Vroeg!

Vandaag herdenken we de februaristaking. Dit is het eerste en enige massale protest tijdens de Tweede Wereldoorlog tegen het afvoeren van de Joden. Wat ging er aan deze staking vooraf? Had de staking effect? En zijn er parallellen te trekken met de huidige politiek maatschappelijke ontwikkelingen in de wereld? Te gast: historicus Dennis Bos

"Lange leve de sjah" riepen demonstranten afgelopen weekend in verschillende Iraanse steden. Voor het eerst in weken vonden in het land weer demonstraties tegen het regime plaats. Tegelijkertijd voeren Iran en de Verenigde Staten in Oman gesprekken over nucleaire activiteiten. Hoe is het nu in Iran, en hoe is anders is de situatie sinds het begin van de protesten in januari? Te gast: Matin Abbasi, PvdA-gemeenteraadslid in Haarlem, en geboren in Iran.

Hoewel het voor veel mensen nog ver weg lijkt, en het vaak ook ondersgeneeuwd wordt door landelijke politiek, zijn de gemeenteraadsverkiezingen belangrijker dan gedacht wordt. Daarom hoor je bij Vroeg! de aankomende 4 weken elke maandag een uitzending gewijd aan het belang van de lokale politiek. Want welke onderwerpen horen bij uitstek bij de lokale politiek, en wat maakt het zo belangrijk? Vandaag trappen we de serie af, met niemand minder dan John Bijl, directeur van het Periklesinstituut! 

In Hongarije maakt regeringspartij Fidesz vandaag officieel de premierskandidaat bekend. Veel spanning is er niet: Viktor Orbán is de enige verkiesbare kandidaat.  Op 12 april kiest Hongarije een nieuw parlement. De partij van Viktor Orbán, Fidesz, regeert al zestien jaar vrijwel zonder zorgen. Maar de oppositie groeit, met rivaal Péter Magyar die corruptie wil aanpakken, de economie wil hervormen en de band met de EU wil herstellen. Orbán zet ondertussen in op nationalisme en warme banden met het Kremlin.  Magyar spreekt van afbraak van de democratie, Orban van vernieuwing en eenheid. Te gast: Huub Bellemakers, Hongarije-kenner. 

'Marty Supreme', een film met Gen Z-superster Timothée Chalamet, die vandaag in Nederland in premiere gaat kende een unieke aanloop. En als je dus denkt: 'Hey, van deze nieuwe film heb ik helemaal geen posters of reclames voorbij zien komen', dat klopt! Deze film heeft z'n promotiecampagne namelijk heel onconventioneel aangepakt, en met succes! De filmindustrie heeft het nodig, zeker met concurrentie van de streamingdiensten en je telefoon, om mensen toch naar de zalen te trekken... Marketing doet er toe, maar wat is een goeie strategie en hoe deed men dat eigenlijk in het verleden? Te gast: filmjournalist en criticus Hugo Emmerzael!

In Genève zaten Oekraïne en Rusland gisteren opnieuw aan tafel. De Verenigde Staten trad op als bemiddelaar, maar financiële steun blijft uit. Is dit een stap richting vrede of zal Oekraine moeten kijken naar het inleveren van grondgebied aan Rusland?  Te gast: Nicolaas Kraft van Ermel-Nijland, Oekraïne-kenner en docent geschiedenis aan de Rijksuniversiteit Groningen

America's Next Top Model, een tv programma wat in de zeroes op nogal prominent aanwezig was. Miljoenen kijkers wereldwijd keken hoe jonge deelnemers hun kans probeerde te grijpen om super model te worden. Onder leiding van Tyra Banks, werd in de vorm van een afvalrace(zeker ook lichamelijk) een winnaar gekozen. Het originele doel was volgens Tyra zelf om deuren open te trappen binnen de mode wereld, om zo schoonheidsidealen te veranderen. Hoe pakte dat uit? En ten kosten van wie ging dat eigenlijk? Wat zegt de populariteit van zo'n programma over de kijker, de systemen, de mode- en de tv wereld? Te gast: Janice Deul, mode activist en opinie schrijver. 

