SBS Karen - tJ;pfbHtJ;pf unD

ဖဲတၢ်ကိၢ်ခါတဘျီအံၤ တၢ်သမံသမိးကွၢ်တၢ်သူကသံၣ်မူးဘှီးဖျၢၣ်န့ၣ် တၢ်ကစးထီၣ်မၤအီၤဖဲ ညူဆီၣ်သ်ဝံ တၢ်ဒ့တၢ်အူ တၢ်သူၣ်ဝံၣ်သးဆၢ မူးပွဲသ့ၣ်တဖၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ ဘၣ်ဃးဒီး အီစထြ့လယါကီၢ် အတၢ်ရဲၣ်ကျဲၤ တၢ်ဂ့ၢ်ကီအံၤန့ၣ် တၢ်သံကွၢ်အိၣ်ထီၣ်တနီၤ — လၢအမ့ၢ် တၢ်ဟံးဂ့ၢ်ဝီအံၤ မ့ၢ်အဆူၣ်တလၢကွံာ်အခၢးဧါ မ့တမ့ၢ် တၢ်တုၤထီၣ်ထီၣ်ဘးတအိၣ်ဒံးဘၣ်ခီဧါန့ၣ်လီၤ.ဖဲတၢ်ကိၢ်ခါတဘျီအံၤ တၢ်သမံသမိးကွၢ်တၢ်သူကသံၣ်မူးဘှီးဖျၢၣ်န့ၣ် တၢ်ကစးထီၣ်မၤအီၤဖဲ ညူဆီၣ်သ်ဝံ တၢ်ဒ့တၢ်အူ တၢ်သူၣ်ဝံၣ်သးဆၢ မူးပွဲသ့ၣ်တဖၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ ဘၣ်ဃးဒီး အီစထြ့လယါကီၢ် အတၢ်ရဲၣ်ကျဲၤ တၢ်ဂ့ၢ်ကီအံၤန့ၣ် တၢ်သံကွၢ်အိၣ်ထီၣ်တနီၤ — လၢအမ့ၢ် တၢ်ဟံးဂ့ၢ်ဝီအံၤ မ့ၢ်အဆူၣ်တလၢကွံာ်အခၢးဧါ မ့တမ့ၢ် တၢ်တုၤထီၣ်ထီၣ်ဘးတအိၣ်ဒံးဘၣ်ခီဧါန့ၣ်လီၤ.

Practise speaking the dialogue from episode #118 Losing a job (Med). - မၤလိထံသးဒီး တၢ်တဲသကိးတၢ်ဂ့ၢ်ဖဲ တၢ်မၤလိအကူာ် #118 Losing a job (Med).Find the full episode, learning notes and more free resources at SBS Learn English. - လၢတၢ်မၤလိအလၢအပှဲၤ, တၢ်မၤနီၣ်မၤဃါတၢ်မၤလိ ဒီး တၢ်မၤန့ၢ်အါထီၣ်ကလီ တၢ်မၤလိအဲကလံးကျိာ်အဂီၢ် နုာ်လီၤကွၢ်ဘၣ်ဖဲ SBS Learn English လီပှာ်ယဲၤသန့အပူၤတက့ၢ်.

Learn English for talking about losing your job. Practise ways to explain workplace changes and sympathetic responses to someone who has had bad news. - မၤလိသကိးအဲကလံးကျိာ်ဘၣ်ဃးတၢ်မၤတအိၣ်လၢၤဘၣ်အဂ့ၢ်. မၤလိထံသးလၢ တၢ်ရှဲပၠး တဆီတလဲတၢ်ဖံးတၢ်မၤသ့ၣ်တဖၣ်ဒီး ပှၤလၢအဒိးန့ၢ်ဘၣ်တၢ်စီၣ်တဂ့ၤဘၣ် လၢအတၢ်မၤတအိၣ်လၢၤဘၣ်တဂၤန့ၣ် ခီဆၢကဒါက့ၤအီၤပှဲၤဒီးတၢ်ဒိသူၣ်သး.Keep practising the phrases from this episode and test what you've learned with our quiz here. - တၢ်မၤလိအံၤ ကြၢးဝဲလၢပှၤမၤလိတၢ်ဖိ လၢအသ့အဲကလံးကျိာ်ဖဲအကြၢးတုၤအပတီၢ်ထီထီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ။ ဖဲဒိကနၣ်အီၤဝံၤအလီၢ်ခံန့ၣ် နုာ်လီၤမၤကွၢ်တၢ်သံကွၢ်စံးဆၢဖဲအံၤ ဒ်အမ့ၢ်တၢ်မၤကွၢ်နတၢ်မၤလိန့ၣ်လီၤ။

မူဟီၣ်ကယၢအပူၤအံၤမ့ၢ်အအိၣ်ထဲဒၣ်ပဝဲလီၤဧါ. တၢ်သံကွၢ်အံၤမ့ၢ်ဝဲ ပှၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိတၢ်သံကွၢ်အရ့ဒိၣ်မးအကျါတခါန့ၣ်လီၤ. ခဲကနံၣ်အံၤ NASA န့ၣ်နာ်ဝဲလၢ ခီၣ်ခါဟဲဘူးထီၣ်ဝဲတခါ လၢကစံးဆၢတၢ်သံကွၢ်အံၤအဂီၢ် ဒီး ဆှၢဖျိးထီၣ်ဝဲဒၣ် ထဲးလံးစကိးဖ်— မဲာ်ကွီၤကွၢ်တၢ်ယံၤ အသီတခါ လၢအဝဲသ့ၣ်စံးဝဲဒၣ် ကမ့ၢ်တၢ်လၢအကွၢ်ဃုသ့ၣ်ညါအါထီၣ်တၢ်ဖဲ မူဟီၣ်ကယၢအပူၤ လၢအပှဲၤဒီးတၢ်လီၤကမၢကမၣ်ဖးဒိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.မူဟီၣ်ကယၢအပူၤအံၤမ့ၢ်အအိၣ်ထဲဒၣ်ပဝဲလီၤဧါ. တၢ်သံကွၢ်အံၤမ့ၢ်ဝဲ ပှၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိတၢ်သံကွၢ်အရ့ဒိၣ်မးအကျါတခါန့ၣ်လီၤ. ခဲကနံၣ်အံၤ NASA န့ၣ်နာ်ဝဲလၢ ခီၣ်ခါဟဲဘူးထီၣ်ဝဲတခါ လၢကစံးဆၢတၢ်သံကွၢ်အံၤအဂီၢ် ဒီး ဆှၢဖျိးထီၣ်ဝဲဒၣ် ထဲးလံးစကိးဖ်— မဲာ်ကွီၤကွၢ်တၢ်ယံၤ အသီတခါ လၢအဝဲသ့ၣ်စံးဝဲဒၣ် ကမ့ၢ်တၢ်လၢအကွၢ်ဃုသ့ၣ်ညါအါထီၣ်တၢ်ဖဲ မူဟီၣ်ကယၢအပူၤ လၢအပှဲၤဒီးတၢ်လီၤကမၢကမၣ်ဖးဒိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

About one in five Australian men will be diagnosed with prostate cancer in their lifetime. Understanding the prostate, your risk and the options for testing can help with early detection and treatment. In this episode of Australia Explained, learn about prostate cancer, PSA testing, treatment and support. - အီစထြ့လယါပိာ်ခွါယဲၢ်ဂၤအကျါ တဂၤန့ၣ် အဝဲသ့ၣ်အတၢ်အိၣ်မူတစိၤအပူၤ—တဘျီန့ၣ်အိၣ်ဒီး ဖြီးစတ့းခဲစၢၣ်-စၢၤဆံၣ်ချံခဲစၢၣ် သ့ဝဲန့ၣ်လီၤ. တၢ်သ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ် ဖြီးစတ့း—စၢၤဆံၣ်ချံ, နတၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ် ဒီး တၢ်မၤကွၢ်အဂီၢ် တၢ်ဃုထၢအကျိၤအကျဲသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် မၤစၢၤနၢၤလၢ နကဃုထံၣ်န့ၢ်ဒီး မၤန့ၢ်တၢ်ယါဘျါသ့ဝဲန့ၣ်လီၤ. အီစထြ့လယါကီၢ်အဂ့ၢ်တၢ်ပာ်ဖျါအကူာ်အံၤ, မ့ၢ်ဝဲတၢ်မၤလိဘၣ်ဃး ဖြီးစတ့းခဲစၢၣ်—စၢၤဆံၣ်ချံခဲစၢၣ်တၢ်ဆါ, တၢ်မၤကွၢ် PSA, တၢ်ယါဘျါဒီး တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤ အဂ့ၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.အီစထြ့လယါပိာ်ခွါယဲၢ်ဂၤအကျါ တဂၤန့ၣ် အဝဲသ့ၣ်အတၢ်အိၣ်မူတစိၤအပူၤ—တဘျီန့ၣ်အိၣ်ဒီး ဖြီးစတ့းခဲစၢၣ်-စၢၤဆံၣ်ချံခဲစၢၣ် သ့ဝဲန့ၣ်လီၤ. တၢ်သ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ် ဖြီးစတ့း—စၢၤဆံၣ်ချံ, နတၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ် ဒီး တၢ်မၤကွၢ်အဂီၢ် တၢ်ဃုထၢအကျိၤအကျဲသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် မၤစၢၤနၢၤလၢ နကဃုထံၣ်န့ၢ်ဒီး မၤန့ၢ်တၢ်ယါဘျါသ့ဝဲန့ၣ်လီၤ.

ဖဲနံးပီလ်န့ၣ် တၢ်မၤပူၤဖျဲးတၢ်ဒီး တၢ်က့ၤသူၣ်ထီၣ်ဆီလီၤက့ၤတၢ် အတၢ်ဖံးတၢ်မၤသ့ၣ်တဖၣ် တၢ်ဆဲးမၤအီၤအဖၢမုၢ်အခါ, ကၠိသရၣ်အိၣ်ဝဲတဂၤ ဘၣ်တၢ်ပတြၢၤအီၤဒိၣ်မး မ့ၢ်လၢအဝဲမၤတၢ်ဆၢတဲာ်လၢအဆိအချ့ဒီး မၤပူၤဖျဲးဝဲဒၣ်ကၠိဖိလၢအကယၤအါမးသးသမူအဃိန့ၣ်လီၤ. ဖဲထံလုၢ်ဘၢတၢ်သတူၢ်ကလာ်ကဲထီၣ်ဟီၣ်ကဝီၤအပူၤန့ၣ် ပှၤသံနီၣ်ဂံၢ်ဟဲအါထီၣ်ဝဲကွ့ၢ်ကွ့ၢ်အဃိ, တၢ်ကိၢ်တၢ်ဂီၤအိၣ်ဒိၣ်ထီၣ်ဝဲဒၣ်လၢ တၢ်ဟးကွၢ်ဃုက့ၤ ပှၤအိၣ်မူလီၤတဲာ်တ့ၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.ဖဲနံးပီလ်န့ၣ် တၢ်မၤပူၤဖျဲးတၢ်ဒီး တၢ်က့ၤသူၣ်ထီၣ်ဆီလီၤက့ၤတၢ် အတၢ်ဖံးတၢ်မၤသ့ၣ်တဖၣ် တၢ်ဆဲးမၤအီၤအဖၢမုၢ်အခါ, ကၠိသရၣ်အိၣ်ဝဲတဂၤ ဘၣ်တၢ်ပတြၢၤအီၤဒိၣ်မး မ့ၢ်လၢအဝဲမၤတၢ်ဆၢတဲာ်လၢအဆိအချ့ဒီး မၤပူၤဖျဲးဝဲဒၣ်ကၠိဖိလၢအကယၤအါမးသးသမူအဃိန့ၣ်လီၤ. ဖဲထံလုၢ်ဘၢတၢ်သတူၢ်ကလာ်ကဲထီၣ်ဟီၣ်ကဝီၤအပူၤန့ၣ် ပှၤသံနီၣ်ဂံၢ်ဟဲအါထီၣ်ဝဲကွ့ၢ်ကွ့ၢ်အဃိ, တၢ်ကိၢ်တၢ်ဂီၤအိၣ်ဒိၣ်ထီၣ်ဝဲဒၣ်လၢ တၢ်ဟးကွၢ်ဃုက့ၤ ပှၤအိၣ်မူလီၤတဲာ်တ့ၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

အပူၤကွံာ်အနံၣ်ဃုဆံအခါန့ၣ်, ပှၤမၤတၢ်ဖိဖဲ Wave Hill တၢ်ဘုၣ်ကျီၣ်တၢ်လီၢ် လၢအအိၣ်ဖဲ ကလံၤစိၤကဝီၤဒိၣ်တၢ်ပၢ—Northern Territory အပူၤသ့ၣ်တဖၣ် ဂဲၤဆၢထၢၣ်ထီဒါဝဲ တၢ်နီၤဖးတၢ်အဒူၣ်အဆၢ တၢ်ကွၢ်တလီၤတၢ်ဒီး တၢ်ဖံးတၢ်မၤလီၢ် အတၢ်အိၣ်သးဖှီၣ်ဖှီၣ်ယာ်ယာ်သ့ၣ်တဖၣ် ဒီး လဲၤထီၣ်ဝဲဖဲကျဲခိၣ် ဒီးပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲ အဝဲသ့ၣ်အတၢ်ထီဒါန့ၣ်လီၤ. တၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤအကါဒိၣ်လၢအီစထြ့လယါကီၢ်ပှၤထူလံၤဖိဟီၣ်ခိၣ်လီၢ်ခွဲးယာ်အဂီၢ်, Wave Hill တၢ်လဲၤဟးပာ်ဖျါထီၣ်သးဖဲကျဲမုၢ်ခိၣ်အံၤ မ့ၢ်တၢ်ဒုးနဲၣ်ကျဲလၢ ၁၉၇၆ နံၣ် ပှၤထူလံၤဖိဟီၣ်ခိၣ်လီၢ်ခွဲးယာ်သဲစးအဂီၢ်ဒီး အတၢ်အကါဒိၣ်အံၤ ဘၣ်တၢ်မၤလၤကပီၤဒံးဝဲဒၣ်အီၤတုၤမုၢ်မဆါတနံၤအံၤန့ၣ်လီၤ.တၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤအကါဒိၣ်လၢအီစထြ့လယါကီၢ်ပှၤထူလံၤဖိဟီၣ်ခိၣ်လီၢ်ခွဲးယာ်အဂီၢ်, Wave Hill တၢ်လဲၤဟးပာ်ဖျါထီၣ်သးဖဲကျဲမုၢ်ခိၣ်အံၤ မ့ၢ်တၢ်ဒုးနဲၣ်ကျဲလၢ ၁၉၇၆ နံၣ် ပှၤထူလံၤဖိဟီၣ်ခိၣ်လီၢ်ခွဲးယာ်သဲစးအဂီၢ်ဒီး အတၢ်အကါဒိၣ်အံၤ ဘၣ်တၢ်မၤလၤကပီၤဒံးဝဲဒၣ်အီၤတုၤမုၢ်မဆါတနံၤအံၤန့ၣ်လီၤ.

