Kees de Kort | BNR

Het zogeheten ‘human capital model’ van het Centraal Planbureau moet een oplossing bieden voor een oude klacht in de politiek: onderwijs wordt vaak als kostenpost gezien en niet als investering. Macro-econoom Arnoud Boot is verheugd dat het model er eindelijk is. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Morgen komen de World Economic Outlook en het Global Financial Stability Report van het IMF uit. Daarover is in ieder geval één ding al zeker: onzekerheid is het nieuwe normaal. ‘De groei gaat omlaag en de inflatie omhoog’, zegt macro-econoom Edin Mujagic. Hoe reageren landen op die economische tegenwind? Bij veel landen bestaat de neiging om daarop te reageren met het idee dat als je er maar genoeg geld tegenaan gooit, het probleem zichzelf oplost. Heel concreet zie je dat bij het compenseren van mensen en bedrijven voor hogere energierekeningen. Daarachter zit een idee dat de afgelopen jaren populair is geworden: begrotingstekorten en staatsschulden doen er niet toe, je kunt onbeperkt geld bijdrukken en meer uitgeven dan er binnenkomt zonder nadelen. Wel de lusten, niet de lasten. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Producenten en consumenten geven een wisselend beeld van de economie. Ondanks de onzekerheden ligt het producentenvertrouwen op een redelijk niveau. Het consumentenvertrouwen blijft daarentegen al sinds de coronapandemie laag. Dat is volgens macro-econoom Arnoud Boot opvallend. ‘Als er één groep is die sinds COVID bijna altijd heeft geprofiteerd van alle onrust, dan zijn het de consumenten.’ Hoe precies zijn die CBS-cijfers? Het producentenvertrouwen betreft het cijfer van maart. Dat was dus al na het begin van de oorlog met Iran, die namelijk op 28 februari begon. Dat vertrouwen kan dus nog instorten. Als het hele Midden-Oosten in een crisis wordt gestort, is dat eigenlijk wel verrassend. Maar het consumentenvertrouwen is nog veel verrassender. Want als er één groep is die sinds COVID bijna altijd heeft geprofiteerd van alle onrust, dan zijn het de consumenten. Er zijn altijd mensen die tussen wal en schip vallen, juist in crisissituaties, maar vrijwel alle groepen zijn erop vooruitgegaan. Van laag tot hoog, met uitzondering van gepensioneerden, is er sprake geweest van een ongekende koopkrachtstijging. En toch is de onvrede onder consumenten groter dan ooit. Maar het IMF waarschuwt juist voor nog meer onzekerheid. Hoe moeten we dat interpreteren? De boodschap van het IMF is uitermate belangrijk. Volgende week verschijnt hun World Economic Outlook, en het kan bijna niet anders dan dat de verwachtingen naar beneden worden bijgesteld. Als je kijkt naar de wereld, naar de onrust en de fricties die opnieuw ontstaan aan de aanbodkant, dan is dat onvermijdelijk. Ontwikkelde economieën kunnen hier over het algemeen vrij goed mee omgaan, maar uit dit rapport zal opnieuw blijken dat armere landen de grootste klappen krijgen. Dat zien we nu al gebeuren. Maar die CBS-cijfers gaan over Nederland, de westerse wereld die er keer op keer relatief goed uitkomt. Waarom blijft het consumentenvertrouwen dan laag? Consumentenvertrouwen is cruciaal. Als dat langdurig laag blijft, heeft dat gevolgen voor de democratie en de bestuurbaarheid van een land, en kan het leiden tot grote onrust onder kiezers. Vakbonden waarschuwen voor bezuinigingen waar zij niet aan willen meewerken — en dat is begrijpelijk. Waarom is de consument dan toch ontevreden? Dat heeft voor een belangrijk deel te maken met sociale media. We kunnen elkaar tegenwoordig elke seconde van alles wijsmaken. Die permanente stroom van onrust moet je niet onderschatten. Het leidt tot grote verschuivingen in het politieke landschap. Maar heeft de consument het in Nederland daadwerkelijk slecht? Nee — hij heeft het beter dan ooit. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Producenten en consumenten geven een wisselend beeld van de economie. Ondanks de onzekerheden ligt het producentenvertrouwen op een redelijk niveau. Het consumentenvertrouwen blijft daarentegen al sinds de coronapandemie laag. Dat is volgens macro-econoom Arnoud Boot opvallend. ‘Als er één groep is die sinds COVID bijna altijd heeft geprofiteerd van alle onrust, dan zijn het de consumenten.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

Goud staat bekend om zijn stabiele prijs. Daarom houden veel landen een goudvoorraad aan, mocht de financiële wereld plots instorten. Volgens macro-econoom Edin Mujagic zijn er ook landen die hun goudvoorraad gebruiken om een duidelijke politieke boodschap de wereld in te sturen. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De waarschuwing van ECB-bestuurder Frank Elderson dat Europa’s afhankelijkheid van fossiele brandstoffen een risico vormt voor de prijsstabiliteit, krijgt een nieuwe lading door de recente ontwikkelingen in het Midden-Oosten. Toch vindt macro-econoom Edin Mujagic zijn boodschap nog altijd even actueel. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Europa’s afhankelijkheid van fossiele brandstoffen vormt risico’s voor de prijsstabiliteit. Daarvoor waarschuwt Frank Elderson, bestuurslid van de Europese Centrale Bank (ECB), in Financial Times. Dat hij deze oproep doet, is opvallend, vindt macro-econoom Arnoud Boot. ‘Als je iets niet meer hoort van centrale banken, is het dat ze ook maar één millimeter buiten hun directe monetaire mandaat treden.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

