Breddin

Fyrradagin var mammudagur. Føroyskar mammur eiga 2,1 barn í part, meðan miðaltalið fyri Evropa er 1,3-1,4 barn. Hvussu er tað at vera mamma í Føroyum, og hvat eiga vit at gera og ikki gera fyri at varðveita stóra føðitíttleikan. Og hvønn mun ger ein barnakekkur og hægri útgjald í barsilsskipanini?   Luttakarar:  Sólrun Foldbo, stjóri í Gigni. Sigrun Jónsveinsdóttir, sum er nevndarlimur í Kongshavnar Kvinnufelag, kommunustýrislimur í Runavíkar kommunu, og sum stillaði upp fyri Javnaðarflokkin til seinasta val. Rósa Tyril, sum hevur stillað upp fyri Miðflokkin og seinast fyri Fólkaflokkin, og hevur havt fleiri familjupolitisk evni á síni dagsskrá. Esther Margreth Petersen, sum er nevndarlimur í Kvinnufelagnum í Havn, og sum hevur stríðst fyri rættindum til sammøður.  

Skiftandi skipanir hava verið galdandi síðani 2010 - onkuntíð skattur - sum alivinnan ynskir og onkuntíð tøkugjøld - sum ávísir politiskir flokkar hava ynskt. Men í 2024 gjørdi undanfarna samgonga eina breiða semju um leistin, hetta fyri at fáa eina varandi loysn. Sambært galdandi skipan verður gjald tikið inn eftir bæði skatti og tøkugjaldi. Politikarirnir tykjast nøgdir við breiðu semjuna og at gjøldini til alivinnuna eru komin í eina fasta legu. Men er tað ein góð loysn? Tað hyggja vit uppá í Breddanum í dag. Hoyr millum annað samrøðu við Beinir Henriksen, sum hevur skrivað serritgerð um føroysku tøkugjaldsskipanina og serskattin.  

Ein alsamt størri partur av virðunum, sum verða skapt í vinnuni fara til fyritøkurnar, meðan ein minni lutur fer til løntakararnar. Hvussu javnt er tað føroyska samfelagið? Tað er ilt at siga nakað um - men vit síggja í dag tekin um, at stórur ójavni er í samfelagnum, hóast tað sokallaða Ginitalið er lágt, tá tað kemur til inntøkur. Tað merkir í vanligum máli, at tað ikki er so stórur munur á inntøkunum hjá folki. Men hyggja vit út gjøgnum vindeygað síggja vit stórar dýrar bilar, og vit síggja húsaprísirnar fara til himmals Samstundis hoyra vit um børn, hvørs dagligdagur er merktur av, at tey mangla mat, pengar til frítíðarítriv og egið kamar í heiminum. Barnaverkætlanin, sum Barna- og Undirvísingarmálaráðið lat úr hondum áðrenn valið, vísti millum annað, at hetta eru umstøður, sum eru veruleiki hjá børnum í Føroyum. Uppgerð yvir uttanlandsskuldina vísir, at føroyingar eiga milliardir uttanlands - heilt ítøkiliga eiga føroysk húsarhald góðar 8 milliardir, meðan fíggjarlig feløg eiga 19 milliardir. Samlaða ognin uttanlands er 47 milliardir krónur Í Breddanum í dag tosa vit við Hermann Oskarson, búskaparfrøðing, Hans Ellefsen, búskaparfrøðing og Gilla Wardum, stjóra á Hagstovuni. í politiskum kjaki vóru Johannis Joensen, Frói Magnussen, Liljan Weihe og Ruth Vang

Ætlanin er at gera dieselolju og bensin mvg-frítt í 3 mánaðir, men hvønn mun ger tað? Og er tað rætti mátin at hjálpa sperdum familjum í løtuni? Tað kjakast limir í fíggjarnevndini um í Breddanum. Samgongan var ikki nógvar dagar gomul, tá landsstýrismaðurin í fíggjarmálum boðaði frá, at landsstýrið vildi lata ein stuðul í sambandi við at oljupisirnir eru nógv hækkaðir. Men ætlanin hjá Akseli V Johannesen, landsstýrismanni í fíggjarmálum hevur fingið mótstøðu bæði inni í samgonguni og í anstøðuni. Heilt ítøkiliga gongur uppskotið út uppá at frítaka Bensin og diesel fyri mvg frá at uppskotið er samtykt til 31. juli í ár Tað fer at kosta góðar 20 milliónir krónir. Men ikki øll halda, at tað er eitt gott hugskot - tað rakar ikki rætt sosialt, er ein atfinning. Haraftrat doyva vit tað tekin, sum hækkandi prísirnir geva okkum um, at vit skulu brúka minni av olju. Vit eiga heldur at skunda undir grøna orkuskiftið, heldur FNU.  Í Breddanum er somuleiðis ein samrøða við Guðrun í Jákupstovu frá Felagið fyri Súklarar og aðra Ábæra ferðslu.  

Í morgin er Altjóða arbeiðaradagur, har arbeiðarafeløg brúka høvi at gera vart við seg á teimum ymsu 1. maidagshaldunum. Men hví halda vit 1. mai? Er tað viðkomandi enn? Í sendingini fara vit aftur í søguna um arbeiðarafeløgini, og spyrja, hvat tey upprunaliga settu sær fyri. Tann spurningin seta vit Erlandi Viberg Joensen, lektara í søgu á søgu- og samfelagsdeildini á Fróðskaparsetri Føroya, sum granskar í m.a. føroysku arbeiðarafeløgunum. Er málið rokkið? Og hvussu er støðan hjá arbeiðarafeløgunum í dag? Tað spyrja vit um í Breddanum í dag. Í útvarpsstovuni eru Sonja Jógvansdóttir, samskipari í Verkafólki, og Hera Reynheim, formaður í Havnar arbeiðarafelag.

