Kees de Kort | BNR

Eurostat publiceerde gisteren een voorlopige raming voor februari 2026: de inflatie in de eurozone komt uit op 1,9 procent. ‘Dat is iets hoger dan in januari, en dat is niet wat je graag wilt zien’, zegt macro-econoom Edin Mujagić. In Nederland ligt de inflatie met 2,4 procent bovendien opnieuw duidelijk boven het eurozonegemiddelde. Maar volgens Mujagić zegt dat vooral iets over het verleden: ‘Het is alsof je in de achteruitkijkspiegel kijkt. Belangrijker is wat je door de voorruit ziet.’ En die voorruit ziet er donker uit? Nou, ik heb het wel eens wat minder donker meegemaakt. Er gebeuren nu dingen in het Midden-Oosten met als gevolg dat de gas- en olieprijzen stijgen. Dat gaat direct in de inflatiecijfers zitten. De energiecomponent is namelijk een belangrijk deel van het totale inflatiecijfer, maar heeft ook een soort domino-effect. Als energie duurder wordt, wordt het niet alleen voor jou en mij duurder, maar ook voor bedrijven. En afhankelijk van hoe lang het duurt, gaan bedrijven die kosten in een soort slowmotiontraject doorberekenen, namelijk via de verwerking in goederen en diensten die zij maken.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Na de Amerikaanse aanval op Iran en de intense onrust in het Midden-Oosten gebeurde er iets opvallends: de dollar steeg in waarde. Wat eigenlijk heel gebruikelijk was: bij spanning vluchten beleggers in de Amerikaanse dollar. Alleen: afgelopen jaar gebeurde dat opvallend genoeg niet, terwijl ook toen rond Iran dezelfde soort spanningen waren. Edin Mujagic legt uit wat er is veranderd. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Bij de aanvallen van Israël en de VS op Iran in juni vorig jaar leek de Amerikaanse president Donald Trump nog weinig te voelen voor buitenlandse interventies en zeker niet voor regime change. Die houding is – met de huidige aanvallen – inmiddels volledig verdwenen, zegt macro-econoom Arnoud Boot. ‘Trump ziet buitenlandse interventies nu als een manier om zich te manifesteren, en dat doet hij hier ook. Dat is een wijziging die de onrust in de wereld en het militaire gevaar dramatisch heeft verhoogd.’ Wat betekent die beleidswijziging? Het belangrijkste is dat het enorme onrust geeft, omdat je niet weet welke leider er vervolgens komt. Juist die voorspelbaarheid van een bestaande leider valt weg. Met de huidige militaire conflicten neemt de onvoorspelbaarheid enorm toe. Verrassend genoeg zie je dat nog nauwelijks terug op de financiële markten. Zelfs bij de olieprijs, het directe mechanisme waarmee de echte economie wordt geraakt, valt het vandaag op zichzelf reuze mee. De markten bewegen amper: één procent omlaag, de dollar iets omhoog en de olieprijs zes à zeven procent omhoog, wat logisch is omdat veel olie daar vandaan komt. Maar het prijsniveau is niet bijzonder als je naar de afgelopen twee jaar kijkt; het zit rond een gemiddeld niveau, zou je bijna kunnen zeggen. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Terwijl het Institute of International Finance, een wereldwijde organisatie van financiële organisaties en banken, waarschuwt voor de gevolgen van een enorme schuldencrisis, roepen ceo's van banken op tot meer bestedingsruimte. Maar volgens macro-econoom Arnoud Boot moeten banken vooral meer naar alternatieve financiering gaan kijken. ‘Banks are doing stupid things.’ Laten we bij het begin beginnen: waar waarschuwt dat instituut voor? Het Institute for International Finance, onder leiding van Ana Botín, de CEO van de grote Spaanse bank Banco Santander, constateert twee dingen. Eén is dat de schulden weer zijn opgelopen, met name bij overheden die veel investeren op het gebied van defensie. Daarnaast zeggen ze dat het grote risico de oplopende rentes zijn, want die maken zo’n schuld onbetaalbaar. Tegelijkertijd komt Jamie Dimon, CEO van JP Morgan Chase en een beetje de godfather van de Amerikaanse bankierswereld, ook met een bijzondere waarschuwing. Want tot nu toe zeggen bankiers tegen toezichthouders dat andere financiële spelers het grote risico vormen. Dat zijn bedrijven die zichzelf geen banken noemen, maar doen alsof ze een bank zijn en leningen verstrekken, terwijl ze nauwelijks onder toezicht staan. Wat zegt Dimon nu dan? Hij waarschuwt dat de oplopende aandelenkoersen leiden tot een gevoel van euforie, en dat dat weer tot onverantwoord gedrag kan leiden. Zijn grootste zorg is nu: Banks are doing stupid things. Banken die domme dingen doen. Een van de grootste en bekendste bankiers ter wereld waarschuwt dus voor het gedrag van banken zelf. Want bij die euforie op de markten zijn banken bang om achter te blijven: FOMO – Fear Of Missing Out. En dus rennen de banken er als gekken achteraan. Maar als er straks een correctie komt, zitten ze klem. Hoe kijk jij dan naar de oproep van Europese banken om meer bestedingsruimte te krijgen? Bij die oproep ontbreekt het eerlijke verhaal. In een ingezonden stuk in veel Europese kranten zeggen de grootste Europese banken, inclusief ING, BNP Paribas en Société Générale, dat de Europese economie sterker moet worden en dat daarvoor meer financieringsmogelijkheden nodig zijn. Daar ben ik het mee eens: banken moeten meer ruimte krijgen. Als ze die ruimte niet krijgen, dan gaat Europa ten onder — zo luidt hun waarschuwing. Maar in een tijd van oplopende risico’s zouden banken juist meer eigen vermogen moeten hebben om die risico’s aan te kunnen. Als ze meer eigen vermogen hebben, kunnen ze ook weer meer doen. Daarnaast moeten ze eerlijk kijken naar alternatieven voor bancaire financiering; die moeten veel belangrijker worden. Dat eerlijke verhaal ontbreekt bij deze Europese bankiers. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Hans Stegeman, hoofdeconoom van Triodos Bank, plaatst vraagtekens bij de oproep van Europese topbankiers om banken meer ruimte te geven. In een ingezonden stuk in het FD waarschuwen zij voor het verslechterende concurrentievermogen en de afnemende productiviteitsgroei in Europa. Volgens de bankiers komt dat doordat banken de Europese economie onvoldoende kunnen financieren. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Bijna de helft van alle werkenden merkt dat kunstmatige intelligentie (AI) invloed heeft op hun werk en denkt dat taken deels of zelfs volledig door AI kunnen worden overgenomen. Dat blijkt uit een enquête die het CBS vandaag heeft gepubliceerd. Ook Rabo Research deed onderzoek naar de impact van AI op de arbeidsmarkt. Volgens Menno Middeldorp van Rabo Research komen de resultaten grotendeels overeen. ‘Wij hebben net iets andere vragen gesteld, waardoor je iets andere uitkomsten krijgt, maar de resultaten zijn redelijk consistent.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

Dat het Amerikaans hooggerechtshof een streep heeft gezet door de heffingen van Donald Trump is géén nederlaag voor de regering van de VS. Dat betoogt Peter Navarro, economisch adviseur van de president en brein achter de heffingenoorlog. Hij stelt dat het hoogste juridische orgaan van de VS weliswaar de ‘deur heeft gesloten’ voor deze heffingenvorm, maar dat er nu een ‘hele corridor’ is geopend voor door op een andere manier de heffingen in te voeren. ‘Dit is wensdenken’, zegt macro-econoom Edin Mujagic. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Financial Times onthult dat ECB-president Christine Lagarde jaarlijks 140.000 euro ontvangt voor een nevenfunctie bij de BIS, de bank voor internationale betalingen, ook vaak aangeduid als de bank der centrale banken. Maar is het wel echt een onthulling van de Britse krant, vraag macro-econoom Arnoud Boot zich af. De Financial Times zegt er nog bij dat ECB-bestuurders geen bijverdiensten mogen hebben... Laten we beginnen bij de onderliggende essentie. Wat hieronder ligt is dat de ECB een bepaalde mate van onafhankelijkheid moet hebben. Het moet zijn monetair beleid kunnen voeren zonder politieke invloed. En het probleem is niet dat ze die functie bij de BIS uitoefent, want dat hoort gewoon bij het taakpakket van de president van de centrale bank. Dan is er dus geen probleem? ...See omnystudio.com/listener for privacy information.

In de notulen van de laatste rentevergadering van de Amerikaanse Fed staat dat de inflatie uiteindelijk zal zakken naar de 2 procent waar men al heel lang naar streeft. Maar dat zal waarschijnlijk langzamer gaan en mogelijk ook wat hobbeliger zal verlopen dan eerder werd verwacht. ‘Dan zeg je in feite ook dat we zes jaar nadat de inflatie is begonnen op te lopen, het nog steeds niet hebben weten te verslaan’, zegt macro-econoom Edin Mujagic. Hoelang kan het volgens de Fed duren voordat die 2 procent wordt bereikt? Ik heb de dot plot-grafiek van december erbij gepakt, waarin alle leden van het rentecomité aangeven wat zij verwachten van de inflatie in de komende jaren. Daarin zie je dat zij toen verwachtten dat de Amerikaanse inflatie pas in 2028 op 2 procent zou uitkomen. Als je nu zegt dat het wellicht langzamer gaat, dan kom je al snel uit richting het einde van dit decennium. Eén van de kenmerken van dit decennium zal daarom gewoon zijn dat de inflatie te hoog is. Ik denk dat toekomstige economen over dit decennium tot op zekere hoogte zullen praten zoals wij nu over de jaren zeventig. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De aanpassingen in box 3 die ingaan vanaf 2028 – en dan helemaal de vermogensaanwasbelasting – worden door de gehaktmolen gehaald door zowel economen als analisten. Ook macro-econoom en hoogleraar Arnoud Boot heeft er weinig positiefs over te zeggen en noemt de aanwasbelasting ‘buitengewoon onredelijk’. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Geruchten dat ECB-president Christine Lagarde haar termijn niet gaat afmaken, worden sterker en luider. Edin Mujagic, nooit een fan van deze bankpresident, zou blij moeten zijn met dat nieuws, maar is het niet. 'Politieker dan dit wordt het niet.' Politiek? Leg uit? Je kunt allerlei redenen hebben om eerder te stoppen: gezondheidsredenen, of dat je er niets meer aan vindt... Maar Lagarde overweegt om eerder te stoppen, zodat de Franse president Macron, die nog tot aan het voorjaar van volgend jaar president is, kan meebeslissen wie haar opvolger wordt. Als je daarover nadenkt: dit is pure politiek. En een centrale bank moet zich ver houden van politiek, leg je altijd uit... See omnystudio.com/listener for privacy information.

Een studie van economen van de Europese Investeringsbank en de Bank voor Internationale Betalingen laat zien dat het adoptieniveau van AI-toepassingen in Europa gelijke voet houdt met dat van de Verenigde Staten. ‘Het idee dat we heel erg achterlopen op de VS en China, klopt niet’, zegt macro-econoom Edin Mujagic. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Op academisch topniveau doet Nederland heel aardig mee, maar voor MBA-opleidingen ligt dat totaal anders. In de gepubliceerde top 100 van beste MBA's wereldwijd komt Nederland maar een keer voor, en ook bepaald niet bovenin. En dat is zorgelijk, zegt macro-econoom Arnoud Boot. Laten we bij het begin beginnen: wat houdt een MBA in? Een Master of Business Administration, dat is de volledige afkorting. Het is een managementopleiding, wereldwijd is het waarschijnlijk de bekendste opleiding. De vraag 'heb je een MBA?' is een wereldwijd bekende vraag. Het komt uit Amerika en Amerika heeft ook al die top-MBA-programma's. Maar dat is aan het veranderen? See omnystudio.com/listener for privacy information.