ပှၤအီစထြ့လယါဖိသ့ၣ်တဖၣ် ဘၣ်တူၢ်ရှူကွံာ်အဝဲသ့ၣ်ကျိၣ်စ့ဖဲ ပှၤကူၣ်တရံးလီန့ၢ်တၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အစုပူၤ အိၣ်လၢအကကွဲၢ်အါမး, ဒီး လၢကကူၣ်တရံးန့ၢ် ပှၤလၢအတူၢ်ဘၣ်တၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ် ပှၤလံၣ်တၢ်လီတၢ်သ့ၣ်တဖၣ်သူဝဲဒၣ် ယီၤကူၣ်ဆး—artificial intelligence အါထီၣ်ကွ့ၢ်ကွ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. ဒ်သိးပှၤကညီသ့ၣ်တဖၣ် ကသ့ၣ်ညါဒီသဒၢလီၤဆိပာ်စၢၤသးအဂီၢ် ပျီပူၤပှၤသ့ပှၤဘၣ်စဲၤနီၣ်လၢတၢ်ဂ့ၢ်အံၤသ့ၣ်တဖၣ် ဟ့ၣ်လီၤဝဲတၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်ဟ့ၣ်ဖး ဖဲတၢ်ဟ့ၣ်ပလီၢ်တၢ်ကူၣ်တရံးလီတၢ်အနွံ— Scams Awareness Week- လၢအမ့ၢ်ဝဲဒၣ် လါအီကၢး ၂၄သီတုၤလၢ ၂၈သီ န့ၣ်လီၤ.ပှၤအီစထြ့လယါဖိသ့ၣ်တဖၣ် ဘၣ်တူၢ်ရှူကွံာ်အဝဲသ့ၣ်ကျိၣ်စ့ဖဲ ပှၤကူၣ်တရံးလီန့ၢ်တၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အစုပူၤ အိၣ်လၢအကကွဲၢ်အါမး, ဒီး လၢကကူၣ်တရံးန့ၢ် ပှၤလၢအတူၢ်ဘၣ်တၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ် ပှၤလံၣ်တၢ်လီတၢ်သ့ၣ်တဖၣ်သူဝဲဒၣ် ယီၤကူၣ်ဆး—artificial intelligence အါထီၣ်ကွ့ၢ်ကွ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. ဒ်သိးပှၤကညီသ့ၣ်တဖၣ် ကသ့ၣ်ညါဒီသဒၢလီၤဆိပာ်စၢၤသးအဂီၢ် ပျီပူၤပှၤသ့ပှၤဘၣ်စဲၤနီၣ်လၢတၢ်ဂ့ၢ်အံၤသ့ၣ်တဖၣ် ဟ့ၣ်လီၤဝဲတၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်ဟ့ၣ်ဖး ဖဲတၢ်ဟ့ၣ်ပလီၢ်တၢ်ကူၣ်တရံးလီတၢ်အနွံ— Scams Awareness Week- လၢအမ့ၢ်ဝဲဒၣ် လါအီကၢး ၂၄သီတုၤလၢ ၂၈သီ န့ၣ်လီၤ.

ဖဲနံးပီလ်ဒီးတံဘဲးကီၢ်ဆၢအပူၤ ထံလုၢ်ဘၢတၢ်ဖးဒိၣ်ကဲထီၣ်သတူၢ်ကလာ်အဃိ တုၤလီၤဖဲအဆၢကတီၢ်အခဲအံၤန့ၣ် ပှၤသံအစှၤကတၢၢ်အိၣ်ဝဲ ၁၆ဝ ဂၤ ဒီး ပှၤလၢအလီၤမၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်ဝဲဒၣ် ၁,၅ဝဝ လၢအပၣ်ဃုာ် ပှၤဟးဆှၣ်ကီၢ်သ့ၣ်တဖၣ် ဒီး ပှၤလီၤမၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အကျါ ၃၅ဂၤန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲပှၤအီစထြ့လယါဖိသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. တုၤလီၤဖဲအဆၢကတီၢ်အခဲအံၤန့ၣ်, လီၢ်ကဝီၤပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါသ့ၣ်တဖၣ်စံးဝဲဒၣ် ပှၤကညီအစိၣ်လၢ တၢ်ထံၣ်န့ၢ်ကဒါက့ၤအီၤန့ၣ် အိၣ်ဝဲဒၣ်အါန့ၢ် ၁၅ဝ န့ၣ်လီၤ. ထံဂုၤကီၢ်ဂၤကိတိာ် Penny Wong စံးဝဲဒၣ် ပှၤလၢအလီၤမၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် မ့ၢ်လၢအလဲၤဟးဘူၣ်တၢ်ဘါတၢ်ဒီး ပှၤဟးကသုၣ်ကသီကရူၢ် လၢအအိၣ်လီၤဖး လိာ်အသးသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ဟးကွၢ်ဃုတၢ်သ့ၣ်တဖၣ်ဘၣ်တၢ်ဆဲးမၤအီၤအဖၢမုၢ် ဒီး ထံလုၢ်ဘၢတၢ်ကဲထီၣ်သတူၢ်ကလာ်ဒီး တၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်အိၣ်ဒံးလၢထံလုၢ်ဘၢတၢ်ကဲထီၣ်သ့ဒ်အဃိတၢ်သံကွၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်ထီၣ်ဝဲဒၣ်လၢ တၢ်ဂ့ၢ်မနုၤလၢအဒုးကဲထီၣ်တၢ်တတၢၤတနါအံၤလဲၣ်န့ၣ်လီၤ.ဖဲနံးပီလ်ဒီးတံဘဲးကီၢ်ဆၢအပူၤ ထံလုၢ်ဘၢတၢ်ဖးဒိၣ်ကဲထီၣ်သတူၢ်ကလာ်အဃိ တုၤလီၤဖဲအဆၢကတီၢ်အခဲအံၤန့ၣ် ပှၤသံအစှၤကတၢၢ်အိၣ်ဝဲ ၁၆ဝ ဂၤ ဒီး ပှၤလၢအလီၤမၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်ဝဲဒၣ် ၁,၅ဝဝ လၢအပၣ်ဃုာ် ပှၤဟးဆှၣ်ကီၢ်သ့ၣ်တဖၣ် ဒီး ပှၤလီၤမၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အကျါ ၃၅ဂၤန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲပှၤအီစထြ့လယါဖိသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. တုၤလီၤဖဲအဆၢကတီၢ်အခဲအံၤန့ၣ်, လီၢ်ကဝီၤပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါသ့ၣ်တဖၣ်စံးဝဲဒၣ် ပှၤကညီအစိၣ်လၢ တၢ်ထံၣ်န့ၢ်ကဒါက့ၤအီၤန့ၣ် အိၣ်ဝဲဒၣ်အါန့ၢ် ၁၅ဝ န့ၣ်လီၤ.

Supporting your child's connection with the world's oldest continuing living culture is one of the greatest gifts you can offer them while raising them in Australia. But if you're new to the country, you may be unsure where to begin. Here are some starting points and ideas to help you and your child learn about Aboriginal and Torres Strait Islander peoples, cultures and history. - ဖဲလၢနကွၢ်လုၢ်ဒိၣ်ထီၣ်နဖိဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤအခါ တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤအဝဲသ့ၣ်လၢ အကအိၣ်ဒီးတၢ်ဘျးစဲဒီးမၤလိဘၣ်ဃး တၢ်ဆဲးတၢ်လၤ လၢအသးပှၢ်ကတၢၢ်ဖဲဟီၣ်ခိၣ်ချၢအံၤ အဂ့ၢ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲတၢ်ဟ့ၣ်သါအဂ့ၤကတၢၢ်တခါလၢနဟ့ၣ်လီၤအဝဲသ့ၣ်သ့န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ နမ့မ့ၢ်ပှၤအသီဖဲထံကီၢ်အံၤအပူၤတခီ, နကဘၣ်စးထီၣ်အီၤဖဲလဲၣ်န့ၣ် ဘၣ်သ့ၣ်သ့ၣ် တသ့ၣ်ညါအီၤလီၤတံၢ်လီၤဆဲးဘၣ်. ဖဲတၢ်ပာ်ဖျါအကူာ်အံၤအပူၤန့ၣ်, နကမၤလိဘၣ် တၢ်ဟ့ၣ်လီၤတၢ်သ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ် ကံၢ်စီဂံၢ်ထံးလၢအဘၣ်လိာ်ဖိးဒ့လိာ်အသးဒီး သးနံၣ်အပတီၢ်, ပှၤတဝၢအတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤသ့ၣ်တဖၣ် ဒီး ကိးနံၤတၢ်လဲၤခီဖျိအပူၤ တၢ်လၢအမၤစၢၤနၤဒီး နဖိသ့ၣ်တဖၣ် ကမၤလိအါထီၣ်ဘၣ်ဃး အီစထြ့လယါကီၢ် ပှၤထူလံၤဖိ, အတၢ်ဆဲးတၢ်လၤ ဒီး အတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤအဂ့ၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

Practise speaking the dialogue from episode #117 Borrowing books at the library (Med). - မၤလိထံသးဒီး တၢ်တဲသကိးတၢ်ဂ့ၢ်ဖဲ တၢ်မၤလိအကူာ် #117 Borrowing books at the library (Med).Find the full episode, learning notes and more free resources at SBS Learn English. - Find the full episode, learning notes and more free resources at SBS Learn English.

Learn English useful for visiting a library. Practise everyday phrases for returning borrowed items, asking about late fees and due dates, renewing items, reserving titles, and using the library catalogue. - မၤလိသကိးအဲကလံးကျိာ်လၢတၢ်သူအီၤဖဲတၢ်လဲၤဆူလံာ်ရိဒၢးအခါ. မၤလိထံသးဒီးကိးနံၤဒဲးတၢ်ကတိၤဝီၢ်ကူာ်လၢတၢ်သူအီၤ ဖဲလၢက့ၤဟ့ၣ်လီၤကဒါ တၢ်ဖိတၢ်လံၤလၢတၢ်ဟံးလိၢ်ပာ်အီၤသ့ၣ်တဖၣ်, ခီဖျိလၢဟဲက့ၤဟ့ၣ်လီၤကဒါက့ၤတၢ်ဖိတၢ်လံၤသ့ၣ်တဖၣ်စဲၤခံအဃိ သံကွၢ်ဘၣ်ဃး တၢ်ကဘၣ်ဟ့ၣ်လီၤအဘူးအလဲအဂ့ၢ်, မၤသီထီၣ်ကဒါက့ၤ တၢ်ဟံးလိၢ်တၢ်ဖိတၢ်လံၤသ့ၣ်တဖၣ်အမုၢ်နံၤမုၢ်သီ, သ့ၣ်ဖးဟံးန့ၢ်ဆိပာ်စၢၤလံာ်အမံၤသ့ၣ်တဖၣ်, ဒီး မၤလိဘၣ်ဃးတၢ်သူလံာ်ရိဒၢး တၢ်ကွဲးနီၣ်ကွဲးဃါ (လံာ်နဲၣ်ရိ) အဂ့ၢ်.Keep practising the phrases from this episode and test what you've learned with our quiz here. - အဲးစ်ဘံအဲးစ် တၢ်မၤလိအဲကလံးကျိာ် ကမၤစၢၤနၤလၢ တၢ်ကတိၤ၊ တၢ်နၢ်ပၢၢ်ဒီး တၢ်ဒုးစဲဘူးသးဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤန့ၣ်လီၤ။လၢတၢ်မၤလိအကူာ်ခဲလၢာ်အဂီၢ်နုာ်လီၤကွၢ်ဘၣ်ဖဲအံၤတက့ၢ်။

ပှၤအီစထြ့လယါသ့ၣ်တဖၣ် တၢ်ဟ့ၣ်သဆီၣ်ထီၣ်ပာ်အီၤလၢ အကအိၣ်ကတဲာ်ကတီၤပာ်စၢၤအသးလၢ တၢ်ကိၢ်ထီၣ်သီ ပှၢ်တပှီၤမ့ၣ်အူအီၣ်တၢ် အတၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲတၢ်ဟီဆိပာ်စၢၤအပူၤန့ၣ် ထံကီၢ်ဒီဘ့ၣ်အပူၤ တၢ်လီၢ်အိၣ်အါတီၤလၢ အအိၣ်ဖဲပှၢ်တပှီၤမ့ၣ်အူအီၣ်တၢ်အတၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်ဒိၣ်အပူၤ ဒီး ပှၢ်မ့ၣ်အူအတၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ဘၣ်တၢ်သုးထီထီၣ်ပာ်ဃာ်ဝဲအပတီၢ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါသ့ၣ်တဖၣ်စံးဝဲဒၣ် မ့ၢ်လၢတၢ်ကိၢ်ဃ့ထီ, တၢ်ကိၢ်သဟီၣ်သ့ၣ်တဖၣ် ဟဲကိၢ်ကလၢၤဒိၣ်ထီၣ် ဒီး မ့ၣ်အူဆၣ်သ့ၣ်တဖၣ်ဟဲအါထီၣ်အဃိ ဒုးအါထီၣ်ဝဲတၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်ဘၣ်ဘှီ ဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ် ဒီး ဟီၣ်ကဝီၤ တခါဘၣ်တခါအပူၤန့ၣ် တၢ်အိၣ်သးသ့ၣ်တဖၣ် လီၤဆီလိာ်ဝဲဒၣ်အသးဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်န့ၣ်လီၤ.ပှၤအီစထြ့လယါသ့ၣ်တဖၣ် တၢ်ဟ့ၣ်သဆီၣ်ထီၣ်ပာ်အီၤလၢ အကအိၣ်ကတဲာ်ကတီၤပာ်စၢၤအသးလၢ တၢ်ကိၢ်ထီၣ်သီ ပှၢ်တပှီၤမ့ၣ်အူအီၣ်တၢ် အတၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲတၢ်ဟီဆိပာ်စၢၤအပူၤန့ၣ် ထံကီၢ်ဒီဘ့ၣ်အပူၤ တၢ်လီၢ်အိၣ်အါတီၤလၢ အအိၣ်ဖဲပှၢ်တပှီၤမ့ၣ်အူအီၣ်တၢ်အတၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်ဒိၣ်အပူၤ ဒီး ပှၢ်မ့ၣ်အူအတၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ဘၣ်တၢ်သုးထီထီၣ်ပာ်ဃာ်ဝဲအပတီၢ်န့ၣ်လီၤ.