Tað var ein feilur, at Heilsufrøðiliga Starvstovan meldaði Bakkafrost til fútan. Tað sigur Christian Andreasen, advokatur hjá Bakkafrosti um tað nógv umrødda málið um eina bót uppá 67 milliónir, sum fyrstu ferð gjørdist alment í december í 2021. Umrøðan av málinum byrjaði sum kunnugt við, at eitt telefonnotat hjá stjóranum í løgmanskrivstovuni gjørdist alment. Eitt telefonnotat, sum vísti, at fútin hevði ringt til løgmannskrivstovuna og gjørt vart við, at Bakkafrost varð blivið meldað, og at útlit vóru til eina bót uppá 67 milliónir krónur. Í farnu viku gjørdist málið aftur aktuelt - nú tí hetta stóra málið, sum var so álvarsligt, at fútin mátti ávara løgmanskrivstovuna, var tódnað niður í einki. Ein partur var fyrnaður og ein partur kundi ikki prógvast segði fútin í telefonsamrøðu við útvarpið tann 20. apríl. Breddin viðgerð hvat málið snúði seg um og roynir at kasta ljós á um tað var brot á nakrar reglur, at fútin ringdi út í Tinganes og segði, at Bakkafrost var meldað í 2021?  

Ferðavinnan verður mett at hava 1,4 milliardir krónur í útflutningsvirði. Vinnan er nú triðstørsta vinnan í landinum eftir fiskivinnuna og alivinnuna. Fleiri og fleiri ferðafólk velja nú airbnb, tá ið tey skulu gista í Føroyum, og nú sova fleri útlendingar í føroyskum íbúðum og húsum í staðin fyri á hotellum. Men tað eru eisini fleiri, ið siga, at pengarnir frá ferðavinnuni ikki í nóg stóran mun liggja eftir kring landið, men at teir fara til tær stóru fyritøkurnar í Havn. Fólk í ferðavinnuni og politikarar kjakast í Breddanum í dag, um vit skulu halda á somu leið, ella broytingar skulu gerast. Gestir: Tróndur Kollsker, stjóri í Vert, Magret Heldarskarð, eigari av Café Eðge, Guðrið Højgaard, stjóri í Visit Faroe Islands, Árni Skaale, tingmaður fyri Fólkaflokkin og limur í vinnunevndini, og Eirikur í Jákupsstovu, tingmaður fyri Tjóðveldi, fyrrverandi landsstýrismaður í vinnumálum og limur í vinnunevndini. Vertur: Frants Jensen.

Hvør eigur at avgera, nær eitt lív skal enda? Í Føroyum er virkin deyðshjálp ólóglig og revsiverd. Men samstundis er tað loyvt at halda uppat við lívsleingjandi viðgerð og at geva pínulinna, sum kann framskunda deyðan. Í fleiri londum er virkin deyðshjálp seinastu árini vorðin ein lógligur møguleiki undir ávísum treytum, og í hesi vikuni hevur evnið eisini verið reist í Føroyum, har fleiri faklig ráð komu við sínum íkasti til spurningin. Men tað er ikki bara ein løgfrøðiligur spurningur, hvørt vit skulu hava virkna deyðshjálp ella ikki. Tað er fyrst og fremst ein etiskur spurningur. Men hevur eitt menniskja rætt til sjálvt at velja deyðan, tá líðingin gerst ótolandi? Og eigur samfelagið nakrantíð virkið at hjálpa einum menniskja at doyggja? Í sendingini í dag seta vit sjóneykuna á eitt av truplastu málunum í okkara tíð. Gestir: Bergur Debes Joensen, formaður í Etiska ráðnum, Eyðdis Hartmann Niclasen, landsstýriskvinna í heilsumálum og Jákup N. Olsen, formaður í Sjúklingaráðnum. Vertur: Sigurjón Einarsson.

Tá ein kommuna keypir tænastur ella bjóðar arbeiði út, eigur tað at vera besta boðið, sum vinnur. Men er tað altíð soleiðis? Ein nýggj spurnarkanning hjá Kappingareftirlitinum vísir, at stívliga triðja hvør fyritøka, sum hevur verið við í kommunalum útboði og innkeypi, sigur seg hava verið fyri órættvísi. Fyritøkur halda, at staðseting, kennskapur til fólk í kommununi - og í summum førum óreiðiligar gerðir - kunnu hava týdning fyri, hvør vinnur. Kappingareftirlitið mælir tí til, at reglur verða gjørdar um kommunal útboð og innkeyp. Gestir: Bjarni Dal-Christiansen, fulltrúi í Kappingareftirlitinum, sum hevur gjørt kanningina. Marius Thomassen, ið starvast í Vinnuhúsinum, ráðgevi hjá Føroya Handverksmeistarafelag og staðbundnu handverksmeistarafeløgunum. Elsa Berg, næstforkvinna í kommunufelagnum og borgarstjóri í Tórshavnar kommunu. Vertur: Frants Jensen.

Í leikinum "Lear Kongur" velur Búi Dam at seta Biritu Mohr, sum hevur alzheimer, aftur á pall. Endamálið er at varpa ljós á, hvussu vit viðgera tey, sum onkursvegna eru øðrvísi - og harvið eggja samfelagnum til at hugsa meira um inklusión, sigur leikstjórin, sum eisini er sonur fólkakæra sjónleikaran. Í sendingini í dag hyggja vit nærri at nýggja heimildarfilminum "Birita", sum fylgir hesari verkætlanini. Vit spyrja m.a., um tað ber til at geva samtykki við skerdum minni og um har er eitt mark? Og so viðgera vit, um vit í Føroyum eiga at duga betri at rúma ymiskleika? Við í sendingini: Unn Justinussen, Pál Weihe, Búi Dam og Egi Dam Gjørt sendingina: Katrin Johannessen og Birgit Carina Eliasen, sum eisini var redaktørur. Tøkningur: Kári Annand Berg

