Vroeg!

Het is een man met vele gezichten. Elon Musk lijkt zichzelf steeds opnieuw weer uit te vinden en dat dat beïnvloedt ons allemaal. Dit lijdt tot twee grote vragen: weet Musk eigenlijk zelf wel wat hij aan het doen is? En misschien nog wel belangrijker: hoe houden wij grip op zijn grilligheid? Jan praat erover van Hans van der Loo, onderzoeker en auteur van het boek 'Musk Mania' en binnenkort verschijnt ook zijn nieuwe boek: 'Musk Modus'. 

Dat kinderen steeds minder buitenspelen, dat horen we al jaren. Volgens cijfers van Jantje Beton uit 2024 speelt maar 13% van de kinderen elke dag buiten. Tegelijkertijd willen die kinderen wel naar buiten! In datzelfde onderzoek geeft de helft van de gevraagde kinderen aan meer te willen buitenspelen.Waarom komen die kinderen niet buiten? En wat zijn daar de gevolgen van? te gast: pedagoog Annemieke Oostveen

Denk je aan het Christendom en politiek, dan is de kans groot dat je de laatste jaren denkt aan conservatieve partijen en stemmen, die zich aan de rechter kant van het spectrum begeven. Is er ook een plek voor Christenen aan de Linker kant? Een plek voor Linkse christenen, waar vind je dat nou? Dat vroegen de oprichters van de Linkse Kerk zich ook af. En toen ze die plek niet konden vinden, starten ze zelf een beweging! Waarom moest de Linkse Kerk er komen? En hoe politiek is de bijbel eigenlijk? te gast: Initiatiefnemers van De Linkse Kerk, Marjella Bronkhorst en Karine Godthelp

De grootste bedrijven in Europa dragen bij aan ongelijkheid. Maar wat betekent dat? Al jaren lijkt de economische ongelijkheid in de samenleving toe te nemen. En volgens Oxfam Novib spelen grote bedrijven daarin een significante rol. Wie profiteert van de winsten die elk jaar gemaakt worden? En wie profiteert daar vooral niet van? En wat moet er veranderen om dit te verbeteren? Het nieuwe Oxfam-rapport 'People, Power, Profits, Planet: how Europe's largest companies are fuelling global inequality' brengt deze onderwerpen in kaart. En dat rapport presenteert Oxfam Novib vandaag voor het eerst bij ons! Te gast is Bram Joanknecht, expert economische gelijkheid bij Oxfam Novib. 

Als je sociale media moet geloven, leven we in een tijd waarin niemand meer tegen een grapje kan, leidinggevenden op eieren lopen en HR-afdelingen gedragscodes produceren alsof het warme broodjes zijn. Tegelijkertijd horen we nog steeds verhalen over intimidatie, pesten, machtsmisbruik en angstculturen op de werkvloer. Maar hoe weet je of een organisatie sociaal veilig is? En is het echt veiliger geworden op de werkvloer,of zijn we vooral meer gaan praten over onveiligheid? Te gast is sociaal psycholoog, bijzonder hoogleraar, theatermaker en auteur Aukje Nauta.  Ze staat nu in het theater met de voorstelling 'Schaamteloos schaamtevrij'. Meer weten? kijk op https://www.aukjenauta.nl/theatercollege/

Toen vorig jaar bekend werd dat het onderzoek naar de hormoonloze anticonceptiepil gestart werd, sprong menig mens een gat in de lucht! Eindelijk een vorm van anticonceptie zonder hormonen. Een doorbraak! Maar, daar kwam deze week helaas verandering in... Het onderzoek wordt weer stopgezet.  Waarom moest dit onderzoek stoppen? En wat betekent dit voor de ontwikkeling en het onderzoek naar anticonceptie? Te gast is Alina Chakh, voorzitter van organisatie AVA.