ဖဲအပူၤကွံာ်တယံၤဒ်ဘၣ် One Nation အတၢ်ဂဲၤထၢၣ်အဃိ ပာ်လီၤဝဲဒၣ် ပှၤဟဲနုာ်လီၤဆူထံကီၢ်အပူၤဂ့ၢ်ဝီ, ဒီကလုာ်တၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢဂ့ၢ်ဝီ, ဒီး ကလုာ်ဒူၣ်ဆဲးလၤအါကလုာ်သနူဂ့ၢ်ဝီသ့ၣ်တဖၣ် ဖဲတၢ်တၢၣ်ပီၣ်တဲသကိးစရီအပူၤ, ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ ပှၤသ့ပှၤဘၣ်စဲၤနီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်စံးလၢ တၢ်အံၤမ့ၢ်ဝဲဒၣ် နံၣ်ဆံဖှိၣ်အါမးအတီၢ်ပူၤ တၢ်သဘံၣ်သဘုၣ်လၢ တၢ်ပာ်လီၤတ့ၢ်အီၤဒီးအကျိၤအကျဲမူးမူးနီၣ်နီၣ်အံၤ ဟဲမူထီၣ်ဂဲၤထီၣ်ဒီးအိၣ်ဖျါထီၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ. လ့ၢ်ဘရၢၢ်ကရၢခိၣ် Angus Taylor ဂ့ၢ်လိာ်ဝဲတၢ်ဖီၣ်လိာ်စုမၤသကိးတၢ်ဒီး စုထွဲသနူပၣ်တံၣ်အံၤ, နာ်သက့ တၢ်အိၣ်သးအိၣ်ဒံးလၢ အကဃုထၢ မၤန့ၢ်ဝဲဒၣ်တၢ်သးလီၤပလိာ် လၢကမၤသကိးတၢ်အဂီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. One Nation အံၤ ပာ်ဒ့ၣ်ပာ်ကမၣ်ဝဲ ကရၢစၢဖှိၣ်လၢ အမၤဒိန့ၢ် အဝဲသ့ၣ် သနူသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်အဝဲအံၤန့ၣ်မ့ၢ်တၢ်ပာ်ဖျါထီၣ် One Nation ထံရူၢ်ကီၢ်သဲး အတၢ်ပညိၣ်ကွၢ်စိ တၢ်သူၣ်ဆူၣ်သးဂဲၤသ့ၣ်တဖၣ် ဒီး ပၣ်တံၣ်အံၤ အတၢ်စိကမီၤလုၢ်ဘၢန့ၣ် အခီပညီကအိၣ်ဒီး ဆူမဲာ်ညါတဘျီ တၢ်ဃုထၢအဂီၢ်ဒ်လဲၣ်န့ၣ်လီၤ.ဖဲအပူၤကွံာ်တယံၤဒ်ဘၣ် One Nation အတၢ်ဂဲၤထၢၣ်အဃိ ပာ်လီၤဝဲဒၣ် ပှၤဟဲနုာ်လီၤဆူထံကီၢ်အပူၤဂ့ၢ်ဝီ, ဒီကလုာ်တၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢဂ့ၢ်ဝီ, ဒီး ကလုာ်ဒူၣ်ဆဲးလၤအါကလုာ်သနူဂ့ၢ်ဝီသ့ၣ်တဖၣ် ဖဲတၢ်တၢၣ်ပီၣ်တဲသကိးစရီအပူၤ, ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ ပှၤသ့ပှၤဘၣ်စဲၤနီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်စံးလၢ တၢ်အံၤမ့ၢ်ဝဲဒၣ် နံၣ်ဆံဖှိၣ်အါမးအတီၢ်ပူၤ တၢ်သဘံၣ်သဘုၣ်လၢ တၢ်ပာ်လီၤတ့ၢ်အီၤဒီးအကျိၤအကျဲမူးမူးနီၣ်နီၣ်အံၤ ဟဲမူထီၣ်ဂဲၤထီၣ်ဒီးအိၣ်ဖျါထီၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ.

တၢ်ကမၤတၢ်ဆီတလဲဒီး NDIS အတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအဂီၢ် တနၤဃီအတီၢ်ပူၤ ဘျီၣ်ဒိၣ်ထးခီ တူၢ်လိာ်အီၤဝံၤအလီၢ်ခံ, ပှၤကညီလၢအကထိကလးအါမး တန့ၢ်ဘၣ်ဝဲတၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤလၢ NDIS အအိၣ်လၢၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်မၤတၢ်ဆီတလဲအံၤ အတၢ်ပညိၣ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ် NDIS တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအပူၤ တၢ်ဒိၣ်ထီၣ်အါထီၣ်န့ၣ် အကပာ်ဝဲဒီးအနီၣ်ထိၣ်နီၣ်တဲာ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ကမၤတၢ်ဆီတလဲသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ဘၣ်တၢ်ဆှၢနုာ်လီၤအီၤလၢ Greens ပၣ်တံၣ် ဘျီၣ်ဒိၣ်ခၢၣ်စးတနီၤ, ဒီး မ့မ့ၢ်ပှၤဂဲၤလိာ်တၢ်လၢ ပှၤနီၣ်ခိနီၣ်သးတဆူၣ်တချ့ဘၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်စံးဝဲဒၣ်လၢ တၢ်ဖံးတၢ်မၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ဘၣ်တၢ်မၤကရီကဒးအီၤ ဒီး အကဒုးအိၣ်ထီၣ်ဝဲ တၢ်ဟးဂူာ်ဟးဂီၤ တၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်ဟ့ၣ်လီၤတၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤအဂီၢ် ကီၢ်စဲၣ်ဒီးကဝီၤဒိၣ်တၢ်ပၢသ့ၣ်တဖၣ် အိၣ်ကတဲာ်ကတီၤထီၣ်အသးလၢ ကဟံးမူဒါဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်အခါ, လၢတၢ်ကမၤတၢ်ဆီတလဲအဂီၢ် တၢ်သမံသမိးနီၣ်ဝံာ်ခိၣ်သ့ၣ်အကျိၤအကျဲသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် တၢ်ကွဲးဒုးအိၣ်ထီၣ်အီၤအဖၢမုၢ်န့ၣ်လီၤ.

If you're first-time parents in Australia, choosing where and how to give birth can feel overwhelming. Whether you go through the public or private health system, it is important to understand your options and know where to reach out for advice to make the right decision for you and your baby. - နမ့မ့ၢ်ပှၤလၢအကဲထီၣ်မိၢ်ပၢ်ဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤအဆိကတၢၢ်တဘျီန့ၣ်, ကဘၣ်အိၣ်ဖျဲၣ်ဖိလၢတၢ်လီၢ်ဖဲလဲၣ် ဒီး ကဘၣ်မၤအီၤဒ်လဲၣ်န့ၣ်, ကဘၣ်ဃုထၢအီၤအဂီၢ် မ့ၢ်ဝဲတၢ်သူၣ်လီၤဘှံးလီၤတီၤတခါန့ၣ်လီၤ. နလဲၤခီဖျိအီၤဖဲကမျၢၣ်ဆူၣ်ချ့ဝဲၤကျိၤအဖီလာ်မ့ၢ်ဂ့ၤ, ပှၤနီၣ်တဂၤပၢဆူၣ်ချ့ဝဲၤကျိၤအဖီလာ်မ့ၢ်ဂ့ၤ, တၢ်အရ့ဒိၣ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ, နကမၤတၢ်ဆၢတဲာ်လၢအဘၣ်လိာ်သးဒီး နၤဒီးနဖိအဂီၢ်န့ၣ် နဘၣ်သ့ၣ်ညါဆိပာ်စၢၤ တၢ်ဃ့တၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်ဟ့ၣ်ဖးအလီၢ်ဒီး နၢ်ပၢၢ်ဆိပာ်စၢၤ ကျိၤကျဲတၢ်ဃုထၢလၢနမၤအီၤသ့သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

လါခူးလါန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲလါတလါလၢ ကညီဖိသ့ၣ်တဖၣ် ထံၣ်ဖှိၣ်ရိဖှိၣ်လိာ်အသးဒီး မၤလၤကပီၤဝဲဒၣ် လါခူးကံၢ်စုအမူးသးဖှံ ကူသိးထီၣ်ဝဲဒီး ကညီလုၢ်လၢ်ထူသနူ ကူသိး တၢ်ဆဲးတၢ်လၤသ့ၣ်တဖၣ်, တနီၤန့ၣ် ကူသိးဝဲ အလွဲၢ်ဝါ, လွဲၢ်ဂီၤ, အလွဲၢ်သူ, ဒီး အလွဲၢ်လါ, ဒီးတနီၤနီၤန့ၣ် ကူသိးဝဲ ကညီကူသိးလၢ အလွဲၢ်အိၣ်အကလုာ်ကလုာ် ဒီးဖျါဃံဖျါလၤဂ့ၤမးန့ၣ်လီၤ.ဒ်သိးကညီဖိလၢအအိၣ်ဆိးသကုၤ ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဖျၢၣ်အပူၤသ့ၣ်တဖၣ်အသိး ကညီဖိလၢအဟဲတုၤအိၣ်ဆိးဖဲမဲလ်ဘၢဝ့ၢ်, ဝံးထိရံယါကီၢ်စဲၣ်, အီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤသ့ၣ်တဖၣ်စ့ၢ်ကီး တနံၤအံၤ လါခူးလါထီၣ် ၂သီအနံၤ, လါအီကူာ် ၁၅ သီ မုၢ်ဘူၣ်—မုၢ်ဃုနံၤန့ၣ် မၤလၤကပီၤသကိးဝဲလါခူးကံၢ်စုအမူးန့ၣ်လီၤ.

၂ဝ၂၆နံၣ် တၢ်ဂံၢ်ပှၤကညီနီၣ်ဂံၢ်—ဖးဖီမုၢ်စရီန့ၣ် ဝံၤဝဲလံဒီး ပှၤအီစထြ့လယါဖိအါအါဂီၢ်ဂီၢ်မၤပှဲၤဝဲတၢ်ဃုထၢပာ်ဖှိၣ်စရီအံၤဖဲလီမုၢ်ပျီ—အီးလဲအပူၤန့ၣ်လီၤ. ပှၤကညီလၢအကကွဲၢ်အါမး မၤပှဲၤဆိပာ်ဝဲဒၣ် လံာ်အက့ၢ်အဂီၤဒိအံၤနာ်သက့, အီစထြ့လယါတၢ်ဃုထၢပာ်ဖှိၣ်နီၣ်ဂံၢ်စရီဝဲၤလီၢ်ခိၣ်သ့ၣ်—Australian Bureau of Statistics စံးဝဲဒၣ် ပှၤလၢတမၤပှဲၤဘၣ် တၢ်ဃုထၢတၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤအံၤဒံးဘၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် တၢ်ကလူၤသမံသမိးမၤလီၤတံၢ်အီၤဖဲတနွံအံၤန့ၣ်လီၤ.၂ဝ၂၆နံၣ် တၢ်ဂံၢ်ပှၤကညီနီၣ်ဂံၢ်—ဖးဖီမုၢ်စရီန့ၣ် ဝံၤဝဲလံဒီး ပှၤအီစထြ့လယါဖိအါအါဂီၢ်ဂီၢ်မၤပှဲၤဝဲတၢ်ဃုထၢပာ်ဖှိၣ်စရီအံၤဖဲလီမုၢ်ပျီ—အီးလဲအပူၤန့ၣ်လီၤ. ပှၤကညီလၢအကကွဲၢ်အါမး မၤပှဲၤဆိပာ်ဝဲဒၣ် လံာ်အက့ၢ်အဂီၤဒိအံၤနာ်သက့, အီစထြ့လယါတၢ်ဃုထၢပာ်ဖှိၣ်နီၣ်ဂံၢ်စရီဝဲၤလီၢ်ခိၣ်သ့ၣ်—Australian Bureau of Statistics စံးဝဲဒၣ် ပှၤလၢတမၤပှဲၤဘၣ် တၢ်ဃုထၢတၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤအံၤဒံးဘၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် တၢ်ကလူၤသမံသမိးမၤလီၤတံၢ်အီၤဖဲတနွံအံၤန့ၣ်လီၤ.