Twee weken geleden werd in de rechtbank in Den Haag de evacuatie van drie Palestijnen met een geldig visum voor Nederland besproken. De Palestijnen, met geldig visum, willen hulp van Buitenlandse Zaken bij hun evacuatie, maar Nederland weigert. Vandaag volgt de uitspraak in deze zaak. Waarom wil Nederland mensen met een verblijfsvergunning niet helpen, hoe ziet deze zaak eruit, en schept deze uitspraak een precedent? Bij mij in de studio, migratieadvocaat Lotte van Diepen. En aan de telefoon, advocaat Emiel de Bruijne met Palestijnse achtergrond. 

De eerste week van de Olympische Winterspelen in Milaan zit erop. En naast alle emoties op het toernooi beïnvloedt het evenement ook de rest van de Italiaanse bevolking. Er vonden dit weekend protesten plaats in Milaan: Waarom is er zoveel geld voor de Spelen, maar niet voor de jongeren die geen baan krijgen? Premier Giorgi Meloni reageerde fel op het protest en noemde de demonstranten zelfs “vijanden van Italië”. Waar komt deze felle reactie vandaan, wat betekenen deze spelen voor de Italianen en hoe gaat het anno 2026 met regering Meloni? Te gast is Raphael Hunsucker, classicus en Italië kenner. 

Nog altijd wordt bij de grootste carnavalsverenigingen de meest prominente rollen vervuld door mannen. Een traditie waar volgens feministisch collectief Aangenaam verandering in mag komen. Met een symbolische vacature doen zij een oproep aan iedereen die Prins carnaval wil worden: waarom kan een vrouw of non-binair persoon geen prins zijn? Wat maakt dat de vraag naar verandering zoveel weerstand oproept? Met als hoofdvraag: 'mogen wij meedoen'? Te gast:Nanet Hazebosch en Crissy Fila, oprichters van feministisch collectief Aangenaam

Terbeschikkingstelling kan de rechter opleggen als een zeer ernstig misdrijf is gepleegd door iemand met een psychische stoornis. Dit is om de samenleving, maar ook om de pleger zelf tegen zichzelf, te beschermen en om een passende behandeling te fasciliteren. Maar het tbs-stelsel in Nederland loopt vast. Dat is de conclusie die verschillende advocaten en rechters trekken. Rechters Frank Hovens en Jos van Mulbregt spreken in het Nederlandse Juristenblad zelfs van een "Code gitzwart". Maar hoe is dit systeem, dat uniek is in de wereld, zo vastgelopen? En wat gaat er precies mis? Te gast: tbs-advocaat en voorzitter van de vereniging tbs-advocaten, Judith Serrarens.

Sinds 1985 mogen langdurig in Nederland verblijvende migranten zonder Nederlandse nationaliteit stemmen en zich verkiesbaar stellen bij gemeenteraadsverkiezingen. Een ijkpunt in de geschiedenis van de Nederlandse democratie, en een belangrijk moment in de politieke en maatschappelijke erkenning van migranten.  Veertig jaar na de invoering van het lokaal kiesrecht voor niet-Nederlandse inwoners maken wetenschappers en politici met een migratieachtergrond de balans op. Te gast: onderzoeker Zeki Arslan

Vorige week werd het regeerakkoord 'Aan de slag', gepresentered. Het stof is neergedaald, de grote lijnen liggen op tafel en het eerste debat met de coalitiepartijen is achter de rug. Maar laten we dieper op 1 onderwerp inzoomen, en nee deze keer geen zorg, defensie of onderwijs. Maar een onderwerp waar we niet zoveel van horen, maar wel noodzakelijk is: namelijk water. Want juist als het gaat om ons water en onze dijken, zijn langetermijnplannen onwijs belangrijk. Wat zijn de plannen van de nieuwe regering en zijn die toereikend? Te gast is Bea de Buisonjé - lid van het dagelijks bestuur én 2e loco-dijkgraaf bij Waterschap Amstel, Gooi en Vecht. 