De grootste institutionele woningbelegger van Nederland, Vesteda, krijgt meer tijd om de leegloop van het woningfonds te voorkomen. Uiterlijk 1 juli moeten aandeelhouders doorgeven hoeveel geld ze uit het fonds halen, eerst lag de deadline op 20 april. Volgens macro-econoom Arnoud Boot kampt Vesteda met een governanceprobleem en valt het tussen wal en schip. ‘Het helpt niet dat de Nederlandse overheid investeren in de woningmarkt iets kwalijks vindt.' Begin maart werd duidelijk dat alle beleggers hun financiële belang voor een deel of zelfs helemaal willen afbouwen, het gaat om ruim vier miljard euro, net meer dan de helft van het fondsvermogen. Vesteda komt voort uit pensioenfonds ABP, dat Vesteda ooit op afstand heeft gezet en tegelijkertijd andere partijen heeft toegelaten. Daardoor is een middenweg ontstaan: ABP is nog steeds de belangrijkste speler, maar heeft niet meer de volledige controle. Dit leidt tot governanceproblemen en conflicten tussen verschillende betrokken partijen.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het aanpassingsvermogen van de wereldeconomie is veel groter dan mensen vaak beseffen, zegt macro-econoom Edin Mujagic. ‘Men ziet vaak over het hoofd hoe veerkrachtig en weerbaar de wereldeconomie is, en hoe goed in staat om zich aan te passen aan de ontwikkelingen in de wereld. Elke actie lokt een tegenreactie uit.’ 'Dat zien we op dit moment bijvoorbeeld in de Golfstaten, waar ze oude plannen aan het heroverwegen zijn om pijpleidingen aan te leggen zodat hun olie niet meer via de Straat van Hormuz naar de rest van de wereld verscheept hoeft te worden, maar via alternatieve routes. Die plannen hadden ze in het verleden ook, maar die zijn nooit uitgevoerd omdat ze ontzettend duur en complex zijn, en het neemt veel tijd in beslag. Zo past de wereldeconomie zich dus aan.'See omnystudio.com/listener for privacy information.

De lange rentes (de kapitaalmarktrente) van de grote vier landen van de eurozone – Frankrijk, Italië, Duitsland en Spanje – lopen op. Dat heeft te maken met de stijgende inflatie. Vorige maand kon de Europese Centrale Bank (ECB) nog vieren dat de inflatie onder de 2 procent zakte, maar nu zitten we weer op 2,5 procent. De ECB kan via obligatieaankopen ingrijpen om oplopende lange rentes te temperen. Dat stelt macro-econoom Edin Mujagić. Hoe kan het dat die lange rentes zó hoog zijn? Die stijging hangt samen met de oorlog in het Midden-Oosten, waardoor olie- en gasprijzen zijn gestegen. Maar ook inflatieverwachtingen lopen op. Beleggers rekenen erop dat de ECB de rente dit jaar drie keer zal verhogen. En omdat lange rentes eigenlijk een optelsom zijn van verwachte korte rentes (de geldmarktrentes), bewegen die mee omhoog. Dus als de markt verwacht dat de ECB de rente verhoogt, stijgen de lange rentes ook. Dat is logisch.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Op 14 april komen de World Economic Outlook en het Global Financial Stability Report van het IMF uit. Maar die rapporten moeten nu al geschreven en gedrukt worden. ‘In de huidige onzekere omgeving is dat killing’, zegt macro-econoom Arnoud Boot. Dat komt omdat niet duidelijk is wat er de komende weken gebeurt. Wat is de rol van het IMF? Het IMF staat voor economische stabiliteit in de wereld. Je ziet dat terug in grote steunprogramma’s, zoals bij Griekenland en Argentinië. De kracht van het IMF is dat het steun koppelt aan eisen. Landen moeten hun arbeidsmarkt hervormen of hun overheidstekorten aanpakken. In ruil daarvoor krijgen ze steun en kunnen ze op een nieuw pad komen.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Door de oorlog in Iran is de dollar weer helemaal terug van weggeweest. Waar de Amerikaanse president Donald Trump vorig jaar de waarde van de dollar liet duikelen met zijn handelsoorlog, daar heeft hij de dollar nu flink gestut met de oorlog. ‘De oorlog in het Midden-Oosten kan zomaar nog meer vertrouwen onder de dollar weg kunnen slaan’, hoort macro-econoom Edin Mujagic op de financiële markten. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Private credit was en is een goed idee, vindt Arnoud Boot. Bedrijven kunnen geld lenen bij instellingen die geen bank zijn. Die instellingen halen geld op bij pensioenfondsen en verzekeraars en lenen dat uit aan middelgrote bedrijven. Dat bestaat al decennia en werkte goed. Toch ontstaan er nu problemen. Waarom wordt private credit nu een probleem? Partijen die geld ophalen bij professionele beleggers richten zich nu ook op gewone mensen. Die krijgen te horen: in plaats van tegen 1 of 1,2 procent rente bij de bank kunt u uw geld bij ons investeren. Dat heeft ook zin voor de economie. Zo wordt geprobeerd een massamarkt te bereiken. Is die markt voldoende op de hoogte om die keuze te maken?....See omnystudio.com/listener for privacy information.

