبان ارائه کنم. تمرکز من بر توضیح ساختار کلی مقاله، معرفی دسته‌بندی‌های اصلی نظریه‌های آگاهی، و برجسته‌کردن پیامدهای علمی و فلسفی هر رویکرد بوده است—بدون افزودن نظریه‌ای جدید یا خروج از چارچوب بحث خودِ نویسنده. هدف این خلاصه‌سازی، وفادار ماندن به روح و محتوای مقالهٔ اصلی، و در عین حال روشن‌کردن این نکته است که چرا مسئلهٔ آگاهی همچنان یکی از بنیادی‌ترین و مناقشه‌برانگیزترین مسائل علم و فلسفهٔ معاصر باقی مانده است.https://loc.closertotruth.com/https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0262407925017506https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0079610723001128Send us a textSupport the show

در این گفت‌وگو به پرسشی بنیادی در تاریخ ذهن انسان می‌پردازیم:چرا ذهن انسان خدا را خلق کرد؟با استفاده از روان‌شناسی تکاملی، علوم شناختی دین (CSR)، انسان‌شناسی و علوم اعصاب توضیح می‌دهیم که چگونه مغز انسان—به‌عنوان محصول انتخاب طبیعی—به‌صورت طبیعی گرایش به ساختن موجودات نادیدنی، نیروهای ماورایی و معناهای مقدس دارد.همراه با دکتر کیمیایی‌–اسدی (پزشک و متخصص عصب شناسی) و وریــا امیری (پژوهشگر فلسفهٔ دین و اخلاق) به محورهای زیر می‌پردازیم:– چرا سیستم تشخیص عامل در مغز ما به‌طور طبیعی خالق «فاعل آسمانی» می‌شود؟– نقش نظریهٔ ذهن، الگو‌جویی، ترس از مرگ و نیاز به کنترل در شکل‌گیری دین– چرا باور به ناظر آسمانی هزاران سال ابزار کنترل اجتماعی و انسجام گروهی بوده؟– آیا تجربهٔ دینی محصول شبکه‌های عصبی و پردازش مغز است؟– مسیر تکاملِ دین؛ از خدای قبیله‌ای تا خدای اخلاقی ادیان ابراهیمی۲. نقد علمی نواندیشی دینی در ایراندر بخش دوم، به‌صورت صریح و مستند به نقد جریان نواندیشی دینی در ایران می‌پردازیم؛ جریانی که تلاش دارد جهان علمی امروز را با چارچوب‌های پیشاعلمی آشتی دهد.– چرا نواندیشان دینی علت واقعی پیدایش دین را توضیح نمی‌دهند؟(به‌جای آن دین را با زبان فلسفی بازتعریف می‌کنند.)– تناقض اصلی: حفظ خدا بدون معجزه، حفظ دین بدون شریعت، حفظ معنویت بدون ماوراء– ناسازگاری بنیادین نواندیشی دینی با داده‌های روان‌شناسی تکاملی و علوم شناختی دین– چرا این جریان به نظر بیشتر واکنشی است تا علمی؟– و آیا آیندهٔ نقد دینی در ایران از مسیر نواندیشی عبور می‌کند؟۳. آیندهٔ دین در ایراندر بخش سوم، با تکیه بر داده‌های جامعه‌شناختی، تغییر نسل‌ها، رشد سواد علمی و گسترش اینترنت، به این پرسش مهم می‌پردازیم:آیندهٔ دین در ایران چه خواهد بود؟محورهای این بخش:– خصوصی‌شدن دین و تبدیل آن به معنویت فردی– کاهش اقتدار روحانیت و ساختارهای دینی رسمی– شکاف عمیق میان نسل Z ایران و نسل‌های قبلی– نقش علم و رسانه در افول باورهای ماورایی– آیا ایران به‌سمت عصر پَسادینی (Post-religious) حرکت می‌کند؟– یا شاهد تحول دین، نه حذف آن، خواهیم بود؟این اپیزود تلاشی است برای فهم طبیعی‌گرایانه، علمی و مستند ریشه‌های دین، نقد روایت‌های غیرعلمی از معنویت، و تحلیل آیندهٔ دین در ایران.اگر به موضوعاتی مانند فلسفهٔ ذهن، فرگشت، علوم اعصاب، دین‌پژوهی، فلسفه  و نقد روشنفکری دینی علاقه دارید، این گفت‌وگو نقطهٔ ورود کامل و عمیقی برای شماست.