Vandaag moet de Nederlandse regering zich in Genève bij het toezichthoudende VN-comité van het VN-Vrouwenverdrag verantwoorden. Nederland moet laten zien hoe zij de discriminatie van vrouwen tegengaan. Het Netwerk VN-Vrouwenverdrag, waar tientallen vrouwenorganisaties onder vallen, is kritisch op Nederland. Te gast: Petra Snelders en Janna Visser van Netwerk VN-Vrouwenverdrag! 

De goudprijs stond op een historisch hoogtepunt, maar bereikt nu een diep dal, beleggers zijn bang voor een cryptocrash én voor een cryptowinter. En ondertussen trekt een nieuwe AI-ontwikkeling de aandelen van grote techbedrijven omlaag.  Ja, dat is zomaar een greep uit artikelen die economisch nieuws verslaan, maar snappen we wel altijd wat het economisch nieuws inhoudt? Want wat betekent een dalende goudprijs en een cryptocrash voor jou? Over hoe je het beste economisch en financieel nieuws moet lezen, gaan we vandaag op college bij beursredacteur bij BNR, Jochem Visser.

Deze week startte in de VS de voorbereidende zitting in de zaak tegen Tyler Robinson, de verdachte van de moord op de radicaal-rechtse Amerikaanse activist Charlie Kirk. De moord houdt het land al maanden in zijn greep en Amerikanen lijken recht tegenover elkaar te staan. Maar hoeveel aandacht is er voor de zaak, nu lijkt alsof alle media-aandacht in de VS uitgaat naar de aanhoudende protesten tegen deportatiepolitie ICE, door critici het privéleger van Trump genoemd? Te gast: journalist Elian Yahye.

Een separatist die het land bij elkaar moet houden. Onmogelijk zou je denken, maar toch lijkt de Belgische premier Bart de Wever tot nu toe redelijk te slagen in deze opdracht. Wie is deze man die zijn eigen politieke paradoxen zo goed kan verkopen? Welke uitdagingen staan hem en zijn coalitie nog te wachten? En hoe werkt dat eigenlijk: politiek in België? Te gast: professor politieke wetenschappen aan de Vrije Universiteit Brussel en columnist voor De Morgen, Dave Sinardet.

Vorige week sprak bondskanselier Friedrich Merz de Bondsdag al toe, en vandaag geeft hij een toespraak bij de nieuwjaarsreceptie van de Duitse Beurs in Frankfurt. Met welke woorden gaat hij het jaar daar openen? Tijd om weer een blik op onze oosterburen te werpen. Te gast is Ewout van der Knaap, hoogleraar Duitstalige literatuur en cultuur aan de Universiteit Utrecht.

Met 66 zetels in De Tweede Kamer en 22 zetels in De Eerste Kamer komen ze heel wat mandaat te kort, maar toch lijkt er opluchting te zijn in Den Haag nu er officieel een coalitieakkoord gesloten is tussen CDA, D66 en VVD. Over de risico's en de mogelijkheden van dit akkoord ga ik vandaag in gesprek met Rachelle Smook, voorzitter van de Jonge Democraten, Friso van Gruijthuijsen voorzitter van de JOVD, de Jongerenorganisatie van de VVD, en Joanne Sloof voorzitter van het CDJA.

Wat meer zon, weinig wind, minder neerslag. Klinkt als een mooie zomerdag, maar het zijn een paar highlights uit het vandaag verschenen Staat van het Klimaat-rapport van het KNMI. In het verslag staat hoe het weer in Nederland zich het afgelopen jaar heeft gedragen. Wat valt er op aan de uitkomsten? En welke weersverschijnselen hebben te maken met klimaatverandering? En welke niet? 

Afgelopen maandag vond de Noordzeetop plaats in Hamburg. De Noordzeelanden, waaronder Nederland, Duitsland en Noorwegen, kwamen samen om doelen te stellen voor onder andere de windenergie op deze zee. Maar, zijn die gestelde doelen eigenlijk wel haalbaar, en hoe is het nu gesteld met ons windenergielandschap? We praten erover met Maarten van Andel, chemicus, auteur en adviseur in de energietransitie.