ဟံၣ်ဃီတၢ်ဂ့ၢ်ကီသ့ၣ်တဖၣ်ဆဲးအိၣ်ဝဲဒၣ်ကွ့ၢ်ကွ့ၢ်အသိး, တၢ်ဂ့ၢ်ခိၣ်သ့ၣ်တမံၤ လၢပိာ်မုၣ်ဒီးဖိသၣ်သ့ၣ်တဖၣ် ဘၣ်ဟးထီၣ်ကွံာ်ဖဲအဝဲသ့ၣ်ဟံၣ်ပူၤဒီး ကဲထီၣ်ပှၤဟံၣ်တအိၣ်ဃီတအိၣ်ဘၣ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ်လၢဟံၣ်ဖိဃီဖိဒီး ဟံၣ်ပူၤဃီပူၤ တၢ်မၤဆူၣ်မၤစိး (DFSV) အဃိန့ၣ်လီၤ. လၢကမၤစၢၤ ပှၤဃ့ၢ်ပူၤဖျဲးသးသ့ၣ်တဖၣ်အံၤအဂီၢ်န့ၣ် ပဒိၣ်စံးဝဲဒၣ် အကဘျၢနုာ်လီၤကျိၣ်စ့ ဒီလၣ် ၃ဝ၈ ကကွဲၢ် ဒ်အမ့ၢ်တၢ်ဘှါရှဲဟံၣ်ဃီတၢ်ကီတၢ်ခဲတခါအသိးန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ ပှၤပဲၤထံနီၤဖးတၢ်သ့ၣ်တဖၣ်စံးလၢ တၢ်ဖံးတၢ်မၤလၢ တၢ်ကဘၣ်မၤဝံၤမၤတဲာ်အီၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် အိၣ်ဒ်ဝဲဒၣ်အါမးန့ၣ်လီၤ. ပဒိၣ်အတၢ်ကဘျၢနုာ်လီၤကျိၣ်စ့အံၤ မ့ၢ်တၢ်လၢအကဲထီၣ်ဖဲလၢ တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်ဝဲ တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤတခါလၢ အကိးဝဲအမံၤ— Second Action Plan ဝံၤအလီၢ်ခံန့ၣ်လီၤ. တၢ်လၢ Second Action Plan တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအံၤ တၢ်ဆီလီၤအီၤလၢ တၢ်ကမၤပတုာ်ကွံာ် ဟံၣ်ဖိဃီဖိဒီး ဟံၣ်ပူၤ တၢ်မၤဆူၣ်မၤစိး—DFSV အဂီၢ်, ဒီး တၢ်ဖံးတၢ်မၤသနၢၣ်အံၤ အိၣ်ဒံးဝဲဒၣ်ဖဲ တၢ်ဆီၣ်သနံး ဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ် အဖီလာ်န့ၣ်လီၤ.ဟံၣ်ဃီတၢ်ဂ့ၢ်ကီသ့ၣ်တဖၣ်ဆဲးအိၣ်ဝဲဒၣ်ကွ့ၢ်ကွ့ၢ်အသိး, တၢ်ဂ့ၢ်ခိၣ်သ့ၣ်တမံၤ လၢပိာ်မုၣ်ဒီးဖိသၣ်သ့ၣ်တဖၣ် ဘၣ်ဟးထီၣ်ကွံာ်ဖဲအဝဲသ့ၣ်ဟံၣ်ပူၤဒီး ကဲထီၣ်ပှၤဟံၣ်တအိၣ်ဃီတအိၣ်ဘၣ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ်ဟံၣ်ဖိဃီဖိဒီး ဟံၣ်ပူၤဃီပူၤ တၢ်မၤဆူၣ်မၤစိး (DFSV) အဃိန့ၣ်လီၤ. လၢကမၤစၢၤ ပှၤဃ့ၢ်ပူၤဖျဲးသးသ့ၣ်တဖၣ်အံၤအဂီၢ်န့ၣ် ပဒိၣ်စံးဝဲဒၣ် အကဘျၢနုာ်လီၤကျိၣ်စ့ ဒီလၣ် ၃ဝ၈ ကကွဲၢ် ဒ်အမ့ၢ်တၢ်ဘှါရှဲဟံၣ်ဃီတၢ်ကီတၢ်ခဲတခါအသိးန့ၣ်လီၤ.

Walking through an Australian suburb, you might spot everything from curry leaves and lemons to tomatoes and herbs growing in front gardens or on verges. But is it legal to pick it? This guide explains when it's legal to pick produce, why permission matters, and how community gardens offer another way to grow your own food. - နမ့ၢ်ဟးဖဲပှၤအီစထြ့လယါဖိသ့ၣ်တဖၣ်အဟံၣ်ခိၣ်ဟံၣ်ဃၢၤန့ၣ်, နကသ့ၣ်ညါပလီၢ်ဘၣ်နသးလၢတၢ်သူၣ်တၢ်သၣ်သ့ၣ်တဖၣ်, တၢ်ဒိးတၢ်လၣ်သ့ၣ်တဖၣ်ဒီး တၢ်နၢမူနၢဆှီ အကလုာ်ကလုာ်, ဟးထီၣ်လၢ သ့ၣ်ဆီအ့ၣ်ဒိး, ပနီကျဲ တုၤလီၤဆူ တကီးဆံၣ်သၣ်ဒီး တၢ်နၢမူအထူၣ်အဘိအကလုာ်ကလုာ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ တၢ်လၢအမဲထီၣ်ဖဲပှၤတဂၤဂၤ အကရၢၢ်အပူၤ မ့တမ့ၢ် ဖဲအကရၢၢ်ချၢလၢအဘူးဒီးအဝဲသ့ၣ်ဟံၣ်ကနူၤန့ၣ် နဒ့အီၤန့ၢ်စ့ၢ်ကီးဧါ. တၢ်နဲၣ်ကျဲအံၤအပူၤန့ၣ်, ရှဲပၠးဝဲဒၣ် တၢ်ဒ့တၢ်မုၢ်တၢ်ဘိလၢအဖိးဒီးသဲစးတၢ်ဘျၢန့ၣ် မ့ၢ်အခါဖဲလဲၣ်, ဘၣ်မနုၤအဃိတၢ်ဃ့ခွဲးန့ၣ်မ့ၢ်တၢ်အရ့ဒိၣ်လဲၣ်, ဒီး လၢတၢ်သူၣ်လီၤ နနီၣ်ကစၢ်ဒၣ်ဝဲ တၢ်မုၢ်တၢ်ဘိအဂီၢ် ပှၤတဝၢကရၢၢ်န့ၣ်ဟ့ၣ်လီၤကျိၤကျဲဒ်လဲၣ် အဂ့ၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.နမ့ၢ်ဟးဖဲပှၤအီစထြ့လယါဖိသ့ၣ်တဖၣ်အဟံၣ်ခိၣ်ဟံၣ်ဃၢၤန့ၣ်, နကသ့ၣ်ညါပလီၢ်ဘၣ်နသးလၢတၢ်သူၣ်တၢ်သၣ်သ့ၣ်တဖၣ်, တၢ်ဒိးတၢ်လၣ်သ့ၣ်တဖၣ်ဒီး တၢ်နၢမူနၢဆှီ အကလုာ်ကလုာ်, ဟးထီၣ်လၢ သ့ၣ်ဆီအ့ၣ်ဒိး, ပနီကျဲ တုၤလီၤဆူ တကီးဆံၣ်သၣ်ဒီး တၢ်နၢမူအထူၣ်အဘိအကလုာ်ကလုာ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ တၢ်လၢအမဲထီၣ်ဖဲပှၤတဂၤဂၤ အကရၢၢ်အပူၤ မ့တမ့ၢ် ဖဲအကရၢၢ်ချၢလၢအဘူးဒီးအဝဲသ့ၣ်ဟံၣ်ကနူၤန့ၣ် နဒ့အီၤန့ၢ်စ့ၢ်ကီးဧါ.

မ့ၢ်လၢမူခိၣ်ကလံၤသီၣ်ဂီၤတၢ်ဆီတလဲအဃိ ဒုးကဲထီၣ်ဝဲဒၣ် ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဖျၢၣ်ကလံၤစိၤတကပၤန့ၣ် ဘၣ်တူၢ်ဝဲဒၣ်တၢ်ကိၢ်သဟီၣ်လၢအကိၢ်ဒိၣ်မးဒီး မ့ၢ်အူအီၣ်တၢ်နးနးကလဲာ်သ့ၣ်တဖၣ်, ဒီး ပှၤဟီဆိပာ်စၢၤမူခိၣ်ကလံၤသီၣ်ဂီၤတၢ်အိၣ်သးအဂ့ၢ်သ့ၣ်တဖၣ်ဟ့ၣ်ပလီၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်လၢအဝဲသ့ၣ်ထံၣ်ဆိပာ်စၢၤအီၤလၢအကဟဲကဲထီၣ်အသးဒီးအီစထြ့လယါကီၢ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. အဲးလ်နံးညိး လၢအဂံၢ်ဆူၣ်ဒိၣ်မးတခါ ဟဲကဲထီၣ်ဝဲအဆိကတၢၢ်တဘျီ ဖဲအနံၣ်တဆံအတီၢ်ပူၤအံၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲန့ၣ်ပာ်ဖှိၣ်ဃုာ်အသးဒီးမူခိၣ်ကလံၤသီၣ်ဂီၤအက့ၢ်အဂီၤကလုာ်အဂုၤအဂၤသ့ၣ်တဖၣ်ဒီး ဖဲအ့ရှၢၢ်ပစံးဖ့း အပူၤ တၢ်ကိၢ်ထီၣ်သီဒီး တၢ်ကိၢ်ခါအဆၢကတီၢ်န့ၣ် ကဒုးအိၣ်ထီၣ်ဝဲ တၢ်ကိၢ်သအူးသဝံန့ၣ်လီၤ.မ့ၢ်လၢမူခိၣ်ကလံၤသီၣ်ဂီၤတၢ်ဆီတလဲအဃိ ဒုးကဲထီၣ်ဝဲဒၣ် ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဖျၢၣ်ကလံၤစိၤတကပၤန့ၣ် ဘၣ်တူၢ်ဝဲဒၣ်တၢ်ကိၢ်သဟီၣ်လၢအကိၢ်ဒိၣ်မးဒီး မ့ၢ်အူအီၣ်တၢ်နးနးကလဲာ်သ့ၣ်တဖၣ်, ဒီး ပှၤဟီဆိပာ်စၢၤမူခိၣ်ကလံၤသီၣ်ဂီၤတၢ်အိၣ်သးအဂ့ၢ်သ့ၣ်တဖၣ်ဟ့ၣ်ပလီၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်လၢအဝဲသ့ၣ်ထံၣ်ဆိပာ်စၢၤအီၤလၢအကဟဲကဲထီၣ်အသးဒီးအီစထြ့လယါကီၢ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

Practise speaking the dialogue from episode #116 Visiting a vet (Med) - မၤလိထံသးဒီး တၢ်တဲသကိးတၢ်ဂ့ၢ်ဖဲ တၢ်မၤလိအကူာ် #116 Visiting a vet (Med)Find the full episode, learning notes and more free resources at SBS Learn English. - နုာ်လီၤကွၢ်ဃု တၢ်ပာ်ဖျါတၢ်မၤလိအကူာ်လၢလၢပှဲၤပှဲၤ, တၢ်မၤလိ အတၢ်မၤနီၣ်မၤဃါသ့ၣ်တဖၣ်ဒီး ဂံၢ်ထံးပီးလီ လၢတၢ်ဒိးန့ၢ်ကလီဘၣ်အီၤသ့ၣ်တဖၣ်ဖဲ SBS Learn English လီပှာ်ယဲၤသန့အပူၤတက့ၢ်.

Learn English useful for talking about your sick pet. Practise everyday phrases for explaining when an animal is not eating, drinking, or acting normally. - မၤလိသကိးအဲကလံးကျိာ်လၢတၢ်သူအီၤဖဲတၢ်ကတိၤဘၣ်ဃးဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိလၢတၢ်ဘုၣ်အီၤဖဲဟံၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်တဆူၣ်ဘၣ်အဂ့ၢ်. မၤလိထံသးဒီးကိနံၤဒဲး တၢ်ကတိၤဝီၢ်ကူာ် လၢတၢ်ရှဲပၠးဘၣ်ဃး ဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိ တအီၣ်ဆၣ်ဘၣ်, တအိထံဘၣ်, မ့တမ့ၢ် တအိၣ်ဖျါဒ်သိး အညီနုၢ်မၤသးအသိးဘၣ်သ့ၣ်တဖၣ်.Keep practising the phrases from this episode and test what you've learned with our quiz here. - တၢ်မၤလိအံၤ ကြၢးဝဲလၢပှၤမၤလိတၢ်ဖိ လၢအသ့အဲကလံးကျိာ်ဖဲအကြၢးတုၤအပတီၢ်ထီထီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ။ ဖဲဒိကနၣ်အီၤဝံၤအလီၢ်ခံန့ၣ် မၤဘၣ်တၢ်သံကွၢ်စံးဆၢ ဒ်အမ့ၢ်တၢ်မၤကွၢ်နတၢ်မၤလိန့ၣ်လီၤ။

ကညီသးစၢ် စီၤထံဖိရံၤ လၢအမုာ်သးမၤကလီ ဒီးမၤစၢၤတၢ်ဖဲပှၤတဝၢအပူၤတဂၤ ဖဲတယံၤဒ်ဘၣ်န့ၣ် ဒိးန့ၢ်ဘၣ်ဝဲ သးစၢ်ခိၣ်နၢ်တၢ်လၤကပီၤတခါန့ၣ်လီၤ.ကညီသးစၢ် စီၤထံဖိရံၤ လၢအမုာ်သးမၤကလီ ဒီးမၤစၢၤတၢ်ဖဲပှၤတဝၢအပူၤတဂၤ ဖဲတယံၤဒ်ဘၣ်န့ၣ် ဒိးန့ၢ်ဘၣ်ဝဲ သးစၢ်ခိၣ်နၢ်တၢ်လၤကပီၤတခါန့ၣ်လီၤ.