فایده‌گرایی: یک معرفی کوتاهاثر پیتر سینگر و کاسیا د لازاری-رادکانتشارات دانشگاه آکسفوردکتاب «فایده‌گرایی: یک معرفی کوتاه» یکی از شفاف‌ترین و معتبرترین نوشته‌ها درباره‌ی نظریه‌ی اخلاقی فایده‌گرایی است؛ نظریه‌ای که بیش از دو قرن است فلسفه، سیاست، اقتصاد، اخلاق زیستی و حتی تصمیم‌گیری‌های روزمره‌ی ما را تحت تأثیر قرار داده. پیتر سینگر، فیلسوف نامدار حوزه‌ی اخلاق کاربردی، و کاسیا د لازاری-رادک، پژوهشگر برجسته‌ی اخلاق هنجاری، در این اثر کوتاه اما بسیار عمیق، خواننده را با ریشه‌ها، تحول‌ها، چالش‌ها و کاربردهای معاصر فایده‌گرایی آشنا می‌کنند.این کتاب با معرفی بنیان‌گذاران فایده‌گرایی کلاسیک—جرمی بنتام و جان استوارت میل—شروع می‌شود و نشان می‌دهد چگونه ایده‌ی ساده‌ی «بیشترین خوشبختی برای بیشترین افراد» به یک چارچوب قدرتمند در اخلاق بدل شد. نویسندگان سپس به نسخه‌های مدرن‌تر این نظریه می‌پردازند، به‌ویژه فایده‌گرایی ترجیحی که سینگر از مدافعان اصلی آن است و تأکید می‌کند اخلاق باید ترجیحات عقلانی و خواسته‌های واقعی افراد را در نظر بگیرد، نه فقط لذت و درد آنی را.یکی از نقاط قوت کتاب، پرداختن دقیق و صریح به نقدهای مهم فایده‌گرایی است:آیا این نظریه حقوق فردی را نادیده می‌گیرد؟آیا می‌توان لذت و رنج را اندازه‌گیری کرد؟آیا فایده‌گرایی ما را به فدا کردن افراد بی‌گناه برای خیر جمعی تشویق می‌کند؟در جهان پیچیده‌ی امروز، چگونه باید پیامدها را پیش‌بینی کرد؟سینگر و لازاری-رادک به این پرسش‌ها با صداقت و استدلال پاسخ می‌دهند و نشان می‌دهند چگونه نسخه‌های معاصر فایده‌گرایی تلاش می‌کنند میان سود جمعی و محدودیت‌های اخلاقی‌یی مثل عدالت و حقوق فردی تعادل ایجاد کنند.کتاب همچنین کاربردهای بسیار مهم فایده‌گرایی را در موضوعات واقعی و ملموس بررسی می‌کند:اخلاق زیستی و پزشکیحقوق حیوانات و مسئله‌ی گونه‌پرستیفقر جهانی و مسئولیت اخلاقی افراد ثروتمندسیاست‌گذاری عمومی و تحلیل هزینه–فایدهچالش‌های جهانی مثل تغییرات اقلیمیدر نهایت، نویسندگان نشان می‌دهند چرا فایده‌گرایی—با وجود تمام نقدها—یکی از قدرتمندترین ابزارهای اخلاقی برای مواجهه با مشکلات جهان امروز است؛ از نابرابری و رنج حیوانات گرفته تا بحران‌های محیط‌زیستی و فناوری‌های نوین.این کتاب برای هرکسی که می‌خواهد فهمی عمیق، منسجم و به‌روز از فایده‌گرایی داشته باشد، منبعی ضروری است؛ چه دانشجوی فلسفه باشد، چه پژوهشگر حوزه‌ی اخلاق، و چه شهروندی که می‌خواهد تصمیم‌های اخلاقی بهتری بگیرد.Send us a textSupport the show

