De Jortcast

Dit is de gehele uitzending van dr Kelder en Co waar Jort Kelder belt met Kamerlid Lisa Vliegenthart (Pro) over stappen die de politiek kan nemen om massaspermadonoren zoals Jonathan en Simon te voorkomen. Te gast is dr. Laurien Crump die een analyse geeft over de 'vriendschap' tussen Rusland en de VS en waarom er nu juist geen sprake is van een Koude Oorlog 2.0. Onze jonge dr. Gali Albalak heeft onderzoek gedaan naar onze biologische klok en wanneer je het beste kunt bewegen en sporten. En ex-psychiater dr. Bram Bakker legt uit waarom we als mensheid toch snel naar de verdovende middelen grijpen terwijl we weten welke schade drugsgebruik kan brengen (gezondheid, criminaliteit en milieuschade). 

Is de kennis van de politicus ,de burger en de wetenschapper gelijk? Wat is juiste informatie eigenlijk in deze tijd van populisme versus feiten en grote ego's in de politiek? Daarover praat Jort Kelder in deze nazit met parlementair journalist drs. Leonard Ornstein (in de afrondende fase van zijn promotie-onderzoek over Pim Fortuyn) en cognitiewetenschapper dr. Max van Duijn verbonden aan de Universiteit Leiden. 

Om gezond menselijk contact te onderhouden, heb je de vaardigheid empathie nodig, want hoe je reageert op een ander bepaalt ook of je in ‘de groep' kunt blijven. En de mens is een groepsdier en heeft die kudde om zich heen nodig. Empathie leer je in je jeugd en je blijft bijleren, ook op hogere leeftijd. Dr. Max van Duijn onderzoekt het menselijk vermogen om zich in anderen in te leven en kijkt dan vooral naar kinderen. Zij zitten namelijk nog in het begintraject van deze vaardigheid onder de knie krijgen. Ook onderzoekt hij AI en hoever de modellen al zijn om ook empathisch te reageren. Volgens Van Duijn is AI al veel verder dan dat we dachten dat ze ooit zouden zijn, maar hoe beïnvloedt dat ons gedrag vandaag de dag? Wat betekent het dat jongeren steeds vaker ten rade gaan bij een chatbot ipv bij een mens? 

Versplintering op rechts, een geflopt Schoof-I en niet-ingeloste migratiebeloftes: rechts heeft het verprutst. Hoe kan het dan dat links hier niet van profiteert? Heeft Pro überhaupt nog toekomst? Of is een brede linkse beweging niet meer van deze tijd? Te gast erover is parlementair journalist Leonard Ornstein. Samen met fotograaf Bart Maat schreef hij het boek 'Het kabinet dat van niemand was', over Schoof-I, dat vandaag op 1 september verschijnt. Jort blikt met hem terug op het vorige kabinet en vraagt welke lessen de linkse oppositie hieruit kan trekken. Wat voor linkse beweging moet Pro worden om een breed electoraat aan te spreken? En hoe komen ze af van hun elitaire en moralistische imago? 

Dit is de gehele uitzending van Dr Kelder en Co waar Jort Kelder belt met Jimmy Dijk (SP) over de krimpflatie. Te gast is drs. Leonard Ornstein die als parlementair journalist en Fortuyn-kenner een blik werpt op de nieuwe rechtse partijen en uitlegt waarom links daar niet van profiteert. Onze jonge dr. Guido Jonker deed onderzoek naar de micrometeoriet die je ook in je eigen dakgoot kunt vinden. En hoe belangrijk is empathie en verleren we dat door AI, met dr. Max van Duijn (tevens voorzitter van De Jonge Akademie van de KNAW). 

In deze nazit praat Jort Kelder met cultuurfilosoof em. prof. dr. Maarten Doorman en staatsrechtgeleerde prof. dr. Wim Voermans over de vooruitgang. We willen voorwaarts, georganiseerder en beter, maar lukt dat wel? Sommige wetenschappers trekken die vooruitgangsgedachte in twijfel, maar een bekende voorstander hiervan is de wereldberoemde psycholoog professor Steven Pinker (Harvard) die onlangs nog een gastcollege gaf bij Voermans in Leiden. Hoe kijken Voermans en Doorman naar zijn ideeën over vooruitgang? Zijn we te negatief over onze samenleving en vooral, zijn onze politici en wel optimistisch genoeg? 