ဖဲလါအီကူာ် ၁၁သီအနံၤန့ၣ်, အီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤ ဟံၣ်ဒူၣ်ဃီဒူၣ်ခဲလၢာ် ကဘၣ်နုာ်လီၤပၣ်ဃုာ်ဖဲ တၢ်မၤပှဲၤ တၢ်ဂံၢ်ပှၤကညီနီၣ်ဂံၢ်—ဖးဖီမုၢ်စရီ န့ၣ်လီၤ. ဖဲတၢ်ဂံၢ်ပှၤကညီနီၣ်ဂံၢ်အနၤ ဟဲဘူးထီၣ်ကွ့ၢ်ကွ့ၢ်တၢ်ဆၢကတီၢ်အံၤ, SBS စံးဆၢဝဲဒၣ် တၢ်သံကွၢ်ခိၣ်သ့ၣ်လၢအဘၣ်ဃး, အခါဖဲလဲၣ်, ဘၣ်မနုၤအဃိလဲၣ်, ဒီး ဒီကလုာ်ပတီၢ် တၢ်ဃိထံအံၤ ဘၣ်တၢ်မၤအီၤဒ်လဲၣ် တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.ဖဲလါအီကူာ် ၁၁သီအနံၤန့ၣ်, အီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤ ဟံၣ်ဒူၣ်ဃီဒူၣ်ခဲလၢာ် ကဘၣ်နုာ်လီၤပၣ်ဃုာ်ဖဲ တၢ်မၤပှဲၤ တၢ်ဂံၢ်ပှၤကညီနီၣ်ဂံၢ်—ဖးဖီမုၢ်စရီ န့ၣ်လီၤ.

Police officers have a range of operational powers they can exercise under legislation, including to ask questions, give ‘move on' directions and conduct searches. Here's what you need to know about your basic rights and obligations in a police interaction. - ပၢၤကီၢ်ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါသ့ၣ်တဖၣ် ဖဲသဲစးတၢ်ဘျၢအဖီလာ်န့ၣ် တၢ်သံကွၢ်သံဒိးတၢ်မ့ၢ်ဂ့ၤ, ‘တၢ်သုးကွံာ်သးဆူညါ' တၢ်နဲၣ်လီၤသ့ၣ်တဖၣ်မ့ၢ်ဂ့ၤ ဒီး တၢ်ကွၢ်ဃုတၢ်မ့ၢ်ဂ့ၤ လၢတၢ်ဖံးမၤဝးတရံး တၢ်ဖံးတၢ်မၤအဂီၢ် အတၢ်စိကမီၤသ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်ဝဲအကလုာ်ကလုာ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲအံၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤလၢအဘၣ်ဃး နနီၣ်ကစၢ်တၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်ဒီး တၢ်လူၤပိာ်ထွဲမၤထွဲတၢ်ဘျၢ ဖဲလၢပၢၤကီၢ်မ့ၢ်ထံၣ်လိာ်သံကွၢ်သံဒိးနၤတၢ်အခါန့ၣ်လီၤ.

ကိတိာ်ခိၣ်ကျၢၢ် အဲးသနံး အဲးလ်ဘနံးဆံး ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါလီၤဝဲလၢအကမၤ တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤသဃဲၤတခါဒီး အီစထြ့လယါမုၢ်နုာ်ပဒိၣ် လၢကဟ့ၣ်လီၤကျိၣ်စ့တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤဆူ တၢ်ဃိထံသ့ၣ်ညါတၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤအသီလၢအဘၣ်ဃးဒီး တၢ်ဖီရ့ၣ်နီၣ်သိစဲးဖီကဟၣ်တၢ်လီၢ်ဖးဒိၣ်တခါအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ဖီရ့ၣ်နီၣ်သိအစဲးဖီကဟၣ်တၢ်လီၢ်အံၤ အတၢ်ပညိၣ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ် အကဒီသဒၢအီစထြ့လယါကီၢ်မုၢ်ကျိၤဝဲၤကွာ်လၢ ခါဆူညါဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ် ဂံၢ်သဟီၣ်တၢ်ဂ့ၢ်ကီမ့ၢ်အိၣ်ထီၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ဖီရ့ၣ်နီၣ်သိစဲးဖီကဟၣ်တၢ်လီၢ်အတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအံၤ တၢ်မ့ၢ်ဆဲးမၤအီၤန့ၣ်, စးထီၣ်လၢ ၁၉၆ဝနံၣ်န့ၣ်, တၢ်အဝဲအံၤ အကကဲထီၣ် တၢ်ဖီရ့ၣ်နီၣ်သိစဲးဖီကဟၣ်တၢ်လီၢ်ဖးဒိၣ် အဆိကတၢၢ်တခါ လၢအဘၣ်တၢ်သူၣ်ထီၣ်အီၤဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါလီၤအံၤ ဘၣ်တၢ်မၤအီၤ တချုးဖဲလၢ တၢ်ထုးစှၤလီၤ တၢ်ဆါတၢ်ပှ့ၤ သိဒွဲၣ်အပှ့ၤသ့ၣ်တဖၣ် ဘူးကကတၢၢ်အခါန့ၣ်လီၤ.ကိတိာ်ခိၣ်ကျၢၢ် အဲးသနံး အဲးလ်ဘနံးဆံး ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါလီၤဝဲလၢအကမၤ တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤသဃဲၤတခါဒီး အီစထြ့လယါမုၢ်နုာ်ပဒိၣ် လၢကဟ့ၣ်လီၤကျိၣ်စ့တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤဆူ တၢ်ဃိထံသ့ၣ်ညါတၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤအသီလၢအဘၣ်ဃးဒီး တၢ်ဖီရ့ၣ်နီၣ်သိစဲးဖီကဟၣ်တၢ်လီၢ်ဖးဒိၣ်တခါအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

How do you choose between "not well", "well" and "very well" when the Census asks about your English? Honorary Professor Lynda Yates explains what these answers mean in everyday life, why perfect grammar isn't the goal, and how to assess your English with confidence. - ဖဲတၢ်ဂံၢ်ပှၤကညီနီၣ်ဂံၢ်စရီသံကွၢ်ဘၣ်ဃးနအဲကလံးကျိာ်အခါ "not well", "well" ဒီး "very well" အဘၢၣ်စၢၤန့ၣ် နကဃုထၢအီၤဒ်လဲၣ်? လၢကိးနံၤဒဲးတၢ်အိၣ်မူအဂီၢ် တၢ်စံးဆၢသ့ၣ်တဖၣ်အံၤအခီပညီမ့ၢ်မနုၤလဲၣ်, ဘၣ်မနုၤအဃိလၢ အတၢ်ကညိၣ်န့ၣ် တမ့ၢ်လၢဝီၢ်သြဲကဘၣ် ဘၣ်မူးမူးနီၣ်နီၣ်ဘၣ်လဲၣ် ဒီး နကသမံသမိးထံနအဲကလံးကျိာ်ပှဲၤဒီးတၢ်နာ်န့ၢ်လီၤသးဒ်လဲၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ် သရၣ်မုၣ်ဒိၣ်စိလၢတၢ်ပာ်ဒိၣ်ပာ်ကဲအီၤ Lynda Yates ရှဲပၠးအီၤဒ်လၢလာ်အသိးန့ၣ်လီၤ.Keep practising the phrases from this episode and test what you've learned with our quiz here. - တၢ်မၤလိအံၤ ကြၢးဝဲလၢပှၤမၤလိတၢ်ဖိ လၢအသ့အဲကလံးကျိာ်ဖဲအကြၢးတုၤအပတီၢ်ထီထီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ။ ဖဲဒိကနၣ်အီၤဝံၤအလီၢ်ခံန့ၣ် မၤဘၣ်တၢ်သံကွၢ်စံးဆၢ ဒ်အမ့ၢ်တၢ်မၤကွၢ်နတၢ်မၤလိန့ၣ်လီၤ။

အီစထြ့လယါကီၢ် စ့သိၣ်သွံအပှ့ၤ စ့အလုၢ်အပှ့ၤလီၤအံၤ လီၤစၢ်လီၤဝဲဒၣ်နာ်သက့, တၢ်အိၣ်ဆိးအပှ့ၤသ့ၣ်တဖၣ် ဒိၣ်ဒ်ဝဲအဖၢမုၢ်န့ၣ်လီၤ. နီၣ်ဂံၢ်နီၣ်ဒွးအံၤ ဟဲန့ၢ်ဝဲဖဲ လီၢ်ခၢၣ်သးစ့တၢး (Reserve Bank) ပာ်ဖျါထီၣ် အတၢ်ဃိထံသ့ၣ်ညါအသီတခါအပူၤ, ဒီး ဖဲအတၢ်ဃိထံသ့ၣ်ညါအပူၤန့ၣ် ထံၣ်ဘၣ်ဝဲလၢ စ့အ့ၣ်အလုၢ်အပှ့ၤသ့ၣ်တဖၣ် ဘၣ်မနုၤဒိၣ်ထီၣ်လဲၣ်, မ့တမ့ၢ် တၢ်အဝဲအံၤန့ၣ် ထုးစှၤလီၤစ့သိၣ်သွံဒ်လဲၣ်န့ၣ် ပှၤအီစထြ့လယါဖိအါမး တနၢ်ပၢၢ်အီၤဘၣ်.အီစထြ့လယါကီၢ် စ့သိၣ်သွံအပှ့ၤ စ့အလုၢ်အပှ့ၤလီၤအံၤ လီၤစၢ်လီၤဝဲဒၣ်နာ်သက့, တၢ်အိၣ်ဆိးအပှ့ၤသ့ၣ်တဖၣ် ဒိၣ်ဒ်ဝဲအဖၢမုၢ်န့ၣ်လီၤ. နီၣ်ဂံၢ်နီၣ်ဒွးအံၤ ဟဲန့ၢ်ဝဲဖဲ လီၢ်ခၢၣ်သးစ့တၢး (Reserve Bank) ပာ်ဖျါထီၣ် အတၢ်ဃိထံသ့ၣ်ညါအသီတခါအပူၤ, ဒီး ဖဲအတၢ်ဃိထံသ့ၣ်ညါအပူၤန့ၣ် ထံၣ်ဘၣ်ဝဲလၢ စ့အ့ၣ်အလုၢ်အပှ့ၤသ့ၣ်တဖၣ် ဘၣ်မနုၤဒိၣ်ထီၣ်လဲၣ်, မ့တမ့ၢ် တၢ်အဝဲအံၤန့ၣ် ထုးစှၤလီၤစ့သိၣ်သွံဒ်လဲၣ်န့ၣ် ပှၤအီစထြ့လယါဖိအါမး တနၢ်ပၢၢ်အီၤဘၣ်.

The Garma Festival is Australia's largest Indigenous cultural gathering where thousands of people travel to a remote town in Nhulunbuy on northeast Arnhem Land in the Northern Territory. Here's what happens at Garma and who can attend. - တၢ်လၢ ဂါမါဘူၣ်— Garma Festival န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် အီစထြ့လယါကီၢ် ပှၤထူလံၤဖိလုၢ်လၢ်ဆဲးလၤတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ရိဖှိၣ်အဒိၣ်ကတၢၢ်တခါ ဒီး ပှၤကညီလၢအကထိအါမးသ့ၣ်တဖၣ် လဲၤဝဲဒၣ်ဆူ Nhulunbuy ခိခိၣ် ဒူသဝီ ဖဲ Arnhem Land မုၢ်ထီၣ်ကလံၤစိၤ လၢအအိၣ်ဖဲ ကလံၤစိၤကဝီၤဒိၣ်တၢ်ပၢ—Northern Territory အပူၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်ဂ့ၢ်အံၤကပာ်ဖျါဝဲဒၣ်ဖဲဂါမါဘူၣ်အပူၤန့ၣ်တၢ်မၤမနုၤသ့ၣ်တဖၣ်လဲၣ်ဒီး မတၤတဂၤသ့ၣ်တဖၣ်လဲၤထီၣ်ဘူၣ်အံၤလဲၣ်အဂ့ၢ်န့ၣ်လီၤ.တၢ်လၢ ဂါမါဘူၣ်— Garma Festival န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် အီစထြ့လယါကီၢ် ပှၤထူလံၤဖိလုၢ်လၢ်ဆဲးလၤတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ရိဖှိၣ်အဒိၣ်ကတၢၢ်တခါ ဒီး ပှၤကညီလၢအကထိအါမးသ့ၣ်တဖၣ် လဲၤဝဲဒၣ်ဆူ Nhulunbuy ခိခိၣ် ဒူသဝီ ဖဲ Arnhem Land မုၢ်ထီၣ်ကလံၤစိၤ လၢအအိၣ်ဖဲ ကလံၤစိၤကဝီၤဒိၣ်တၢ်ပၢ—Northern Territory အပူၤန့ၣ်လီၤ.