In een Belgisch kasteel, niet ver van Maastricht, hebben EU-leiders deze week gesproken over manieren om de Europese economie te versterken. Naast de fameuze rapporten van de Italianen Mario Draghi en Enrico Letta, stond een checklist van de Europese Centrale Bank aan de basis van de gesprekken. Volgens macro-econoom Edin Mujagic gaat ECB-baas Christine Lagarde hiermee ver buiten haar boekje. ‘Het klinkt als een slechte grap, maar dit is seizoen 20, aflevering 91 van de zoektocht naar een sterkere, innovatieve Europese economie.’ Wat is er mis met een goed gesprek over onze economie? Deze editie begon met twee Italianen die Europa kwamen uitleggen hoe de economie beter moet. Italië, een land dat op de 40e plaats staat op de ranglijst van meest concurrerende economieën. En uitgerekend twee personen die daar jarenlang de dienst uitmaakten, komen ons vertellen hoe het beter moet. Het moet niet gekker worden. De EU-leiders komen daar bij elkaar en ze hebben bij zich: een notitie met als afzender de Europese Centrale Bank. De lijst bevat in totaal vijf speerpunten: versterking van de kapitaalmarktunie, de digitale euro, de versterking van de interne markt, het stimuleren van innovatie en strategische autonomie en versimpeling en versterking van het institutioneel raamwerk van de EU. En daar zitten de eurobonds, de gezamenlijke leningen, ook tussen. Daar hebben we het vaker over gehad. Wat is nu het probleem? Het punt is niet of we eurobonds moeten invoeren of niet. Het gaat mij erom dat zulke voorstellen van de Centrale Bank zelf komen – dat gaat mijns inziens te ver. Dit was precies mijn zorg toen Christine Lagarde president van de ECB werd. Zij is een raspolitica, en politici horen niet aan het stuur van een centrale bank te zitten. Want dan krijg je dit soort situaties. Helaas is dit niet de eerste keer. Al geruime tijd houdt ze zich bezig met zaken die eigenlijk weinig te maken hebben met het echte werk van de Centrale Bank. De ECB-statuten schrijven voor dat de centrale bank het algemene economische beleid in de Europese Unie moet ondersteunen. Dat betekent echter niet dat ze de rol van politici overneemt en bepaalt wat er precies moet gebeuren. Een voorstel zoals het gezamenlijk lenen van geld gaat veel verder: dat zijn politieke keuzes die gemaakt moeten worden door de democratisch gekozen politiek. Als de landen besluiten om iets te doen, dan moet de ECB gaan onderzoeken welke gevolgen dat heeft. Maar uiteindelijk heeft de politiek, de Tweede Kamer in ons geval, toch het laatste woord? Als zij het niet willen, dan gaat het niet door. Maar het doen van zo’n voorstel gaat op zichzelf al te ver. Daar gaat de Centrale Bank immers niet over. Dat de ECB met een lijstje zou komen, ging bovendien gepaard met veel dedain, omdat er niet werd gezegd wat er precies op die lijst stond. Het FD wist dat wel te melden. Zo’n gebrek aan transparantie is problematisch, terwijl de bank er juist voor ons is. Doe je een voorstel over gezamenlijk lenen dat ons allemaal raakt, dan hoor je dat ook aan ons allemaal te communiceren. Dit is een bijzonder ernstige zaak, ongeacht of je voor of tegen de euro bent. Op de langere termijn is dit destabiliserend voor zowel de Europese Unie als de euro. Dit vormt geen solide basis voor de levensvatbaarheid van de munt op termijn.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Er kwamen in de eerste maand van 2026 ruim 130.000 banen bij in de Verenigde Staten, flink meer dan het verwachte aantal van 55.000 tot 70.000. ‘Voor zover we nu weten’, benadrukt macro-econoom Edin Mujagic, want achteraf worden de cijfers steevast naar beneden bijgesteld. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Amerikaanse immigratiedienst ICE staat de afgelopen weken opnieuw in de schijnwerpers. Een nieuwe studie van Amerikaanse economen onderzoekt wat er zou gebeuren als de VS de helft van de illegale arbeidsmigranten deporteert. 'Ik maak mij vooral zorgen om het groeivermogen van de Amerikaanse economie op termijn', waarschuwt macro‑econoom Edin Mujagić. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De spanning in Europa loopt hoog op in aanloop naar donderdag, als regeringsleiders van EU-lidstaten bijeen komen om over het concurrentievermogen in de EU te praten. In aanloop daarnaartoe lieten verschillende hot shots al van zich horen, zoals voormalig DNB-topman Klaas Knot en ECB-leider Mario Draghi. ‘We hebben heel wat zwakke schakels’, is de duit die macro-econoom Edin Mujagic in het zakje doet. See omnystudio.com/listener for privacy information.