Je zou denken dat de filosofische stroming van de Verlichting iets is uit de 18e eeuw, maar nee, we leven nog steeds in de nadagen van deze periode volgens cultuurfilosoof prof. dr. Maarten Doorman. De Verlichting heeft ons dankzij mensen als Kant, Rousseau en Voltaire het gelijkheidsdenken en het ‘sociale contract' gegeven, maar hoe houdbaar is dat nog in deze tijd waar identiteitspolitiek weer populairder wordt? Volgens Doorman moeten we de idealen van de Verlichting zoals het zelf kritisch nadenken, koesteren en weerstand bieden aan de grootste bedreiging hiervan, de Big Tech. De filosoof schreef hierover een boek in de serie ‘Elementaire Deeltjes' dat ook de titel draagt ‘De Verlichting' en legt uit waarom deze stroming juist nu zo actueel is. 

Het minderheidskabinet Jetten-I was vanaf het begin al een gewaagd experiment te noemen. Maar nu het politieke jaar weer op gang komt, wordt wederom duidelijk hoé ingewikkeld de positie van het kabinet precies is. De VVD wil niet met Pro, BBB wil alle stikstofmaatregelen van tafel, en JA21 wil af van de vrijheidsbijdrage. Pro vindt op haar beurt de bezuinigen op sociale zekerheid onacceptabel.  Hoogleraar staatsrecht prof. dr. Wim Voermans schuift aan bij Jort om licht in deze politieke duisternis te scheppen. Hoe komt het kabinet het sterkst uit deze onderhandelingen? En wat moeten ze vooral niet doen? We trekken onze lessen uit het verleden en gaan terug naar 1963, toen zich volgens de professor een vergelijkbaar probleem voordeed.

Dit is de gehele uitzending van dr Kelder en Co waar Jort Kelder belt met Kamerlid Wimar Bolhuis (Pro) over de toename van het aantal jongeren met een bijstandsuitkering. Te gast is prof. dr. Wim Voermans over de onderhandelingen over de begroting en de kansen op het slagen van Jetten I. Waarom rommelt het zo op rechts? Onze jonge dr. Thomas Dirven heeft onderzocht hoe heilzaam muziek kan zijn als je wakker wordt uit een narcose. En Jort spreekt over de Verlichting met cultuurfilosoof prof. dr. Maarten Doorman. Hoe belangrijk was deze stroming voor onze tijd nu en hoe houdbaar zijn de idealen van de denkers als Kant, Rousseau en Voltaire in tijden van Big Tech? 

Nu deze week wéér een hitterecord is gebroken en Trump, als leider van het land met de grootste economie ter wereld, verduurzamingsprojecten simpelweg de nek omdraait, denken we aan de slogan 'groene groei'. Is het wel mogelijk om in deze tijden economisch te groeien én de transitie te maken en zo het klimaat te redden? Te gast in deze nazit is naast prof. dr. Barbara Baarsma, die verschillende boeken schreef over 'groene groei', ook evolutionair ecoloog dr. Edwin Pos. Pos onderzoekt de biodiversiteit van onze bossen en die van de Amazone.   

Het bos staat in de fik. Wat doen bosbranden, langdurige hitte en droogte met ons ecosysteem? En heeft het Europese bos nog toekomst: en zo ja, hoe ziet deze er dan uit? Want niet alleen droogte bedreigt onze bossen: tussen 2018 en 2023 verdwenen er dagelijks zo'n 600 voetbalvelden aan groen in Europa. Te gast over de toekomst van ons bos is evolutionair ecoloog dr. Edwin Pos, hij is gespecialiseerd in evolutie, ecosystemen en biodiversiteit en promoveerde op de 16.000 boomsoorten in de Amazone. Moeten wij onze bossen anders gaan inrichten om beter tegen klimaatverandering te kunnen? En wat kunnen we leren van Brazilië, waar steeds minder bos gekapt wordt?

