Voorproevers

Gedurende twee jaar schreef Ilja Leonard Pfeijffer essays voor De Morgen waarin hij de stand van de wereld beschreef, analyseerde en becommentarieerde. Krantenstukken doorstaan zelden de tand des tijds, maar nu ze gebundeld zijn, is er toch een rode draad in te vinden: een pleidooi om minstens na te denken, liefst te confronteren en als het even kan uit te dagen of zelf de kracht van verandering te zijn. 'Absolute democratie' heet het boek.

Jeroen van der Kris kreeg een nieuwe lever, net als jaarlijks ongeveer 200 andere Nederlanders. Jeroen is ook journalist bij het NRC. Combineer die twee en je krijgt 'Het aanbod', een boek met verhalen over de geschiedenis van transplantaties, interviews met chirurgen, onderzoekers, medepatiënten en natuurlijk het brutaal eerlijke persoonlijk verslag van zijn eigen leven in het Rijk der Zieken. Hoe doe je dat, verder leven dankzij de dood van iemand anders?

Ooit was de winter een vast jaargetijde tussen herfst en lente. Nu moet je hem gaan zoeken. Jan Hertoghs doet dat in herinneringen, in kranten, in foto's. En in zijn boek. Frederik Buyckx is ook op zoek naar een leven dicht bij de natuur. Dat vindt hij in Kirgizië en in Albanië. Hij maakt er foto-documentaires, vaak in de sneeuw (Horse Head. Wolf) en hij heeft er thegoldengoat.albania opgericht. Een gesprek over herinneringen aan sneeuw, over natuur en avontuur, en over smeltende bergen.

Een boek over Parijs, Pieter van der Wielen is uiteraard lang niet de eerste die er een schreef, maar hij koos een zeer specifieke invalshoek: hotelkamers! In 1999 vond hij een hotelgids met de tweehonderdveertig meest charmante hotels van Parijs. Zijn missie: overnachten in alle hotels die in de gids staan, en daar is hij al 26 jaar mee bezig. Over zijn ervaringen én over de verhalen die bij de historie van die hotels horen schreef hij een boek: 'Hotels in Parijs 1999'.

We ergeren ons allemaal wel eens aan kutdoppen op drinkflesjes, hinderlijke trajectcontroles of andere regels. Maar sommigen voelen zich zodanig bedreigd door de overheid, of worden ziek van 'chemtrails' en 5G, dat ze eieren voor hun geld kiezen, alles verkopen en op zoek gaan naar een plaats op aarde waar je nog echt vrij kan zijn. Paraguay bijvoorbeeld. 'Wakker in Paraguay' is een docureeks waarin Fleur Amesz en Gijs Swantee Nederlanders volgen die hun heil zochten in Paraguay.

Inès van den Kieboom was de negentig voorbij toen een tentoonstelling bij Tim Van Laere Gallery haar beroemd maakte. Ingrid Vander Veken kende haar al veel langer. "Zij is de tweede vrouw van de vader, ik ben de tweede vrouw van de zoon", zo begint Vander Veken haar boek 'Alles overkomt mij'. Met humor en empathie vertelt ze wat aan deze plotse roem voorafging en wat Inès allemaal is overkomen. Tegelijk is het boek een reflectie over ouder worden en het genadeloze voortschrijden van de tijd.

In het In Flanders Fields Museum vertellen veertig families het verhaal van hun voorouders, die tijdens de 1e WO op de vlucht sloegen. Soms zijn er brieven, dagboeken en foto's, maar veel vaker komen de verhalen uit de mondelinge overlevering. Het museum verzamelde die na een oproep vorig jaar. Lang daarvoor al kwam ook schrijfster Anne Provoost het vluchtverhaal van haar grootmoeder Anna Vandewalle op het spoor. Ze vertelt over haar boek-in-de-maak, en over kinderen op de vlucht voor oorlog.

Comedian en vogelfanaat Begijn Le Bleu maakte een voorstelling over de opkomst en ondergang van de huismus: 'Blij met een dode mus'. Dit kleine vogeltje heeft een verrassende geschiedenis en bijzondere eigenschappen. Er zijn weinig dieren waarmee wij zo innig verweven zijn, volgens Begijn. Helaas doet de huismus het de jongste jaren niet zo goed bij ons. Begijn vertelt waarom dit jammer is.