Sunnudagin var tað valið, sum politiskir eygleiðarir og viðmerkjarir hava kallað tað mest umráðandi valið í Evropa í ár. Peter Magyar vann á Viktor Orbán, sum hevur sitið við valdið í Ungarn í 16 ár. Tað var ikki nøkur loyna árðenn valið, at í Russlandi, USA og í Evropa hevði hetta valið nógv at siga. Ungarn gjørdist í valstríðnum ein vígvøllur hjá fleiri stórveldum. Stjórnirnar í Russlandi og USA stuðlaðu sitandi forsetanum Orbán, men hinvegin var gleðin stór í Evropa, tá tað gjørdist greitt at Magyar hevði vunnið. Men hví er eitt so lítið land so áhugavert hjá nøkrum av teimum mest valdsmiklu leiðarunum í heiminum? Og hvat kann ungarska valið siga okkum um stríðið millum heimsins stórveldi? Við í sendingni: Tór Marni Weihe, Regin Berg og Hans Andrias Sølvará.  Gjørt sendingina: Katrin Johannessen og Birgit Carina Eliasen, sum eisini var redaktørur. Tøkningur: Hans Edward Andreasen. 

Í gjár gjørdist ABC samgongan veruleiki og Beinir Johannesen løgmaður. Dagurin var merktur av smílum, tá nýggja løgtingið kom saman fyri fyrstu ferð - og seinni eisini við pinnamati og blómum í Tinganesi, har nýggju landsstýrisfólkini tóku við starvinum.Tað eru eisini smíl og gott lag, sum hava eyðkent samgongusamráðingarnar, í øllum førum at síggja til. Men fer tað at halda fram, tá ABC samgongan av álvara fer til arbeiðis? Tað spyrja vit um í dag, tá politiskir viðmerkjarar koma í útvarpsstovuna. Vit spyrja eisini, um tær breiðu semjurnar síggjast aftur í samgonguskjalinum? Og hvat tað er fyri ein politikkur, sum vit kunnu vænta okkum í hesum valskeiðnum.   Við í sendingni: Jóhann Lützen og Hallur av Rana.  Gjørt sendingina: Katrin Johannessen og Birgit Carina Eliasen, sum eisini var redaktørur. Tøkningur: Kári Annand Berg. 

Løgtingsval verður 26. mars og fólkatingsval 24 mars, og valstríðið er byrjað. Forfólkini í flokkunum vóru í sjónvarpsstovuni mikudagin, tá løgtingsvalið var útskrivað. Men í dag snýr tað seg ikki um tey, men um tey ungu. Bústaðir. Exit Føroyar. Lestrarumstøður. Lestrarmøguleikar í Føroyum ella lesa uttanlands. Í sendingini í dag sleppa tey ungu til orðanna. Umboð fyri politisku ungmannafeløgini koma útvarpsstovuna, og vit spyrja tey: Hvat eru týdningarmestu málini? Og hvat krevja tey ungu av politikarunum, nú val er í hondum? Vertur: Annika Bolton Mortensen Gestir: Áki Stenberg frá Unga Sambandinum, Jóannis Erlendsson frá Unga Tjóðveldinum, Rúni Hammer frá Huxa, ungmannafelagnum hjá Fólkaflokkinum, Jógvan Midjord frá Unga Sjálvstýrinum, Markus Mortensen frá Konservativ ung, ungmannafelagnum hjá Miðflokkinum og Gretchen Karinardóttir frá Sosialistisk ung, ungmannafelagnum hjá Javnaðarflokkinum. Tað lá ikki fyri hjá ungmannafelagnum hjá Framsøkn, Framsøkin ung, at vera við.

Trýstið frá fakfeløgunum hevur fingið stóran part av heiðrinum fyri, at løgmaður skrivaði út val í gjár. Serliga Javnaðarflokkurin, men eisini Tjóðveldi, kundu ikki liva við at samtykkja uppskotið um at hækka pensjónsaldurin. Nógv hava nevnt tað serliga sambandið millum teir báðar politisku flokkarnar og fakfeløgini. Helgi Eidesgaard, søgufrøðingur, sum hevur skrivað søguna um Føroya Arbeiðarafelag, fer at greiða frá søguni um sambandð millum fakfeløgini og politisku flokkarnar. Vit varpa eisini ljós á politisku støðuna, nú løgtingsval er útskrivað. Jóhann Lützen og Árni Gregersen, politiskir viðmerkjarar, vera í útvarpsstovuni.

Lagnudagur var í løgtinginum í gjár. Fyrst var onnur viðgerð av málinum um at hækka pensjónsaldurin, og síðani var onnur viðgerð um fyrireiking, projektering og útboð av Suðuroyartunnlinum við tilhoyrandi tunnilskervum og vegakervum. Bæði málini vóru samtykt, og skulu til triðju viðgerð í morgin, mikudagin. Vit fáa vitjan av tveimum politiskum viðmerkjarum í Breddanum í dag. Vit fara at hyggja nærri at degnum á tingi í gjár, tosa um hvat man henda i sag og meta um, um vit kunnu vænta, at málini verða endaliga samtykt í morgin. Bústaðarmarknaðurin Í gjár var eisini ein frágreiðing frá greiningarfyritøkuni Deloitte um føroyska bústaðarmarknaðin løgd fram. Skulu vit hava nóg mikið av bústøðum í hóskandi stødd við hóskandi prísi, ja, so má annað skinn takast um bak, ikki bara hjá landsstýrinum, men eisini hjá kommunum, Bústøðum og góðkennandi myndugleikum. Vit hyggja at frágreiðingini í seinna parti av sendingini

"Skulu vit hava ein muslimskan depil í Føroyum?". Hesin spurningur hevur veruliga sett eld á orðaskiftið í Føroyum seinastu vikurnar, eftir at tað kom fram, at ein felagsskapur við fimm fólkum, fýra útlendingum og einum føroyingi, ætlaðu at stovna eitt sonevnt muslimskt bønarhús. Tað, sum byrjaði sum ein skrásettur felagsskapur, hevur ment seg til eitt víðfevnt kjak um trúarfrælsi, trygd, fremmandafígging - og um, hvussu viðbrekið føroyska samfelagið er. Politikarar eru ósamdir, sosialir miðlar kóka, og nevndarformaðurin í felagsskapinum sigur seg hava fingið hóttanir. Samstundis eru tað onnur, sum minna á, at vit hava grundlógartryggjað trúarfrælsi - umframt rættin at savnast. Hvat er í veruleikanum upp og niður í hesum máli? Hví er óttin so stórur? Og hvar gongur markið millum tolsemi og verju av egnum virðum? Gestur: Heini í Skorini, doktari í altjóða viðurskiftum og lektari í altjóða politikki á Fróðskaparsetrinum. Vertur: Birgit Carina Eliasen.