Al 18 jaar willen de EU en India een handelsovereenkomst bereiken. Maar nog nooit was een deal zo dichtbij als vandaag, tijdens een bijeenkomst tussen de twee. Vandaag, in het Indiase New Delhi vindt een topbijeenkomst plaats waar de EU en India hun handtekening gaan zetten onder de ‘moeder van alle deals', als we de Indiase handelsminister Piyush Goyal mogen geloven. Hoe ziet die deal eruit, en waarom is die zo belangrijk? Te gast: Tristan Kohl, universitair hoofddocent Internationale economie aan de Rijksuniversiteit Groningen en schrijver van het boek Handel als wapen.

Looksmaxxing, een trend die al enige tijd bestaat, heeft nu ook zijn weg naar social media gevonden. Het is een trend waarin jonge mannen uitleggen hoe je met behulp van bijvoorbeeld het maken van kleine breuken of kneuzingen in je kaakbot, hét schoonheidsideaal kan nastreven. Waar komt deze trend vandaan, wat betekent die term nou precies en als dit echt een probleem is, hoe lossen we het dan op? Te gast: Joey Scheufler, social media expert, lid van de Reclame Code Commissie en werkt aan een tegengeluid voor deze trend. a

Wat is de meerwaarde van de kleine theaters in Nederland. Met wie kunnen we dat beter bespreken dan met de genomineerden voor de 'VVTP Theater van het Jaarprijs' in de categorie kleine theaters. Deze prijs wordt aanstaande maandag uitgereikt . Drie van de vijf genomineerden zitten bij mij aan tafel: Directeur Anastasia van der Lugt van het FulcoTheater,  directeur Hanno Tomassen van Podium Hoge Woerd en directeur Arjen Berendse vanTheater aan de Slinger.

In alle geopolitieke chaos is het soms moeilijk de focus te bewaren. En juist daarom hebben we het vandaag opnieuw weer over Gaza. Want hoe gaat het met de Gazanen? Welke hulp komt wel of juist niet het gebied in? En wat als er ooit vrede komt: waar zijn de Gazanen dan bij gebaat? Jan praat erover met Wouter Booij, woordvoerder bij Unicef! 

Vorige week werd nieuw onderzoek gepubliceerd over obstetrisch racisme in Nederland en vandaag zit één van de onderzoekers bij ons in de studio: verloskundige en wetenschapper Bahareh Goodarzi! Ik ga met haar in gesprek over haar onderzoek, verloskundige zorg in Nederland en hoe we racisme in dit werkveld systematisch kunnen aanpakken.

Een einde aan de bio-industrie! Dat is het doel van Wakker Dier en daarom dienen ze vandaag hun petitie in aan de Tweede Kamer. Maar hoe is deze industrie ingericht en zijn er binnen de bio-industrie ook andere manieren om dierenwelzijn te stimuleren? We praten erover met Ruud Zanders, hij komt uit de pluimveehouderij en is mede-oprichter van Kipster. Goedemorgen!

Als we de cijfers moeten geloven hebben jongeren het zwaar. Heel zwaar. Maar gaat het echt zo slecht met de mentale gezondheid van jongeren als het soms lijkt? En zo ja, hoe lossen we deze epidemie aan mentale klachten dan op?   Jan praat erover met Levi van Dam, orthopedagoog en bijzonder hoogleraar Veerkrachtig Opgroeien aan de Universiteit van Amsterdam!

Overvolle ziekenhuizen en mortuaria, moeders die knielen bij zwarte lijkzakken. Het zijn beelden die deze week naar buiten kwamen van de situatie in Iran. Het is dankzij de internetblokkade moeilijk om een goed beeld te krijgen van de situatie in Iran, maar de geluiden die er naar buitenkomen zijn schokkend.  Hoe gaan de demonstraties zich verder ontwikkelen en hoe gaat de toekomst van Iran eruitzien? Jan bespreekt het met scenarist-regisseur Parham Rahimzadeh en Gemeenteraadslid voor de PVDA in Haarlem, Matin Abbasi, beide geboren in Iran.