Van TikTok tot de huisarts, van lifestylecoaches tot farmaceutische bedrijven: overal gaat het over gezondheid, gewicht en afvallen. Nog nooit kregen we zoveel informatie over eten te verwerken. Tegelijkertijd leven we in een omgeving waarin eten overal is: in reclames, op sociale media en in de supermarkt. We worden voortdurend verleid om te consumeren. Precies in die spanning duikt een nieuwe term op: 'food noise' constante gedachten over eten. Maar waar komt die food noise eigenlijk vandaan? Heeft het een biologisch oorzaak? Is het een psychologisch fenomeen? Of misschien wel een product van de dieetcultuur? bestaat het uberhaupt? Te gast: Femke Buwalda. Zij is psycholoog, gespecialiseerd in eetstoornissen, mede-oprichter van het Centrum voor Intuïtief Eten en kritisch op de manier waarop we vandaag de dag over gewicht, gezondheid en afvallen praten.

Tijdens het Verantwoordingsdebat in De Tweede Kamer, dat vandaag plaatsvindt, worden vragen gesteld over het Rapport van de Algemene Rekenkamer. Want elk jaar onderzoekt de Rekenkamer of de overheid haar geld op een rechtmatige, doelmatige en doeltreffende manier heeft uitgegeven. En het rapport van dit jaar, dat loog er niet om. President van de Rekenkamer, Pieter Duisenberg, sprak van stilstand van Nederland. En in het kort werd er geconcludeerd dat de kortetermijndoelen niet gehaald zijn, en dat de langetermijndoelen uit zicht raken. Harde woorden, maar wat gaan politici doen met deze conclusie? Pieter Duisenberg is te gast, president van de Algemene Rekenkamer! 

Van corona tot het hantavirus en van vogelgriep tot q-koorts: allerlei ziekten die wij kennen als zoönosen. Een ziekte die overspringt van dier op mens. Een van deze zoönosen staat deze week weer volop in de spotlight tijdens de parlementaire enquetecommissie over het coronavirus. Doel van de enquête is om de besluitvorming rond het coronabeleid en -maatregelen te onderzoeken. Want wat hebben we nou van zoönosen geleerd? En wat kan beter? Te gast is Lidwien Smit, Hoogleraar One Health en Milieu-Epidemiologie aan de Universiteit Utrecht.

In Brussel komen vandaag onderhandelaars van het Europees Parlement, de Eu-lidstaten en de Europese Commissie bij elkaar om tot een akkoord te komen over het terugkeerbeleid van afgewezen asielzoekers. Dat beleid maakt onderdeel uit van het nieuwe Europees asiel- en migratiepact, dat op 12 juni ingaat. Maar hoe zit dat pact precies in elkaar? Over het grootste gedeelte van het pact zijn de lidstaten het eens, behalve over het terugkeerbeleid. Vandaag hopen ze daar tot een overeenstemming te komen. Waarom zorgt dat onderwerp voor felle discussie? Te gast: Anna Strolenberg, Europarlementariër voor Volt. 

De Vrijzinnig Protestantse Radio Omroep bestaat vandaag precies 100 jaar en zelfs bij BNNVARA is dat een reden om terug te kijken. Want wat zegt de ontwikkeling van de publieke omroep over de ontwikkeling van Nederland? En wat is de toekomst van tv in onze veranderende samenleving? Te gast: Joke Hermes, bijzonder hoogleraar geschiedenis van de Nederlandse radio en televisie.

Het landbouwdossier houdt ons land al jaren bezig. Want hoe ga je voor natuurbehoud, maar bied je ook perspectief en duidelijkheid voor de boer? Waar staan we als we het hebben over de grote vraagstukken die horen bij dit dossier? te gast: Kees Foekema, programmamaker klimaat, landbouw en milieu

Ons demonstratierecht is een belangrijk en kostbaar recht. Het is naast de vrijheid van meningsuiting een collectieve manier om als groep een bepaalde mening kenbaar te maken. Naast het rapport van de Nationale ombudsman, die stelt dat het demonstratierecht in ons land onder druk staat, debatteert de kamer binnenkort over een mogelijk algeheel verbod op gezichtsbedekkende kleding tijdens demonstraties, terwijl in een rapport van afgelopen jaar nog geconcludeerd werd dat wijzigingen van het demonstratierecht onnodig en ineffectief zullen zijn. Waarom wil het kabinet dit dan toch? En wat voor gevolgen heeft de inperking van ons demonstratierecht? Te gast: Rian de Jong, universitair hoofddocent Staatsrecht aan de Radboud Universiteit.