Tá vit tosa um trygd og hóttanir uttanífrá, hugsa mong kanska um hermenn, skip og flogfør. Men í dag liggur ein stórur partur av hóttanunum móti okkum fjaldur á netinum. Netálop, njósning og følsk kunning eru vorðin vanlig amboð hjá bæði statum og kriminellum bólkum. Tað snýr seg um at órógva samfeløg, raka kritiska undirstøðukervið, okkara fyritøkur, og skapa iva og ótryggleika í tí, sum verður rópt fyri hybrid krígsførsla. Føroyar liggja strategiskt mitt í Norðuratlantshavi - og eru samstundis partur av einum altjóða trygdarbýti. Men hvussu álvarsligar eru hesar hóttanir í veruleikanum? Hvat eru tær mest sannlíku hóttanirnar móti Føroyum? Og hvussu fyrireika vit okkum, tá hesar hóttanir gerast veruligar? Gestur: Lars Findsen, fyrrverandi stjóri í PET og FE. Vertur: Sigurjón Einarsson. Gjørt sendingina hava Katrin Johannessen og Sigurjón Einarsson, sum eisini var redaktørur.

Árliga trygdarráðstevnan í München er júst liðug - og boðskapurin var greiður: Evropa og USA skulu standa saman, men samstundis má Evropa taka nógv størri ábyrgd fyri egnari trygd. Samstundis var sagt beinleiðis, at gamla heimsskipanin, sum vit kenna hana, er burtur. So hvar standa vit nú í dag? Eru vit á veg inn í eina nýggja og meira ótrygga tíð, har ongin veruligur leiðari er? Og hvør tekur ábyrgdina, tá USA hugsar meira um egin áhugamál? Eru vit á einum søguligum vegamóti, har ein nýggj heimsskipan er við at taka skap? Og mitt í øllum hesum stendur Evropa: Hevur Evropa veruliga viljan og førleikan at taka nógv størri ábyrgd fyri egnari trygd - og hvat merkir tað fyri sambandið við USA? Gestir: Hans Andrias Sølvará, professari í søgu, og Tór Marni Weihe, ph.d.-lesandi á Fróðskaparsetrinum. Vertur: Sigurjón Einarsson.

Vit eru í stóran mun bundin at amerikanskari tøkni.  Vit brúka hana privat, tá vit ferðast á sosialum miðlum, og lítil ivi man vera um, at hetta er vorðið størsti pallur hjá almenna kjakinum. Tí verður eisini javnan sett spurnartekn við tøknirisarnar, sum ráða har, tí vangar verða javnan strikaðir fyri politiskar meiningar - ella minni enn tað. Vit nýta eisini hesa tøknina til arbeiðis, tá vit brúka forrit sum Teams, Word og Excel.  Og í einari verð, har heimspolitiska støðan bara gerst spentari, er Evropa nú farið at tosa um at gerast óheft av amerikanskari tøkni. Í Fraklandi er eitt nú avgjørt, at almennir stovnar skulu gevast at brúka amerikanskar tænastur. Í sendingini í dag spyrja vit, um vit kunnu líta á amerikanskar tøknirísar, ella um tíðin er komin til at venda amerikanskari tøkni bakið.  Við í sendingini: Trygvi Danielsen, Brandur Mortensen Nolsøe, Jón Tyril, Eyðbjørt Skylv Midjord og Ulla Joensen.  Gjørt sendingina: Katrin Johannessen og Birgit Carina Eliasen, sum eisini var redaktørur.  Tøkningur: Kári Annand Berg. 

Nógv kjak hevur verið um tilflytarar seinastu tíðina. Tað kyknaði av álvara, tá tað frættist, at ætlanir vóru um at skipa ein muslimskan depil í Føroyum. Men eisini snarskipanin, sum hevur gjørt tað smidligari at koma inn á føroyska arbeiðsmarknaðin, hevur verið á breddanum, og fleiri finnast verandi lóggávu - útlendingalógini - sum er frá 2001. Summi halda, at lógin skal herðast, onnur halda, at lógin skal gerast smidligari, og uppaftur onnur halda bæði í senn.  Royndirnar í Danmark Í vikuni vóru danskir javnaðarmenn í Havn og Klaksvík og greiddu frá donsku royndunum við tilflyting. Teir ávaraðu ímóti at gera eins og Danmark og loyva ov nógvum inn uttan at seta stór krøv. Tilmælið var at finna eina breiða semju, um hvussu hetta økið skal skipast. Í sendingini í dag hyggja vit nærri at kjakinum, sum hevur verið, og vit lodda dýpið um hugburðin í politisku skipanini. Við í sendingini: Sjúrður Skaale, Frederik Vad, Helgi Abrahamsen, Elsebeth Mercedis Gunnleygsdóttur og Kristianna Winther Poulsen. Gjørt sendingina: Katrin Johannessen og Birgit Carina Eliasen, sum eisini var redaktørur. Tøkningur: Hans Edward Andreasen.