Schilderkunst zit vol mooie verhalen en pakkende schoonheid, maar het is ook een onuitputtelijke bron van idiote gezichten. Ook bij de grote meesters. Achter die gezichten zit ook altijd een verhaal. En die verhalen verzamelde Matthijs Van Mierlo, de man achter kunstgeschiedeniskanaal The Gaze, in zijn boek 'Stupid Faces in Stunning Paintings'.

Wie een kathedraal, belfort of burcht bezoekt vraagt zich misschien af hoe de middeleeuwers dat voor elkaar kregen, zo zonder moderne bouwtechnieken. Bouwhistoricus Gabri van Tussenbroek schreef een boek over de vaak halsbrekende toeren die ze toen uithaalden bij het bouwen van stadhuizen, kerken en kastelen: 'Muizentanden en steunberen'.

Over Joris Van Severen, de stichter van het fascistische Verdinaso, zijn al boekenkasten volgeschreven. Toch voegt Christian de Borchgrave daar nog een biografie aan toe. Hij zoekt de oorsprong van Van Severens denkbeelden bij het onverzettelijke katholicisme van de Vlaamse geestelijken en hun afkeer van de moderne waarden en instellingen. Uiteindelijk kwam Van Severen uit bij een ongodsdienstige mix van antiliberalisme, antikapitalisme, antisocialisme, anticommunisme en antisemitisme.

Migratie loopt als een rode draad door onze wereldgeschiedenis. In het boek 'Onderweg' gaan illustrator Aimée de Jongh en historica Tina De Gendt op zoek naar de manier waarop migraties van vroeger hun, maar ook jouw leven bepaald hebben. Want migratie is overal: in alles wat we eten, in de taal die we spreken en in de boeken die we lezen.

In het boek 'L'Archiduc Forever' vertelt muziekjournalist Johan Ral het fascinerende verhaal van de art deco-jazzbar 'L'Archiduc' in de Brusselse Dansaertstraat. Een verhaal dat teruggaat tot de jaren twintig, met veel vertakkingen: van wereldgeschiedenis en architectuur tot beeldende kunst, literatuur en muziek, veel muziek. Met in de hoofdrollen: Stan en Jacqueline Brenders, Nat King Cole, Toots Thielemans, een negentig jaar oude piano, en natuurlijk stamgast Arno.

Andrée Blouin was de dochter van een Centraal-Afrikaanse moeder en een Franse koloniaal. In de jaren 1950 en 1960 werd ze een heuse moeder van de dekolonisatie. Ze leidde de grootste Congolese vrouwenbeweging. Werd adviseur en speechschrijfster van Lumumba. Werkte voor de Algerijnse president Ben Bella. 'Afrika mijn land' is de toepasselijke titel van haar autobiografie, nu uit in het Nederlands. Nadia Nsayi schreef het voorwoord.

Hans Claus heeft een goed zicht op concept en werking van gevangenissen; hij was er een leven lang directeur. In de loop van zijn carrière, ontwikkelde hij er nieuwe ideeën over. Zijn vzw 'De Huizen' ijvert sindsdien voor 'detenthiehuizen': kleinschaliger en midden in de samenleving. Er zijn er nu in ons land. Marijn Devalck is peter van de vzw. Samen leggen ze uit hoe & waarom een maatschappij mensen beter niet te radicaal 'weg zet'. In het belang vàn die mensen, én van de maatschappij.

In de reeks 'Een kleine Filosofie van Grote Emoties' schreef journalist Stef Selfslagh een boek over nostalgie, dat onbestemde zwelgen, dat vage verlangen naar een verleden dat er misschien nooit echt geweest is, maar wel bestaat, diep vanbinnen. Selfslagh trok naar Stockholm voor een in ABBA-nostalgie gedrenkte citytrip, en probeerde de ware aard van nostalgie bloot te leggen.

Ginette Neveu kon ongelooflijk goed viool spelen, tuurde de wereld af, eerst als wonderkind, daarna als jonge vrouw. Haar verhaal kwam abrupt tot een einde toen haar vliegtuig neerstortte op de Azoren. Linde Verjans, zelf ook violiste, besloot haar collega uit een ander tijdsgewricht te eren, en schreef een boek over haar, gezien door de ogen van zij die haar liefhadden: 'Ginette'.

