Vroeg!

Hoe houd je nou zo lang mogelijk dat gevoel van een eindeloze zomer vast? Het kijken van mooie films, het lezen van goede boeken of het bezoeken van een museum of theater draagt daar zeker aan bij. Daarom dompelen we ons deze week onder in al het moois dat cultuur ons te bieden heeft. En vandaag nemen we een duik in de theaterwereld. Wat maakt een geslaagd theaterbezoek? En willen we onszelf nog wel laten verrassen? We praten erover met Cees Debets, voormalig directeur van Het Nationale Theater, en met John de Weerd, huidig directeur van het Nationale Theater. 

De afgelopen week in Vroeg was er ruimte voor vergeten geschiedenis. Verhalen die niet vaak aan het licht komen, verhalen waarvan de gemiddelde Nederlander het even moet googlen. En vandaag staat de vergeten geschiedenis van de autoloze zondagen in Nederland centraal. Want waar een hele hoop Nederlander de autoloze zondagen van de jaren 70 nog scherp op hun netvlies hebben, is er een grote autoloze geschiedenis waar we het eigenlijk nooit meer over hebben. Een stukje geschiedenis dat ons een hoop kan vertellen over thema's als milieubeleid, oliecrisis en de tijd waarin we nu leven. We praten erover met historicus Peter van Dam.

Deze week in Vroeg is er ruimte voor vergeten geschiedenis. Verhalen die niet vaak aan het licht komen, verhalen waarvan de gemiddelde Nederlander het even moet googlen. En vandaag nemen we een duik in de vergeten geschiedenis van LHBTI'ers.  Dat doen we samen met historici en schrijvers van het boek 'Verzetsvrouwen', Agnes Cremers en Mark Bergsma. Want queergeschiedenis wordt nog vaak over het hoofd gezien. Daarom duiken we vandaag met hen in de verhalen van twee queer-personen uit de Nederlandse geschiedenis: Hellun Zelluf en Koos Schrerardus.

De komende week in Vroeg is er ruimte voor vergeten geschiedenis. Verhalen die niet vaak aan het licht komen, verhalen waarvan de gemiddelde Nederlander het even moet googlen. En vandaag staat de vergeten geschiedenis van de slavenopstand in Berbice centraal. Want deze opstand is ontzettend goed gedocumenteerd, maar toch weten veel mensen niet van dit stukje koloniale geschiedenis. Wat is er precies gebeurd, waarom weten we hier zo weinig van en wat kunnen we hiervan leren? Te gast: historicus Marjoleine Kars

De komende week in Vroeg is er ruimte voor verborgen geschiedenis. Verhalen die niet vaak aan het licht komen, verhalen waarvan de gemiddelde Nederlander het even moet googlen. En vandaag staat de vergeten geschiedenis van de Hindoestaanse contractarbeiders centraal. Want waarom worden sommige migrantengroepen vol in de spotlight gezet en tot zondebonk gemaakt, en lijken andere groepen vergeten te worden? Te gast: Ragna Indra Heidweiller, journalist en schrijver van 'Wij zijn hier door jullie'. Kijktip van Ragna: Wan Pipel van Pim de la Parra

De komende week in Vroeg is er ruimte voor vergeten geschiedenis. Verhalen die niet vaak aan het licht komen, verhalen waarvan de gemiddelde Nederlander het verhaal waarschijnlijk had moeten opzoeken. En we beginnen vandaag met de vergeten geschiedenis van Moresnet. Een stukje land van nog geen vier vierkante kilometer, een voormalig roversnest en smokkelparadijs, wat nergens bij hoorde en waar om geruzied werd. Te gast: schrijver en journalist Philip Dröge.

Vandaag is alweer de laatste dag waarin wij hier bij Vroeg! aandacht besteden aan politieke stromingen. Van links tot rechts, progressief tot conservatief: we gaan alle assen langs. En misschien heeft de oplettende luisteraar deze stroming al gemist, maar vandaag is het liberalisme aan de beurt. En zeg je liberalisme, dan is de kans groot dat je aan de VVD of D66 denkt. Maar waar komt liberalisme vandaan, hoe heeft het zich ontwikkeld en hoe zien we de liberale waarden terug in de politieke partijen? Op al deze vragen en meer zoek ik deze ochtend een antwoord. En dat doet ik niet alleen, maar met de aanstaande voorzitter van de JOVD Bennie Neplenbroek en met Daniël Schut, hoofdredacteur bij de van Mierloo stichting, het wetenschappelijke bureau van de D66.