Fíggjarnevndin viðger í løtuni lógaruppskotið hjá løgmanni um Suðuroyartunnilin, sum kemur úr nevndini í næstu viku. Biðið var um ein mánað aftrat at viðgera málið, og nevndin hevur sett løgmansskrivstovuni 59 spurningar. Eitt nú vil fíggjarnevndin vita, hvussu tað bar til, at ráðgevin hjá PF Suðuroyartunlinum, SINTEF, kundi staðfesta, at tað jarðfrøðiliga var ein fyrimunur at fara av Skarvanesi, tá kanningin hjá Jarðfeingi ikki var liðug fyrr enn eitt ár seinni. Og Epstein-skjølini eru av álvara farin at fáa avleiðingar, serliga í Evropa. Í Bretlandi økist trýstið á forsætisráðharran, Keir Starmer, sum í gjár fekk boð frá floksfelaganum, formanninum í Labour í Skotlandi, um at leggja frá sær. Seinastu dagarnar hava stápsstjórin og samskiftistjórin hjá Starmer lagt frá sær, men forsætisráðharrin noktar at gera fara frá. Kann Keir Starmer verða verandi í sessinum? Hví er hetta hent, og hvat merkir tað fyri Bretland? Gjørt sendingina: Marjun Dalsgaard, Katrin Johannessen og Birgit Carina Eliasen Gestur: Sólvit Nolsøe, stjórnmálafrøðingur Tøkningur: Kári Annand Berg  

Flestu evropearar vilja hava, at ES skal flyta seg enn tættari saman, vísir nýggj spurnakanning. Og tað, tey helst vilja hava Evropa at standa saman um, er verja ímóti øðrum londum. Fer Evropa at flyta seg ímóti at vera meira sum eitt ríki? Og hava evropearar annað til felags enn at ræðast fíggindar uttaneftir? Vit tosa við Berg Djurhuus Hansen, P.hd og lektara, og Hans Andrias Sølvará, professara. Hevur tú viðmerkingar ella hugskot til okkum, so skriva ein teldupost, send hann til Breddin@kvf.fo

Ungdómsting hevur verið í løgtinginum seinastu dagarnar, og har hava tey ungu yvirhálað okkum vaksnu við at samtykkja aldursmark at brúka sosialar miðlar og snildfonir. Rákið at seta aldursmark á sosialar miðlar sæst kring allan heim. Í desember í fjør bannaði Avstralia sum fyrsta landið í heiminum børnum og ungum undir 16 ár,at brúka sosialar miðlar - sum t.d. Facebook, Snapchat, TikTok og YouTube. Síðani hevur Frakland samtykt forboð. Og í Noregi, Bretlandi, Spania og Danmark umhugsa tey somuleiðis at seta aldursmark fyri nýtslu av sosialum miðlum. Hví koma tey ungu við hesum uppskotinum? Tað fara fýra ungdómstinglimir at kjakast um. Vit spyrja eisini, hvørji útlitini eru fyri, at vit fáa eitt veruligt lógaruppskot um aldursmark fyri nýtslu av snildfonum og sosialum miðlum? Og hvussu ávirka snildfonir og sosialir miðalar okkum? Vertur: Annika Bolton Mortensen Redaktørur: Katrin Petersen Gestir: Eva Sofía Rein, Jenny Laura Foghill, Sigrún Eyð Haldórsdóttir Fossadal, Bára Biritudóttir Biskupsstøð, Hedvig Johansóttir, Aksel V. Johannesen, Bjørt Samuelsen og Djóni Nolsøe Joensen.

Er tað nú, at vit vit skulu streingja á og arbeiða fyri at fáa limaskap í ES? Og ber tað yvirhøvur til hjá Føroyum at fáa limaskap? Kjak verður um evnið í sendingini í dag. Gestir í útvarpsstovuni vera Sirið Stenberg, landsstýriskvinna í uttanríkismálum, Sjúrður Skaale, fólkatingslimur, Johan Dahl, tingmaður fyri Sambandsflokkin, Jenis av Rana, formaður í Miðflokkinum, og Jacob Vestergaard, tingmaður fyri Fólkaflokkin.

Føroyar mangla arbeiðsmegi, og Fast Track-skipanin skuldi vera loysnin: Ein skjót og smidlig leið at fáa fólk til landið at arbeiða. Men fleiri seta nú spurnartekn við, um skipanin í veruleikanum bert er ætlað arbeiðsmarknaðinum, og ikki teimum menniskjum, sum koma higar at arbeiða og gerast ein partur av samfelagnum. Útlendingar við útbúgving og førleikum siga seg vera fastlæstar í hesi snarskipan, har tey arbeiða, men sleppa ikki víðari, hóast tey vilja tað, og vilja gerast partur av føroyska samfelagnum. Spurningurin er tí: riggar Fast Track-skipanin eftir ætlan - ella skapar hon eitt A- og B-samfelag? Og hvør hevur ábyrgdina, tá samfelagið vil hava arbeiðsmegi, men útlendingar ikki kenna seg vird sum menniskju? Tað spyrja vit í sendingini í dag. Vertur: Sigurjón Einarsson Gestir: Fía Lindenskov, integratiónssamskipari í Tórshavnar kommunu og Niels Winther, stjóri í Vinnuhúsinum

Vitlíki er vorðið ein fastur táttur í gerandisdegnum hjá milliónum av fólki - eisini børnum og ungum. Vitlíki verður brúkt sum arbeiðsamboð, sum vinur og eisini sum sálarligur stuðul. Kanningar vísa, at ung í fleiri londum venda sær til vitlíki við persónligum og sálarligum trupulleikum. Men samstundis eru dømi um, at tað hevur gingið galið, har vitlíki í summum førum hevur givið børnum og ungum ráð um sjálvsskaða, sum hava havt álvarsligar avleiðingar. Men hvat hendir, tá sálarliga samrøðan flytur frá menniskjum til algoritmur? Og hvør eigur ábyrgdina, tá vitlíki lurtar, veitir falskan ugga ella vegleiðir skeivt? Í sendingini í dag seta vit sjóneykuna á vitlíki og sálarheilsu - millum møguleikar, vandar og spurningin um, hvar markið gongur. Gestir: Tóri Slættalíð, serfrøðingur í vitlíki, og Gitte Klein, sálarfrøðingur. Vertur: Katrin Johannessen. Redaktørur: Sigurjón Einarsson.