Berlijn. Bruisend kruispunt van de geschiedenis en gehavend slachtoffer van het twee-zielen-in-één borst syndroom. Piet De Moor schreef een volledig geüpdate versie van zijn boek 'Berlijn, leven in een gespleten stad'. Van het chaotische einde van de Weimarrepubliek, via de letterlijk tweedeling in de DDR-tijd, tot de recente opkomst van systeemontwrichtende radicale krachten.

Tussen 1992 en 1995 speelde zich, op een dag rijden van hier, een van de grootste tragedies van de 20ste eeuw af: de oorlog in ex-Joegoslavië. Mensen die een paar maanden voordien nog met elkaar op kantoor zaten, samen naar de sportclub gingen of op familiefeesten een glas dronken, stonden mekaar op de meest gruwelijke manier naar het leven. Harald Hauben maakte samen met zijn collega's van De Chinezen een docureeks over hoe het nu met enkele van die mensen gaat: 'Terug naar Joegoslavië'.

Myriam Van Reeth, Gust Meeus en Frans Verelst waren inwoners van Ruisbroek in 1976. Ze vertellen over de overstroming. Koning Boudewijn kwam kijken. Frans Verelst durfde hem aan te spreken over de povere investeringen in de dijken. Dat zette véél in beweging en resulteerde in het Sigmaplan, dat oa via overstromingsgebieden meer ruimte geeft aan Schelde&zijrivieren. Hans De Preter van de Vlaamse Waterweg legt uit. En Annemie wil ook weten hoe làng we nog veilig zijn nu de zee blijft stijgen....

"Ik had weer last van mijn mom brain", zeggen jonge moeders al eens lachend als ze iets vergeten. Ze hebben vaak last van mist in hun hoofd tijdens de zwangerschap en in de postpartumperiode. Maar bestaat er echt zoiets als een moederbrein? En wat betekent dat dan? Dat onderzoekt neurolinguïst Elke De Witte in haar boek 'De moederbreinmythe - Waarom moeders en hun brein meer zorg verdienen'.

Foute diagnoses, meer onnodige medicatie, totaal ontkennen van ervaringen, het zijn maar een paar manieren waarop onze onze mentale gezondheidszorg faalt voor mensen van kleur. Hoe komt dat, en hoe kan het beter, daarover schreef psycholoog Ama Kissi het boek ‘Witte zorg, zwart leed'. Wat is de impact van racisme op de mentale gezondheid? Waarom is een therapieruimte niet neutraal? En hoe doorbreek je de witte norm in de geestelijke gezondheidszorg?

In 1945, kort na de val van het Derde Rijk, worden de belangrijkste nazi-kopstukken gearresteerd. De Amerikaanse psychiater Douglas Kelley krijgt de taak om te bepalen of ze toerekeningsvatbaar zijn om terecht te staan tijdens het proces van Neurenberg. Een van de gevangenen die hij moet beoordelen is Hermann Göring — charmant, manipulatief en gevaarlijk. Het machtsspel tussen die twee is het onderwerp van een film: 'Nuremberg'. Christophe Busch (Hannah Arendt Instituut) keek naar de film.

'Consent' is een woord dat je sinds het losbarsten van #MeToo vaker en vaker hoort. Maar het is geen nieuw woord en al helemaal geen nieuw begrip. Historici Chanelle Delameilleure en Jolien Gijbels stelden een boek samen dat ‘een vergeten geschiedenis van dwang en vrije wil' vertelt. Het gaat over onvrijwillige keizersnedes, over ‘geschaakt' worden, over adoptie,... en nog veel meer.

We komen van ver. Vrouwen hebben ooit niét mogen stemmen en hebben ooit niet mogen studeren, zelfs niet aan de Academie. De taak van vrouwen was kinderen baren en grootbrengen. Vrouwen die trouwden kwamen onder voogdij van hun man. Als een vrouw wél kunst wou maken, bleef ze niet zelden bewust ongehuwd en/of kinderloos. Dat was eind 19e, begin 20e eeuw. Intussen zijn we een eind in de 21ste eeuw. Hoe staat het nu met de gelijkheid van man en vrouw in de kunstenaarswereld?