In de kiem van de ontstaansgeschiedenis van een bedrijf ligt vaak al vast of een onderneming succesvol wordt of niet. Bepaalde kenmerken in het eerste jaar van een bedrijf zijn volgens het Centraal Planbureau een goede manier om te signaleren of een bedrijf op een later moment voorspoed zal beleven. ‘Het creëeren van nieuwe bedrijfjes is het meest cruciaal’, ziet macro-econoom Arnoud Boot. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Europese Centrale Bank liet de rente voor de vijfde keer op rij ongemoeid en dat besluit kwam voor niemand als een verrassing. Toch was de rente niet het meest besproken onderwerp na afloop van de vergadering. Alle ogen waren gericht op de euro, die in een jaar tijd fors in waarde steeg. Macro-econoom Edin Mujagić: ‘De sterke euro was een soort vervangingsmiddel voor een renteverhoging.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

Lorenzo Bini Smaghi, president-commissaris van de Franse grootbank Société Générale, duikt vandaag op in een groot interview in het FD. De Italiaan, oud-bestuurder bij de Europese Centrale Bank, doet daarin stevige uitspraken over de financiële sector. Macro-econoom Arnoud Boot herkent goede analyses, maar stoort zich ook flink aan een deel van zijn betoog. ‘Ik denk dat hij zich heeft laten omkopen en daarnaast redelijk seniel is geworden.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

De inflatie is in januari gedaald naar 2,4 procent, blijkt uit de eerste raming van het CBS. Dat is welkom, zegt macro-econoom Edin Mujagić, maar volgens hem is het gevaar nog niet geweken: ‘Ons land bevindt zich nog steeds in code rood wat betreft inflatie.’ Je legt een link tussen de inflatie en de ijzel van vandaag? Vanmorgen hoorde ik een medewerker van Rijkswaterstaat zeggen dat sneeuw voorspelbaar is, maar ijzel niet. Je kunt kilometerslang rijden zonder problemen en ineens is het glad. Met inflatie is dat eigenlijk net zo. Je kunt vaak het gevoel hebben dat er niets aan de hand is, bijvoorbeeld na zo’n inflatiecijfer, maar voordat je het weet sta je weer op glad ijs. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Ook macro-econoom Edin Mujagić heeft de tekst van het akkoord van de voorgenomen coalitie ingezien. Na lezing blijft er voor hem één grote vraag hangen: wordt het overheidsapparaat nou groter of kleiner ten opzichte van de totale Nederlandse economie? Wel is Mujagić blij dat er ambitie uit het rapport spreekt om de BV Nederland in de vaart der volkeren op te stuwen. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het kernwoord van de hele coalitievorming was volgens Arnoud Boot duidelijk: samen dingen doen. ‘Dan moet je werken aan zaken die belangrijk zijn, die breed gedeeld worden en waar een grote noodzaak voor is.’ Juist daarom stoort hem een passage in het regeerakkoord over een versnelde verhoging van de AOW-leeftijd. Wat stoort jou aan die passage? Er liggen al afspraken die onderdeel zijn van het pensioenakkoord. De AOW-leeftijd ligt met ingang van volgend jaar op 67 en gaat met twee derde omhoog als de levensverwachting één jaar toeneemt. Op zichzelf klinkt dat heel redelijk, want voor pensioenfondsen is de verhouding tussen werkenden en niet-werkenden belangrijk. Als mensen langer leven, moet er ook langer gewerkt worden, maar dat hoeft niet één op één te gebeuren. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Op de dag dat het coalitieakkoord werd gepresenteerd is Arnoud Boot een tevreden macro-econoom. Niet alleen heeft Trump een ‘verstandige man’ voorgedragen voor de Fed en kwam het CBS met opvallend goede economische groeicijfers, ook wat er nu bekend is over de plannen van de aanstaande coalitie stemt hem tot tevredenheid. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Amerikaanse centrale bank heeft de huidige rentestand ongemoeid gelaten. Na drie verlagingen op rij, blijft de rente nu tussen 3,5 procent en 3,75 procent. Tijdens de persconferentie benadrukte voorzitter Jerome Powell het belang van de onafhankelijkheid van de centrale bank. Volgens macro-econoom Edin Mujagic is dat een belangrijk punt, maar moet de Fed ook naar zichzelf kijken en niet enkel en alleen naar het Witte Huis wijzen. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Amerikaanse dollar daalt al maanden in waarde, maar de Amerikaanse president Donald Trump lijkt daar niet al te veel over in te zitten. Integendeel, hij vindt het goed nieuws. Maar daarmee maakt hij het voor de Fed alleen maar moeilijker om de rente te verlagen. Iets wat Trump juist heel graag wil. Wat zij Trump precies, Edin? Aan boord van het presidentiële vliegtuig, Air Force One, werd hem gevraagd naar de lage dollar. Zijn antwoord was niet alleen dat hij zich geen zorgen maakt over de waardedaling van de dollar, maar ook dat hij die juist als goed nieuws ziet. Volgens Trump is dat positief omdat de VS in het verleden problemen heeft gehad met landen als China en Japan, die er volgens hem toe neigen de waarde van hun eigen munt te verlagen. Daardoor worden producten die zij maken en exporteren goedkoper. Een zwakkere dollar heeft volgens Trump voor de VS een vergelijkbaar effect: alles wat Amerika produceert en over de grens verkoopt, wordt goedkoper wanneer het wordt uitgedrukt in dollars of euro’s. Maar dit is toch resultaat van zijn beleid? Ja. En dit wijst op een duidelijke trendbreuk. Als je deze vraag aan al zijn voorgangers had gesteld – Republikein of Democraat – dan was het antwoord altijd hetzelfde: een