Leygardagin var ein amerikanari aftrat skotin til deyðis, eftir at hann hevði mótmælt harðrenda átakinum hjá marknaløgregluni ICE at finna og útvísa tilflytarar, sum eru ólógliga í landinum. Hetta hevur elvt til ógvislig mótmæli, serliga í býnum Minneapolis, har skottilburðurin var. Men hetta er ikki fyrsti skottilburður av hesum slag í býnum, tí tann 7. januar drupu ICE-agentar eina amerikanska kvinnu - eisini í Minneapolis. Men hvat er ICE? Hví hava tveir skottilburðir verið í júst Minneapolis, og hvussu stóran leiklut spæla mótmælini móti ICE í býum - sum eitt nú í Minneapolis - fyri politisku dagsskránna í USA í løtuni? Gestur: Erik Løksagarð Absalonsen. Gjørt sendingina hava Katrin Johannessen og Sigurjón Einarsson, sum eisini er redaktørur.

Í bretskum politikki hevur stríðið um valdið, søguliga verið millum tveir flokkar.  Labour og Conservatives. Ein sosial-demokratiskur flokkur og ein konservativur. Men nú meldar ein annar flokkur seg av álvara uppí stríðið um at sjórna Bretlandi.  Reform UK er ein rættiliga nýggjur flokkur uttaliga á høgra vonginum, og hann hevur ligið á odda í veljarakanningum síðani apríl í fjør. Hvør er hesin flokkurin, hvat eyðkennir politikkin hjá honum, hví klárar hann seg so væl í veljarakanningum? Og er sannlíkt at flokkurin kann vinna eitt parlamentsval - eisini hóast valskipanin, í Bretlandi, so at siga er gjørd til at halda flokkum ytst á vongunum úti? Hetta spyrja vit á Breddanum í dag.

Revsitiltøk, tollur, revsitollur og handilskríggj. Hetta eru orð, sum vit hoyra dag og dagliga. Men hvat er hetta, og hvussu ávirkar tað búskapin í londunum kring okkum? Og hvørjar kunnu avleiðingarnar av hesum hugsast vera fyri føroyskan búskap og føroyska vinnu? Hesar spurningarnar seta vit í sendingini í dag. Gestir: Hans Ellefsen, búskaparfrøðingur, Johnny í Grótinum, formaður í Búskaparráðnum, Regin Jacobsen, stjóri á Bakkafrosti og Regin Berg, stjórnmálafrøðingur. Vertir: Hansa Hansen

Hoyrir tú orðið húski - so sært tú kanska fyri tær eina familju. Mamma, pápi og børn. Men vanligasta húskið í Føroyum er ein vaksin uttan børn - og soleiðis hevur tað verið síðani 2020. Í 2022 var talið av húskjum, við einum einsamøllum vaksnum fólki, 4.744, og seinastu árini er talið vaksið hvørt ár. Tað vísa tøl hjá Hagstovuni Hvørji eru hesi fólkini? Hvat merkir tað í gerandisdegnum, at tey búgva einsamøll? Og er føroyska samfelagið lagað til húski við einum vaksnum? Gestir: Høgni P. Vilhelm, Sanna Nolsøe Djurhuus, Teitur Friduson Andreasen, Eiler Fagraklett, Rúni Heðinson og Annika Antoniossen. Vertir: Hansa Hansen og Katrin Johannessen Redaktørur: Hansa Hansen

Í Iran hevur ein nýggj mótmælisalda tikið seg upp, sum byrjaði seint í desember. Tað, sum byrjaði sum mótmæli móti einari djúpari búskaparkreppu, er skjótt vaksið til eina landsfevnandi mótstøðu móti myndugleikunum og teokratisku stýrinum í landinum - sum vanliga verður nevnt prestastýrið. Mótmæli hava breitt seg til ein stóran part av landinum, og svarið frá myndugleikunum hevur verið harðrent sum so ofta fyrr. Tað er ógreitt, hvussu nógv mótmælisfólk eru deyð, men mannarættindafelagsskapir og óheftar keldur tosa um túsundtals dripin. Altjóða samfelagið fylgir støðuni, og Iran er aftur vorðið miðdepilin í einum breiðum geopolitiskum spenningi í Miðeystri. Í Breddanum í dag hyggja vit nærri at, hvat hendir í Iran í løtuni.

Í gjár var søguligur fundur í Washington millum Lars Løkke Rasmussen, uttanríkisráðharra, og Vivian Motzfeldt, landsstýriskvinnu í uttanríkismálum í Grønlandi, við amerikanska uttanríkisráðharran, Marco Rubio, og varaforsetan, J.D. Vance. Eftir fundin var tosað um, at fundurin hevði verið positivur, men at tað enn er ein grundleggjandi ósemja um Grønland. Ein arbeiðsbólkur skal setast, og samrøðan millum partarnar skal halda fram. Men hvat kom veruliga burtur úr fundinum? Var hetta ein diplomatiskur sigur, har Danmark og Grønland gjørdu USA greitt, hvar markið gongur? Ella var fundurin eitt stig í einum longri amerikanskum trýsti, har Grønland verður sett í miðdepilin í einum trygdarpolitiskum stórspæli? Og tá USA framvegis tosar um Kina og Russland sum grundgeving - hóast Danmark og Grønland vísa hesum aftur - hvør eigur so dagskránna eftir fundin í Washington? Og hvussu sær framtíðin út hjá Grønlandi eftir fundin? Gestir: Hallur av Rana, stjórnmálafrøðingur, Birita í Dali, stjórnmálafrøðingur og Heini í Skorini, lektari og ph.d. í altjóða viðurskiftum. Gjørt sendinga hava Birita Matras Petersen og Sigurjón Einarsson, sum eisini er redaktørur.