Daan Van Brusselen is kinderarts in ZAS-Antwerpen. Hij werkte ook voor AZG in oa Mexico, Pakistan, Haiti en Congo. Overal stelt hij vast dat kinderen ziek worden als ze moeten opgroeien in een vervuilde omgeving. Hij zocht en vond oorzakelijke verbanden. Ook in Vlaanderen; RSV is réchtstreeks te relateren aan het aantal auto's in je buurt. Kleine ingrepen zijn dus belangrijk. Kleine acties ook. Kathy Lindekens las zijn boek. En we praten niet alleen over kinderen, ook mét Ferre Van Steenbergen

Annemie Peeters praat met Liesbeth Vander Elst en Heidi Lenaerts over de 'onzichtbare' ziekten waar ze mee te kampen hebben. Over hoe ze allebei, dapper en wel, een manier (proberen te) vinden om (zo) gelukkig (mogelijk) door het leven te gaan. Over de vraag of dat wel allemaal van hén moet afhangen. Over onbegrip. En over onze maatschappij die wel zégt te streven naar inclusiviteit, maar die 'normaal' als norm blijft hanteren.

In een wereld die versnelt, is wachten een daad. Geen passiviteit, maar een bewuste vorm van leven. 'Wachten. Een levenshouding', het nieuwe boek van Dirk De Wachter, is een neerslag van ideeën, gevoelens en verhalen over het wachten en de vele betekenissen die erbij horen: in ziekte, rouw, je carrière, de liefde en het geloof. Over niet kunnen wachten, leren wachten en wachten zonder verwachting. En ook over Bernard Dewulf, Charles Bukowski en Leonard Cohen.

Er zijn weinig zaken in een rechtbank die de gemoederen zo beroeren als een zedenzaak. De meningen zijn sneller gevormd dan de vonnissen gelezen en het stigma dat rond daders hangt is voor altijd. Met 'U bent de eerste aan wie ik dit vertel' schreef advocate Sanne De Clerck een genuanceerd boek over de achterkant van zedenzaken. 'Ze zijn zelden luid. Ze spelen zich af in beslotenheid, tussen mensen die elkaar ooit vertrouwden, of dachten te kunnen vertrouwen.'

Niels Boutsen, beter bekend als Stoomboot, werkte twee jaar als muzikant in De Rotonda, een opvang- en begeleidingscentrum voor tienermeisjes in Leuven. Hij spoelde er aan zonder voorkennis, ervaring of opleiding. Net daarom waren de bewoners bereid om hem te vertrouwen. Ze schoven naast hem aan achter de piano en schreven samen liedjes. Nu is er een voorstelling, cd en podcast: 'Was ik maar een muis'. Samen met Luc Deneffe van zorgnetwerk De Wissel praat hij over dit waardevolle project.

Van bakkerszoon tot filmster: het is het verhaal van acteur Anthony Hopkins neergeschreven in zijn mémoires, 'We Did Ok Kid'. Het verhaal achter zijn iconische rollen, de relatie met zijn vader en zijn worsteling met de drank. Filmdocent Anke Brouwers las het boek.

We zijn intussen al gewend geraakt aan berichten over de terugkeer van de wolf. Al blijft die in sommige streken veel beroering veroorzaken. Filmmaker Ruud De Keyser bekeek de kwestie door de ogen van één van de prooien van de wolf, het schaap. Omdat wij vanop schaapshoogte misschien anders naar natuur en cultuur kijken. De documentaire ‘Schaap' is nu te zien op VRT Max.

Op een keer gaan je ouders dood. Dan moet er iéts met het huis gebeuren; je kan het niet leeg laten staan. Dat voornemen is duidelijk, de uitvoering een ànder paar mouwen. Want hoe verdeel je waardevolle dingen onder broers en zussen? Hoe weeg je 'emotionéle' waarden tegen elkaar af? Welke verhalen schuilen er achter al die voorwerpen? En hoe neem je afscheid van een deel van je leven? Stijn Meuris stond er een tijd geleden voor. Gerbrand Bakker schreef er een ontroerend boek over.

De duivel leeft en is onder ons. Soms neemt hij bezit van iemand van ons. En dan zit er maar één ding op. Bel de exorcist en laat die de duivel uitdrijven. Dat kan even duren en er zal wijwater vloeien, maar uiteindelijk overwint het goede het kwaad zoals in een degelijke Hollywoodfilm. Maar het gaat hier niet over film, wel over het boek 'Uitdrijven, een beknopte geschiedenis van het exorcisme' van historicus Kristof Smeyers. Dat exorcisme blijkt terug van nooit weggeweest.