Macro-econoom Edin Mujagic bezocht deze week de conferentie ‘The ECB and Its Watchers’ in Frankfurt, waar onder meer werd gesproken over de gevolgen van de oorlog in het Midden-Oosten en de snelle opkomst van kunstmatige intelligentie (AI). Wat die ontwikkelingen betekenen voor Europa, hangt volgens hem vooral af van eerdere keuzes die zijn gemaakt. ‘Je krijgt wel het gevoel dat besluiten hierover vaak zijn genomen op basis van ideologie of wensdenken.’ Wat viel je op bij de conferentie? Wat mij opviel, is dat een China-expert zei dat de toepassing van AI daar zo snel gaat dat het al zichtbaar is in de cijfers over arbeidsproductiviteit. Dat zegt wel iets, want wetenschappers zeggen dit soort dingen pas als ze het echt terugzien in de data. Het goede nieuws is daarmee dat AI echt ingeburgerd raakt, maar het slechte nieuws is dat wij achterlopen. Verder zei iemand dat de verschillen tussen wat centrale banken in Europa en Amerika gaan doen groter kunnen worden dan in het verleden. Dat komt doordat de schokken van de oorlog in het Midden-Oosten landen verschillend raken, en dat heeft vooral te maken met hoe afhankelijk je bent van energie. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Europese Centrale Bank heeft overduidelijk geleerd van haar fouten in 2022 en dat stemt macro-econoom Edin Mujagic tevreden. ‘Uit alles kun je opmaken: de ECB is echt niet van plan die fout uit 2022 nog een keer te herhalen.’ Je bent in Frankfurt bij de ECB, bij de jaarlijkse conferentie voor ECB-watchers. Wat is dat voor conferentie? Het is een ontmoeting van mensen uit de hele wereld die de ECB volgen. Ook de mensen van de centrale bank zijn daarbij. President Lagarde opent de conferentie met een toespraak. En het is de inhoud van die toespraak waar je tevreden over bent? ...See omnystudio.com/listener for privacy information.

Er zijn alleen maar winnaars, durven de EU en Australië te stellen na het sluiten van het handelsakkoord waar al jaren op werd gewacht. Dat er na al die tijd onderhandelen toch een deal ligt, is volgens macro-econoom Edin Mujagic te danken aan de Verenigde Staten. ‘Dit soort traditionele bondgenoten van de VS kunnen er niet meer op vertrouwen dat die goede relatie met Washington altijd in stand zal blijven.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het consumentenvertrouwen in Nederland is in maart opnieuw gedaald naar min 30. Dat is de grootste daling in bijna vier jaar. Toch blijven de bestedingen in Nederland op niveau. Macro-econoom Arnoud Boot geeft daar zijn verklaring voor. Hoe negatief zijn de meest recente cijfers? De laatste score is min 30. Dat klinkt heel negatief, maar je moet je ook afvragen wat die score precies betekent. Het gaat om een panel van een paar duizend mensen dat wordt gevraagd hoe ze denken over hun eigen financiën en de economie, terugkijkend en vooruitkijkend. De negatieve antwoorden tellen als min, de positieve als plus en het saldo bepaalt de uiteindelijke score. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Terwijl nationale en Europese parlementen door de oorlog in het Midden-Oosten worden gedwongen na te denken over de gevolgen van de stijgende energieprijzen, is in Brussel gisteren besloten het emissiehandelssysteem voorlopig intact te houden. Daarmee was het glas ‘halfvol’, denkt macro-econoom Arnoud Boot. Nog even: emissiehandelssysteem? Dat systeem (ETS) zet bedrijven die CO2 uitstoten onder druk om schoner te produceren. Wie wil vervuilen, moet vervuilingscertificaten kopen, die steeds schaarser worden. Dit zorgt voor een prijsprikkel: bedrijven worden gestimuleerd te investeren in groenere energie en minder vervuilende productiemethoden. Omdat het aantal beschikbare certificaten over de tijd afneemt, zijn bedrijven verplicht hun productie aan te passen, waardoor de totale CO2-uitstoot geleidelijk daalt. Het ETS wordt terecht gezien als een succes van de Europese Unie. Maar dit vereist continu overheidsbeleid, want om de CO2-uitstoot tegen te gaan moet je investeren in groenere energie en productie. Daarom was het glas in Brussel toch wel halfvol. Want er is veel discussie over voortzetting van het ETS? Sommige landen wilden het ETS tijdelijk stopzetten om de industrie te ontzien. Polen, Italië en Oostenrijk noemen het voortzetten van het systeem een existential threat voor de industrie. Gelukkig blijft het ETS overeind, al worden er enkele kleine aanpassingen doorgevoerd. Deze geven bedrijven iets meer speelruimte, waardoor het systeem iets minder strak wordt, maar de kern blijft intact. Dat is goed nieuws, maar er speelt meer in de energiediscussie, namelijk de verzwaring van de energienetten. Een belangrijk onderdeel van de energiediscussie is de toegang van bedrijven tot het elektriciteitsnetwerk. Investeringen in het netwerk zijn achtergebleven, waardoor veel bedrijven geen aansluiting hebben. Dit vormt een fundamentele beperking voor het groeivermogen van de economie. Europa stelt nu dat niet alleen de energiekosten, maar ook de netwerkkosten gesubsidieerd mogen worden om energie goedkoper te maken. Dat