Í dag er fíggjarlógin fyri 2026 til triðju og endaligu viðgerð í løgtinginum. Ein fíggjarlóg, sum er komin aftur úr fíggjarnevndini við einum munandi størri undirskoti, enn lagt var upp til, tá landsstýrið legði uppskotið fram síðst í september. Tá var hallið mett til 173 milliónir krónur. Nú er tað hækkað upp í 263 milliónir krónur. Samgongan sigur, at kósin verður hildin, og at fíggjarlógin er haldfør í longdini. Men er hon tað - við einum halli upp á 263 milliónir krónur? Tað kjakast vit um í dag saman við politiskum viðmerkjarum, búskapar- og samfelagsfrøðingum og politikarum, nú fíggjarlógin fyri 2026 skal avgreiðast í dag.  Gestir: Ragnar Árnason Joensen, Johnny í Grótinum, Eyðgunn Samuelsen, Beinta Løwe og Árni Gregersen. Vertir: Katrin Johannesen og Sigurjón Einarsson.

Í gjár var nýggja uppskotið um Suðuroyartunnilin til 1. viðgerð í Løgtinginum. Málið er nú farið í fíggjarnevndina, sum skal venda og snara bæði kostnaði, farleiðum og fíggingarleisti, áðrenn løgtingið aftur fær orðið. Lógaruppskotið snýr seg um at fáa heimild at fyrireika, prosjektera og bjóða út arbeiðið at gera Suðuroyartunnil - eina verkætlan, sum sambært uppskotinum kann kosta upp móti fimm milliardum krónum. Men hóast nógv er broytt síðani seinasta umfar fyrr í ár, verða spurnartekn nú sett við politisku semjuna, sum løgmaður segði seg vilja hava. Í dag spyrja vit: Hvat merkir hetta fyri tunnilsverkætlanina, og hvat fer fíggjarnevndin at arbeiða við, áðrenn álit verður skrivað? Gestir: Bjarni Hammer og Hanna Jensen Vertur: Sigurjón Einarsson

Fyrradagin var eldur í einum sethúsum í Havn. Tað er ikki óvanligt, at eldur er í húsum, men hvat hendir eftir eldsbrunan? Í Føroyum er ongin skipan, sum ger, at vitanin frá einum eldsbruna verður brúkt at fyribyrgja, at ein annar eldsbruni hendir aftur á sama hátt. Tá politiið hevur gjørt sína niðurstøðu, er málið avgreitt, og eingin hevur skyldu at læra av tí - heldur ikki Brunaeftirlitið, sum ger brunasýn. Vit savna stutt sagt ikki vitan burtur úr hvørjum eldsbruna. Tí vita vit heldur ikki, hvussu nógvir eldar eru. USA: Evropa farið í órøkt Sambært almenna amerikanska politikkinum er Evropa farið í órøkt, og er í ferð við at broytast til nakað, Amerika ikki vil kennast við - og ikki vil stuðla. Er talan um gestsins gløgga eyga, ella roynir USA at ræða evropearar? Og til hvat? Vit tosa við Hans Andrias Sølvará og Tór Marna Weihe um altjóða politikk og útlitini, vit - eisini føroyingar - hava fyri framman.

Fólkatalið í Suðuroynni er søguliga lágt. Tað eru serliga tey ungu og fólk í arbeiðsførum aldri, sum flyta úr Suðuroynni. Borgarstjórar royna og hava roynt at fáa fólk at trívast og verða verandi við ymiskum átøkum, men keðiliga gongdin heldur fram. Mitt í øllum hesum er kjakið um ein møguligan Suðuroyartunnil. Nógv halda, at ein Suðuroyartunnil kann fara at verða lívsnervin, sum kann venda gongdini, gera tað lættari hjá ungum familjum at flyta aftur í oynna, skapa arbeiðspláss og tryggja, at Suðuroy ikki verður ein útoyggj í landinum. Men landskassin er kroystur, og bæði Landsbankin og Búskaparráðið ávara ímóti at gera eina lánifíggjaða íløgu, sum kann kosta upp í ein fimting av BTÚ. Stutt sagt: Vit hava ikki ráð nú. Í sendingini frætta vit frá ungum í Suðuroy, sum skulu avgera, um teirra framtíð er í oynni, aðrastaðni í Føroyum ella úti í heimi. Og vit tosa við borgarstjóra, sum stríðast við minkandi fólkatali í kommununi. Gestir: Sissal Nolsøe, Angela Birgisdóttir, Agatha Djurhuus, Hjalmar Hammer, Torkil Holm og Bjarni Johansen. Vertur: Sigurjón Einarsson.

Í miðal doyr eitt fólk um árið í Føroyum vegna arbeiðsvanlukku. Tað talið er nógv hægri enn í okkara grannalondum - tað er hægsta tal í Norðurlondum, og millum tey ovastu í Evropa. Talið av ikki-deyðiligum arbeiðsóhappum er eisini stórt - bara síðani mars í ár, hava Arbeiðseftirlitið og Vanlukkutryggingarráðið fingið 300 fráboðanir um arbeiðsóhapp - Tað er meira enn eitt um dagin. Men hví hava vit so nógvar vanlukkur í Føroyum? Hava vit eitt nóg gott Arbeiðseftirlit? Er revsingin til teirra, sum hava ábyrgdina av vandafullum arbeiðsumhvørvi, nóg hørð? Og liggur nakað í kortunum, sum kann fáa okkara høgu tøl niður? Gestur: Margit Stóra, landsstýriskvinna í arbeiðsmarknaðarmálum. Vertir: Yngva S. Lamhauge og Katrin Petersen.