Er is niets zo typisch Nederlands als voor alles een regel of een uitzondering opstellen. Daar heeft onze nationale bedrijvigheid baat bij, maar te veel regelgeving slaat het ondernemerschap neer. Daarom pleit econome prof. dr. Barbara Baarsma, hoogleraar Toegepaste Economie aan de Universiteit van Amsterdam, ervoor om de stofkam door ons systeem te halen; niet alleen qua wetgeving maar ook qua bestuur. Ze heeft met de denktank DenkWerk een AI-simulatie gemaakt van ruim tweehonderd ingewikkelde debatten en aan verschillende knoppen gedraaid hoe je doeltreffender en dus ook met minder tijd beslissingen kunt nemen, zodat onze grote problemen niet weer naar een volgend kabinet worden geschoven. Baarsma legt uit hoe we efficiënt aan de top kunnen blijven met onze economie en niet het land worden van nog langere wachtrijen. 

Dit is de gehele uitzending van dr Kelder en Co waar Jort Kelder belt met CDA-Kamerlid Jantine Zwinkels over regelgeving rondom de zogenaamde gluurbrillen. Te gast is econome prof. dr. Barbara Baarsma over de Nederlandse regelzucht en hoe schadelijk dat voor onze economie is. Onze jonge dr. Jeroen Oosterbaan heeft de handelsstromen van Nederland tussen 1300 en 1800 aan de hand van houten tonnen en vaten onderzocht. En hoe gaat het met onze bossen wereldwijd, nu we zo'n last hebben van al die branden. Hoe belangrijk is de boom voor onze wereld, met ecoloog dr. Edwin Pos. 

Hoe belangrijk zijn expats voor de Nederlandse economie? En klopt het dat expats de huizen voor starters wegkapen? Aan tafel erover bij Jort zit prof. dr. Hans Koster, hoogleraar Urban Economics and Real Estate aan de afdeling Ruimtelijke Economie van de Vrije Universiteit Amsterdam. Ook te gast is prof. dr. Geert Kazemier, oncologisch chirurg en directeur Cancer Center Amsterdam, Amsterdam UMC. Kazemier maakt veel gebruik van talenten uit het buitenland, expats dus. Kunnen we zonder ze? En waarom willen expats zo graag in Nederland wonen en werken?

Iedereen gaat dood, en de kans is groot dat je zult overlijden aan kanker of Alzheimer. Het gekke is dat de kans juist heel klein is dat je ooit aan beide aandoeningen lijdt. Ze ontstaan namelijk op een tegenovergestelde manier. Toch is er sinds een jaar in Amsterdam een centrum voor gezamenlijk onderzoek naar oncologie én neurologie. Inmiddels werken daar tweeduizend mensen, die dagelijks met de nieuwste technologie op zoek zijn naar een doorbraak in het begrijpen van deze ziektes zoals kanker, MS, ALS en Alzheimer. Gezamenlijk doen ze onder ander labonderzoek en gebruiken ze PET-scans om ze te genezen of te voorkomen. Chirurg prof. dr. Geert Kazemier is directeur van dit onderzoekscentrum en legt uit wat we nu al weten en of er in de toekomst wellicht nieuwe behandelmethodes komen.

We maken met prof. dr. Hans Koster de balans op – dé VU-hoogleraar gespecialiseerd in de woningmarkt. Was dit vorig jaar nog hét verkiezingsthema, nu blijft het angstvallig stil vanuit Den Haag. En dat is niet zo vreemd, denkt Koster – en niet eens vanwege het aanstellen van een nieuwe woonminister met hoofdzakelijk defensieve capaciteiten. Wat we nu op de huizenmarkt zien voltrekken, is het resultaat van beleid dat minstens een jaar of vijf geleden werd uitgerold. Maar klopt dat eigenlijk wel? De Box 3-aanpassing en de Wet betaalbare huur rolden immers verser van de pers en lijken nu al hun weerslag te hebben. Zo lazen we deze week nog dat dit jaar mogelijk verkooprecords in het particuliere segment worden gebroken. Tegelijkertijd lijken huizenprijzen juist weer wat te stagneren.  Voor wat extra leesvoer:  https://www.ftm.nl/artikelen/belastingkorting-voor-expats-heeft-nauwelijks-effect-op-woningmarkt En dit is dat ooit duurste huis van Nederland waar Jort op bezoek was en nu echt een koopje (al jaren in de verkoop, raadselachtig): https://www.funda.nl/detail/koop/bosch-en-duin/huis-biltseweg-7/89668839/media/foto/27