De vraag "Waar is premier Rob Jetten" domineerde afgelopen tijd. Rondom het Israëlbeleid en het asieldebat is Jetten te afwezig, is de kritiek. Maar wat mag je verwachten van een minister-president? Wat zijn de taken? En hoe is het ambt door de jaren heen veranderd? Te gast is Johan van Merriënboer, historicus en bij het Centrum voor Parlementaire Geschiedenis. 

In Rijksmuseum Boerhaave is de tentoonstelling 'Waarheid? Kunst van de twijfel' te zien. Een tentoonstelling over wetenschap, twijfel en hoe waarheid ontstaat. In een tijd waarin iedereen online zijn eigen waarheid lijkt te hebben, rijst misschien wel een grotere vraag: Hoe weten we eigenlijk wat waar is? Te gast is Tim Huisman, conservator bij Rijksmuseum Boerhaave, gespecialiseerd in Levenswetenschappen voor 1800.

Afgelopen maand vielen er in Oekraïne 238 burgerdoden, het hoogste aantal sinds juli vorig jaar. In totaal zijn er sinds het begin van de oorlog in 2022 rond de 600.000 Oekraïners gedood, verwond of vermist. Allemaal verliezen waarvan de grootsheid niet te meten valt.  De aanvallen over en weer tussen Oekraïne en Rusland blijven aanhouden. Aan de andere kant boekt het Oekraïense leger ook terreinwinst en lijken er stappen gezet te worden richting een EU-lidmaatschap. Te gast: Nicolaas Kraft van Ermel-Nijland, Oekraïne-expert verbonden aan de Rijksuniversiteit Groningen.

Vandaag verschijnt het nieuwe statusrapport van de Nederlandse Biodiversiteit van Naturalis. En dat rapport gaat over veel meer dan alleen bedreigde dieren. Biodiversiteit gaat ook over schoon water, voedsel, bestuiving, koraalriffen, klimaat en ecosystemen waar wij als mensen volledig afhankelijk van zijn. Hoe gezond is de natuur in Nederland nog? Waarom halen we natuurdoelen steeds niet? En wat gebeurt er als ecosystemen langzaam uit balans raken Te gast: Professor Doctor Koos Biesmeijer, wetenschappelijk directeur van Naturalis Biodiversity Center en hoogleraar Natuurlijk Kapitaal aan de Universiteit Leiden.

Het voorstel van D66-Kamerlid Joost Sneller en GroenLinks-PvdA-Kamerlid Mikal Tseggai om alle partijen zonder leden - zoals de PVV - uit te sluiten van verkiezingen is volgens het hoogte adviesorgaan van de regering, de Raad van State, een 'te vergaande beperking'. Waarom wilden deze Kamerleden dit voorstel invoeren? En hoe democratisch moeten partijen zijn in een democratisch bestel? Te gast: Ingrid Leijten, hoogleraar staatsrecht aan Tilburg University.

'Dendert Europa een economische crisis in?', 'We zitten midden in een herhaling van de economische crisis van de jaren 70' of 'Economische groei valt tegen, maar voor recessie hoeven we nog niet te vrezen'. Zomaar een paar kranten- en radiotitels die zo goed mogelijk het economische nieuws proberen te duiden. Want zitten we nou in een crisis, of niet? En hoe komen we tot die conclusie? Te gast is financieel correspondent bij Het Financieel Dagblad en mede-auteur van het boek 'De fiscalist van de sterren', Lennart Zandbergen, vanuit New York. 

Bewoners van de gemeente, maar ook deelnemers van extreemrechtse groepen als Defend Netherlands, die overal in het land demonstreren tegen beoogde azc's, gingen in Loosdrecht de straat op. Het gevolg: onrust, rellen, vernielingen en zelfs een grote brand nadat het gemeentehuis werd bekogeld met vuurwerk. De situatie in Loosdrecht is ronduit grimmig te noemen. Maar er gebeurt ook iets wat we niet eerder zagen bij asielprotesten: zo was er vorige week een vrouwenmars. De Volkskrant berichtte van een nieuw fenomeen. Maar de rol van vrouwen in extreemrechts, die is niet nieuw. Hoe ziet die rol eruit? Waarom vallen vrouwen hiervoor? En hoe kan het dat in heel Europa vrouwen aan de top van extreemrechtse partijen staan, terwijl ze vanuit hun gedachtegoed een traditionele rol in huis moeten vervullen? Dat alles en meer besprek ik met journalist Tijdgeest bij Vrij Nederland en antropoloog Laura Kemp. 