sterke dollar is juist in het belang van de VS. Meer werd daar niet over gezegd. Wat we nu echter horen, is een volledige ommezwaai. Een sterke dollar vindt Trump blijkbaar niet langer goed; een zwakke dollar zou juist beter zijn voor de Amerikaanse economie. Maar, hij heeft dus geen gelijk? Ik kan me voorstellen dat wanneer de waarde van je eigen munt daalt, je producten in het buitenland goedkoper worden. Dat kan op korte termijn de economie een klein zetje geven. Maar na verloop van tijd domineren de negatieve effecten. Alles wat je importeert wordt duurder, en bij veel handel met het buitenland kan dit juist inflatie opdrijven. In de VS, waar de inflatie al hoog is, helpt dit niet. Als inflatie structureel hoger blijft, stijgen ook de rentes. Dat lijkt misschien gunstig maar hogere rentes remmen investeringen en drukken de koopkracht van inwoners. Het beleid is dus riskant. Bovendien is het de vraag of een zwakkere dollar echt tot meer verkoop leidt. Met handelsconflicten kan het buitenland besluiten: ja, Amerikaanse producten zijn goedkoper, maar we willen ze liever niet en kiezen voor andere handelsrelaties. Hoe beïnvloedt dit het rentebesluit van de Fed? De zwakke dollar hangt voor een groot deel samen met het beleid van de president. Rechtstreekse aanvallen op de onafhankelijkheid van de Centrale Bank, handelsoorlogen en oplopende schulden zijn slecht voor de munt. Dat maakt het voor de Fed extra moeilijk om te doen waar de president op hoopt: de rente verlagen. Je zou kunnen zeggen dat de deur misschien een klein beetje openstaat voor nieuwe renteverlagingen, maar die deur gaat eigenlijk bijna volledig dicht. En dat verhoogt de kans op een nog hevigere confrontatie tussen het Witte Huis en de Centrale Bank. Over een paar maanden krijgen we bovendien een nieuwe voorzitter van de Fed. Als die persoon de druk van de president volgt en toch de rente gaat verlagen, dan laat hij daarmee aan iedereen duidelijk zien waar de prioriteiten liggen – en dat is blijkbaar niet bij het bestrijden van inflatie. Dat zou opnieuw slecht nieuws zijn voor de waarde van de dollar. Is een zwakke dollar en een sterke euro iets om alleen maar blij mee te zijn? Een sterke munt kan inderdaad een soort garantie zijn voor welvaartsstijging in een land. Maar wat betekent het concreet voor Europa? Een sterkere euro helpt onze inflatie te drukken. Dat opent de deur voor de Europese Centrale Bank (ECB) om de rente eventueel te verlagen. Tegelijkertijd klinken er al geluiden van de ECB dat men zich zorgen maakt over de sterke euro. Dat is nu al het geval. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Autoriteit Consument & Markt (ACM) bracht het nieuwe jaarlijkse rapport Staat van de Markt uit. Daarin uit de ACM haar zorgen over de afname van de concurrentie in Nederland in het afgelopen decennium. Volgens macro-econoom Edin Mujagić hangt dat samen met andere fenomenen waar we in Nederland mee kampen, namelijk hoge inflatie en lage arbeidsproductiviteit: ‘Ik maak me hier zorgen over.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

Over het komende kabinet is macro-econoom Arnoud Boot redelijk optimistisch. ‘Juist omdat dit een minderheidskabinet is, realiseert dit kabinet zich dat het er moet zijn voor alle Nederlanders.’ De partijen zijn er bijna uit met een onderhandelaarsakkoord. Wat verwacht je daarvan? Nou, het belangrijkste is niet zozeer wat er in het regeerakkoord staat. Het belangrijkste is dat er een groep mensen in het kabinet zit die elkaar hoe dan ook vasthoudt. Dat staat voor eensgezindheid in het kabinetsbeleid. Dat zei ik al op de dag na de verkiezingen. Minderheidskabinetten zijn geen kenmerk van de Nederlandse geschiedenis, maar kabinetten vallen normaal gesproken niet door krachten van buitenaf. Ze vallen doordat het kabinet zelf los zand is. Dus het absoluut belangrijke is dat er een kabinet staat dat er met elkaar iets van wil maken. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Volgens demissionair minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Mariëlle Paul gaan de pensioenen structureel met 14 pensioen omhoog. Het gaat volgens de VVD-minister om pensioenen die in het afgelopen jaar al zijn overgegaan naar het nieuwe stelsel. 'Niets van waar', zegt macro-econoom Arnoud Boot. ‘Deze cijfers zijn willekeurig ergens vandaan gehaald.’ Wat is er aan de hand? Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid moet voortgangsrapportages opstellen over de overgang naar het nieuwe pensioenstelsel, het zogenaamde invaren. Een deel van de fondsen is begin deze maand overgestapt, voor veel pensioenfondsen staat dit gepland op 1 januari aanstaande. Het ministerie heeft nu een brief aan de Tweede Kamer gestuurd, vergezeld van meerdere bijlagen van diverse instanties, zoals de AFM, De Nederlandsche Bank, SEO, Netspar, Ipsos en E&Y. Om het allemaal zo transparant en duidelijk mogelijk te maken. Maar die rapportages en bijlagen hebben het niet over de voorlopige rendementen die sommige pensioenfondsen mogelijk al hebben behaald. Sterker, die partijen noemen die 14 procent nergens want geen enkele partij durft deze uitspraken te doen. Die verwijzing van de minister komt voort uit artikelen van PensioenPro, die gebaseerd zijn op cijfers van pensioenadviseur Aon. Deze cijfers hebben alleen niets te maken met de informatie van de instanties die de voortgangsrapportages zorgvuldig onderbouwen. Maar de minister zet het cijfer prominent in het persbericht. Die 14 