Deze week in Vroeg! aandacht voor politieke stromingen. Van links tot rechts, progressief tot conservatief: we gaan alle assen langs. Vandaag zijn de christendemocraten aan de beurt. En zeg je christendemocratie, dan is de kans groot dat je aan CDA denkt. Met iconen als Van Agt, Lubbers en Balkenende.  Al vanaf de begindagen van het CDA in 1980 heeft de partij een prominente rol gespeeld in Politiek Den Haag. Zo waren ze bijna 20 jaar lang de hofleverancier van Nederlandse premiers. Het was al te lezen in de Bijbel: vette jaren wisselen zich af met magere jaren. Het CDA heeft het door de jaren heen niet altijd makkelijk gehad. Deze ochtend spreekt Jan met CDA'er en historicus, Renate Wijmenga en met Auke van Eijsden, politiek journalist bij Trouw. 

De komende week in Vroeg! is er aandacht voor politieke stromingen. Van links tot rechts, progressief tot conservatief: we gaan alle assen langs. Vandaag zijn de sociaaldemocraten aan de beurt. En zeg je sociaaldemocratie, dan is de kans groot dat je aan de PvdA denkt. Maar waar komt de sociaaldemocratie vandaan, hoe heeft het zich ontwikkeld en hoe zien we de sociaaldemocratische waarden nog terug in PRO, de fusie tussen PvdA en GroenLinks? Te gast: PRO-parlementslid Marjolein Moorman en Coen van de Ven, politiek journalist bij De Groene Amsterdammer.

De komende week in Vroeg! is er aandacht voor politieke stromingen. Van links tot rechts, progressief tot conservatief: we gaan alle assen langs. Vandaag zijn onze religieuze partijen aan de beurt: de ChristenUnie en de SGP. De partijen delen gezamelijke doelen, maar de verschillen zijn wezenlijk. Te gast: Trineke Palm, directeur van het wetenschappelijk instituut van de ChristenUnie, en Ilse Brandemann, politiek journalist van het Nederlands Dagblad. 

We zitten midden in de zomervakantie, en niet alleen op de scholen maar ook in politiek Den Haag is geen kip te bekennen. Wij bij Vroeg! vinden het zomerreces dé perfecte tijd om de politieke diepte in te duiken en gaan de Nederlandse politieke stromingen ontleden: wat is hun onderliggende ideologie? Wat typeert onze politieke stromingen eigenlijk? En wat is hun geschiedenis? Vandaag: socialisme met historicus Dennis Bos.

Deze ochtend gaan we in gesprek met socioloog en ervaringsdeskundige Karlijn Roex en schrijver van het boek In verwarde staat. We spreken met haar over hoe haar persoonlijke ervaringen haar kritische blik op het debat over verwardheid en onbegrepen gedrag hebben gevormd. Hoe komt het dat mensen met 'verward gedrag' steeds vaker als een maatschappelijk probleem worden gezien? Wat is dan eigenlijk normaal gedrag en wie bepaalt dat? En kunnen we het begrip 'verward' eigenlijk wel los zien van de maatschappij waarin we leven? Het is grote en ingewikkelde thematiek voor op de vroege ochtend. Maar we gaan het samen met Karlijn Roex proberen een beetje te ontwarren.

Het is warm buiten. Vooral steden hebben het daar vaak lastig mee. Te weinig groen, planten die de hitte en droogte niet aankunnen en steeds meer versteende plekken waar warmte blijft hangen. Maar groen in de stad is niet alleen belangrijk omdat het er mooi uitziet. Planten kunnen helpen bij verkoeling, zorgen voor ontspanning en spelen een belangrijke rol in hoe leefbaar onze steden zijn. Maar hoe zorgen we ervoor dat het groen dat we aanleggen ook echt werkt? Daar heeft Jan het vandaag over met ecoloog Jill den Boer. Zij onderzoekt hoe natuur in de stad omgaat met droogte en welke planten het beste bestand zijn tegen de omstandigheden in een stedelijke omgeving. 