klinkt gunstig voor consumenten, maar kan er ook toe leiden dat er minder geld binnenkort voor investeringen in de netwerken. Op de lange termijn betekent dit dat de capaciteit van het netwerk beperkt blijft, waardoor bedrijven en consumenten uiteindelijk weer te maken krijgen met tekorten. Daarmee spannen we het paard achter de wagen. Die investeringen zijn dus belangrijk. Waarom zijn die zo achtergebleven destijds? Energienetwerken kunnen in private handen zijn, maar in feite zijn ze een publiek goed. Ze zijn de ruggengraat van een land en zijn van nationaal en internationaal belang. Op de vraag waarom de investeringen in deze netwerken zijn achtergebleven, waardoor we te maken hebben met capaciteitsproblemen, is nog geen eenvoudig antwoord op te geven. Een deel van de verklaring is dat netwerkkosten doorberekend worden aan consumenten en bedrijven die er gebruik van maken. Die tarieven worden gereguleerd door de Nederlandse mededingingsautoriteit (ACM), om te voorkomen dat de kosten te hoog worden. Het streven om de tarieven zo laag mogelijk te houden is goed voor de consument, maar gaat wel ten koste van noodzakelijke investeringen. Maar die zijn juist cruciaal, want zonder investeringen hebben consumenten en bedrijven morgen geen toegang tot het netwerk. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Socrates staat onder meer bekend om de uitspraak: ‘Het enige dat ik zeker weet, is dat ik niets weet’. En dat was eigenlijk ook de boodschap van Fed-voorzitter Jerome Powell gisteren tijdens de persconferentie na de rentevergadering, zegt macro-econoom Edin Mujagić. De Amerikaanse centrale bank heeft besloten de rente ongewijzigd te laten op 3,5-3,75 procent, ondanks – of eigenlijk, vanwege – de grote wereldwijde onzekerheid. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Deze week staan er talloze rentebesluiten op de agenda. Nadat Australië eerder deze week de rente opnieuw verhoogde, is het nu de beurt aan de Fed en de ECB. Vanuit Frankfurt hoopt macro-econoom Edin Mujagic vooral ‘stoere taal’ te horen. Moeten we ons schrap zetten deze week? Ja. Australië ging als eerste. De Centrale Bank van Australië verhoogde de rente voor de tweede keer dit jaar, als reactie op de gestegen energieprijzen door de oorlog in het Midden-Oosten. De inflatie ligt er momenteel hoog, bijna 4 procent, terwijl de bank mikte op 2 tot 3 procent. De ECB zit momenteel in een gunstigere positie. Het laatste inflatiecijfer laat zien dat de geldontwaarding in de eurozone 1,9 procent bedroeg, keurig onder de 2 procent-grens. Maar dit cijfer gaat over de periode vóór de oorlog in het Midden-Oosten. De effecten van de recente stijging van olieprijzen zijn nog niet meegenomen. Kunnen we op dat cijfer varen dan? Kijk je dieper naar de cijfers, dan blijkt dat één factor de inflatie aanzienlijk drukte: energie. Die was ongeveer 3 procent goedkoper dan een jaar eerder, waardoor de inflatie met 0,3 procentpunt daalde. Zonder deze daling zou de inflatie boven de 2 procent zijn uitgekomen. Nu die tijdelijke bijdrage wegvalt, kan de druk op toekomstige inflatiecijfers toenemen, zeker door hogere olie- en gasprijzen. Daar komt nog bij dat de zwakkere euro extra druk geeft. Olie wordt in dollars betaald; als de euro daalt, stijgt de prijs in euro’s en daarmee de inflatiedruk. Tegelijkertijd zien we dat de marktrente blijft stijgen. Is dat een waarschuwing? Ik denk van wel. Bij de persconferentie hoop ik stoere taal te horen, in de zin: vandaag doen we niets, maar we bereiden ons voor op renteverhogingen. De discussie van de afgelopen tijd – rente gelijk houden of verlagen – moet verschuiven naar rente gelijk houden of verhogen. Deze focus is belangrijk vanwege die stijgende kapitaalmarktrentes. Beleggers op die markten herinneren zich nog goed dat in 2021 en 2022 de inflatie volledig uit de hand liep, terwijl de ECB dat toen bagatelliseerde. Die fout wil de bank volgens mij niet nog een keer maken. Doet ze dat wel, dan loopt ze het risico dat de financiële markt minder vertrouwen krijgt en de kapitaalmarktrentes verder stijgen. De ECB heeft nu de luxe om het even aan te kijken, maar dat mag niet te lang duren. Maar overheden denken al na over het opzetten van steunpakketten. Dat kost geld en kan daardoor inflatoire druk veroorzaken? Ja, en dat is nog een reden dat de deur voor renteverhogingen open moet gaan. In veel landen in de eurozone wordt gesproken over compensatie voor de gevolgen van de oorlog in het Midden-Oosten. Vanuit politiek oogpunt is dat begrijpelijk, maar de realiteit is dat veel van die landen geen extra middelen hebben. Maar compensatie betekent ook hogere uitgaven, grotere begrotingstekorten en eerder meer inflatie dan minder. Dat is extra reden voor de ECB om stoere taal te gebruiken. Misschien niet alleen woorden, maar ook concrete renteverhogingen te overwegen. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Uit een groot onderzoek naar het gebruik van AI op de werkvloer, uitgevoerd onder 5.000 ceo's en cfo's in verschillende landen, blijkt dat de impact van AI lang niet zo indrukwekkend is als voorspeld, vertelt macro-econoom Edin Mujagic. ‘Wij zijn er altijd goed in geweest om de korte-termijngevolgen van technologische veranderingen te overschatten.