در این برنامه ازپادکست «هشیوار»، به یکی از بنیادی‌ترین پرسش‌های فلسفه و علوم اعصاب می‌پردازیم:آیا انسان واقعاً دارای ارادهٔ آزاد است؟ و اگر نه، مسئولیت اخلاقی چه معنایی پیدا می‌کند؟در این گفت‌وگو،دکتر کیمیایی‌اسدی، عصب‌پژوه و متخصص علوم اعصاب شناختی،و دکتر شروین وکیلی، جامعه‌شناس و زیست‌شناس اجتماعی،از دو منظر متفاوت اما تا حدی مکمل—نوروساینس و علوم انسانی—به این مسئله می‌پردازند.در بخش نخست، سازوکارهای مغزی تصمیم‌گیری و فرآیند انتخاب کنش از دیدگاه مغزی و علوم اعصاب بررسی می‌شود. مفهوم من و شبکه های پیچیده مغز صحبت می شود. در بخش دوم، پیامدهای فلسفی و اجتماعی و حقوقی این یافته‌ها روی مفهوم مسئولیت اخلاقی، آزادی عمل، انتخاب‌های انسانی و ساختارهای حقوقی و کیفری تحلیل می‌گردد.در این گفت‌وگو تلاش می‌کنیم به پرسش‌هایی بنیادین نزدیک شویم:• اگر تصمیم‌های ما نتیجهٔ فرایندهای عصبی و تاریخی باشند، آزادی عمل چه معنایی دارد؟• آیا جامعه می‌تواند—یا باید—مفهوم «مجازات» را بازتعریف کند؟• نقش علم در تبیین اخلاق چیست؟• و در نهایت، اگر ارادهٔ آزاد محدود باشد، مسئولیت اخلاقی چگونه بازسازی می‌شود؟این گفت‌وگو بخشی از مجموعهٔ بحث‌های هشیوار دربارهٔ ارادهٔ آزاد، اخلاق، آگاهی، و نسبت علم و فلسفه است.برای دنبال‌کردن گفت‌وگوهای بیشتر با اندیشمندان برجستهٔ جهان و ایران، کانال را سابسکرایب کنید.Send us a textSupport the show

در این گفت‌وگو، من با دکتر شروین وکیلی، جامعه‌شناس و زیست‌شناس، درباره‌ مفهوم ارادهٔ آزاد و مسئولیت اخلاقی و قانونی گفت‌وگویی عمیق و چالش‌برانگیز دارم. دکتر وکیلی از دیدگاه باور به اختیار و مسئولیت انسان دفاع می‌کند و من دیدگاه‌های شکاکانِ ارادهٔ آزاد مانند رابرت ساپولسکی و گرِگ کروسو و پارایوم را مطرح می‌کنم تا تفاوت این دو نگرش علمی و فلسفی روشن‌تر شود.در این گفت‌وگو می‌شنوید:ارادهٔ آزاد از نظر ایشون دقیقاً چیست و چه شواهدی برای آن وجود دارد؟اگر اختیار واقعی داشته باشیم، مسئولیت اخلاقی و حقوقی چه معنایی پیدا می‌کند؟آیا جامعه‌ای که بر پایهٔ مجازات و مفهوم «استحقاق مجازات» بنا شده، واقعاً جامعه‌ای بهتر و عادلانه‌تر است؟در جهانی که قوانین طبیعت و زیست‌شناسی بر آن حاکم‌اند، جایگاه آزادی انسان کجاست؟این گفت‌وگو ادامه‌ بحث‌های پیشین من با دکتر وکیلی است و تلاشی است برای فهم علمی و فلسفیِ مسئله‌ دیرینه‌ جبر و اختیار و پیامدهای اخلاقی و اجتماعی آن.#اراده_آزاد #فلسفه #هوشیوار #شروین_وکیلی #مهدی_شفا #جبرگرایی #مسئولیت_اخلاقی #زیست‌شناسی #جامعه‌شناسی #عدالت #مجازاتSend us a textSupport the show

در این گفت‌وگوی علمی، دکتر مهدی شفا میزبان دکتر مسعود هوشمند، پژوهشگر برجسته‌ ژنتیک پزشکی و استاد پیشین در مرکز ملی مهندسی ژنتیک و زیست‌فناوری ایران (NIGEB) است.در این گفتگو درباره‌ نقش حیاتی میتوکندری (Mitochondria) در سلامت و بیماری‌های انسان، و همچنین اهمیت هاپلوگروه‌ها (Haplogroups) در بررسی ریشه‌های ژنتیکی، وراثت مادری و تنوع جمعیتی صحبت می‌کنیم.