Bieke Jongejan timmert muzikaal hard aan de weg. Een jaar na het verschijnen van haar debuut-EP RUMENS verscheen daar dit jaar daar het vervolg van: ABDOMENS. Voordat haar artiestenbestaan een vlucht nam, bewandelde Bieke een heel andere route. Ze werkte als verpleegkundige in de specialistische GGZ. En wat ze daar leerde, over haar cliënten, de zorg en haar zelf, draagt ze nog steeds mee in haar kunst.

Vinije Haabo groeide op in Pikin Slee, diep in het Surinaamse binnenland. Hij groeide op met de de natuur als leermeester. Later bracht zijn zoektocht naar kennis hem naar Paramaribo en uiteindelijk naar Nederland, waar hij ging studeren in Leiden. Maar die reis betekende ook een confrontatie tussen verschillende werelden: tussen het leven in het bos en de stad, tussen de Saramakaanse cultuur en de Nederlandse samenleving.

Don Sno is GLORY-kickbokser, vorig jaar in juni werd hij door door Combat Press gerangschikt als de zevende beste lichtgewicht kickbokser ter wereld. Succesvol in de sport dus, maar dat succes was niet vanzelfsprekend.  Don is kind van een toeslagenouder, en de gevolgen daarvan werkten nog jarenlang door in het leven van zijn familie. Wat doet dit als kind met je, en hoe speelt dit jaren later nog steeds een rol in zijn leven?

Muzikant Sem Jansen stond jarenlang op het podium als Britt, maar uiteindelijk besloot hij verder te gaan als Sem. Een keuze die niet alleen betekende dat hij zichzelf opnieuw moest leren kennen, maar ook dat hij misschien iets heel dierbaars zou verliezen: zijn stem. Want hoe ga je verder als muzikant wanneer juist datgene waarmee je je verhaal vertelt ineens onzeker wordt?

Terry Akins' verhaal is er een van doorzettten en omdenken. Uit schaamte kiest hij ervoor de veroordeling van zijn vader jarenlang voor iedereen geheim te houden, tot hij besluit dat hij het verschil moet gaan maken voor zijn lotgenoten. Tegenwoordig is Terry landelijk ambassadeur van Stichting Exodus Nederland: een organisatie die (ex-)gedetineerden en hun familieleden opvangt en begeleidt. Deze ochtend voert Jan een persoonlijk gesprek met Terry over zijn werk en leven. 

Ayoub Kharkhach won het Amsterdams Kleinkunstfestival in 2024 en dit jaar won hij de Annie M.G. Schmidtprijs voor het beste theaterlied. Hij staat momenteel in de theaters met zijn voorstelling "En verbied vogels om te fluiten", Een verhaal over opgroeien in Gouda in een Marokkaans-Nederlands gezin, over een jeugd die abrupt veranderde toen hij op zijn elfde kanker kreeg, en over de angst die pas jaren later kwam. Jan praat met Ayoub! 

Martijn van Leerdam is predikant-directeur bij de Rotterdamse Pauluskerk. En in die kerk is er naast de gebruikelijke zondagsdienst, ook plek van maatschappelijk actie. Dagelijks komen tientallen mensen met uiteenlopende problematiek bij de Pauluskerk binnen. Daar kunnen ze hun verhaal kwijt, maar ook terecht voor een warme maaltijd en nachtopvang in de winter, ook als het niet vriest. Hoe doet deze kerk dat?

Peter van Dongen besloot niet langer toe te kijken naar de genocide en het geweld dat plaatsvindt in Palestina en reisde naar de Westelijke Jordaanoever om actief in verzet te komen. Op de Westbank leefde hij bij een Palestijnse familie. Door zijn Europese paspoort functioneerde hij als een soort menselijk schild tegen het geweld van Israëlische kolonisten. Uiteindelijk maakt Peter maar een kort deel van hun leven mee, maar welke gesprekken voerde hij met hem, wat leerde hij en hoe houden de mensen daar hoop?

Er is jarenlang actief campagne gevoerd om roken uit het straatbeeld én uit de popcultuur te doen laten verdwijnen. Maar wie door TikTok of Instagram scrolt, ziet de sigaret steeds vaker terug. Popsterren poseren ermee, influencers maken video's waarin een sigaret bijna een accessoire is geworden en ook in films lijkt roken weer helemaal terug. Is dat gewoon mode? Of kijken we naar een nieuwe generatie tabaksmarketing? Daarover een gesprek met longarts en tabaksdeskundige Wanda de Kanter.