In Nederland leven ruim een miljoen ouderen met een migratieachtergrond. Toch is er nog weinig aandacht voor wie zij zijn en waar hun behoeften liggen. Daar moet verandering in komen. En daarom sloegen programmamanager innovatieve projecten Rieke Schouten van stichting RCOAK en vergrijzingsexpert Jelte Bakker de handen ineen voor het project: Communityvorming met oudere migranten. Wat dit project precies inhoudt en hoe we deze groep beter zichtbaar kunnen maken, bespreek ik vanmorgen met Jelte en Rieke.

Georganiseerde misdaad zet België onder druk: explosies in woonwijken en drugbendes die miljoenen verdienen via de haven van Antwerpen. Er is een groeiende vrees dat België afglijdt richting een narcostaat. Hoe kan het zover zijn gekomen? Te gast: Mark Eeckhaut misdaadjournalist bij De Standaard.

The Hobbit, Heavenly Creatures en The Lord of the Rings. Allemaal films van de Nieuw-Zeelandse regisseur Peter Jackson. Al jaren zijn zijn films niet meer weg te denken uit onze bioscopen. Daarom krijgt hij vandaag, met de start van het Filmfestival van Cannes, van de organisatie een oeuvreprijs, de ere-Palm. Tijd om in het leven en werk van deze filmmaker te duiken. Te gast is Roel Jetze van Assen, filmkenner en zelfbenoemd filmnerd. 

Het is een vraag die veel mensen zichzelf stellen: hoe maak je eigenlijk écht verschil? Doe je dat door van buitenaf druk uit te oefenen, als activist, criticus of journalist, of juist door binnen systemen te werken en het systeem van binnenuit te veranderen? Die discussie werd opnieuw actueel door de overstap van oud-Milieudefensie-directeur Donald Pols naar Tata Steel. Te gast is publieksfilosoof en journalist Doortje Lenders.

Vandaag komen in het Filipijnse Cebu de leiders van de ASEAN samen. Deze top, bestaande uit een tiental landen uit Zuidoost-Azië, werkt samen om hun economische en politieke positie te verbeteren. En bovenaan hun prioriteitenlijstje staat de huidige situatie in het Midden-Oosten. Waarom is dat prioriteit nummer 1? Welke invloed heeft de oorlog in het Midden-Oosten op de regio? Jan praat erover met Friso Dubbelboer, politicoloog verbonden aan het Leiden Asia Center.

De beurs had gisteren een goede dag: met een akkoord tussen de VS en Iran in het vooruitzicht, schoten de cijfers in het groen! Maar hoe werkt dat nou? De oorlog tussen de 2 landen raakt de brandstofvoorraad, de voedsel voorziening en ook de beurs. Waar de beurs eerst een tik kreeg, kwam gister opeens positief nieuws: de Amsterdamse beurs bereikte zelfs een record door optimisme. Maar hoe moeten we dat intreperteren? Te gast: Jochem Visser, economie en beurs-expert van BNR radio

6 mei 2002 werd de politicus Pim Fortuyn vermoord hier op het Mediapark. En geheel toevallig op deze 6 mei, is de uitreiking van De Tegel. Dat is de belangrijkste Nederlandse prijs voor journalistiek. In de categorie Achtergrond is daar de documentaire 'Fortuyn: On-Hollands' genomineerd. Over de documentaire en het nalatenschap van Fortuyn praat ik deze ochtend met de maker van deze documentaire, filmmaker en producent Menna Laura Meijer

Op een dag waarop we onze vrijheid vieren, begint ergens anders in de wereld een grote defensiebeurs. Maar vandaag is natuurlijk niet de enige dag dat we ons met oorlog bezighouden; we krijgen brieven over een noodpakket inslaan, er is nieuws over drones in ons luchtruim en zelfs onze kroon princes Amalia is reservist.  Hoe moeten we dat zien? Is defensie weer iets vanzelfsprekends geworden? Jan spreekt met Michelle Haas, defensie-expert aan de Universiteit Gent!