Dit is de gehele uitzending van dr Kelder en Co. Jort Kelder belt met Femke Wiersma van de BBB, die hoopt dat in de noodmaatregelen voor het watertekort ook rekening wordt gehouden met boeren. Prof. dr. Hans Koster schuift aan voor het jaarlijkse rondje woningmarkt. Ook prof. dr. Geert Kazemier is te gast. De chirurg brengt oncologie en neurologie samen in een nieuw onderzoekscentrum. En jonge doctor Tijmen de Lorm springt op de bres voor verantwoord palmoliegebruik.

Is er een oplossing voor het krakende migratiebeleid en zo ja, waarom is daar geen helder politiek debat over in Nederland? We modderen maar door met die inhumane beleid: mensen slapen op het gras in Ter Apel, boze dorpsgenoten bekladden huizen van voorstanders van asielopvang, arbeidsmigranten die op straat eindigen en ondertussen bestormen duizenden mensen letterlijk de Europese grenzen, met opnieuw doden tot gevolg.  Is er een politieke oplossing voor de wens van een groeiend aantal kiezers die de grenzen dicht willen? Of is het de taak van politici om duidelijk te maken dat er geen uitzonderlijke situatie is? Lopen politici stelselmatig achter de opvattingen van hun kiezers aan? En kunnen we leren van internationale alternatieven, zoals het Canadese sponsormodel of het strenge Australische beleid? Te gast zijn jurist mr. dr. Carolus Grütters, gespecialiseerd in migratierecht (Radboud Universiteit), en journalist Jesse Frederik (De Correspondent), die over dit onderwerp een essay schreef. Artikel van Jesse Frederik: https://decorrespondent.nl/17145/democratie-in-verval-de-democratie-werkt-juist-prima-alleen-vinden-progressieven-dat-niet-leuk/d64e96fb-94b1-05bb-30d5-11e2f3fb4eae  (https://decorrespondent.nl/17145/democratie-in-verval-de-democratie-werkt-juist-prima-alleen-vinden-progressieven-dat-niet-leuk/d64e96fb-94b1-05bb-30d5-11e2f3fb4eae)

Wist u dat er een planetoïde vernoemd is naar een van ‘s lands meest gerenommeerde astrobiologen? Prof. dr. ir. Inge Loes ten Kate luidt haar naam en ze is te gast in de Jortcast. De in Utrecht gestationeerde ruimtewetenschapper weet alles van Mars en buitenaards leven. Sterrenkunde geldt als machtig en bijwijlen onbevattelijk vakgebied, dat zij graag nog een eindje verder zou helpen. De commerciële ruimtewedloop tussen Amerika en China, met hoofdrollen voor techmiljardairs als Elon Musk en Jeff Bezos, gaat daar wat Ten Kate betreft alleen niet bij helpen. Sterker nog, ze maakt zich grote zorgen. Maar heeft een wetenschap die gaat over het oneindige niet juist behoefte aan grote visionairs?  Shownotes:  De speellijst van Marjolijn van Heemstra (i.s.m. De Correspondent) is hier (https://decorrespondent.nl/15864/kijken-maankoorts-een-voorstelling-over-mijnen-op-de-maan/a8a0ddd9-b470-0a43-2f5c-8b437e5897b4) te vinden.  Het interview van Elon Musk met The Economist is hier te bekijken (https://www.youtube.com/watch?v=XuoqKYxDHVc). 

Politiek Den Haag mag dan met reces zijn, de asielproblematiek houdt daar geen rekening mee. Ook afgelopen week was het weer bal in Ter Apel. Hoe krijgen we de asielketen voor eens en voor altijd op orde? Mr. dr. Carolus Grütters van de Radboud Universiteit heeft zo zijn twijfels of de politiek daar daadwerkelijk op uit is. Wat hem betreft is er geen asiel- maar een opvangprobleem. Misstanden worden breed uitgemeten op rechtse borreltjes en aan Nederlandse talkshowtafels, maar stroken qua omvang geenszins met de daadwerkelijke voorstelling van zaken, aldus de Nijmeegse jurist. Uw verslaggever scheidt samen met hem feiten van fictie en poogt orde te scheppen in de migratiechaos. Spreidingswet, EU-migratiepact en nog zo wat goedbedoelde initiatieven passeren de revue. Maar of ze ook doelmatig zijn? * De wetenschappelijke publicatie van Nobelprijswinnaar Daron Acemoğlu: https://www.nber.org/papers/w35401 * Het artikel van Jesse Frederik bij De Correspondent: https://decorrespondent.nl/17145/democratie-in-verval-de-democratie-werkt-juist-prima-alleen-vinden-progressieven-dat-niet-leuk/d64e96fb-94b1-05bb-30d5-11e2f3fb4eae