De monitoringdienst van de FIFA telde tijdens de groepsfase 89.000 haatdragende posts richting spelers en staf, dertien keer meer dan in Qatar 2022. Elf procent was expliciet racistisch, een groter aandeel dan vier jaar geleden. Van de spreekkoren tot aan apen emoji's onder de posts van de Nederlandse spelers die een penalty misten. Racisme in voetbal is een aanhoudend probleem en lijkt dit WK zichtbaarder dan ooit. Hoe kan het dat racisme zo prominent aanwezig is in deze sport en wat moet er gebeuren om verandering teweeg te brengen? Te gast: Jacco van Sterkenburg, hoogleraar racisme, inclusie en communicatie aan de Erasmus Universiteit

Tien jaar geleden werd Turkije opgeschrikt door een mislukte coup. Een deel van het leger probeerde op 15 juli 2016 de macht over te nemen onder leiding van Fethullah Gülen. De staatsgreep mislukte nadat president Erdoğan de bevolking opriep om de straat op te gaan en zich tegen de coupplegers te verzetten. Tien jaar later kijken we terug op die nacht van 15 juli 2016. Wat gebeurde er precies? Was dit een kantelpunt in de Turkse geschiedenis? En wat is de erfenis van die gebeurtenis Te gast: Cevahir Varan, Turkije kenner en journalist bij Bureau Buitenland

Al een paar jaar roepen de EU en Nederland de Russische schaduwvloot hard aan te willen pakken. En lang leek dat bij woorden te blijven, maar het kabinet heeft vrijdag een wijziging van de Wet buitenlandse schepen voor spoedadvies naar de Raad van State gestuurd. Is dit een doorbraak in de strijd tegen de Russische oorlogseconomie of is dit nog maar een klein stapje in de goede richting? Daar praten we deze ochtend over met Jesse Pinster, hij is onderzoeksjournalist bij Follow the Money en volgt de Russische schaduwvloot al jaren op de voet.

Alleen regio Midden moet er nog een weekje tegenaan, maar vanaf dat moment heeft in ieder geval heel schoolgaand Nederland zomervakantie! En waar de één al weken naar dit moment uitkijkt om te gaan ontspannen en weg te zijn van de dagelijkse sleur, slaat bij de ander de stress toe. Hoe kan het dat juist in de periode die bekend staat om rust en ontspanning, mensen vakantiestress ervaren? Te gast: Neeltje Batelaan, hoogleraar Psychiatrie van angstgerelateerde stoornissen bij het Amsterdam UMC en psychiater en opleider psychiatrie bij GGZ InGeest Amsterdam.

Na vandaag begint voor de Duitse Bondsdag het zomerreces, maar politiek gezien is van rust nauwelijks sprake. Bijvoorbeeld omdat de populariteit van bondskanselier Friedriech Merz lijkt te dalen en de extreem rechts-populistische AfD in aanloop naar de deelstaatverkiezingen in september hoog in de peilingen staat. Wat zegt dat over de staat van de Duitse politiek? Hoe gaat het komende politieke jaar er uitzien? En hoe kijken we terug op het eerste jaar van bondskanselier Merz? We praten erover met Ewout van der Knaap, hoogleraar Duitstalige literatuur en cultuur aan de Universiteit Utrecht.

De nieuwe metabril mét camera. Technologie van de bovenste plank zou je denken, maar willen we dat eigenlijk wel? Een camera vermomd als bril die ons overal waar we zijn kan volgen? Vandaag hebben we het over de vraag: Wat is de impact van nieuwe technologie wanneer je belangrijke ethische vraagstukken weglaat in de ontwikkeling? Jan's gast vandaag is Anne Bonvanie, associate lector bij het lectoraat Ethiek & Technologie van Hogeschool Saxion.