'Ich will verstehen', zei filosofe Hannah Arendt ooit. 'Ik wil begrijpen'. En in haar voetsporen gaan wij dat vandaag ook proberen te doen. Want wie was Hannah Arendt, wat typeert haar gedachtegoed en op welke manier is ze anno 2026 nog steeds actueel? Te gast is Wout Cornelissen Universitair docent Rechtsfilosofie en Politieke filosofie aan de Radboud Universiteit. Ook is hij betrokken bij het uitgeven van een internationale kritische editie van het verzameld werk van Hannah Arendt. In het kader van dit project bracht hij een nieuwe editie uit van Arendts laatste en onvoltooid gebleven werk, The Life of the Mind. 

In de politiek wordt steeds meer ingezet op angst: Angst voor kloven in de samenleving, angst voor verandering, angst voor elkaar. Maar is die angst wel terecht als we naar de feiten kijken? Afzwaaiend hoogleraar sociologie Jan Willem Duyvendak zocht antwoorden op deze vraag.  Als hoogleraar heeft hij een enorme stempel gedrukt op de wetenschap en de samenleving. En als onderzoeker is hij een graag geziene gast in de media.  Vorige week nam hij afscheid van de Universiteit van Amsterdam, waar hij al sinds 2003 hoogleraar was. En nu is hij te gast in Vroeg!

Het 76e FIFA Congres gaat van start, in een van de WK-gastlanden, Canada. Waar gaan ze het over hebben? Komt het komende WK nog ter sprake en hoe lopen de hazen eigenlijk bij de FIFA? Over macht, Infantino, protest en nog veel meer. Te gast: Sporthistoricus Paul Reef! 

Op 29 april 1951 arriveerde de New Australia aan de Javakade, de eerste van 4 schepen die Molukse KNIL militairen en hun gezinnen naar Amsterdam heeft gebracht. Voor de gelegenheid zal er een onthulling van een monument en een herdenking plaatsvinden. We gaan het over de Molukse geschiedenis met Nederland hebben met Ton Louhenapessij Voorzitter van stichting Omba Pikul Amsterdam en Huib Akihary Secretaris van Stichting Omba Pikul Amsterdam en oud directeur van moluks historisch museum Maluku. 

In het Colombiaanse Santa Marta zijn landen en organisaties sinds vrijdag samengekomen om het te hebben over klimaat, olie en gas. Dat klinkt als de COP toch? De jaarlijkse VN-klimaatconferentie waar landen afspraken maken over klimaatbeleid. Maar nee, dit is wat anders...De jaarlijkse klimaatconferentie van de VN kennen we allemaal wel, waar overheden en belanghebbenden klimaatbeleid bespreken. Dit om de voortgang van de uitvoering van het Klimaatakkoord van Parijs te beoordelen en te toetsen, allemaal met als einddoel om klimaatverandering tegen te gaan en aan te pakken. Opeens is daar een nieuwe klimaattop. Geen COP, maar de TAF. Waarom is deze klimaattop er? Is het een alternatief op de COP, of een aanvulling? Wat wordt daar besproken? Te gast: Maarten van Gestel, klimaatjournalist bij Trouw

Ruim een maand geleden gingen we naar de stembus voor de gemeenteraadsverkiezingen.   Maar hoe gaat het met de formatie in de gemeentes? Wie vormen coalities? Wat zijn de hoofdthema's? En, leeft de lokale politiek nog of is de aandacht inmiddels alweer verdwenen? Te gast zijn John Bijl, directeur van het Periklesinstituut en Peter Groenendijk, politiek verslaggever bij AD Rotterdam.

In Nederland wachten duizenden vluchtelingen maanden, soms zelfs jaren, op duidelijkheid over hun toekomst. Ondertussen moeten ze hun leven opnieuw opbouwen: een taal leren, werk vinden en wennen aan een compleet nieuwe samenleving, vaak zonder hun gezin. Hoe ziet zo'n nieuw begin er in de praktijk uit? En welke rol spelen vrijwilligers van stichting vluchtelingenwerk in dat proces? te gast: Mohammed hij is nu 3 jaar Nederlander en zijn maatschappelijke begeleider Peter Teijgeman vrijwilliger bij vluchtelingenwerk!