Dit is de gehele uitzending van dr Kelder en Co. Jort Kelder belt met JA21-Kamerlid Ingrid Coenradie over de staat van het Nederlandse politiekorps. Mr. dr. Carolus Grütters schuift aan over Ter Apel en aanverwante asiel- en migratiezaken. Prof. dr. ir. Inge Loes ten Kate onderzoekt buitenaards leven, en maakt zich zorgen over de commerciële ruimtewedloop. En een onlangs gepromoveerde filosoof over het belang van niet-westerse overpeinzingen.

Nog één laatste keer wil uw verslaggever het hebben over sekseverschillen en carrièreambities. Aan tafel zitten hoogleraar ondernemerschap prof. dr. Erik Stam en psychiater dr. Esther van Fenema voor de derde ronde. Want is het waar dat vrouwen niet voor het grote geld gaan? En zo ja, waar heeft dat dan mee te maken?

De claim dat vrouwen te emotioneel zouden zijn is al jaren hopeloos achterhaald. Toch lijkt er soms reden om deze uitspraak nog eens tegen het licht te houden, want 43% van de meisjes op de middelbare school ervaart tegenwoordig emotionele problemen. Wat is er aan de hand met westerse jonge vrouwen? Psychiater dr. Esther van Fenema krijgt dagelijks te maken met psychische vrouwenproblematiek. Haar diagnose: onze samenleving voelt voor veel vrouwen onveilig. Naast een succesvolle carrière draaien vrouwen nog altijd grotendeels op voor de zorgtaken thuis. Daarnaast bieden typisch 'vrouwelijke' eigenschappen weinig houvast in de 21e eeuw. Van Fenema stelt dat dames over het algemeen perfectionistischer en sociaal gevoeliger zijn dan heren — in de basis positieve eigenschappen, maar met een keerzijde: algoritmes spelen er feilloos op in en voeden zo onzekerheid en angst. Niet zo gek dus, al die neerslachtige meiden. Hoe doorbreken we deze neerwaartse spiraal? Als die er al is, want zou het misschien ook kunnen dat we onszelf collectief de put in praten?

Nederland en ondernemerschap – het blijkt een huwelijk vol tegenstrijdigheden. Van oudsher was ons land een handelsgedreven natie. Onze blik reikte ver over eigen grenzen heen; u weet wel, die ooit zo geroemde wereldveroveraarsmentaliteit. Tegenwoordig lijken Nederlanders echter steeds risicoaverser. Doet u mij maar een vaste baan, lekker van negen tot vijf: voorspelbaarheid en zekerheid graag, zowel in agenda als portemonnee. Of dit er ook toe leidt dat het Nederlandse ondernemersklimaat in het slop is geraakt, weet prof. dr. Erik Stam. De Utrechtse hoogleraar economie is geneigd tot nuance. Eigen bazen hebben nog steeds alle ruimte om er iets van te maken in onze prachtige delta, al zijn de aanklachten van de werkgeverslobby richting Den Haag niet geheel uit de lucht gegrepen.

Dit is de gehele uitzending van dr Kelder en Co. Jort Kelder belt met Pro-Europarlementariër Thijs Reuten over SPAR-vestigingen in Rusland. Prof. dr. Erik Stam is te gast over het Nederlandse ondernemingsklimaat: is daar nog wat van over? Psychiater dr. Esther van Fenema spreekt met Jort over overspannen jonge vrouwen: wat is er met ze aan de hand? En jonge doctor Simone Koenraads is gepromoveerd op stotteren: waarom groeit de één hier overheen en de ander niet? 