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het net aangetreden kabinet moet beleid inzetten dat Nederland echt weerbaarder maakt, vindt macro-econoom Arnoud Boot. ‘Als ik de discussie in het parlement zie, gaat het vooral over hoe we het conflict in Iran moeten karakteriseren of over de rol van Amerika, en meteen ook over compensatie voor hogere energiekosten. Dan zijn we precies verkeerd bezig. We moeten acteren.’ En dat moet dan in Europees verband gebeuren, vindt de macro-econoom. Maar Nederland heeft toch al afspraken gemaakt over hogere defensie-uitgaven? Absoluut. Vorig jaar is in Den Haag afgesproken de NAVO-norm te verhogen. Maar de discussie moet vooral gaan over hoe we die extra defensie-uitgaven effectief inzetten. Er komt veel geld beschikbaar en dat moet niet worden verspild. Tegelijkertijd leiden hogere defensie-uitgaven altijd tot verdringing: als je ergens veel geld aan uitgeeft, kun je andere dingen niet doen. Het kabinet moet dus duidelijk maken dat niet alles kan. Er moeten prioriteiten worden gesteld en daar hoort een prijs bij. Dat betekent ook dat je niet met nieuwe compensatiemaatregelen kunt komen. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het CPB presenteerde gisteren het Centraal Economisch Plan, over de groei van het bbp, de staat van de overheidsfinanciën en de ontwikkeling van de koopkracht. ‘Het was geen fijn leesvoer, want als het CPB spreekt over gestage groei kun je wel zeggen dat het groei is, maar gestage groei betekent eigenlijk dat het allemaal niet gaat zoals we hopen’, zegt macro-econoom Edin Mujagic. Wat zijn jouw bevindingen? Als je naar de cijfers kijkt, zie je 1,4 procent groei dit jaar en 1,1 procent het jaar erop. Kijk je nog verder vooruit, dan heeft het CPB het zelfs over groei van onder de 1 procent. Dat is bijzonder mager. Bovendien gaat het CPB daarbij uit van aannames, zoals een olieprijs die dit en volgend jaar rond de 60 dollar blijft en een inflatie die zakt naar ongeveer 2 procent. Met alles wat er momenteel in de wereld gebeurt, kun je je afvragen hoe realistisch die aannames zijn. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Nederlandse overheid moet kleur bekennen: wat willen we met Tata Steel en is er een rol voor de overheid? Macro-econoom Arnoud Boot werktede afgelopen zes weken samen met een groep economen aan een stuk waarin de argumenten voor en tegen steun aan het staalbedrijf op een rij zijn gezet. Waarom zou de overheid Tata Steel niet met een paar miljard te hulp moeten schieten? De overheid wil een maatwerkafspraak maken met Tata Steel waarbij ongeveer twee miljard euro steun wordt gegeven. Maar volgens vrijwel alle prognoses is dat niet genoeg. De businesscase van Tata Steel is onvoldoende, waardoor er ook in de toekomst subsidie nodig blijft. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Met de oorlog in het Midden-Oosten en de daaropvolgende explosie van energieprijzen zijn alle ogen gericht op de verschillende centrale banken en hun rentebeleid. En laat veel van de belangrijke beleidsbepalers van die centrale banken juist de komende periode bijeen komen. ‘De cyclus van renteverlagingen die enkele jaren geleden werd ingezet, die is nu echt totaal voorbij’, zegt macro-econoom Edin Mujagic stellig. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Nederlandse inflatie komt in februari uit op 2,4 procent. Internationale vluchten, kleding en schoenen zijn duurder geworden. Dat inflatiecijfer is hetzelfde als in januari, maar toch is het volgens macro-econoom Edin Mujagić belangrijk om daarbij stil te staan. Wat alle aandacht trekt, is namelijk de olieprijs: ook dat gaat invloed hebben op de inflatie. Toch zou het verstandig zijn als de ECB een pas op de plaats maakt en niet te snel reageert op de schommelingen in de olieprijs, denkt de econoom. See omnystudio.com/listener for privacy information.

DNB kwam vanmorgen met een waarschuwing aan ons allemaal: weerbaarheid betekent op financieel vlak meer dan alleen cash in huis hebben. Zorg als huishouden bijvoorbeeld ook voor meerdere betaalrekeningen bij verschillende banken. Macro-econoom Arnoud Boot onderschrijft de oproep van DNB van harte, ondanks het kritische geluid dat hij hoort uit de bankenwereld. Laten we bij het begin beginnen. DNB waarschuwt voor kwetsbare Europese betaalinfrastructuur. Wat betekent dat? Betaalinfrastructuur, daar draait de hele economie om. Op het moment dat de betalingen stilvallen, dan – kijk maar rond – dan gaan de winkels gewoon dicht. Dan komt eigenlijk alles tot stilstand. Dus het is hard nodig dat een autoriteit daarnaar kijkt en probeert suggesties te doen van hoe we minder kwetsbaar kunnen zijn. En die kwetsbaarheid is niet puur en alleen dat het kan uitvallen, zoals bij een black-out. Maar het gaat ook over wie die bedrijven dan zijn waar onze economie op draait. ...See omnystudio.com/listener for privacy information.