Met bijna 40 jaar buitenlandervaring op de teller is Frank Westerman een echte kapitein Zeldenthuis. In zijn nieuwe boek 'Hotel De Wereld' bundelt hij een aantal van die reizen, reportages en onderzoeken met als rode draad: waarom doen Europese landen eigenlijk aan ontwikkelingssamenwerking en wat vinden de mensen op het terrein ervan? Maar toch ook: wat doet het met Frank Westerman zelf? Eerste halte: Hotel De Wereld, in Wageningen, Suriname.

De 20ste eeuw was een duistere eeuw, waarin het kwaad zich wereldwijd te buiten ging aan onnoemelijke wreedheden. Hannah Arendt schreef daar al het boek 'Men in Dark Times' over en filosofe Alicja Gescinska zet daar nu een eigen boek tegenover: 'Vrouwen in duistere tijden'. Daarin tien portretten van vrouwelijke denkers die het kwaad recht in de ogen hebben gekeken en hun rug recht hebben gehouden. Zoals Hannah Arendt, maar ook Martha Gellhorn en Judith Shklar.

Robbe De Hert zei over dandy, dichter, filmmaker Patrick Conrad: "Schat, uwen beste film is uw eigen leven”. Kan kloppen want volgens de legende is hij van adellijke afkomst, was zijn grootvader lijfarts van een maharadja en reed zijn moeder met een Rolls-Royce. Sowieso is zijn leven turbulent, zijn werk veelzijdig. Manu van der Aa probeert feit van fictie te onderscheiden in de biografie 'Patrick Conrad, leven, liefdes en werken van een Pink Poet'. Zijn onderwerp is onze gast: Patrick Conrad.

Kijk je uit naar/op tegen de komende familiefeesten? Tel je af? Schuif je aan met lange tanden, of helemaal niét, omdat je definitief gebroken hebt met jouw familie? Kàn dat wel, een bloedband definitief verbreken? Lucht breken op, of blijven mensen onmacht, wrok en gemis voelen? Is breken soms de beste optie? En waarom is het (alsnog) een taboe? 'Het blijft toch je familie', zeggen mensen die het niet begrijpen. Zij zien alleen het topje van de ijsberg. Gespreksstof bij de komende feesten..

Joost Zwagerman liet bij zijn te vroege dood in september 2015 een groot oeuvre na, maar ook veel vragen over zijn leven en zijn alom verbijstering wekkende zelfgekozen dood. Wie was hij als man, zoon, vader, minnaar, vriend, collega? Wie was de schrijver Joost Zwagerman? Maria Vlaar zocht naar antwoorden in de biografie 'Zwaag'.

2018. De Belgische politie ontdekt een Iraanse sleeper cell die een aanslag voorbereidt op de Iraanse oppositie in ballingschap. Het duo lijkt een vluchtelingenkoppel, maar voert in werkelijkheid een missie uit voor het Iraanse regime. Zo begint de driedelige reeks 'De deal met Iran'. Het incident mondt namelijk uit in een diplomatiek steekspel met het leven van een onschuldige als inzet. Lennart Stuyck is een van de makers van de reeks.

AI, we hebben er de mond van vol, hebben al wel eens ChatGPT geprobeerd of gebruiken het zelfs intensief, maar we er zijn ook doodsbang van. Sommigen zien het als het logische gevolg van de industriële revolutie. Anderen zeggen dat die in het niets verdwijnt, in vergelijking met die steeds meer verbazing wekkende capriolen van AI. En dan zijn er nog de regelrechte doemdenkers. Techniekfilosoof Lode Lauwaert schreef met 'AI, wat niemand ons vertelt' een genuanceerd boek.

Jens Dendoncker is veel dingen: stand-up comedian, presentator, én grote fan van kunst. Die laatstgenoemde passie wil hij nu graag met het publiek delen. Hij trekt het land rond met een voorstelling over zijn favoriete kunsthistorische periode: de Romantiek. Verwacht geen grappen maar een 'spreekbeurt' over kunstenaars als Caspar David Friedrich en Eugène Delacroix en tragische figuren als de jonge Werther en Frankenstein. En hij vertelt waarom net die Romantiek met grote R hem zo aanspreekt.