procent is dus volledig uit de lucht gegrepen? Dit had ze nooit mogen doen, maar het wordt nog veel erger: het is manipulatie van de berichtgeving. Geld komt niet uit de lucht vallen. Het is onmogelijk dat je er 14 procent op vooruitgaat door de pot op een andere manier in de maatschappij te steken. Er is immers nog precies evenveel geld. De AON-rapportage waar de minister naar verwijst, meldt bovendien geen 14 procent, maar 13,6 procent. En belangrijker nog: dat cijfer is gebaseerd op slechts een paar pensioenfondsen die per 1 januari jongstleden zijn overgestapt. Een latere AON-publicatie laat echter zien dat de fondsen die als eerste zijn overgestapt hun pensioenen met 7 à 8 procent hebben verhoogd. Door de inflatie kunnen ze dat echter niet bijbenen en al hebben moeten verlagen. Het hele verhaal van die 14 procent klopt dus volledig niet. Waarom doet ze het dan? Dit is profileringsdrang van het ministerie of van de minister zelf, omdat er binnenkort weer verkiezingen aankomen. Ze kan dan zeggen: ‘Kijk eens naar het pensioenstelsel, wij hebben iets goed gedaan.’ Maar het gepresenteerde getal is onjuist en leidt tot onverantwoord gedrag. Het zet toekomstige pensioenfondsen onder druk om te laten zien dat mensen erop vooruitgaan. Dit leidt tot overhaaste besluitvorming: wanneer iemand bijna pensioengerechtigd is, voelt het pensioenfonds zich gedwongen snel over te stappen, omdat men anders 14 procent misloopt. Kortom: het huidige beleid leidt opnieuw tot onverantwoord gedrag. Het ondermijnt bovendien het hoofddoel van de overstap van het pensioenstelsel: transparantie, heldere communicatie en vertrouwen creëren. En nu? Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid moet hierop worden aangesproken door de AFM. Want foutieve cijfers en manipulerende berichtgeving mag niet. Dit moet stoppen. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Amerikaanse president Donald Trump gaf gisteren een langdurige speech op het World Economic Forum in Davos. ‘Het was weer een aaneenschakeling van dingen waarbij je je afvroeg waar die cijfers vandaan komen en of dat echt zo werkt’, zegt Edin Mujagic. ‘Maar hij zei ook een aantal zaken waar ik als macro-econoom op aansla.’ Waar sloeg je dan op aan? Hij zei bijvoorbeeld dat de Amerikaanse economie het geweldig doet sinds zijn aantreden een jaar geleden: nagenoeg geen inflatie en uitzonderlijk hoge economische groei. Dat klopt niet helemaal. Nagenoeg geen inflatie is een behoorlijke overdrijving van de werkelijkheid in Amerika. De economische groei in Amerika is inderdaad hoog geweest. Vorig jaar was die hoog en dit jaar zal die ook hoog zijn, maar uitzonderlijk hoog is het nou ook weer niet. Hij had wel gelijk toen hij zei dat dat beter is dan de andere combinatie: lage groei en hoge inflatie. Dat is een recept voor misère en achteruitgang. Daar is geen speld tussen te krijgen. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Dat het aantal mensen met een baan toch in armoede leeft, is het gevolg van weggevallen steunmaatregelen. De energietoeslag die tijdens de coronapandemie in het leven werd geroepen heeft de gevolgen van de hoge inflatie als het ware ‘gecamoufleerd’, zegt macro-econoom Edin Mujagic. Uit CBS-cijfers blijkt dat in 2024 zo'n 2 procent van alle werkenden in armoede leeft, dat zijn 175.000 mensen – fors meer dan in de jaren ervoor toen er zelfs sprake van een daling. Is het alleen het wegvallen van de steunmaatregelen? Het gaat om een aanzienlijke groep mensen. Sommigen van hen hebben niet het hele jaar gewerkt of maken weinig uren tegen lage tarieven. Dat geldt zowel voor zzp’ers als voor werknemers in loondienst. Tegelijkertijd willen veel van hen juist méér werken. Dat lukt alleen niet altijd. Een belangrijke oorzaak is de zogenoemde frictiewerkloosheid: niet elke werkloze kan elke openstaande vacature vervullen. Opleiding en ervaring sluiten vaak niet aan. Daardoor blijven mensen vastzitten in de groep van de werkende armen. De hoge inflatie raakt deze mensen ontzettend hard. Maar het is toch te gek voor woorden dat een rijk land als Nederland hiermee te maken heeft? Niet rond kunnen komen hangt niet alleen af van het inkomen. Wie structureel meer uitgeeft dan er binnenkomt, is in mijn ogen geen ‘werkende arme’: dan heb je er zelf voor gezorgd dat de eindjes niet aan elkaar te knopen zijn. Voor de meeste mensen in deze groep geldt echter juist dat zij niet lukraak geld uitgeven. In de afgelopen vijftig jaar is de productiviteit van mensen ruimschoots verdubbeld, onder meer door technologische vooruitgang en globalisering. Tegelijkertijd zijn de lonen veel minder hard gestegen dan die productiviteit. De winsten daarvan zijn ergens anders terechtgekomen: bij bedrijfswinsten en aan de top, bij ceo’s. Welke effecten zie je daarvan terug in de maatschappij? Het verklaart misschien waarom mensen in rijke, westerse, landen op populistische partijen stemmen. De gouden bergen die beloofd werden, door technologische vooruitgang en globalisering, hebben de meeste mensen nooit gezien. De onderkant van de samenleving, mensen met lage inkomens, wordt het hardst geraakt door aanhoudende inflatie. Sinds de jaren zeventig is sprake van structurele inflatie: prijzen stijgen vrijwel elk jaar. Het is dan ook niet vreemd dat de groep werkende armen de afgelopen decennia alleen maar is gegroeid – niet alleen in Nederland, maar ook in de Europese Unie en de Verenigde Staten.See omnystudio.com/listener for privacy information.