Ben Carroll မၤဝဲတၢ်အၢၣ်လီၤအီလီၤဒ်သိးဝံးထိရံယါကီၢ်စဲၣ်ခိၣ်အသီတဂၤအသိး, ဖဲလၢ Jacinta Allan တဒိးန့ၢ်ဘၣ် လ့ၢ်ဘၢၣ်ဘျီၣ်ဒိၣ်ထးခီ အတၢ်ဆီၣ်ထွဲလၢၤဘၣ်ဝံၤအလီၢ်ခံ ဒီး အဝဲနုာ်လီၤကဒါဖဲအလီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲမုၢ်ယူာ်—မုၢ်ခံနံၤဂီၤခီန့ၣ် တၢ်ဖ့ၣ်ဆၢဒီး တၢ်ဘံဘူ ဟဲဆူၣ်ထီၣ်အါထီၣ်ဖဲ ဘျီၣ်ဒိၣ်ထးခီတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အပူၤ ဒီး စံၣ်ညီၣ်ကွီၣ်ခိၣ်ကျၢၢ် Sonya Kilkenny အိၣ်ဒီး တၢ်တာ်တၢ်ဒီးအီၤနာ်သက့ လၢခံကတၢၢ်န့ၣ် ပှၤပြၢလိာ်သးဒီးအီၤတအိၣ်နီတဂၤဘၣ်ဒီး အဝဲဘၣ်တၢ်ဃုထၢထီၣ်အီၤဒ်သိးကီၢ်စဲၣ်ခိၣ်တဂၤန့ၣ်လီၤ. တချုးဖဲလါနိးဝ့ဘၢၣ်အတီၢ်ပူၤ တၢ်ကမၤကီၢ်စဲၣ်တၢ်ဃုထၢဒ်ဘၣ်န့ၣ် ဝံစိာ်တီဆှၢကိတိာ် Gabrielle Williams ကဟံးဝဲမူဒါဒ်သိး ကီၢ်စဲၣ်ခိၣ်—၂ တဂၤအသိးန့ၣ်လီၤ.Ben Carroll မၤဝဲတၢ်အၢၣ်လီၤအီလီၤဒ်သိးဝံးထိရံယါကီၢ်စဲၣ်ခိၣ်အသီတဂၤအသိး, ဖဲလၢ Jacinta Allan တဒိးန့ၢ်ဘၣ် လ့ၢ်ဘၢၣ်ဘျီၣ်ဒိၣ်ထးခီ အတၢ်ဆီၣ်ထွဲလၢၤဘၣ်ဝံၤအလီၢ်ခံ ဒီး အဝဲနုာ်လီၤကဒါဖဲအလီၢ်န့ၣ်လီၤ.

ဝံးထိရံယါကီၢ်စဲၣ်ခိၣ် Jacinta Allan ဟးထီၣ်ကွံာ်လၢအလီၢ်အလးဒီး စံးဝဲဒၣ်တၢ်အဝဲအံၤန့ၣ် လၢပှၤဝံးထိရံယါဖိသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ် မ့ၢ်ဝဲတၢ်ဆၢတဲာ်လၢအဘၣ်တခါန့ၣ်လီၤ.ဝံးထိရံယါကီၢ်စဲၣ်ခိၣ် Jacinta Allan ဟးထီၣ်ကွံာ်လၢအလီၢ်အလးဒီး စံးဝဲဒၣ်တၢ်အဝဲအံၤန့ၣ် လၢပှၤဝံးထိရံယါဖိသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ် မ့ၢ်ဝဲတၢ်ဆၢတဲာ်လၢအဘၣ်တခါန့ၣ်လီၤ.

ကညီပိာ်မုၣ်ဖိသၣ် လၢအသးနံၣ်အိၣ်ခွံနံၣ် Michelle Shalom လၢအနုာ်လီၤပြၢတၢ်ဖဲ အီစထြ့လယါ ထံကီၢ်ဒီဘ့ၣ် အပတီၢ် ခရးတ့ တၢ်ပြၢအပူၤန့ၣ် ဒိးန့ၢ်ဘၣ်ဝဲခိၣ်ဖးသၢန့ၣ်လီၤ.ကညီပိာ်မုၣ်ဖိသၣ် လၢအသးနံၣ်အိၣ်ခွံနံၣ် Michelle Shalom လၢအနုာ်လီၤပြၢတၢ်ဖဲ အီစထြ့လယါ ထံကီၢ်ဒီဘ့ၣ် အပတီၢ် ခရးတ့ တၢ်ပြၢအပူၤန့ၣ် ဒိးန့ၢ်ဘၣ်ဝဲခိၣ်ဖးသၢန့ၣ်လီၤ.

Practise speaking the dialogue from episode #115 Working on the side. - မၤလိထံသးဒီး တၢ်တဲသကိးတၢ်ဂ့ၢ်ဖဲ တၢ်မၤလိအကူာ် #115 Working on the side.Find the full episode, learning notes and more free resources at SBS Learn English. - တၢ်မၤလိခဲလၢာ်, တၢ်မၤလိအတၢ်မၤနီၣ်မၤဃါသ့ၣ်တဖၣ်ဒီး တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤကလီသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် နုာ်လီၤကွၢ်ဃုအီၤဖဲ SBS Learn English တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအပူၤသ့ဝဲန့ၣ်လီၤ.

Learn English useful for talking about side hustles and earning extra income. Practise everyday phrases for describing additional work, managing responsibilities, and talking about money. - မၤလိသကိးအဲကလံးကျိာ်လၢတၢ်သူအီၤဖဲတၢ်ကတိၤဘၣ်ဃးတၢ်မၤတၢ်ဖံးတၢ်မၤအဘျဲၣ်အစဲၣ်ဒီး မၤန့ၢ်အါထီၣ်ကျိၣ်စ့အဘျဲၣ်အစဲၣ်သ့ၣ်တဖၣ်. မၤလိထံသးဒီး ကိးနံၤဒဲးတၢ်ကတိၤဝီၢ်ကူာ် လၢတၢ်သူအီၤဖဲ တၢ်ကတိၤပာ်ဖျါထီၣ် တၢ်ဖံးတၢ်မၤအဘျဲၣ်— တၢ်မၤအါထီၣ် တၢ်ဖံးတၢ်မၤအပိၣ် သ့ၣ်တဖၣ်အဂ့ၢ်, တၢ်ရဲၣ်ကျဲၤပာ်လီၤ တၢ်ဟံးမူဒါသ့ၣ်တဖၣ်, ဒီး တဲသကိးဘၣ်ဃးကျိၣ်စ့အဂ့ၢ်.Keep practising the phrases from this episode and test what you've learned with our quiz here. - ဖဲဒိကနၣ်အီၤဝံၤအလီၢ်ခံန့ၣ် မၤဘၣ်တၢ်သံကွၢ်စံးဆၢ ဒ်အမ့ၢ်တၢ်မၤကွၢ်နတၢ်မၤလိန့ၣ်လီၤ။

Teenagers in Australia can undertake paid work under certain restrictions, with general employment rights also protecting young workers. Here's what you need to know as a parent or guardian of a worker under 18. - အီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤအံၤ, ဖဲတၢ်ဖီၣ်ဃံးလီၤတံၢ်လီၤဆဲးအဖီလာ်န့ၣ်, ပှၤဆံဆဲၣ်နံၣ်သ့ၣ်တဖၣ် နုာ်လီၤမၤတၢ်ဖံးတၢ်မၤ လၢအအိၣ်ဒီး တၢ်န့ၢ်ဘၣ်အဘူးအလဲသ့ဝဲဒၣ် ဒီး တၢ်ဖံးတၢ်မၤ အတၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်လၢအညီနုၢ်အိၣ်ပာ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ဒီသဒၢဝဲပှၤမၤတၢ်ဖိလၢအသးစၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. နမ့မ့ၢ် ပှၤမၤတၢ်ဖိ လၢအသးနံၣ် အိၣ် ၁၈နံၣ်ဆူအဖီလာ် အမိၢ်အပၢ် မ့တမ့ၢ် ပှၤအံးထွဲကွၢ်ထွဲအီၤန့ၣ်, တၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲတၢ်လၢ နကဘၣ်သ့ၣ်ညါပာ်အီၤန့ၣ်လီၤ.အီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤအံၤ, ဖဲတၢ်ဖီၣ်ဃံးလီၤတံၢ်လီၤဆဲးအဖီလာ်န့ၣ်, ပှၤဆံဆဲၣ်နံၣ်သ့ၣ်တဖၣ် နုာ်လီၤမၤတၢ်ဖံးတၢ်မၤ လၢအအိၣ်ဒီး တၢ်န့ၢ်ဘၣ်အဘူးအလဲသ့ဝဲဒၣ် ဒီး တၢ်ဖံးတၢ်မၤ အတၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်လၢအညီနုၢ်အိၣ်ပာ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ဒီသဒၢဝဲပှၤမၤတၢ်ဖိလၢအသးစၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. နမ့မ့ၢ် ပှၤမၤတၢ်ဖိ လၢအသးနံၣ် အိၣ် ၁၈နံၣ်ဆူအဖီလာ် အမိၢ်အပၢ် မ့တမ့ၢ် ပှၤအံးထွဲကွၢ်ထွဲအီၤန့ၣ်, တၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲတၢ်လၢ နကဘၣ်သ့ၣ်ညါပာ်အီၤန့ၣ်လီၤ.

အီစထြ့လယါကလံၤသုး — Royal Australian Air Force, စးထီၣ်မၤဝဲဒၣ် ထံဂုၤကီၢ်ဂၤ သုးတၢ်မၤလိ အဒိၣ်ကတၢၢ်တခါ ဖဲ Northern Territory—ကလံၤစိၤကဝီၤဒိၣ်တၢ်ပၢအပူၤဒီး သုးတၢ်မၤလိအံၤ ကယံၤဝဲဒၣ် တုၤလၢဆူမဲာ်ညါသၢနွံန့ၣ်လီၤ. Exercise Pitch Black သုးတၢ်မၤလိတနံၣ်အံၤန့ၣ် ကိတိာ်ခိၣ်ကျၢၢ် ပာ်ဖျါအီၤဒ်အမ့ၢ်သုးတၢ်မၤလိလၢအရ့ဒိၣ်ကတၢၢ်တခါ, ဒ်သိးလၢအမ့ၢ်တၢ်မၤအါထီၣ် ထံဂုၤကီၢ်ဂၤသိၣ်မှံၤသနၢၣ်တၢ်အကါဒိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.အီစထြ့လယါကလံၤသုး — Royal Australian Air Force, စးထီၣ်မၤဝဲဒၣ် ထံဂုၤကီၢ်ဂၤ သုးတၢ်မၤလိ အဒိၣ်ကတၢၢ်တခါ ဖဲ Northern Territory—ကလံၤစိၤကဝီၤဒိၣ်တၢ်ပၢအပူၤဒီး သုးတၢ်မၤလိအံၤ ကယံၤဝဲဒၣ် တုၤလၢဆူမဲာ်ညါသၢနွံန့ၣ်လီၤ. Exercise Pitch Black သုးတၢ်မၤလိတနံၣ်အံၤန့ၣ် ကိတိာ်ခိၣ်ကျၢၢ် ပာ်ဖျါအီၤဒ်အမ့ၢ်သုးတၢ်မၤလိလၢအရ့ဒိၣ်ကတၢၢ်တခါ, ဒ်သိးလၢအမ့ၢ်တၢ်မၤအါထီၣ် ထံဂုၤကီၢ်ဂၤသိၣ်မှံၤသနၢၣ်တၢ်အကါဒိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

ဖဲလါယူၤလံ ၂၇သီအနံၤန့ၣ် အီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤအံၤ လီတဲစိစိာ်စု ကိးဖျၢၣ်ဒဲးအပူၤ တၢ်ဟ့ၣ်ပလီၢ် တၢ်ကလုၢ်ဖးဒိၣ်ကသီၣ်ထီၣ်ဝဲတခါန့ၣ်လီၤ. တၢ်ကလုၢ်သီၣ်ထီၣ်အံၤ မ့ၢ်ဝဲဒၣ်တၢ်မၤကွၢ်တၢ်လၢ အီစထြလယါတၢ်ဟ့ၣ်ပလီၢ်ကျိၤကျဲသနူ—AusAlert - အီၣ်စ်တၢ်ဟ့ၣ်ပလီၢ်အဂီၢ်, လၢအကဟ့ၣ်လီၤဒုးသ့ၣ်ညါပှၤကညီသ့ၣ်တဖၣ် ဘၣ်ဃးဒီး အဝဲသ့ၣ်ဟီၣ်ကဝီၤအပူၤ ဂ့ၢ်ဂီၢ်အူတၢ်အိၣ်သးသ့ၣ်တဖၣ်, လၢအပၣ်ဃုာ် န့ဆၢၣ်တၢ်တတၢာ်တနါသ့ၣ်တဖၣ်, ကမျၢၢ်တၢ်ပူၤဖျဲးလၢ တၢ်မၤပျံၤမၤဖုးသ့ၣ်တဖၣ် ဒီး လၢတၢ်မူတၢ်မါ—အတၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢ ဟဲကဲထီၣ်ဖုးအသးတခါခါအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ တၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်အိၣ်ဝဲဒၣ်တနီၤ လၢအမ့ၢ် တၢ်ဟ့ၣ်ပလီၢ်အံၤ အကကဲထီၣ် တၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ် ခူသူၣ်တခါ လၢပှၤတူၢ်ဘၣ်တ့ၢ် ဟံၣ်ဖိဃီဖိဒီး ဟံၣ်ပူၤဃီပူၤ တၢ်မၤဆူၣ်မၤဆီး သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.ဖဲလါယူၤလံ ၂၇သီအနံၤန့ၣ် အီစထြ့လယါကီၢ်ပူၤအံၤ လီတဲစိစိာ်စု ကိးဖျၢၣ်ဒဲးအပူၤ တၢ်ဟ့ၣ်ပလီၢ် တၢ်ကလုၢ်ဖးဒိၣ်ကသီၣ်ထီၣ်ဝဲတခါန့ၣ်လီၤ. တၢ်ကလုၢ်သီၣ်ထီၣ်အံၤ မ့ၢ်ဝဲဒၣ်တၢ်မၤကွၢ်တၢ်လၢ အီစထြလယါတၢ်ဟ့ၣ်ပလီၢ်ကျိၤကျဲသနူ—AusAlert - အီၣ်စ်တၢ်ဟ့ၣ်ပလီၢ်အဂီၢ်, လၢအကဟ့ၣ်လီၤဒုးသ့ၣ်ညါပှၤကညီသ့ၣ်တဖၣ် ဘၣ်ဃးဒီး အဝဲသ့ၣ်ဟီၣ်ကဝီၤအပူၤ ဂ့ၢ်ဂီၢ်အူတၢ်အိၣ်သးသ့ၣ်တဖၣ်, လၢအပၣ်ဃုာ် န့ဆၢၣ်တၢ်တတၢာ်တနါသ့ၣ်တဖၣ်, ကမျၢၢ်တၢ်ပူၤဖျဲးလၢ တၢ်မၤပျံၤမၤဖုးသ့ၣ်တဖၣ် ဒီး လၢတၢ်မူတၢ်မါ—အတၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢ ဟဲကဲထီၣ်ဖုးအသးတခါခါအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