Een ietwat technische podcast over fiscaliteit. Aan tafel bij Jort zit dr. Aart Gerritsen, universitair hoofddocent economie aan de Erasmus Universiteit te Rotterdam, gespecialiseerd in optimale belastingen. Het belastingstelsel is nodeloos complex: hoe kan dit beter? Een blauwdruk voor een goed belastingstelsel dus. 

Rijkdom heeft Nederland veel gebracht, maar als die wordt geërfd in plaats van zelf verdiend, ligt luiheid op de loer. CPB-onderzoek toont aan dat Nederlanders overwegend vóór een hogere erfbelasting zijn. Tegelijkertijd blijft 12% mordicus tegen: geen ‘dodentaks' of ‘belasting op belasting', zo luidt hun devies. Dr. Aart Gerritsen van de Erasmus Universiteit weet wat de aanstaande vermogensoverdracht met onze samenleving zal doen en hoe je die het beste kunt belasten zonder de economie te schaden.

De bommen tussen Iran en de VS vliegen opnieuw over en weer. Trumps onvoorspelbaarheid is inmiddels zo consequent dat het voorspelbaar wordt. De crux van het conflict is en blijft de Straat van Hormuz. Waarom concentreert alles zich rondom dit ene kanaal? Prof. dr. Haroon Sheikh van de Vrije Universiteit weet alles van de maritieme componenten van een geopolitiek conflict. Hij legt uit waarom er altijd gedoe ontstaat over smalle waterwegen. En terwijl de hele wereld bezig is met de Straat van Hormuz, richten landen in het Midden-Oosten hun pijlen op de Rode Zee. Mist Europa ook hier de boot? En hoe doe je dat eigenlijk, vechten op zee?

Dit is de gehele uitzending van dr Kelder en Co. Jort Kelder belt met VVD-Kamerlid Alisha Müller over kleine kerncentrales. Prof. dr. Haroon Sheikh is te gast over de laatste ontwikkelingen in het conflict tussen Iran en de VS, in het bijzonder de strijd die wordt gestreden op het water. Jonge doctor Louise Verboeket onderzocht de voor- en nadelen van prijsvragen bij overheidsaanbestedingen. En dr. Aart Gerritsen reageert op een recent CPB-onderzoek over het al dan niet verhogen van de erfbelasting.

Wat is de toekomst van ons voedsel? En moeten we ongezond eten gaan verbieden? In deze nazit gaat Jort Kelder erover in gesprek met prof. dr. Anne Roefs, hoogleraar psychologie en neurowetenschappen van abnormaal eetgedrag aan de Universiteit Maastricht. Ook aan tafel zit dr. Hidde Boersma: eco-modernist en gepromoveerd moleculair bioloog.

Hoe kan het dat sommige mensen eten makkelijk wegleggen, terwijl anderen nooit vol lijken te zitten? Volgens prof. dr. Anne Roefs, hoogleraar te Maastricht, heeft dat met allerlei factoren te maken, zoals cultuur, genetica, opvoeding en het voedselaanbod. Wel wil ze één mythe uit de wereld helpen: het brein van mensen met obesitas werkt niet per se anders dan het brein van mensen zonder obesitas. In haar onderzoek ontkracht ze deze populaire misvatting en toont ze aan dat mensen met obesitas geen verstoord beloningssysteem hebben. Hoe kunnen we dan verklaren dat een deel van de mensen verleidingen wel kan weerstaan, en een ander deel niet? Of is deze discussie achterhaald en moeten zwaarlijvigen gewoon en masse aan de afslankmedicatie en niet zo moeilijk doen?

Jetten-I heeft nieuwe stikstofmaatregelen gepresenteerd. Het doel: Nederland moet van het slot, minder koeien en weer ruimte om te bouwen. Is het de weg uit de stikstofmalaise? Of staan de tractoren alweer warm te draaien voor een ritje naar Den Haag? Een greep uit de maatregelen: stikstofarme zones rond natuurgebieden, 2,6 koeien per hectare, en een halvering van uitstoot voor landbouw en industrie. Zijn het onvermijdelijke ingrepen, of blijft het een politieke keuze? Te gast erover in deze Jortcast is ecomodernist dr. Hidde Boersma. Dit maatregelenpakket kan wel tot natuurherstel leiden, maar de Nederlandse natuur is zo natuurlijk nog niet, aldus Boersma. Tegelijkertijd ziet Boersma de toekomst van Nederlandse veehouders sowieso somber in. De grond is duur, de energie is schaars en de jongere generatie is niet geïnteresseerd in een boerenleven. Hebben boeren nog een toekomst in Nederland?