Ze hielpen vluchtelingen uit het water, gaven droge kleren, redden levens. En nu riskeren ze twintig jaar cel. Wie zijn ‘The 24 of Lesbos' — en waarom staat Nederlander Pieter Wittenberg opnieuw voor de rechter? Journalist Ingeborg Beugel, al jarenlang correspondent in Griekenland volgt de zaak op de voet en is nu dan ook op Lesbos. 

Morgen is het vijf jaar geleden dat kabinet-Rutte III viel over het toeslagenschandaal. Op het eerste gezicht lijkt het erop dat de betrokken politici daarmee verantwoordelijkheid namen voor het falende beleid waarvan duizenden burgers slachtoffer werden. Maar in hoeverre is die verantwoordelijkheid daadwerkelijk genomen? Hoe staat het met de beloofde structurele veranderingen? En zijn alle gedupeerden inmiddels gecompenseerd? We praten erover met oud-politicus Renske Leijten. Over het toeslagenschandaal schreef ze een boek: 'Leuker kunnen we het niet maken'.

Het stoppen van deze samenwerkingen past in een grotere strategie van Trump. Al eerder besloot Trump zich terug te trekken uit de World Health Organisation. Met het terugtrekken van de VS slonk het budget van de WHO met 20%. Een gat dat niet zomaar op te vullen is door andere deelnemende landen. Hoe groot zijn de gevolgen van het terugtrekken van de VS in deze VN-organisaties en hoeveel invloed heeft deze beslissing op de internationale rechtsorde? We gaan er vandaag uitgebreid over praten met Eerste kamerlid buitenlandse zaken, ontwikkelingssamenwerking en Europese zaken Farah Karimi.

Dat de Hong Kongse mediamagnaat Jimmy Lai veroordeeld gaat worden staat vast, maar vanaf vandaag wordt bepaald hoe hoog deze straf zal zijn. Wie is deze Hongkongse vrijheidstrijder, wat betekent de uitspraak voor de persvrijheid in Hongkong en is er nog iets over van het ooit zo liberale stukje Azië dat steeds meer onder het machtige China lijkt te vallen? Jan praat erover met Casper Wits, China-expert van de Universiteit Leiden!

Meer verdienen, minder werkdruk en je eigen uren kunnen bepalen. Veel mensen die werkzaam zijn in de zorg en onderwijs kiezen ervoor dit te doen als zelfstandige. Door de personeelstekorten in deze sectoren lijken zelfstandigen een sterke positie te hebben, maar de zzp-wet kan hier verandering in brengen.  De zzp-wet zou in 2025 voor het eerst worden gehandhaafd maar dit is weer met een jaar uitgesteld. Hoe zit het met de handhaving van schijnzelfstandigen in deze sectoren en wat voor invloed hebben de grote hoeveelheden zzp'ers eigenlijk op de zorg en het onderwijs?  Jan bespreekt het vandaag met Niels van der Neut, universitair docent arbeidsrecht op de UVA en specialist op het zzp-dossier!

Het mag duidelijk zijn dat het voor ons allemaal belangrijk is om te bewegen, maar hoe zorg je ervoor dat iedereen die dit wil op een veilige en toegankelijke manier kan sporten? En wat is dat eigenlijk: een inclusieve sportwereld? We praten erover met Jasmijn Holla, lector van het lectoraat Kracht van Sport en Bewegen bij Inholland! Goedemorgen!

De allereerste top EU-Jordanië vindt vandaag plaatst. President von der Leyen en voorzitter Costa Koning Abdullah II gaan met elkaar in gesprek over het strategisch partnerschap tussen de EU en Jordanië. Jordanië is het stabiele land in een onrustige regio. Het land dient al vele jaren als gastheer voor miljoenen vluchtelingen en is daarmee een belangrijke speler in het geo-politieke landschap. Wat maakt Jordanië tot deze stabiele baken in het Midden-Oosten en is dit nog altijd een passende titel voor deze monarchie die steeds meer onder spanning lijkt te staan? We bespreken het vandaag met Joas Wagemakers universitair hoofddocent Islam en Arabisch aan de Universiteit Utrecht.