دکتر هوشمند توضیح می‌دهد که چگونه توالی‌یابی ژنوم (Genome Sequencing) و نمرات چندژنی (Polygenic Scores) به ما امکان می‌دهند تا خطر ابتلا به سرطان و سایر بیماری‌ها را پیش‌بینی کنیم، و چگونه این فناوری‌ها پایه‌گذار پزشکی دقیق (Precision Medicine) و درمان‌های شخصی‌سازی‌شده هستند. در ادامه به آزمایش‌های ژنتیکی پیش از تولد (Prenatal Genetic Diagnosis)، کاربردهای بالینی تست‌های ژنتیکی، و آینده‌ تشخیص‌های مبتنی بر ژنوم در ایران و جهان پرداخته‌ایم.لینک به  آزمایشگاه ژنتیک: https://i-lab.se/en/کتایهای دکتر هوشمند:https://ketabrah.com/author/1350-مسعود-هوشمندhttps://taaghche.com/author/مسعود-هوشمندSend us a textSupport the show

دکتر کیارش آرامش پزشک، متخصص اخلاق زیستی و پژوهشگر برجسته در حوزه‌ فلسفه علم و سیاست سلامت است.او تحصیلات پزشکی خود را در دانشگاه‌های ایران به پایان رساند و سپس در ایالات متحده در رشته‌ی «اخلاق سلامت» (Healthcare Ethics) تحصیل کرد و به‌عنوان پژوهشگر و استاد دانشگاه فعالیت خود را ادامه داد. دکتر آرامش اکنون مدیر مؤسسه‌ی «جیمز درین» در دانشگاه پن‌وست در ایالت پنسیلوانیاست و از چهره‌های شناخته‌شده در حوزه‌ی اخلاق زیستی، حقوق پزشکی، و فلسفه‌ی علم محسوب می‌شود. او سال‌ها در زمینه‌ی اخلاق پژوهش‌های زیست‌پزشکی، سیاست‌گذاری سلامت، و رابطه‌ی میان علم، دین و قدرت قلم زده و تدریس کرده است.در این گفت‌وگو، به بررسی مفهوم «زیست‌سیاست» یا Biopolitics می‌پردازیم — سیاستی که نه‌فقط بر جامعه، بلکه بر خودِ زندگی و بدن انسان‌ها اعمال می‌شود. از دیدگاه‌های میشل فوکو درباره‌ی قدرت و بدن تا گسترش زیست‌سیاست در عصر ژن‌درمانی، داده‌های سلامت، و فناوری‌های نوین، این گفت‌وگو تلاش می‌کند نشان دهد که چگونه علم، اخلاق و سیاست در زمانه‌ی مدرن در هم تنیده شده‌اند.در ادامه، به نمونه‌های ایرانیِ زیست‌سیاست نیز پرداخته می‌شود؛ از سیاست‌های جمعیتی و سلامت گرفته تا محدودیت‌های مرتبط با بدن و جنسیت. محورهای اصلی بحث:چیستی و تاریخچه‌ی زیست‌سیاست در اندیشه‌ی فوکونسبت میان علم، فناوری و قدرت در دوران مدرنتعارض میان آزادی فردی و خیر جمعی در سلامت عمومیمصادیق زیست‌سیاست در ایران معاصرنقش اخلاق پزشکی در حفظ کرامت انسانچشم‌انداز آینده‌ی زیست‌سیاست در عصر داده و هوش مصنوعیSend us a textSupport the show

در این گفت‌وگواز پادکست هشیوار، دکتر مهدی شفا میزبان دکتر محمد توکلی‌صابری است — نویسنده، زیست‌شناس و روشنفکری علمی که آثارش نقش بزرگی در ترویج عقل‌گرایی و تفکر علمی در میان فارسی‌زبانان داشته است. دکتر توکلی‌صابری دکترای شیمی پزشکی از دانشگاه دمونتفورت در انگلستان دارد و سال‌ها در ایران، بریتانیا و آمریکا در زمینه‌های علمی و فرهنگی فعالیت کرده است. او از معدود نویسندگانی است که توانسته علم، فلسفه و فرهنگ ایرانی را در آثارش به شکلی سازگار و آموزشی در کنار هم قرار دهد.