Terwijl de oorlog in Iran en de aanvallen op omliggende landen voortduren, stijgen de prijzen voor olie en gas gestaag. Benzine en diesel zijn in rap tempo schrikbarend veel duurder geworden, waardoor de vrees voor een nieuwe energiecrisis toeneemt. Toch denkt Marieke Blom, hoofdeconoom bij ING, dat een crisis zoals in 2022 niet waarschijnlijk is. 'Dit is een totaal andere situatie.’ Als gevolg van de oorlog in het Midden-Oosten en de sluiting van de Straat van Hormuz is de prijs van diesel binnen een week bijna 30 cent gestegen, waardoor de adviesprijs voor een liter diesel nu op 2,375 cent staat. En ook op de financiële markten is de situatie veranderd. Maar volgens Blom is er geen reden voor paniek. ‘Gasprijzen zullen nog steeds stijgen, maar het wordt niet zo extreem als in 2022.’ ‘Toen wisten we dat de situatie lang zou aanhouden. Nu denken veel analisten dat dit conflict minder lang zal duren’, zegt Blom. ‘Simpelweg omdat de militaire overmacht van de Verenigde Staten en Israël ten opzichte van Iran enorm is.’ Tegelijkertijd gebruikt Europa volgens Blom op dit moment veel minder gas gebruikt dan destijds, ‘ongeveer 15 procent minder’. De energievoorziening uit kerncentrales in Frankrijk en waterkrachtcentrales in Noorwegen was in 2022 ook veel lager, onder meer als gevolg van onderhoudswerkzaamheden. Tijdens de coronacrisis heeft de overheid maatregelen genomen om consumenten te helpen bij de gestegen energiekosten. Vooralsnog zijn die nu nog niet nodig, maar volgens Blom staan ze inmiddels wel klaar. ‘Ook het huidige kabinet heeft allerlei regelingen waarmee ze de stroomprijs in de komende jaren laag houden.’ In tegenstelling tot 2022 komt het meeste gas inmiddels uit Qatar en de Verenigde Staten, in plaats van via pijpleidingen vanuit Rusland. Ondanks dat de Straat van Hormuz is afgesloten en er ook gevaar is in de Perzische Golf, zijn de vooruitzichten goed. ‘Het afgelopen jaar is het aanbod vanuit de VS al opgelopen en dit jaar wordt er tussen de 5 en 10 miljard kubieke meter extra geleverd.’ Ook Qatar wil meer lng gaan leveren, op het moment dat Straat van Hormuz weer open is. Tot slot speelt mee dat EU-landen inmiddels gezamenlijk actief zijn op de gasmarkt, en niet meer tegen elkaar opbieden. ‘In 2022 zeiden Europese overheden: het maakt me niet uit wat ik ervoor moet betalen, als mijn gasopslagen maar vol zitten. Vervolgens ging elke overheid bieden op gas, waarbij ze niet alleen tegen Europese, maar ook tegen Aziatische concurrenten streden.’See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het conflict in het Midden-Oosten zorgt wereldwijd voor grote spanningen. Niet alleen geopolitiek, maar ook economisch zijn de gevolgen merkbaar. Zo is de Straat van Hormuz, waar ongeveer een vijfde van alle wereldwijde olietransport doorheen gaat, momenteel afgesloten. Dat brengt risico’s met zich mee, zegt Jan-Paul van de Kerke van het Economisch Bureau van ABN Amro. Toch blijft hij voorzichtig optimistisch. ‘Er zijn donkere wolken en interactie-effecten [van verschillende ontwikkelingen, red.], maar vooralsnog is het economische momentum nog stevig.’ De macro-impact van de situatie in het Midden-Oosten hangt af van de hevigheid en de duur van het conflict. ‘Even geen schip door de Straat van Hormuz is niet zo erg, maar als dat langer aanhoudt, dan komen we in de problemen.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

Eurostat publiceerde gisteren een voorlopige raming voor februari 2026: de inflatie in de eurozone komt uit op 1,9 procent. ‘Dat is iets hoger dan in januari, en dat is niet wat je graag wilt zien’, zegt macro-econoom Edin Mujagić. In Nederland ligt de inflatie met 2,4 procent bovendien opnieuw duidelijk boven het eurozonegemiddelde. Maar volgens Mujagić zegt dat vooral iets over het verleden: ‘Het is alsof je in de achteruitkijkspiegel kijkt. Belangrijker is wat je door de voorruit ziet.’ En die voorruit ziet er donker uit? Nou, ik heb het wel eens wat minder donker meegemaakt. Er gebeuren nu dingen in het Midden-Oosten met als gevolg dat de gas- en olieprijzen stijgen. Dat gaat direct in de inflatiecijfers zitten. De energiecomponent is namelijk een belangrijk deel van het totale inflatiecijfer, maar heeft ook een soort domino-effect. Als energie duurder wordt, wordt het niet alleen voor jou en mij duurder, maar ook voor bedrijven. En afhankelijk van hoe lang het duurt, gaan bedrijven die kosten in een soort slowmotiontraject doorberekenen, namelijk via de verwerking in goederen en diensten die zij maken.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Na de Amerikaanse aanval op Iran en de intense onrust in het Midden-Oosten gebeurde er iets opvallends: de dollar steeg in waarde. Wat eigenlijk heel gebruikelijk was: bij spanning vluchten beleggers in de Amerikaanse dollar. Alleen: afgelopen jaar gebeurde dat opvallend genoeg niet, terwijl ook toen rond Iran dezelfde soort spanningen waren. Edin Mujagic legt uit wat er is veranderd. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Bij de aanvallen van Israël en de VS op Iran in juni vorig jaar leek de Amerikaanse president Donald Trump nog weinig te voelen voor buitenlandse interventies en zeker niet voor regime change. Die houding is – met de huidige aanvallen – inmiddels volledig verdwenen, zegt macro-econoom Arnoud Boot. ‘Trump ziet buitenlandse interventies nu als een manier om zich te manifesteren, en dat doet hij hier ook. Dat is een wijziging die de onrust in de wereld en het militaire gevaar dramatisch heeft verhoogd.’ Wat betekent die beleidswijziging? Het belangrijkste is dat het enorme onrust geeft, omdat je niet weet welke leider er vervolgens komt. Juist die voorspelbaarheid van een bestaande leider valt weg. Met de huidige militaire conflicten neemt de onvoorspelbaarheid enorm toe. Verrassend genoeg zie je dat nog nauwelijks terug op de financiële markten. Zelfs bij de olieprijs, het directe mechanisme waarmee de echte economie wordt geraakt, valt het vandaag op zichzelf reuze mee. De markten bewegen amper: één procent omlaag, de dollar iets omhoog en de olieprijs zes à zeven procent omhoog, wat logisch is omdat veel olie daar vandaan komt. Maar het prijsniveau is niet bijzonder als je naar de afgelopen twee jaar kijkt; het zit rond een gemiddeld niveau, zou je bijna kunnen zeggen. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Terwijl het Institute of International Finance, een wereldwijde organisatie van financiële organisaties en banken, waarschuwt voor de gevolgen van een enorme schuldencrisis, roepen ceo's van banken op tot meer bestedingsruimte. Maar volgens macro-econoom Arnoud Boot moeten banken vooral meer naar alternatieve financiering gaan kijken. ‘Banks are doing stupid things.’ Laten we bij het begin beginnen: waar waarschuwt dat instituut voor? Het Institute for International Finance, onder leiding van Ana Botín, de CEO van de grote Spaanse bank Banco Santander, constateert twee dingen. Eén is dat de schulden weer zijn opgelopen, met name bij overheden die veel investeren op het gebied van defensie. Daarnaast zeggen ze dat het grote risico de oplopende rentes zijn, want die maken zo’n schuld onbetaalbaar. Tegelijkertijd komt Jamie Dimon, CEO van JP Morgan Chase en een beetje de godfather van de Amerikaanse bankierswereld, ook met een bijzondere waarschuwing. Want tot nu toe zeggen bankiers tegen toezichthouders dat andere financiële spelers het grote risico vormen. Dat zijn bedrijven die zichzelf geen banken noemen, maar doen alsof ze een bank zijn en leningen verstrekken, terwijl ze nauwelijks onder toezicht staan. Wat zegt Dimon nu dan? Hij waarschuwt dat de oplopende aandelenkoersen leiden tot een gevoel van euforie, en dat dat weer tot onverantwoord gedrag kan leiden. Zijn grootste zorg is nu: Banks are doing stupid things. Banken die domme dingen doen. Een van de grootste en bekendste bankiers ter wereld waarschuwt dus voor het gedrag van banken zelf. Want bij die euforie op de markten zijn banken bang om achter te blijven: FOMO – Fear Of Missing Out. En dus rennen de banken er als gekken achteraan. Maar als er straks een correctie komt, zitten ze klem. Hoe kijk jij dan naar de oproep van Europese banken om meer bestedingsruimte te krijgen? Bij die oproep ontbreekt het eerlijke verhaal. In een ingezonden stuk in veel Europese kranten zeggen de grootste Europese banken, inclusief ING, BNP Paribas en Société Générale, dat de Europese economie sterker moet worden en dat daarvoor meer financieringsmogelijkheden nodig zijn. Daar ben ik het mee eens: banken moeten meer ruimte krijgen. Als ze die ruimte niet krijgen, dan gaat Europa ten onder — zo luidt hun waarschuwing. Maar in een tijd van oplopende risico’s zouden banken juist meer eigen vermogen moeten hebben om die risico’s aan te kunnen. Als ze meer eigen vermogen hebben, kunnen ze ook weer meer doen. Daarnaast moeten ze eerlijk kijken naar alternatieven voor bancaire financiering; die moeten veel belangrijker worden. Dat eerlijke verhaal ontbreekt bij deze Europese bankiers. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Hans Stegeman, hoofdeconoom van Triodos Bank, plaatst vraagtekens bij de oproep van Europese topbankiers om banken meer ruimte te geven. In een ingezonden stuk in het FD waarschuwen zij voor het verslechterende concurrentievermogen en de afnemende productiviteitsgroei in Europa. Volgens de bankiers komt dat doordat banken de Europese economie onvoldoende kunnen financieren. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Bijna de helft van alle werkenden merkt dat kunstmatige intelligentie (AI) invloed heeft op hun werk en denkt dat taken deels of zelfs volledig door AI kunnen worden overgenomen. Dat blijkt uit een enquête die het CBS vandaag heeft gepubliceerd. Ook Rabo Research deed onderzoek naar de impact van AI op de arbeidsmarkt. Volgens Menno Middeldorp van Rabo Research komen de resultaten grotendeels overeen. ‘Wij hebben net iets andere vragen gesteld, waardoor je iets andere uitkomsten krijgt, maar de resultaten zijn redelijk consistent.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