ပစံးဖ့း ညၣ်ထူနၤ တၢ်ဖံးတၢ်မၤအလီၢ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်ဖီၣ်ညၣ်အကလုာ်အံၤ အဒိၣ်ကတၢၢ်လၢဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်, လၢအမၤစၢၤ ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်တၢ်ဖီၣ်ညၣ် အါန့ၢ်တဝာ်ဘျဲၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ တၢ်ဂီၢ်မုၢ်ဂီၢ်ပာ်အံၤ ကဲထီၣ်ဝဲဒၣ် ပှၤလၢအဖံးမၤဝးတရံး တၢ်ဆါတၢ်ပှ့ၤညၣ်အံၤ ပာ်တၢ်ညိၣ်လီၤဖဲ တၢ်လၢအတဖိးသဲစးတၢ်ဘျၢဘၣ်, တၢ်ဖီၣ်ညၣ်အတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤလၢ တၢ်တတီၣ်ဖျါထီၣ်အီၤဘၣ် မ့တမ့ၢ် တလူၤပိာ်ထွဲတၢ်သိၣ်တၢ်သီဘၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢကဒုးထီဒါတၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤအဂီၢ် — တၢ်မၤဝဲဒၣ် တၢ်နုာ်လီၤဟံးဆူၣ်ဂ့ၢ်ဝီသကုၤ ပစံးဖ့းဒီတဘ့ၣ်အပူၤ, လၢအပၣ်ဃုာ်ဒီး အီစထြ့လယါကီၢ် အတၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤ လၢအသူဝဲဒၣ် ကျိၤကျဲ သနၢၣ် အကထြၢ တဘျုးခါန့ၣ်လီၤ. တၢ်နုာ်လီၤဟံးဂ့ၢ်ဝီအံၤ အတၢ်ပညိၣ်န့ၣ် မ့ၢ်ဒ်သိး ကဃုသ့ၣ်ညါပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲ ပှၤလၢအမၤတၢ်တဖိးသဲစးတၢ်ဘျၢဘၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်ပာ်ဖျါအံၤ ဘၣ်တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤအီၤလၢ Pulitzer Centre န့ၣ်လီၤ.ပစံးဖ့း ညၣ်ထူနၤ တၢ်ဖံးတၢ်မၤအလီၢ်န့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်ဖီၣ်ညၣ်အကလုာ်အံၤ အဒိၣ်ကတၢၢ်လၢဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်, လၢအမၤစၢၤ ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်တၢ်ဖီၣ်ညၣ် အါန့ၢ်တဝာ်ဘျဲၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ တၢ်ဂီၢ်မုၢ်ဂီၢ်ပာ်အံၤ ကဲထီၣ်ဝဲဒၣ် ပှၤလၢအဖံးမၤဝးတရံး တၢ်ဆါတၢ်ပှ့ၤညၣ်အံၤ ပာ်တၢ်ညိၣ်လီၤဖဲ တၢ်လၢအတဖိးသဲစးတၢ်ဘျၢဘၣ်, တၢ်ဖီၣ်ညၣ်အတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤလၢ တၢ်တတီၣ်ဖျါထီၣ်အီၤဘၣ် မ့တမ့ၢ် တလူၤပိာ်ထွဲတၢ်သိၣ်တၢ်သီဘၣ်န့ၣ်လီၤ.

ဖျၢၣ်ထူတၢ်လိာ်ကွဲလၢတၢ်သးပ့ၤနီၣ်အီၤတန့ၢ်ဘၣ် လၢအယံၤတလါ ဒီး တၢ်ကွဲပြၢအဘျီ ၁ဝ၄ ဘျီဝံၤအလီၢ်ခံ, စပ့ၣ် ကဲထီၣ်ဝဲဒၣ် ၂ဝ၂၆နံၣ် ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်ဖျၢၣ်ထူတၢ်လိာ်ကွဲပြၢ—FIFA World Cup 2026 ခၠၣ်ပံၣ်ယၣ်—ပှၤဖျိးစိ, လၢအမၤနၢၤကွံာ်ဝဲဒၣ် အးကၠ့းထံနါကရူၢ် ၁—ဝ ဖဲ ဖဲးနၢၤ တၢ်ပြၢအပတီၢ် ဒီး စိာ်ထီၣ်ဘၣ်ဝဲဖျၢၣ်ထူခိၣ်ဖးအဒိၣ်ကတၢၢ်န့ၣ်လီၤ.ဖျၢၣ်ထူတၢ်လိာ်ကွဲလၢတၢ်သးပ့ၤနီၣ်အီၤတန့ၢ်ဘၣ် လၢအယံၤတလါ ဒီး တၢ်ကွဲပြၢအဘျီ ၁ဝ၄ ဘျီဝံၤအလီၢ်ခံ, စပ့ၣ် ကဲထီၣ်ဝဲဒၣ် ၂ဝ၂၆နံၣ် ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်ဖျၢၣ်ထူတၢ်လိာ်ကွဲပြၢ—FIFA World Cup 2026 ခၠၣ်ပံၣ်ယၣ်—ပှၤဖျိးစိ, လၢအမၤနၢၤကွံာ်ဝဲဒၣ် အးကၠ့းထံနါကရူၢ် ၁—ဝ ဖဲ ဖဲးနၢၤ တၢ်ပြၢအပတီၢ် ဒီး စိာ်ထီၣ်ဘၣ်ဝဲဖျၢၣ်ထူခိၣ်ဖးအဒိၣ်ကတၢၢ်န့ၣ်လီၤ.

Learn how to talk about eyesight getting worse. Plus, find out why people with lighter eye colour have a higher risk of UV damage. - မၤလိဘၣ်ဃး ကဘၣ်တဲသကိး မဲာ်ချံအတၢ်ထံၣ်ဟဲနးထီၣ်အဂ့ၢ်ဒ်လဲၣ်. လၢန့ၣ်အမဲာ်ညါ, ဃုသ့ၣ်ညါအါထီၣ် ပှၤကညီလၢ အမဲာ်ချံအလွဲၢ်ဖျါကပုာ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ဘၣ်မနုၤအဃိလၢတၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်အိၣ်ဒီး UV အတၢ်မၤဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးလဲၣ်အဂ့ၢ်.မၤလိဘၣ်ဃး ကဘၣ်တဲသကိး မဲာ်ချံအတၢ်ထံၣ်ဟဲနးထီၣ်အဂ့ၢ်ဒ်လဲၣ်. လၢန့ၣ်အမဲာ်ညါ, ဃုသ့ၣ်ညါအါထီၣ် ပှၤကညီလၢ အမဲာ်ချံအလွဲၢ်ဖျါကပုာ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ဘၣ်မနုၤအဃိလၢတၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်အိၣ်ဒီး UV အတၢ်မၤဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးလဲၣ်အဂ့ၢ်.

ဆီၣ်သ် အီစထြ့လယါ—South Australia ပာ်ဖျါထီၣ် ထံကီၢ်ဒီဘ့ၣ်အပူၤ တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤ အဆိကတၢၢ်တခါ လၢအဘၣ်ဃးဒီး တၢ်တြီတံာ်ကွံာ် ပှၤမၤဟံၣ်ပူၤဃီပူၤ တၢ်စုဆူၣ်ခီၣ်တကးဒီး မုၣ်ခွါ တၢ်မၤအၢမးဆါသ့ၣ်တဖၣ် အတၢ်သူ dating apps — တၢ်သ့ၣ်ဖးအဲၣ်တီ အဲးဖ် သ့ၣ်တဖၣ် န့ၣ်လီၤ. ကီၢ်စဲၣ်အံၤ အစံၣ်ညီၣ်ကွီၣ်ခိၣ်ကျၢၢ် Kyam Maher စံးဝဲဒၣ် တၢ်ဆှၢနုာ်လီၤအံၤ ကမၤဂ့ၤထီၣ်ဝဲ တၢ်ပူၤဖျဲး လၢပှၤနုာ်လီၤပၣ်ဃုာ်ဖဲ လီမုၢ်ပျီ—အီးလဲ တၢ်သ့ၣ်ဖးအဲၣ်တီ အပူၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤန့ၣ်လီၤ. ဖဲ ၂ဝ၂၂နံၣ်န့ၣ် အီစထြ့လယါ စဲအ့ၣ်တၢ်ဃိထံသ့ၣ်ညါဘၣ်ဃးတၢ်မၤကမၣ်သဲစးကွီၣ်မ့ၣ်—Australian Institute of Criminology, ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲဒၣ် တၢ်ပာ်ဖျါတခါ လၢအမ့ၢ် အဝဲသ့ၣ်တၢ်ဃုထံၣ်သ့ၣ်ညါဘၣ်ဃး လီမုၢ်ပျီတၢ်မၤတၢ်စုဆူၣ်ခီၣ်တကးအဂ့ၢ်, ဒီးအဝဲသ့ၣ်ထံၣ်ဘၣ်ဝဲဒၣ် ပှၤနုာ်လီၤပၣ်ဃုာ်ဖဲတၢ်စံးဆၢအံၤအပူၤသ့ၣ်တဖၣ် သၢပူ တပူ န့ၣ်စံးလၢ အဝဲသ့ၣ်တူၢ်ဘၣ် မုၢ်ခွါတၢ်မၤတၢ်ဆါပယွဲ ဒီးပှၤလၢအဝဲသ့ၣ်ထံၣ်န့ၢ်အီၤ ဖဲ အဲးဖ် တခါအပူၤ မ့တမ့ၢ် လီပှာ်ယဲၤသန့တခါအပူၤ ဖဲအပူၤကွံာ်ယဲၢ်နံၣ်အတီၢ်ပူၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်ဆှၢနုာ်လီၤ တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအခဲအံၤန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်ဖံးတၢ်မၤတခါ လၢအပိာ်ထွဲထီၣ်အသးခီဖျိတၢ်ပာ်ဖျါအံၤန့ၣ်လီၤ.ဆီၣ်သ် အီစထြ့လယါ—South Australia ပာ်ဖျါထီၣ် ထံကီၢ်ဒီဘ့ၣ်အပူၤ တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤ အဆိကတၢၢ်တခါ လၢအဘၣ်ဃးဒီး တၢ်တြီတံာ်ကွံာ် ပှၤမၤဟံၣ်ပူၤဃီပူၤ တၢ်စုဆူၣ်ခီၣ်တကးဒီး မုၣ်ခွါ တၢ်မၤအၢမးဆါသ့ၣ်တဖၣ် အတၢ်သူ dating apps — တၢ်သ့ၣ်ဖးအဲၣ်တီ အဲးဖ် သ့ၣ်တဖၣ် န့ၣ်လီၤ. ကီၢ်စဲၣ်အံၤ အစံၣ်ညီၣ်ကွီၣ်ခိၣ်ကျၢၢ် Kyam Maher စံးဝဲဒၣ် တၢ်ဆှၢနုာ်လီၤအံၤ ကမၤဂ့ၤထီၣ်ဝဲ တၢ်ပူၤဖျဲး လၢပှၤနုာ်လီၤပၣ်ဃုာ်ဖဲ လီမုၢ်ပျီ—အီးလဲ တၢ်သ့ၣ်ဖးအဲၣ်တီ အပူၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤန့ၣ်လီၤ.

Whether you're new to taking photographs, a social media content creator or a professional photographer, it's important to be aware of where you can and can't take photographs. Here's what to consider before you take that perfect photograph, legally. - နမ့မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ပှၤတ့ဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်ဂ့ၢ် လၢကမျၢၢ်တၢ်ဆဲးကျိးတဝၢ—စိၤရှၢၤမံၤဒံၤယၤအဖီခိၣ်အဂီၢ်မ့ၢ်ဂ့ၤ, ပှၤစဲၤနီၣ်လၢတၢ်ဒိတၢ်ဂီၤတဂၤမ့ၢ်ဂ့ၤ, ပှၤဒိတၢ်ဂီၤ အသီတဂၤမ့ၢ်ဂ့ၤန့ၣ်, တၢ်အရ့ဒိၣ်တခါ လၢနကဘၣ်သ့ၣ်ညါပာ်သးအီၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်လီၢ်လၢနဒိတၢ်ဂီၤန့ၢ် တန့ၢ်အလီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲအံၤန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်လၢနကဘၣ်ဆိကမိၣ်ထံအီၤ တချုးဖဲလၢနဒိတၢ်ဂီၤဒ်ဘၣ်အခါ လၢအမ့ၢ် တၢ်အံၤမ့ၢ်တၢ်လၢအဖိးသဲစးတၢ်ဘျၢစ့ၢ်ဧါန့ၣ်လီၤ.နမ့မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ပှၤတ့ဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်ဂ့ၢ် လၢကမျၢၢ်တၢ်ဆဲးကျိးတဝၢ—စိၤရှၢၤမံၤဒံၤယၤအဖီခိၣ်အဂီၢ်မ့ၢ်ဂ့ၤ, ပှၤစဲၤနီၣ်လၢတၢ်ဒိတၢ်ဂီၤတဂၤမ့ၢ်ဂ့ၤ, ပှၤဒိတၢ်ဂီၤ အသီတဂၤမ့ၢ်ဂ့ၤန့ၣ်, တၢ်အရ့ဒိၣ်တခါ လၢနကဘၣ်သ့ၣ်ညါပာ်သးအီၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်လီၢ်လၢနဒိတၢ်ဂီၤန့ၢ် တန့ၢ်အလီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲအံၤန့ၣ် မ့ၢ်တၢ်လၢနကဘၣ်ဆိကမိၣ်ထံအီၤ တချုးဖဲလၢနဒိတၢ်ဂီၤဒ်ဘၣ်အခါ လၢအမ့ၢ် တၢ်အံၤမ့ၢ်တၢ်လၢအဖိးသဲစးတၢ်ဘျၢစ့ၢ်ဧါန့ၣ်လီၤ.