در این برنامه به سه کتاب مهم او پرداخته می‌شود:کتاب «جهان فراطبیعی»در این اثر، نویسنده با زبانی روشن و دقیق نشان می‌دهد چگونه باورهای ماورایی، خرافات و نیروهای اسرارآمیز در دوران مدرن به شکل‌های تازه‌ای بازتولید شده‌اند. او با بهره‌گیری از یافته‌های علمی و روان‌شناختی توضیح می‌دهد چرا ذهن انسان به سمت باورهای فراطبیعی گرایش دارد و چگونه می‌توان با روش علمی و تفکر انتقادی از آن فاصله گرفت.کتاب «علم چیست؟»این کتاب پرسش بنیادین «علم چیست؟» را از دیدگاه فلسفی و آموزشی بررسی می‌کند. نویسنده توضیح می‌دهد چه چیزی علم را از عقیده، تجربه شخصی یا ایمان متمایز می‌کند، و چرا درک درست از روش علمی برای رشد فرهنگی و توسعه‌ی اجتماعی حیاتی است.کتاب «شبه‌علم چیست؟»در این کتاب، دکتر توکلی‌صابری به ریشه‌ها و سازوکارهای شبه‌علم می‌پردازد — از شبه‌پزشکی و شبه‌عرفان گرفته تا تئوری‌های توطئه و ادعاهای غیرقابل‌اثبات. او توضیح می‌دهد چرا انسان‌ها جذب این باورها می‌شوند و چگونه آموزش، رسانه و تفکر نقاد می‌تواند جامعه را از خطر فریب و جهل محافظت کند.محور گفت‌وگودر این گفت‌وگو مرز میان علم، شبه‌علم و نظریه‌های توطئه بررسی می‌شود.بحث بر سر این است که چرا با وجود رشد علم، باورهای غیرعلمی و خرافی هنوز در جوامع انسانی نفوذ دارند، چه عواملی باعث گسترش آن‌ها می‌شوند، و نقش آموزش علمی در مقابله با آن چیست. بخش مهمی از گفتگو به اهمیت پرورش تفکر نقادانه در کودکان اختصاص دارد. اگر از کودکی بیاموزیم چگونه سؤال درست بپرسیم، چگونه منبع معتبر را تشخیص دهیم و چگونه میان باور و شواهد تمایز بگذاریم، در بزرگسالی کمتر قربانی فریب، خرافه و تبلیغات گمراه‌کننده خواهیم شد.پیام گفت‌وگو:علم فقط مجموعه‌ای از دانسته‌ها نیست؛ بلکه روشی برای اندیشیدن است — روشی برای جداکردن واقعیت از خیال، و حقیقت از باور.در جهانی پر از اطلاعات نادرست، تنها راه نجات جامعه، آموزش، کنجکاوی، و تفکر نقادانه است. این گفت‌وگو تلاشی است برای بیداری علمی و فرهنگی، برای ساختن جامعه‌ای خردمندتر، مهربان‌تر و آگاه‌تر.

در این سخنرانی، سیر تحول نگاه زیست‌شناسی فرگشتی از دیدگاه ژن‌محور ریچارد داوکینز تا رویکرد سامانه‌ای و چندسطحی فیلیپ بال. همچنین ارتباط میان علم، معنا، و نقد باور دینی در پرتو آثار مهمی چون The Selfish Gene، The Genetic Book of the Dead، How Life Works و The God Delusion تحلیل شد. ۱. «ژن خودخواه» و تغییر زاویه‌ی دید در تکاملکتاب The Selfish Gene در ۱۹۷۶ نقطه‌ی عطفی در فهم تکامل بود.در آن، داوکینز استدلال می‌کند که واحد اصلی انتخاب طبیعی، ژن است، نه فرد یا گونه.بدن‌ها، رفتارها و حتی همکاری‌های اجتماعی در نهایت سازوکارهایی برای بقای ژن‌ها هستند.