Dat het Amerikaans hooggerechtshof een streep heeft gezet door de heffingen van Donald Trump is géén nederlaag voor de regering van de VS. Dat betoogt Peter Navarro, economisch adviseur van de president en brein achter de heffingenoorlog. Hij stelt dat het hoogste juridische orgaan van de VS weliswaar de ‘deur heeft gesloten’ voor deze heffingenvorm, maar dat er nu een ‘hele corridor’ is geopend voor door op een andere manier de heffingen in te voeren. ‘Dit is wensdenken’, zegt macro-econoom Edin Mujagic. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Financial Times onthult dat ECB-president Christine Lagarde jaarlijks 140.000 euro ontvangt voor een nevenfunctie bij de BIS, de bank voor internationale betalingen, ook vaak aangeduid als de bank der centrale banken. Maar is het wel echt een onthulling van de Britse krant, vraag macro-econoom Arnoud Boot zich af. De Financial Times zegt er nog bij dat ECB-bestuurders geen bijverdiensten mogen hebben... Laten we beginnen bij de onderliggende essentie. Wat hieronder ligt is dat de ECB een bepaalde mate van onafhankelijkheid moet hebben. Het moet zijn monetair beleid kunnen voeren zonder politieke invloed. En het probleem is niet dat ze die functie bij de BIS uitoefent, want dat hoort gewoon bij het taakpakket van de president van de centrale bank. Dan is er dus geen probleem? ...See omnystudio.com/listener for privacy information.

In de notulen van de laatste rentevergadering van de Amerikaanse Fed staat dat de inflatie uiteindelijk zal zakken naar de 2 procent waar men al heel lang naar streeft. Maar dat zal waarschijnlijk langzamer gaan en mogelijk ook wat hobbeliger zal verlopen dan eerder werd verwacht. ‘Dan zeg je in feite ook dat we zes jaar nadat de inflatie is begonnen op te lopen, het nog steeds niet hebben weten te verslaan’, zegt macro-econoom Edin Mujagic. Hoelang kan het volgens de Fed duren voordat die 2 procent wordt bereikt? Ik heb de dot plot-grafiek van december erbij gepakt, waarin alle leden van het rentecomité aangeven wat zij verwachten van de inflatie in de komende jaren. Daarin zie je dat zij toen verwachtten dat de Amerikaanse inflatie pas in 2028 op 2 procent zou uitkomen. Als je nu zegt dat het wellicht langzamer gaat, dan kom je al snel uit richting het einde van dit decennium. Eén van de kenmerken van dit decennium zal daarom gewoon zijn dat de inflatie te hoog is. Ik denk dat toekomstige economen over dit decennium tot op zekere hoogte zullen praten zoals wij nu over de jaren zeventig. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De aanpassingen in box 3 die ingaan vanaf 2028 – en dan helemaal de vermogensaanwasbelasting – worden door de gehaktmolen gehaald door zowel economen als analisten. Ook macro-econoom en hoogleraar Arnoud Boot heeft er weinig positiefs over te zeggen en noemt de aanwasbelasting ‘buitengewoon onredelijk’. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Geruchten dat ECB-president Christine Lagarde haar termijn niet gaat afmaken, worden sterker en luider. Edin Mujagic, nooit een fan van deze bankpresident, zou blij moeten zijn met dat nieuws, maar is het niet. 'Politieker dan dit wordt het niet.' Politiek? Leg uit? Je kunt allerlei redenen hebben om eerder te stoppen: gezondheidsredenen, of dat je er niets meer aan vindt... Maar Lagarde overweegt om eerder te stoppen, zodat de Franse president Macron, die nog tot aan het voorjaar van volgend jaar president is, kan meebeslissen wie haar opvolger wordt. Als je daarover nadenkt: dit is pure politiek. En een centrale bank moet zich ver houden van politiek, leg je altijd uit... See omnystudio.com/listener for privacy information.

Een studie van economen van de Europese Investeringsbank en de Bank voor Internationale Betalingen laat zien dat het adoptieniveau van AI-toepassingen in Europa gelijke voet houdt met dat van de Verenigde Staten. ‘Het idee dat we heel erg achterlopen op de VS en China, klopt niet’, zegt macro-econoom Edin Mujagic. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Op academisch topniveau doet Nederland heel aardig mee, maar voor MBA-opleidingen ligt dat totaal anders. In de gepubliceerde top 100 van beste MBA's wereldwijd komt Nederland maar een keer voor, en ook bepaald niet bovenin. En dat is zorgelijk, zegt macro-econoom Arnoud Boot. Laten we bij het begin beginnen: wat houdt een MBA in? Een Master of Business Administration, dat is de volledige afkorting. Het is een managementopleiding, wereldwijd is het waarschijnlijk de bekendste opleiding. De vraag 'heb je een MBA?' is een wereldwijd bekende vraag. Het komt uit Amerika en Amerika heeft ook al die top-MBA-programma's. Maar dat is aan het veranderen? See omnystudio.com/listener for privacy information.