အးကၠ့းထံနါ မၤနၢၤဝဲဒၣ် အဲကလံး ဖျၢၣ်ထူကရူၢ် ဒီး ၂—၁ ကိ, လၢ Lionel Messi ပာ်ဖျါထီၣ်ဘၣ်အတၢ်သ့တၢ်ဘၣ်လီၤဆီသ့ၣ်တဖၣ် ဒီး န့ၢ်ဘၣ်ဝဲတၢ်လီၢ်ဖဲ ဖဲးနၢၤ—တၢ်ပြၢလၢခံကတၢၢ်အပတီၢ်န့ၣ်လီၤ.အးကၠ့းထံနါ မၤနၢၤဝဲဒၣ် အဲကလံး ဖျၢၣ်ထူကရူၢ် ဒီး ၂—၁ ကိ, လၢ Lionel Messi ပာ်ဖျါထီၣ်ဘၣ်အတၢ်သ့တၢ်ဘၣ်လီၤဆီသ့ၣ်တဖၣ် ဒီး န့ၢ်ဘၣ်ဝဲတၢ်လီၢ်ဖဲ ဖဲးနၢၤ—တၢ်ပြၢလၢခံကတၢၢ်အပတီၢ်န့ၣ်လီၤ.

စပ့ၣ်ဖျၢၣ်ထူကရူၢ် မၤန့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်လီၢ်ဖဲ FIFA World Cup—ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်ဖျၢၣ်ထူတၢ်လိာ်ကွဲပြၢ လၢခံကတၢၢ်—ဖဲးနၢၤ အပတီၢ် မ့ၢ်လၢ အမၤနၢၤဝဲဒၣ် ဖြၣ်စ့ၣ်ဖျၢၣ်ထူကရူၢ် ၂—ဝ ကိ ဖဲအဝဲသ့ၣ် ဆံးမံဖဲးနၢၤအပတီၢ် တၢ်ပြၢအပူၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်ရှူတဘျီအံၤန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်မၤကတၢၢ်ကွံာ် Les Bleus—ဖြၣ်စ့ၣ်ဖျၢၣ်ထူကရူၢ် အတၢ်မုၢ်လၢ် လၢကစိာ်ထီၣ်ဘၣ် World Cup ခိၣ်ဖးတၢ သၢဘျီတဘျီ, ဒီးခဲကနံၣ်အံၤန့ၣ် အဝဲသ့ၣ် ဘၣ်သုးကွံာ်အတၢ်သးစၢၢ်ဆၢဆူ ခိၣ်ဖးသၢ တၢ်လိာ်ကွဲပြၢ လၢကဘၣ်လိာ်ကွဲဝဲဖဲ မုၢ်ဘူၣ်—မုၢ်ဃုနံၤန့ၣ်လီၤ.စပ့ၣ်ဖျၢၣ်ထူကရူၢ် မၤန့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်လီၢ်ဖဲ FIFA World Cup—ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်ဖျၢၣ်ထူတၢ်လိာ်ကွဲပြၢ လၢခံကတၢၢ်—ဖဲးနၢၤ အပတီၢ် မ့ၢ်လၢ အမၤနၢၤဝဲဒၣ် ဖြၣ်စ့ၣ်ဖျၢၣ်ထူကရူၢ် ၂—ဝ ကိ ဖဲအဝဲသ့ၣ် ဆံးမံဖဲးနၢၤအပတီၢ် တၢ်ပြၢအပူၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်ရှူတဘျီအံၤန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် တၢ်မၤကတၢၢ်ကွံာ် Les Bleus—ဖြၣ်စ့ၣ်ဖျၢၣ်ထူကရူၢ် အတၢ်မုၢ်လၢ် လၢကစိာ်ထီၣ်ဘၣ် World Cup ခိၣ်ဖးတၢ သၢဘျီတဘျီ, ဒီးခဲကနံၣ်အံၤန့ၣ် အဝဲသ့ၣ် ဘၣ်သုးကွံာ်အတၢ်သးစၢၢ်ဆၢဆူ ခိၣ်ဖးသၢ တၢ်လိာ်ကွဲပြၢ လၢကဘၣ်လိာ်ကွဲဝဲဖဲ မုၢ်ဘူၣ်—မုၢ်ဃုနံၤန့ၣ်လီၤ.

အီစထြ့လယါကီၢ်မၤဂ့ၤထီၣ်ကျိၤကျဲလၢ တၢ်ဟဲတုၤလီၤကးဒ်—arrival card အဂီၢ် ဒ်သိးဒီးတၢ်လၢအချုးထီၣ်စိၤခ့ခါဆၢကတီၢ်အသိး— ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ တဃ့ၢ်အလွဲၢ် လံာ်က့ လၢတၢ်သ့ၣ်ညါညီနုၢ်အီၤန့ၣ် အတလီၤမၢ်ကွံာ် ခဲလၢာ်ခဲဆ့ဒ်ဘၣ်.အီစထြ့လယါကီၢ်မၤဂ့ၤထီၣ်ကျိၤကျဲလၢ တၢ်ဟဲတုၤလီၤကးဒ်—arrival card အဂီၢ် ဒ်သိးဒီးတၢ်လၢအချုးထီၣ်စိၤခ့ခါဆၢကတီၢ်အသိး— ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ တဃ့ၢ်အလွဲၢ် လံာ်က့ လၢတၢ်သ့ၣ်ညါညီနုၢ်အီၤန့ၣ် အတလီၤမၢ်ကွံာ် ခဲလၢာ်ခဲဆ့ဒ်ဘၣ်.

အ့ဒံယါဒီး အီစထြ့လယါကီၢ် ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါလီၤဝဲ နယူချံယၢ, တၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢ ဒီး တၢ်ဒီသဒၢ ဂ့ၢ်ဝီ အတၢ်ဖီၣ်လိာ်စုမၤသကိးတၢ်သ့ၣ်တဖၣ် ဖဲလၢ အ့ဒံယါကိတိာ်ခိၣ်ကျၢၢ် Narendra Modi ဟဲဟးဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်အခါန့ၣ်လီၤ. လၢသၢနံၣ်အတီၢ်ပူၤ အဝဲအတၢ်ဟဲအဆိကတၢၢ်တဘျီအံၤန့ၣ် အိၣ်ဝဲဒီး တၢ်တူၢ်လိာ်ခီၣ်ဆၢအီၤ ပှဲၤဒီးတၢ်တူၢ်ဘၣ်လၢအအိၣ်ကျဲၣ်ကျီအသးသ့ၣ်တဖၣ်, လၢအမ့ၢ် ဘျီၣ်ဖးဒိၣ်အပူၤန့ၣ် အိၣ်ပှဲၤဒီး ပှၤဆီၣ်ထွဲအီၤသ့ၣ်တဖၣ်အသိး, အိၣ်စ့ၢ်ကီးဒီး ပှၤပာ်ဖှိၣ်ထီၣ်သးလၢအပာ်ဖျါထီၣ် တၢ်ထီဒါ အဝဲအပဒိၣ် အတၢ်ဖံးတၢ်မၤ လၢအဘၣ်ဃး ပှၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိခွဲးယာ် အတၢ်မၤနီၣ်မၤဃါသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.အ့ဒံယါဒီး အီစထြ့လယါကီၢ် ဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါလီၤဝဲ နယူချံယၢ, တၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢ ဒီး တၢ်ဒီသဒၢ ဂ့ၢ်ဝီ အတၢ်ဖီၣ်လိာ်စုမၤသကိးတၢ်သ့ၣ်တဖၣ် ဖဲလၢ အ့ဒံယါကိတိာ်ခိၣ်ကျၢၢ် Narendra Modi ဟဲဟးဖဲအီစထြ့လယါကီၢ်အခါန့ၣ်လီၤ.

ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်ဖျၢၣ်ထူတၢ်လိာ်ကွဲပြၢ လၢအစးထီၣ်အသးဒီး ၄၈ကရူၢ် တၢ်လိာ်ကွဲပြၢအံၤ, ခဲကနံၣ်အံၤန့ၣ်အိၣ်တ့ၢ်က့ၤဒၣ်ထဲလွံၢ်ကရူၢ်, လၢအမ့ၢ် ဖြၣ်စ့ၣ်, စပ့ၣ်, အဲကလံးဒီး အးကၠ့းထံနါဖျၢၣ်ထူကရူၢ်သ့ၣ်တဖၣ် ဒီးအဝဲသ့ၣ်ခဲလၢာ် ကွၢ်စိဝဲတၢ်လီၢ်ဖဲဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်ဖျၢၣ်ထူတၢ်ပြၢ အလီၢ်ခံကတၢၢ် အပတီၢ်န့ၣ်လီၤ.ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်ဖျၢၣ်ထူတၢ်လိာ်ကွဲပြၢ လၢအစးထီၣ်အသးဒီး ၄၈ကရူၢ် တၢ်လိာ်ကွဲပြၢအံၤ, ခဲကနံၣ်အံၤန့ၣ်အိၣ်တ့ၢ်က့ၤဒၣ်ထဲလွံၢ်ကရူၢ်, လၢအမ့ၢ် ဖြၣ်စ့ၣ်, စပ့ၣ်, အဲကလံးဒီး အးကၠ့းထံနါဖျၢၣ်ထူကရူၢ်သ့ၣ်တဖၣ် ဒီးအဝဲသ့ၣ်ခဲလၢာ် ကွၢ်စိဝဲတၢ်လီၢ်ဖဲဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်ဖျၢၣ်ထူတၢ်ပြၢ အလီၢ်ခံကတၢၢ် အပတီၢ်န့ၣ်လီၤ.

ထံဂုၤကီၢ်ဂၤအိးလါပ့းကမံတံး (International Olympic Committee) အိးထီၣ်ကွံာ်ဝဲဒၣ် အတၢ်ဆိကတီၢ်ဃာ် ရှၢၢ်ရှါအိးလါပ့းကမံးတံး (Russian Olympic Committee) လံန့ၣ်လီၤ. တၢ်ဆၢတဲာ်အံၤ မ့ၢ်လၢတၢ်မၤအီၤဖဲ တချုး တၢ်စးထီၣ် ၂ဝ၂၈နံၣ် လီစ်အဲန်ကၠၢလံးစ် အိးလါပ့း တၢ်လိာ်ကွဲပြၢအမူး (Los Angeles 2028 Games) ဒ်ဘၣ်အဃိ မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ခီၣ်ခါအရ့ဒိၣ် တပတီၢ်လၢ ရှၢၢ်ရှါ ကက့ၤနုာ်လီၤလိာ်ကွဲဘၣ်က့ၤဖဲ အိးလါဘ့း တၢ်လိာ်ကွဲပြၢသ့ၣ်တဖၣ်အပူၤ အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.ထံဂုၤကီၢ်ဂၤအိးလါပ့းကမံတံး (International Olympic Committee) အိးထီၣ်ကွံာ်ဝဲဒၣ် အတၢ်ဆိကတီၢ်ဃာ် ရှၢၢ်ရှါအိးလါပ့းကမံးတံး (Russian Olympic Committee) လံန့ၣ်လီၤ. တၢ်ဆၢတဲာ်အံၤ မ့ၢ်လၢတၢ်မၤအီၤဖဲ တချုး တၢ်စးထီၣ် ၂ဝ၂၈နံၣ် လီစ်အဲန်ကၠၢလံးစ် အိးလါပ့း တၢ်လိာ်ကွဲပြၢအမူး (Los Angeles 2028 Games) ဒ်ဘၣ်အဃိ မ့ၢ်ဝဲဒၣ် ခီၣ်ခါအရ့ဒိၣ် တပတီၢ်လၢ ရှၢၢ်ရှါ ကက့ၤနုာ်လီၤလိာ်ကွဲဘၣ်က့ၤဖဲ အိးလါဘ့း တၢ်လိာ်ကွဲပြၢသ့ၣ်တဖၣ်အပူၤ အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

Practise speaking the dialogue from episode #114 Talking about the Census and data security. - မၤလိထံသးဒီးတၢ်ကတိၤအဲကလံးကျိာ်ဝီၢ်ကူာ်ဖဲ #114 Talking about the Census and data security— တဲဘၣ်ဃးဖးဖီမုၢ်စရီဒီးတၢ်ဂ့ၢ်ထၢဖှိၣ်အတၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢအဂ့ၢ်.Find the full episode, learning notes and more free resources at SBS Learn English. - Find the full episode, learning notes and more free resources at SBS Learn English.

Learn English useful for talking about the Census, data security, and protecting personal information. Practise everyday phrases for expressing concern, explaining risks, and talking about how data is kept safe. - မၤလိသကိးအဲကလံးတၢ်ကတိၤလၢတၢ်သူအီၤဖဲတၢ်ကတိၤဘၣ်ဃးဖးဖီမုၢ်စရီအဂ့ၢ်, တၢ်ဂ့ၢ်ထၢဖှိၣ်အတၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢအဂ့ၢ်, ဒီး တၢ်ဒီသဒၢလီၤနနီၣ်ကစၢ်တဂၤအဂ့ၢ်အကျိၤသ့ၣ်တဖၣ်. မၤလိထံသးဒီးကိးနံၤဒဲးဝီၢ်ကူာ်လၢတၢ်သူအီၤဖဲတၢ်ပာ်ဖျါထီၣ် တၢ်ဘၣ်ယိၣ်ဘၣ်ဘှီ, တၢ်ရှဲပၠးတၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်, ဒီး တဲဘၣ်ဃး တၢ်ဂ့ၢ်ထၢဖှိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်မ့ၢ်တၢ်ပာ်အီၤပှဲၤဒီးတၢ်ပူၤဖျဲးဒ်လဲၣ်အဂ့ၢ်.Keep practising the phrases from this episode and test what you've learned with our quiz here. - ဖဲဒိကနၣ်အီၤဝံၤအလီၢ်ခံန့ၣ် မၤဘၣ်တၢ်သံကွၢ်စံးဆၢ ဒ်အမ့ၢ်တၢ်မၤကွၢ်နတၢ်မၤလိန့ၣ်လီၤ။