اما فراتر از مفهوم علمی، این نگاه تصویری تازه از زندگی ارائه می‌کند: حیات، شبکه‌ای از اطلاعات است که در گذر زمان، خود را از طریق بدن‌ها و گونه‌ها بازتولید می‌کند. همین ایده، بعداً در کتاب‌های دیگر او مانند The Extended Phenotype گسترش یافت و زمینه‌ گفت‌وگوی گسترده‌ای میان زیست‌شناسی، فلسفه و نظریه‌ی اطلاعات فراهم آورد. ۲. «کتاب ژنتیکی مردگان»: ژن به‌عنوان حافظه‌ی زمیندر اثر متأخر داوکینز، The Genetic Book of the Dead، ژن‌ها دیگر صرفاً بازیگران رقابت نیستند، بلکه خاطره‌ی تکامل زمین به شمار می‌آیند. ژنوم هر موجود زنده، نوعی آرشیو از محیط و شرایط زیستی نیاکانش است؛ بنابراین مطالعه‌ی DNA نه‌تنها زیست‌شناسی امروز، بلکه تاریخ فرگشتی زمین را آشکار می‌کند. ایده‌ی مرکزی این بخش آن است که حیات، تاریخ را در خود حمل می‌کند.ژن‌ها کتابخانه‌ای از جهان‌های گذشته‌اند و طبیعت، خواننده‌ی بی‌وقفه‌ی آن‌هاست.۳. «چگونه زندگی کار می‌کند»: بازگشت از تقلیل‌گرایی به شبکهفیلیپ بال در کتاب How Life Works نقدی بنیادی به تقلیل‌گرایی ژن‌محور ارائه می‌کند.او بر این باور است که زندگی را نمی‌توان فقط از پایین به بالا، با تمرکز بر ژن و مولکول فهمید.حیات محصول ظهور (emergence) از تعامل میان سطوح گوناگون — ژن، سلول، بافت، بدن و محیط — است. در این رویکرد، سلول‌ها نه ماشین‌هایی برنامه‌نویسی‌شده، بلکه سامانه‌هایی پویا و خودتنظیم‌اند. جهان زنده از بازخورد میان اجزا ساخته می‌شود؛ همان‌گونه که هوش، آگاهی و پیچیدگی از هم‌کنشی میان نورون‌ها برمی‌خیزند. این دیدگاه، زیست‌شناسی را از نگاه مکانیکی قرن بیستم به سوی زیست‌شناسی شبکه‌ای و پویا سوق می‌دهد — جایی که «نظم» نه از طرح بیرونی، بلکه از تعامل درونیِ اجزا پدید می‌آید. ۴. «توهم خدا»: علم در برابر متافیزیکبخش پایانی به نقد داوکینز از باور دینی اختصاص دارد؛ کتاب The God Delusion که در آن می‌گوید:«ما برای توضیح جهان نیازی به فرض خدا نداریم.»در این چارچوب، دین دیگر منبع تبیین پدیده‌ها نیست، زیرا فیزیک و زیست‌شناسی می‌توانند پیدایش جهان، حیات و ذهن را توضیح دهند. به‌جای آن، علم جایگاه «حیرت» را از ماوراء به خودِ طبیعت بازگردانده است: رنگین‌کمان، سلول، و کهکشان، هرکدام معجزه‌هایی طبیعی‌اند.در این نگاه، خدا از یک فاعلِ بیرونی به استعاره‌ای برای نظم و زیباییِ درون طبیعت فروکاسته می‌شود.جهان، خودبسنده است و معنا در درون آن ساخته می‌شود، نه از بیرون تحمیل.جهان، دیگر نیازی به فرضیه‌ی آسمانی ندارد تا زیبا و معنادار باشد. زیبایی در خودِ سازوکارهای طبیعی نهفته است — در ژنی که می‌نویسد، در سلولی که می‌اندیشد، در ذهنی که می‌پرسد.علم امروز همان کاری را با جهان می‌کند که روزی اسطوره با انسان کرد:او را از ترس رها می‌کند، اما شگفتی را حفظ می‌کند.Send us a textSupport the show

در این گفت‌وگوی فلسفی از پادکست هشیوار،میزبان آقای وریا امیری هستم برای گفت‌وگویی درباره‌ پرسش‌های جاودانه‌ی بشر:چرا دین پدید آمد؟آیا جهان بدون خدا می‌تواند معنا داشته باشد؟و در عصری که علم جای اسطوره را گرفته،آیا هنوز می‌توان از ایمان، اخلاق و معنویت سخن گفت؟در این گغتگو می‌شنوید درباره:

پادکست هشیوار – سخنرانی دکتر مهدی شفا