Nederland probeert al jaren met een oplossing te komen voor de stikstofcrisis. De nieuwe plannen van het kabinet moeten zorgen voor herstel van natuur en tegelijk ook ruimte geven voor economische ontwikkeling. Maar de vraag is of we met deze plannen het probleem wel echt oplossen. Volgens bioloog en schrijver Thomas Oudman (De Correspondent) lukt dat met deze plannen niet helemaal. Hij ziet de plannen als goed nieuws, want natuurherstel staat weer op de kaart. Maar hij is ook kritisch. Waarom is dat het geval? En hoe kunnen we het stikstofprobleem dan wel oplossen? 

Over ongeveer drie maanden trekken de Israëliërs naar de stembus voor parlementsverkiezingen. En terwijl de genocide in Gaza alle aandacht trekken, woedt er in Israël zelf ook een felle politieke strijd. Want blijft Benjamin Netanyahu aan de macht, of is er na heel veel jaren ruimte voor de oppositie om een nieuwe politieke koers te varen? En zo ja, hoe anders zou die politieke koers dan zijn? Te gast: Erella Grassiani, universitair hoofddocent antropologie aan de Universiteit van Amsterdam.

Wat ontstaat er als je ruim 500 mensen en heel veel verschillenden nationaliteiten, levenspaden en gebruiken bij elkaar laat wonen? Dit gebeurde voor het eerst op Startblok Riekerhaven in Amsterdam-West. Journalisten Annelies Bontjes en Leoni Nijland waren erbij vanaf het begin en gingen terug. Want hoe staat het met de ontwikkeling en relevantie van dit soort samenleefprojecten in Nederland? 

De gezamenlijke geschiedenis van het slavernijverleden gaat over ons allemaal, en werkt door in verschillende nationaliteiten en identiteiten, zoals de Caribische, Surinaamse, Indische, Nederlandse en nog veel meer. Keti Koti staat voor vrijheid, vieren en herdenken, maar ook voor een geschiedenis die nog steeds gevoeld wordt in de levens van deze generatie. Hoe zie je die vrijheid, identiteit en geschiedenis terug in de kunsten? Daar ga ik over praten met drie makers, namelijk filmmakers Charity Sumter en Ashanti Vreden. En artiest en punkrocker Shavero Ferrier.

Sociale media voor jongeren, wel of niet niet doen? Van bezorgde ouders tot uitgeputte leraren: je hoort ze er allemaal over. Een goede ontwikkeling zou je zeggen, maar heeft dit debat en het beleid dat daaruit volgt wel het gewenste resultaat? Jan praat erover met Alexander Smit, onderzoeker bij het Centre for Media and Journalism Studies aan de Rijksuniversiteit Groningen! 

Niet iedereen heeft toegang tot het recht. Ook politiek Den Haag heeft dit in de gaten, daarom komt de Vaste commissie voor Justitie en Veiligheid vandaag weer samen om de voortgang van de plannen om het recht te versterken te bespreken. Maar voor we bij die gedroomde oplossing komen: Wat zijn de gevolgen als minder mensen toegang hebben tot het recht, en daarmee het rechtssysteem vastloopt? Daar gaat Jan deze ochtend over in gesprek met strafrechtadvocaat Zahra Boufadiss!

Als men leert over de slavernij, dan wordt die geschiedenis gezamenlijk en komt het dichterbij. Want een geschiedenis blijft abstract, tot het persoonlijk wordt.  Daar kwam kunstenaar en schrijver Elena Beelaerts van Blokland achter toen ze in haar eigen familiegeschiedenis dook. Ze ontdekte dat een van haar voorouders slavenhouder was in Suriname. En over haar onderzoek verscheen vorig jaar het boek Ach Freule.  En nadat het boek verscheen, nam Destin den Hertog contact met haar op. Hij kwam erachter dat zijn familie afstamt van de tot slaafgemaakten op de plantage van de voorouder van Elena. Samen maakten ze de voorstelling Slavenhouder in mijn familie, die vorige week in premiere ging in het Bijlmer Park in Amsterdam. A.s. zaterdag zijn ze in de bibliotheek in Amstelveen. Te gast: kunstenaar en schrijver Elena Beelaerts van Blokland

Morgen wordt Pride gevierd in Boedapest! En dat is niet vanzelfsprekend: vorig jaar was er nog een verbod op het Pride evenement. Maar ondanks dit verbod groeide Pride uit tot een grote protestmars tegen het regime van vooormalig premier Victor Orban. Nu wordt pride opnieuw gehouden, dit keer onder een andere regering. Maar wat is er veranderd in Hongarije sinds de verkiezingswinst van Péter Magyar? Welke beloftes doet hij? En hoe vrij zijn Hongaren vandaag de dag om te zijn wie ze zijn? Te gast: Krisztina Lajosi, hoogleraar Europese Studies aan de Universiteit van Amsterdam.