Dit is de gehele uitzending van dr Kelder en Co waarin Jort Kelder belt met Hanneke van der Werf (D66) over de 250ste verjaardag van de VS. Dr. Hidde Boersma zit aan tafel om te praten over de nieuwe stikstokplannen van Jetten-I. Halen deze ons eindelijk van het stikstofslot? Jonge doctor Wout de Vos onderzocht de formule achter polarisatie en beïnvloeding. En prof. dr. Anne Roefs legt uit waarom waarom de één dik wordt en de ander niet.

De Verenigde Staten bestaan deze week 250 jaar, maar valt er eigenlijk wel wat te vieren? De band tussen Europa en de VS lijkt met de week te verslechteren. Breekt Trump het ooit zo mooie land eigenhandig af? Of zet de president slechts (ietwat lomp) een oudere lijn van Amerikaans isolationisme voort? Oftewel: is het Europese liefdesverdriet over de VS wel terecht? Jort vraagt het in deze Jortcast XL aan drs. Koen Petersen, bekend als analist van de Amerikaanse en internationale politiek en daarnaast ook Eerste Kamerlid namens de VVD. Petersen schreef eerder boeken als: 'Einddoel Witte Huis - Hoe de Amerikanen hun president kiezen' en 'In de Aanval', over het presidentschap van Donald Trump. Ook aan tafel zit dr. Geerten Waling, historicus en journalist bij EW Magazine. Van Waling is net een nieuw boek verschenen: 'Amerika, dat zijn wij'.

De Verenigde Staten bestaan 250 jaar. In 1776 verklaarden de Amerikanen zich vrij van de greep van het Britse Rijk. Een historisch moment met een historisch document: The Declaration of Independence. Maar hoe uniek is dat stukje papier eigenlijk? Niet zo, zou onze gast dr. Geerten Waling zeggen, historicus en schrijver van het onlangs verschenen boek 'Amerika, dat zijn wij'. Tweehonderd jaar eerder schreven Nederlanders een ander document met verdacht veel overeenkomsten, namelijk het Plakkaat van Verlatinghe. In deze tekst nemen de opstandige Nederlanders van 1581 afstand van de Spaanse koning Filip II. Naast een aantal erg vergelijkbare passages, is er ook inhoudelijk overlap: De documenten benadrukken de tirannie van de (Spaanse en Engelse) koningen en het recht van diens volken om in opstand te komen. Hoewel Waling geen direct bewijs vindt dat ons Plakkaat de Founding Fathers heeft geïnspireerd, vindt hij tijdens zijn zoektocht wel allerlei historische parallellen. Hoe Nederlands is Amerika eigenlijk, vroeger en nu? 

Er blijkt geld naar een christelijke club Nederland te vloeien vanuit het Amerikaanse Project 2025. Hoe moeten wij het oerconservatieve en tegelijk radicale verband tussen rechtse politici en christelijk nationalisten begrijpen? En zal deze ideologie ook in Nederland meer politieke voet aan de grond krijgen? Te gast hierover in de Jortcast is dr. Mariëtta van der Tol, onderzoeker politiek, recht en religie aan de Universiteit van Cambridge. Van der Tol ziet een transnationaal netwerk van religieuze influencers, radicale denktanks en rechtse politici. Groeit dit gedachtegoed in Nederland dankzij steun van Trumps MAGA-beweging? Ook aan tafel zit dr. Geerten Waling, historicus en schrijver voor EW Magazine. Hij was bij ons te gast over een ander onderwerp, zijn nieuwe boek, ‘Amerika, dat zijn wij'. De podcast hierover verschijnt aanstaande donderdag. 