De wereldwijde economie groeit dit jaar naar verwachting iets harder dan eerder werd gedacht, maakte het Internationaal Monetair Fonds (IMF) maandag bekend. Dit ondanks de geopolitieke onrust in de wereld. ‘De wereldeconomie is stabiel te midden van uiteenlopende krachten', aldus het fonds. Opvallend, zegt Edin Mujagić. ‘Het lijkt erop dat de bekabeling van de wereldeconomie ongemerkt opnieuw is aangelegd.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het traditionele nieuwjaarsartikel van de secretaris-generaal van Economische Zaken, Sandor Gaastra, is verschenen in het economisch vakblad ESB. De titel: ‘Geopolitieke macht heeft economische waarde’. Macro-econoom Arnoud Boot las het artikel ook, en is het daarmee eens. Wat bedoelt Gaastra daarmee? In de meest negatieve betekenis bedoelt hij dat je, als je puur afhankelijk bent van een land, klem kunt komen te zitten. Dat land bepaalt dan of je welvarend kunt leven en kan zijn economische macht omzetten in een politiek instrument. Als hij daartoe bereid is, jij geen alternatief hebt en hij ook bereid is pijn te lijden, dan zit je als land klem. Dat is waar hij begint. Hij begint nu dus niet, zoals vorig jaar, met de vraag hoe we de economie productiever maken; daar besteedt hij maar één regel aan. Nu gaat het puur over economische machtspolitiek en hoe je je daar als land tegen zou kunnen weren. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Macro-econoom Arnoud Boot stuitte in de Financial Times op een oproep om het toezicht op de financiële sector te veranderen. Het moet minder strak, is de boodschap, want er is meer dan stabiliteit: de sector moet ook competitief blijven. Wat las je precies in de Financial Times? Het kwam uit de European Financial Services Round Table, de lobby van grote banken en verzekeraars. Daar staat eigenlijk dat de Europese Unie het Engelse model moet kopiëren. Dan krijgt concurrentie een expliciete rol bij toezichthouders op de financiële sector, naast stabiliteit. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De AEX staat op recordhoogte, China heeft een historisch hoog handelssurplus en de financiële markten wereldwijd staan er goed voor. Dat terwijl de spanningen op het wereldtoneel almaar toenemen door brandhaarden in iedere uithoek van de wereld. ‘In de enorm uitgebreide handelsstromen die we wereldwijd zien, is het toch frappant dat de wereldhandel gewoon doorstoomt’, zegt ING-hoofdeconoom Bert Colijn. Toch is Europa een vreemde eend in de bijt. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De aanklacht van het Witte Huis tegen voorzitter Jerome Powell van de Amerikaanse centrale bank zal geen invloed hebben op het volgende rentebesluit van de Fed. Over twee weken komt de commissie bijeen om te bepalen wat er met de huidige rentestand moet gaan gebeuren. Gezien de huidige inflatie in de VS, gaat er volgens macro-econoom Edin Mujagic nog veel gebeuren. 'Het blijft een groot circus daar.’ Hoe staat het met de inflatie in de VS nu? De inflatie is te hoog, staat nu op 2,7 procent, net als bij de vorige meting. Met enig gevoel voor optimisme kun je dit ook als een meevaller zien. Wat ook een meevaller is, is dat we weer eens inflatiecijfers hebben, want dat is de afgelopen maanden ook anders geweest. Maar als je achter dat cijfer kijkt, zie je dat voedsel 3 procent duurder is geworden. En dat voelen veel Amerikanen in hun portemonnee. Technologie is goedkoper geworden, maar dat wordt minder vaak gekocht. De Fed mikt op 2 procent per jaar. Waarom blijft die inflatie zo hoog? Dat is de vraag. De vorig jaar aangekondigde invoerheffingen hebben vooralsnog minder effect dan gevreesd. Want er werd gedacht dat de inflatie door die heffingen enorm zou stijgen. Die is ook licht gestegen vergeleken met begin vorig jaar, maar het is geen enorme stijging geweest. Maar het echte effect van invoerheffingen komt vaak later pas. En het tweede waar je rekening mee moet houden, is alles wat zich in Amerika heeft afgespeeld. Vorig jaar is de dollar zo’n 5 à 10 procent in waarde gedaald, en daarvan weten we dat dit ook met vertraging inflatie-opdrijvend werkt. Het zou dus zomaar kunnen dat de inflatie in de loop van dit jaar, in plaats van verder omlaag te gaan, toch iets gaat stijgen. Hoe nu verder dan? De inflatie moet omlaag; daarvoor zou de rente in ieder geval niet verhoogd moeten worden. Maar de arbeidsmarkt functioneert ook niet goed, en daarvoor zou de rente juist omlaag moeten. De werkloosheid daalt wel, maar er komen maar weinig banen bij. Ze moeten kiezen, en in die spagaat zit de Fed. En dat terwijl zij worden aangevallen op hun onafhankelijkheid. Wat betekent dit voor het komende rentebesluit eind januari? Het rentecomité van de Fed komt op 28 januari bij elkaar. Zij gaan echt niet anders naar de zaken kijken door de druk die vanuit het Witte Huis wordt opgevoerd. Maar de pr rond het besluit zal wel onder een vergrootglas komen te liggen. Als ze besluiten de rente te verlagen, zal de rest van de wereld denken dat de Fed gevoelig is voor druk. Als ze de rente gelijk houden, zullen ze worden beticht van politieke beïnvloeding. De uitleg en interpretatie van het besluit zal lastig worden voor de Fed. See omnystudio.com/listener for privacy information.