Ondanks een staakt-het-vuren lijden dagelijks miljoenen Palestijnen in Gaza. Hulptoevoer is schaars of moeilijk te geven. Toch proberen verschillende organisaties zoveel mogelijk hulp te bieden op hun eigen manier. Maar hoe zien deze verschillende vormen van hulp eruit, wat zijn de risico's en wat drijft mensen om hulp te bieden? Jan praat erover met Thomas van Gool projectleider Israël-Palestina bij vredesorganisatie PAX. En met Jesse van Schaik en Cerisa van Kesteren beiden onderdeel van De Global Sumud Flotilla die vandaag vertrekt. 

Je hebt er vast wel eens van gehoord: roofkunst. Misschien moet je denken aan gestolen schilderijen van Joodse families uit de Tweede Wereldoorlog, of aan standbeelden die geroofd zijn uit een ander land in nu in onze musea te zien zijn. Maar wist je dat er nu ook nog actief kunst geroofd wordt in oorlogsgebieden? Over welke vormen van roofkunst er zijn, hoe je het kan herkennen en wat je eraan kan doen om het op de juiste locatie te krijgen, bespreek ik deze ochtend met jurist Evelien Campfens, expert in internationaal kunst- en erfgoedrecht.

Ze is niet meer weg te denken uit het politieke landschap. Met focus op veiligheid en justitie, haar harde visie op migratie, en haar favoriete Nederlander lijkt de hardwerkende te zijn. Ik heb het natuurlijk over VVD-politicus en vice premier Dilan Yeşilgöz-Zegerius. Hoe ziet de politieke loopbaan van Yeşilgöz eruit? Hoe kwam ze waar ze nu is? En hoe past zij in deze politieke tijd? Dat vroeg historicus en journalist Alies Pegtel zich ook af. Ze schreef het boek De negen levens van Dilan Yeşilgöz. Vandaag bij ons te gast.

Deze week is het 111 jaar geleden dat de Armeense Genocide begon, een van de donkerste hoofdstukken in de moderne geschiedenis. Tussen 1915 en 1917 werden in het Ottomaanse Rijk ongeveer 1,5 miljoen Armenen vermoord. Waarom vond de Armeense Genocide plaats? En waarom is erkenning tot op de dag van vandaag niet vanzelfsprekend? Te gast is Tayfun Balçik, historicus en journalist voor De Kanttekening! 

Waarschijnlijk vermijden we allemaal weleens het nieuws. Dat blijkt ook uit cijfers van het Commissariaat voor de Media uit 2024: 30 procent van de Nederlanders mijdt het nieuws bewust. Dit roept vragen op. Waarom mijden zoveel mensen het nieuws? Is dat nieuws mijden eigenlijk een probleem? En hoe kunnen we het nieuws zo consumeren dat de neiging om het te vermijden afneemt? Jan praat erover met filosoof en schrijver Frank Meester!

Deze week is het drie jaar geleden dat het geweld in Soedan opnieuw losbarstte. Miljoenen mensen zijn ontheemd geraakt en naar schatting zijn er meer dan 150.000 mensen vermoord. Volgens de VN is dit op dit moment de grootste humanitaire crisis ter wereld. En toch lijkt de aandacht die eraan besteed wordt minimaal. Wat betekent het voor het Soedanese volk om onder dit onmenselijke geweld gebukt te gaan, waarom is vrede zo moeilijk te bereiken en hoe ishet om als diaspora op afstand te leven met een crisis van deze omvang? Te gast: Osama Idries, strategisch adviseur bij FNV Academie, en Leya Schoonderwoerd, onderzoeker en activist. Beiden van Soedanese afkomst.

Privacy. Het klinkt als iets abstracts, totdat jouw gegevens ineens op straat liggen. Deze week werd bekend dat er een datalek was bij Basic-Fit waarbij gegevens van zo'n 1 miljoen klanten zijn gelekt. Eerder gebeurde dat ook al bij Booking.com, Odido en Clinical Diagnostics.  Je vertrouwt deze bedrijven je gegevens toe, laat ze online op allerlei plekken achter, in apps en bij de overheid. Maar is dat vertrouwen terecht? We klikken op 'akkoord' en aanvaarden de cookies, vaak zonder er stil bij te staan. Te gast: Danielle Wagemakers, cybersecurity consultant gespecialiseerd in Threatmodelling.