Al jaren kennen we uit Hollywood dezelfde soort regisseurs en acteurs, die via een vrij gebaande weg doorbreken in Hollywood. Maar de afgelopen tijd valt er wat op: in de bioscopen draaien drie films die gemaakt zijn door jonge makers( tussen de 20 en 36) die hun debuut te danken hebben aan YouTube! Is dit toeval, of wordt er gebroken met de Hollywood traditie? Te gast: popcultuur- en filmkenner Rabia Sitabi!

Vier maanden geleden 'verklaarde en beloofde' kabinet Jetten 'aan de slag' te gaan voor Nederland. De plannen werden gepresenteerd, bezuinigingen werden aangekondigd, maar dit minderheidskabinet wist dat ze voor al die plannen op zoek moesten naar een meerderheid. Hoe gaat het nu, na 4 maanden, met Kabinet Jetten? Wat is er bereikt, en wat niet?Te gast: Saskia Boumans, redacteur economie en werk bij Jacobin, en met Marthe van Bronkhorst, co-host van Radio Kookpunt

1000 dagen is Gaza gebombardeerd, wordt hulp niet toegelaten en zijn meer dan 70.000 mensen vermoord, en dat aantal blijft met de dag oplopen. En ondertussen, kijkt de wereld toe... Online nieuwsplatform 'De Marker' staat stil bij 1000 dagen Gaza, en dat doen ze morgen in de Lux in Nijmegen, met experts, duiders maar ook met mensen die gevlucht zijn uit Gaza. Hoe kijken we terug, en misschien ook al vooruit, na 1000 dagen geweld in Gaza? Te gast: Juan Visser en Chaira Koops, journalisten bij online nieuwsplatform De Marker

Al ruim een maand is India in de ban van een grootschalige examenfraude. De fraude beslaat het toelatingsexamen voor de opleiding geneeskunde. Meer dan 2 miljoen jongeren namen deel aan het examen, waar maar plek is voor 130.000 studenten. Toen de fraude aan het licht kwam, en de examens ongeldig werden verklaard, brak de paniek uit. Twaalf jongeren hebben naar aanleiding van de ongeldigheid van de examens een einde aan hun leven gemaakt. Wat is hier aan de hand? En gaat hier een groter probleem achter schuil? Te gast: India-onderzoeker Carolien Stolte.

Vandaag is het Wereld Sikkelceldag. In Nederland leven duizenden mensen met sikkelcelziekte: een erfelijke aandoening die ernstige pijnklachten, ziekenhuisopnames en soms levensbedreigende complicaties kan veroorzaken. Maar toch is dit bij lang niet genoeg mensen bekend. Wat is sikkelcelziekte precies? Hoe staat het met de zorg die we voor deze patienten kunnen bieden? Te gast: Yara Dixon, Arts en onderzoeker naar bloedziektes op het gebied van Sikkelcelziekte en Bloeddonaties. En: dr. Charifa Zemouri, hoofdonderzoeker achter de 'Donor van ons' campagne.  Hierbij de links voor extra informatie: Onderzoek onder Surinaamse Nederlanders: https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0338125 Onderzoek onder Marokkaanse Nederlanders: https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0328212 Racisme en discriminatie in Nederlandse zorg: https://bmjopen.bmj.com/content/bmjopen/14/6/e082481.full.pdf En natuurlijk de link naar: donorvanons.nl

De presidenten van de Verenigde Staten en Iran hebben de intentieverklaring om een einde te maken aan de oorlog officieel ondertekend, ook is er in opgenomen dat er een bestand moet komen in Libanon. Waar het zuiden van het land een tweede Gaza lijkt te worden door Israëlisch geweld. Waarom maakt dit VS-Iran akkoord zoveel los? Wat staat er in? En waarom is juist het land Libanon zo'n groot hangijzer? Te gast: Nora Stel, universitair docent conflictstudies aan de Radboud Universiteit