Dit is de gehele uitzending van dr Kelder en Co waar Jort Kelder in gesprek gaat met dr. Mariëtta van der Tol, onderzoeker te Cambridge, over het samenwerkingsverband tussen rechtse politici en christelijk nationalisten. We bellen met onze jonge dr. Tjitske Kooistra (NIOZ) over hoe zandsuppleties in het Waddengebied de lokale fauna beïnvloedt. Ook te gast is historicus en schrijver dr. Geerten Waling, die ons bijpraat over de overeenkomsten tussen de Nederlandse opstand van 1581 en de Amerikaanse onafhankelijkheidsverklaring van 1776. Dit is tevens het onderwerp van zijn onlangs verschenen boek 'Amerika, dat zijn wij'.

In deze nazit op de zeer warme namiddag praat Jort Kelder met dr. Peter Malcontent, onderzoeker van de Universiteit Utrecht en gespecialiseerd in het Palestina-Israël conflict, waarover al jaren een verhit debat wordt gevoerd. Waarom lukt het ons niet bedaard over dit onderwerp te spreken en waarom is de woede erover zo groot, ook in landen als Nederland, ver van het conflict vandaan?

De waardering van SpaceX is meer dan honderd keer de omzet en het bedrijf maakt verlies. Toch leek de beursgang de eerste dagen een groot succes. Ook OpenAI en Anthropic hebben hun beursgang aangekondigd. Barst de AI-bubbel straks? En wat betekent dat voor de beurs? Te gast hierover is dr. Dirk Gerritsen, universitair hoofddocent bij de sectie Finance, verbonden aan de Utrecht University School of Economics. Gerritsen weet alles van de beurs: ga niet voor de korte termijn en houd het hoofd koel. Maar hoe doe je dat als de adviezen van finfluencers je om de oren vliegen? Precies dat onderzocht de beurs-expert: levert luisteren naar een finfluencer iets op? Of zorgen ze er vooral voor dat je geld verliest? 

De deal tussen de VS en Iran is opgesteld en de 14 punten moeten nu verder worden uitgewerkt. De Amerikaanse vicepresident JD Vance is aangekomen in Zwitserland voor verdere onderhandelingen met Iran. Er schijnt op papier een staakt-het-vuren te zijn tussen Israël en Hezbollah. Het is nog erg fragiel, zoals gebruikelijk in het Midden-Oosten. Sleutelfiguur is Bibi Netanyahu, de premier van Israël die tot voor kort een goede verstandhouding had met Donald Trump, maar afgelopen week werd uitgescholden door de Amerikaanse president. Trump en vicepresident Vance dreigen met het stoppen van militaire hulp aan Israël als Netanyahu niet stopt met de aanvallen op Hezbollah, een van de eisen van Iran. Vanuit Israël is er stevige kritiek op de Iran-deal maar volgens Vance kunnen de Israëli's maar beter naar de Amerikanen luisteren. Zoals hij het deze week formuleerde; anders heeft Israël geen enkele bondgenoot meer over. Kan en wil Netanyahu in een kabinet met rechtse hardliners een richting uitgaan van militaire de-escalatie? Te gast is onderzoeker en docent dr. Peter Malcontent (Universiteit Utrecht), gespecialiseerd in het Palestina-Israël conflict.

Dit is de gehele uitzending van dr Kelder en Co waar Jort Kelder belt met Arend Kisteman (VVD) over de extra kosten die je maakt als je het WK op groot scherm laat zien als horeca-ondernemer. Te gast is dr. Peter Malcontent (UU), gespecialiseerd in mensenrechten en het Palestina-Israelconflict over de Irandeal en de sleutelrol van Netanyahu. Onze jonge dr. Gijs Verhoeven (TU Eindhoven) heeft de oplossingen voor netcongestie onderzocht. En we geven geen beleggingsadvies, maar stellen wel de vraag of we moeten beleggen in de AI-bedrijven die nu naar de beurs gaan met dr. Dirk Gerritsen (UU). Hij onderzoekt de financiële markten, financiële instellingen en het gedrag van financiële consumenten.

U gaat luisteren naar een gesprek tussen filosoof en bedrijfsetchicus dr. Jelle van Baardewijk en presentator van dienst, Jort Kelder over de stand van Nederland. Waarom zijn sommige groepen zo negatief over hoe het nu in Nederland gaat? Want, zo stelt Kelder, de cijfers betreffende onze welvaart en ons geluksgevoel stijgt nog steeds. Van Baardewijk legt het sentiment van de doemdenkerij uit en wat we volgens hem moeten verbeteren.