- Vitlíki er eitt, sum talar fyri, at tíðin er búgvin at stytta arbeiðsvikuna. Tað heldur formaðurin í Búskaparráðnum, Johnny í Grótinum.  Tað var annars hósdagin í síðstu viku, at Aksel V. Johannesen, løgmaður, boðaði frá, umvegis eini sms-boð til útvarpið, at undirtøka ikki er í samgonguni fyri at stytta arbeiðsvikuna við lóg. At stytta arbeiðsvikuna var eitt tað størsta vallyftið bæði hjá Javnaðarflokkinum og Tjóðveldi til seinasta løgtingsval. Í samgonguskjalinum stendur eisini svart uppá hvítt, at arbeiðsvikan skal styttast við lóg, niður í 37 tímar. Í Breddanum í dag spyrja vit andstøðuna, hvat hon heldur um at stytta arbeiðsvikuna. Vit tosa við formannin í Búskaparráðnum, Johnny í Grótinum, og við Regin Berg, stjórnmálafrøðing og løgfrøðing, sum hevur gjørt eina greining um styttu arbeiðsvikuna fyri Fakfelagssamstarvið.  Við í sendingini:  Regin Berg, Johnny í Grótinum og Árni Gregersen.  Gjørt sendingina: Annika Bolton Mortensen og Birgit Carina Eliasen, sum eisini var redaktørur.  Tøkningur: Kári Annand Berg. 

Við teprum meiriluta var fosturtøkumálið samtykt við aðru viðgerð seint tyskvøldið - 17 atkvøður fyri og 16 ímóti.  Í dag fer málið til triðju og endaligu viðgerð. Verður uppskotið um fria fosturtøku fram til og við 12. viku samtykt í dag, fáa vit eina nýggja fosturtøkulóg, sum kortini ikki kemur í gildi fyrr enn 1. juli næsta ár. Tað kom av álvara politiskur spenningur um málið týsmorgunin, tá Súsanna Bertholdsen, landsstýriskvinna, avgjørdi at fara aftur í løgtingið fyri at fáa málið samtykt. Ein, at síggja til, óvæntað avgerð, sum kom óvart á tey flestu í einum máli, sum kortini hevur verið merkt av politiskari telving. Í sendingini í dag hyggja vit nærri at tí, sum er farið fram í málinum. Vit spyrja eisini, um hetta er seinasti leikur,  ella um tey, sum eru ímóti lógaruppskotinum, framvegis kunnu telva seg til eitt annað úrslit.  Gestir: Beinta Løwe og Hallur av Rana.  Gjørt sendingina: Annika Bolton Mortensen og Birgit Carina Eliasen, sum eisini var redaktørur.  Tøkningur: Kári Annand Berg. 

Fráflyting, vinarlag, tøgnmentan og tað at vera øðrvísi, eru nøkur av evnunum í "Vælkomin heim" eftir Mariu Winther Olsen.  Filmurin viðger flytimentanina hjá okkara ungdómi - og hevur júst vunnið Ekko Shortlist-heiðurslønina fyri besta heimildarfilm í 2025. Anna Sofía Skoradal og Álvur av Kák eru høvuðspersónar í "Vælkomin heim"  og umboða nakrar av teimum mongu føroyingunum, sum eru fluttir uttanlands í lestrarørindum. Í Breddanum í dag tosa vit við tey bæði og spyrja, hví tey hava skift Føroyar út við Oyrasund. Seinni í sendingini hitta vit nøkur av teimum, sum hava verið uttanlands, men sum eru komin aftur til Føroya.  Við í sendingini:  Anna Sofía Skoradal,  Álvur av Kák, Esther Margreth Petersen og Eiler Fagraklett.  Gjørt sendingina: Annika Bolton Mortensen og Birgit Carina Eliasen, sum eisini var redaktørur.  Tøkningur: Kári Annand Berg. 

Abeiðsvikan skal styttast. Tað var eitt av høvuðslyftunum í valstríðnum hjá Javnaðarflokkinum og Tjóðveldi.  Í samgonuskjalinum hjá samgonguni stendur eisini, at arbeiðsvikan verður stytt niður í 37 tímar, og arbeiðsvikan verður skipað við lóg.  Stutt eftir løgtingsvalið í 2022 var eitt trípartasamráðingarráð sett, við umboðum frá arbeiðsgevarum, arbeiðstakarum og politisku skipanini. Tey skuldi umrøða, hvussu farast skuldi fram at stytta arbeiðsvikuna. Lítið hevur kortini verið at frætt um málið hetta valskeiðið, men fyri góðum mánaði síðani kom Fakfelagssamstavið við einum almennum fyrispurningi til samgonguna:  Nær verður arbeiðsvikan stytt? Í Breddanum í dag spyrja vit, hvat bleiv av málinum at stytta arbeiðsvikuna?  Gestir: Óluva í Gong og og Niels Winther.  Gjørt sendingina: Annika Bolton Mortensen og Birgit Carina Eliasen, sum eisini var redaktørur.  Tøkningur: Kári Annand Berg.  

Alsamt fleiri børn hava tørv á fosturfamiljum, og samstundis er tørvur á fleiri fosturheimum. Politiska skipanin hevur lovað at bøta um umstøðurnar, men enn eru ikki gjørdar broytingar í 20 ára gomlu fosturforeldraskipanini. Í dag verður Fosturforeldrafelagið, sum arbeiðir fyri fosturforeldrum og børnum, sum koma til fosturs, 25 ár. - Vit ynskja okkum politiska raðfesting, er boðskapurin frá forkvinnuni í nevndini, sum verður í útvarpsstovuni.  Friðartingingar Skal Ukraina lata stór landaøki frá sær og sleppa øllum ynskjum um at sleppa upp í NATO, afturfyri at fáa friðaravtalu við Russland? USA stjórnar samráðingum um frið í Ukraina, men spurningurin er, hvørjum treytum Ukraina og restin av Evropa kunnu liva við.  Seinni í sendingini tosa vit við Hans Andrias Sølvará, søgufrøðing og rithøvund.  Við í sendingini: Herdis Justesen, Annlis Bjarkhamar og Hans Andrias Sølvará.  Gjørt sendingina: Katrin Petersen og Birgit Carina Eliasen, sum eisini var redaktørur.  Tøkningur: Alvin Ellebye.