In de brievenbus van de Fed zat onlangs een wel heel opmerkelijke brief. Die brief bleek een dagvaarding te zijn die de Federal Reserve heeft ontvangen van het Amerikaanse Openbaar Ministerie, specifiek gericht aan Fed-voorzitter Jerome Powell. Het OM dreigt met een strafrechtelijk onderzoek omdat Powell in het Amerikaanse parlement gelogen zou hebben over de werkelijke kosten van de restauratie en verbouwing van het Fed-gebouw. ‘Maar volgens Powell zit hier iets anders achter’, zegt macro-econoom Edin Mujagić. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Zeventig vooraanstaande Europese economen dringen vandaag in een open brief aan op waakzaamheid nu de discussie over de digitale euro in een stroomversnelling raakt. Let goed op de belangen en weersta de lobby van de financiële sector, is de centrale boodschap. Een van de zeventig economen, verenigd in het Sustainable Finance Lab, is macro-econoom Arnoud Boot. De digitale euro, dat klinkt als een technisch onderwerp, dus leg uit. Kijk, uiteindelijk gaat het over de vraag: waar ligt de macht in de economie? De vraag is nu, of Europa vanuit het oogpunt van strategische autonomie een soort anker nodig heeft in het financieel systeem. Vroeger was dat de centrale bank. Je kon ervan uitgaan dat je bankbiljetten en munten, die uitgegeven werden door de centrale bank, dat dat het publieke geld was, het primaire betaalmiddel. En dat is nu niet meer zo dus? Nou, als Trump begint met zijn vriendjes hun eigen munten te laten ontwerpen, waarmee betaald kan worden, dan krijgt een platform als Amazon nog meer macht. En ze hebben al heel veel macht. Dat is de stablecoin discussie die nu speelt. Maar het gaat ook om de commerciële banken, die na de centrale bank de belangrijkste speler werden in geldcreatie. Nog slechts 4 procent van het geld wordt gecreëerd door de centrale bank, 96 procent door de commerciële banken. De stablecoins zijn nu nog niet zo dominant, maar de commerciële banken wel, zeg je... See omnystudio.com/listener for privacy information.

Nederlandse en Europese banken snijden diep in hun personeelsbestand. Volgens macro-econoom Arnoud Boot is dat lang niet altijd een investering in de toekomst. ‘Voor veel banken is dit vooral uitponden.’ Waarom snijden banken nu massaal in hun personeelsbestand? Er is niet één oorzaak. In brede zin kun je zeggen dat banken te lang zijn blijven werken volgens structuren uit het verleden. Veel processen hadden eerder geautomatiseerd kunnen worden, maar die omslag is traag verlopen. Daarnaast speelt het witwasdossier een grote rol. Banken hebben de afgelopen jaren duizenden extra medewerkers aangenomen om aan strengere regels te voldoen. Die personele groei wordt nu deels teruggedraaid, omdat toezicht efficiënter mag worden georganiseerd op sectorniveau, in plaats van dat elke bank alles afzonderlijk controleert. Dat vraagt om meer automatisering en flexibiliteit, en leidt nu tot het schrappen van banen. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Voor het vijfde jaar op rij komt de inflatie in Nederland uit boven de 2 procent. ‘Je zou bijna kunnen zeggen: some things never change’, zegt macro-econoom Edin Mujagic. In december bedroeg de inflatie 2,8 procent en voor het hele jaar 2025 komt deze uit op 3,3 procent. ‘Dat zijn percentages waar Nederland in het verleden niet aan gewend was en die duidelijk aan de hoge kant zijn.’ Waarom zakt de inflatie zo langzaam? De inflatie is op een bepaald moment snel gedaald. Van 10 tot 15 procent ging deze in korte tijd terug naar 3 procent. Daarna stagneerde de daling. Het laatste deel van het proces blijkt moeilijk. Dat hangt onder andere samen met de sterke prijsstijgingen in de dienstensector van de economie. Als inflatie eenmaal in dat deel van de economie terechtkomt, wordt zij hardnekkig en moeilijk terug te dringen. Daarom is 2025 een jaar van hoge inflatie en zal dat in 2026 waarschijnlijk ook het geval zijn.See omnystudio.com/listener for privacy information.

In de Financial Times analyseerde IMF-hoofdeconoom Gita Gopinath waarom 2025 economisch gezien onverwacht goed uitpakte. Dat is volgens macro-econoom Edin Mujagic een vraag die veel economen en niet-economen bezighoudt. Hoewel de wereldeconomie er goed voor lijkt te staan, is er volgens hem sprake van een ‘fragiele situatie’. ‘De gevolgen voor de economie moeten voor een groot deel misschien nog komen.’ De verwachting was dus dat 2025 een economisch catastrofaal jaar zou worden. Waarom? Omdat de Verenigde Staten begin dat jaar een nieuwe president kregen en er allerlei maatregelen kwamen, waaronder veel hogere importheffingen. De vrees was, en voor velen ook de overtuiging, dat dit behoorlijke schade zou opleveren voor zowel de Amerikaanse economie als de wereldeconomie. Toch moeten we begin 2026 vaststellen dat van die schade weinig zichtbaar is geworden. Sterker nog, de Amerikaanse economie heeft een keurig jaar achter de rug en ook de wereldeconomie is behoorlijk gegroeid. Dat roept de fundamentele vraag op of we in een nieuwe economische werkelijkheid zijn beland en of de bekende economische natuurwetten nog wel gelden. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het Europese begrotingsraamwerk ligt al langer onder vuur. Nu heeft ook Paolo Surico, econoom verbonden aan de London School of Economics, zich erover uitgesproken. In zijn kritiek kan macro-econoom Edin Mujagic zich opvallend goed vinden. ‘Economisch gezien is er van alles mis met sommige Europese regels.’ Wat zegt Surico over het Europese begrotingsraamwerk? Hij wijst erop dat er sinds een paar jaar, door de pandemie en andere wereldwijde ontwikkelingen, een nieuwe regel geldt binnen de Europese Unie. EU-landen mogen meer gaan lenen, ook als ze al hoge schulden hebben en ook als het begrotingstekort aan de hoge kant is, zolang dat geld maar bestemd is voor defensie. Politiek gezien is dat volgens hem volkomen logisch, omdat veiligheid nu eenmaal een hoge prioriteit heeft. Maar economisch gezien is er van alles mis met die regel.See omnystudio.com/listener for privacy information.