Het is vandaag precies vijf jaar geleden dat een groep geradicaliseerde Trump-fans en complotdenkers het Capitool bestormden. Het symbool voor de Amerikaanse democratie. En die democratie staat onder de inmiddels herkozen president Donald Trump onverminderd onder druk. Dit jubileum van de bestorming vindt plaats na het weekend waarin Amerika de macht overnam in Venezuela. Wat zegt dit over onze wereldorde, over Trump als leider en over de democratie in de Verenigde Staten. Een land dat dit jaar een onafhankelijkheid viert van 250 jaar, maar dat inmiddels op z'n grondvesten aan het trillen is. We praten erover met Manon Portos Minetti, Amerika-kenner en onderzoeker aan Universiteit Leiden!

Cuba leek lang, voor in elk geval de buitenstaanders, wel een levend filmdecor: oldtimers, gekleurde huizen, dikke sigaren en nachten vol rum en salsa. Maar dat romantische plaatje staat in schril contrast met de werkelijkheid van vandaag. Het toerisme ligt plat, de tekorten zijn ongekend en steeds meer mensen proberen het eiland te ontvluchten. Afgelopen zaterdag stond Cuba, als belangrijke bondgenoot van Venezuela, opeens weer midden in het nieuws. Tijdens een persconferentie over de Amerikaanse aanval op Venezuela, haalde president Trump en zijn minister van Buitenlandse zaken, Rubio, fel uit naar Havana. Met mijn gast, de Cubaanse filmmaker Yuribert Capetillo Hardy, zetten we het komende uur de schijnwerpers op Cuba en proberen we te doorgronden wat er daar allemaal speelt.

Deze maand is het een jaar geleden dat de politie een nieuwe eenheid introduceerde: politie-eenheid Landelijke Opsporing en Interventies. Dat klinkt aardig droog, tikkie saai. Maar dit team werd opgezet om onder andere spionage beter aan te kunnen pakken en daarop te kunnen handhaven. De vraag is: is dat gelukt? En dat is niet het enige. Ter versterking daarvan werd afgelopen voorjaar een nieuwe wet aangenomen om modernere vormen van spionage te kunnen bestraffen. De vraag is: wat heeft deze nieuwe wet ons tot zo ver gebracht? Jan praat erover met Rowin Jansen, universitair docent rechtswetenschap aan de Radboud Universiteit Nijmegen!

In mei van dit jaar kondigde Warren Buffett tijdens de jaarlijkse aandeelhoudersvergadering van investeringsfonds Berkshire Hathaway zijn aftreden aan. Na zestig jaar zet het inmiddels 95-jarige ‘orakel van Omaha' een stap terug. Geduld, waarde en begrip. Buffett stond bekend om zijn stabiele beleggingsstijl. Deze stijl maakte hem tot de meest succesvolle belegger ooit. Buffett wordt door veel mensen gezien als 'het morele kompas van de financiele wereld.' Wie was deze 'good billionaire' en waarom was hij zo succesvol?We bespreken het samen met beursredacteur Jochem Visser!

Het is een privilege en soms ook een last: onze zorgverzekering, zeker in deze tijd van het jaar. Tot en met 31 december kun je je zorgverzekering opzeggen, waarna je tot en met 31 januari de tijd hebt om een nieuwe verzekering af te sluiten. Maar hoe is ons zorgverzekeringsstelsel eigenlijk ontstaan? Waar moet je rekening mee houden als je besluit over te stappen? En hoe onderscheid je de mythes van de feiten? We praten erover met Marco Varkevisser, Hoogleraar Marktordening in de Gezondheidszorg! 

Hollywood leek in 2025 te vertrouwen op oude filmsuccessen en bracht nieuwe varianten uit van bijvoorbeeld Naked Gun, Mission Impossible, Superman en Bridget Jones. Maar er kwamen ook verrassende nieuwe films bij. In Vroeg staan we vandaag stil bij het filmjaar 2025. Dit doen we met popcultuurexpert Rabia Sitabi.