Kees de Kort | BNR

Het consumentenvertrouwen in Nederland is in maart opnieuw gedaald naar min 30. Dat is de grootste daling in bijna vier jaar. Toch blijven de bestedingen in Nederland op niveau. Macro-econoom Arnoud Boot geeft daar zijn verklaring voor. Hoe negatief zijn de meest recente cijfers? De laatste score is min 30. Dat klinkt heel negatief, maar je moet je ook afvragen wat die score precies betekent. Het gaat om een panel van een paar duizend mensen dat wordt gevraagd hoe ze denken over hun eigen financiën en de economie, terugkijkend en vooruitkijkend. De negatieve antwoorden tellen als min, de positieve als plus en het saldo bepaalt de uiteindelijke score. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Terwijl nationale en Europese parlementen door de oorlog in het Midden-Oosten worden gedwongen na te denken over de gevolgen van de stijgende energieprijzen, is in Brussel gisteren besloten het emissiehandelssysteem voorlopig intact te houden. Daarmee was het glas ‘halfvol’, denkt macro-econoom Arnoud Boot. Nog even: emissiehandelssysteem? Dat systeem (ETS) zet bedrijven die CO2 uitstoten onder druk om schoner te produceren. Wie wil vervuilen, moet vervuilingscertificaten kopen, die steeds schaarser worden. Dit zorgt voor een prijsprikkel: bedrijven worden gestimuleerd te investeren in groenere energie en minder vervuilende productiemethoden. Omdat het aantal beschikbare certificaten over de tijd afneemt, zijn bedrijven verplicht hun productie aan te passen, waardoor de totale CO2-uitstoot geleidelijk daalt. Het ETS wordt terecht gezien als een succes van de Europese Unie. Maar dit vereist continu overheidsbeleid, want om de CO2-uitstoot tegen te gaan moet je investeren in groenere energie en productie. Daarom was het glas in Brussel toch wel halfvol. Want er is veel discussie over voortzetting van het ETS? Sommige landen wilden het ETS tijdelijk stopzetten om de industrie te ontzien. Polen, Italië en Oostenrijk noemen het voortzetten van het systeem een existential threat voor de industrie. Gelukkig blijft het ETS overeind, al worden er enkele kleine aanpassingen doorgevoerd. Deze geven bedrijven iets meer speelruimte, waardoor het systeem iets minder strak wordt, maar de kern blijft intact. Dat is goed nieuws, maar er speelt meer in de energiediscussie, namelijk de verzwaring van de energienetten. Een belangrijk onderdeel van de energiediscussie is de toegang van bedrijven tot het elektriciteitsnetwerk. Investeringen in het netwerk zijn achtergebleven, waardoor veel bedrijven geen aansluiting hebben. Dit vormt een fundamentele beperking voor het groeivermogen van de economie. Europa stelt nu dat niet alleen de energiekosten, maar ook de netwerkkosten gesubsidieerd mogen worden om energie goedkoper te maken. Dat klinkt gunstig voor consumenten, maar kan er ook toe leiden dat er minder geld binnenkort voor investeringen in de netwerken. Op de lange termijn betekent dit dat de capaciteit van het netwerk beperkt blijft, waardoor bedrijven en consumenten uiteindelijk weer te maken krijgen met tekorten. Daarmee spannen we het paard achter de wagen. Die investeringen zijn dus belangrijk. Waarom zijn die zo achtergebleven destijds? Energienetwerken kunnen in private handen zijn, maar in feite zijn ze een publiek goed. Ze zijn de ruggengraat van een land en zijn van nationaal en internationaal belang. Op de vraag waarom de investeringen in deze netwerken zijn achtergebleven, waardoor we te maken hebben met capaciteitsproblemen, is nog geen eenvoudig antwoord op te geven. Een deel van de verklaring is dat netwerkkosten doorberekend worden aan consumenten en bedrijven die er gebruik van maken. Die tarieven worden gereguleerd door de Nederlandse mededingingsautoriteit (ACM), om te voorkomen dat de kosten te hoog worden. Het streven om de tarieven zo laag mogelijk te houden is goed voor de consument, maar gaat wel ten koste van noodzakelijke investeringen. Maar die zijn juist cruciaal, want zonder investeringen hebben consumenten en bedrijven morgen geen toegang tot het netwerk. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Socrates staat onder meer bekend om de uitspraak: ‘Het enige dat ik zeker weet, is dat ik niets weet’. En dat was eigenlijk ook de boodschap van Fed-voorzitter Jerome Powell gisteren tijdens de persconferentie na de rentevergadering, zegt macro-econoom Edin Mujagić. De Amerikaanse centrale bank heeft besloten de rente ongewijzigd te laten op 3,5-3,75 procent, ondanks – of eigenlijk, vanwege – de grote wereldwijde onzekerheid. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Deze week staan er talloze rentebesluiten op de agenda. Nadat Australië eerder deze week de rente opnieuw verhoogde, is het nu de beurt aan de Fed en de ECB. Vanuit Frankfurt hoopt macro-econoom Edin Mujagic vooral ‘stoere taal’ te horen. Moeten we ons schrap zetten deze week? Ja. Australië ging als eerste. De Centrale Bank van Australië verhoogde de rente voor de tweede keer dit jaar, als reactie op de gestegen energieprijzen door de oorlog in het Midden-Oosten. De inflatie ligt er momenteel hoog, bijna 4 procent, terwijl de bank mikte op 2 tot 3 procent. De ECB zit momenteel in een gunstigere positie. Het laatste inflatiecijfer laat zien dat de geldontwaarding in de eurozone 1,9 procent bedroeg, keurig onder de 2 procent-grens. Maar dit cijfer gaat over de periode vóór de oorlog in het Midden-Oosten. De effecten van de recente stijging van olieprijzen zijn nog niet meegenomen. Kunnen we op dat cijfer varen dan? Kijk je dieper naar de cijfers, dan blijkt dat één factor de inflatie aanzienlijk drukte: energie. Die was ongeveer 3 procent goedkoper dan een jaar eerder, waardoor de inflatie met 0,3 procentpunt daalde. Zonder deze daling zou de inflatie boven de 2 procent zijn uitgekomen. Nu die tijdelijke bijdrage wegvalt, kan de druk op toekomstige inflatiecijfers toenemen, zeker door hogere olie- en gasprijzen. Daar komt nog bij dat de zwakkere euro extra druk geeft. Olie wordt in dollars betaald; als de euro daalt, stijgt de prijs in euro’s en daarmee de inflatiedruk. Tegelijkertijd zien we dat de marktrente blijft stijgen. Is dat een waarschuwing? Ik denk van wel. Bij de persconferentie hoop ik stoere taal te horen, in de zin: vandaag doen we niets, maar we bereiden ons voor op renteverhogingen. De discussie van de afgelopen tijd – rente gelijk houden of verlagen – moet verschuiven naar rente gelijk houden of verhogen. Deze focus is belangrijk vanwege die stijgende kapitaalmarktrentes. Beleggers op die markten herinneren zich nog goed dat in 2021 en 2022 de inflatie volledig uit de hand liep, terwijl de ECB dat toen bagatelliseerde. Die fout wil de bank volgens mij niet nog een keer maken. Doet ze dat wel, dan loopt ze het risico dat de financiële markt minder vertrouwen krijgt en de kapitaalmarktrentes verder stijgen. De ECB heeft nu de luxe om het even aan te kijken, maar dat mag niet te lang duren. Maar overheden denken al na over het opzetten van steunpakketten. Dat kost geld en kan daardoor inflatoire druk veroorzaken? Ja, en dat is nog een reden dat de deur voor renteverhogingen open moet gaan. In veel landen in de eurozone wordt gesproken over compensatie voor de gevolgen van de oorlog in het Midden-Oosten. Vanuit politiek oogpunt is dat begrijpelijk, maar de realiteit is dat veel van die landen geen extra middelen hebben. Maar compensatie betekent ook hogere uitgaven, grotere begrotingstekorten en eerder meer inflatie dan minder. Dat is extra reden voor de ECB om stoere taal te gebruiken. Misschien niet alleen woorden, maar ook concrete renteverhogingen te overwegen. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Uit een groot onderzoek naar het gebruik van AI op de werkvloer, uitgevoerd onder 5.000 ceo's en cfo's in verschillende landen, blijkt dat de impact van AI lang niet zo indrukwekkend is als voorspeld, vertelt macro-econoom Edin Mujagic. ‘Wij zijn er altijd goed in geweest om de korte-termijngevolgen van technologische veranderingen te overschatten.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het net aangetreden kabinet moet beleid inzetten dat Nederland echt weerbaarder maakt, vindt macro-econoom Arnoud Boot. ‘Als ik de discussie in het parlement zie, gaat het vooral over hoe we het conflict in Iran moeten karakteriseren of over de rol van Amerika, en meteen ook over compensatie voor hogere energiekosten. Dan zijn we precies verkeerd bezig. We moeten acteren.’ En dat moet dan in Europees verband gebeuren, vindt de macro-econoom. Maar Nederland heeft toch al afspraken gemaakt over hogere defensie-uitgaven? Absoluut. Vorig jaar is in Den Haag afgesproken de NAVO-norm te verhogen. Maar de discussie moet vooral gaan over hoe we die extra defensie-uitgaven effectief inzetten. Er komt veel geld beschikbaar en dat moet niet worden verspild. Tegelijkertijd leiden hogere defensie-uitgaven altijd tot verdringing: als je ergens veel geld aan uitgeeft, kun je andere dingen niet doen. Het kabinet moet dus duidelijk maken dat niet alles kan. Er moeten prioriteiten worden gesteld en daar hoort een prijs bij. Dat betekent ook dat je niet met nieuwe compensatiemaatregelen kunt komen. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het CPB presenteerde gisteren het Centraal Economisch Plan, over de groei van het bbp, de staat van de overheidsfinanciën en de ontwikkeling van de koopkracht. ‘Het was geen fijn leesvoer, want als het CPB spreekt over gestage groei kun je wel zeggen dat het groei is, maar gestage groei betekent eigenlijk dat het allemaal niet gaat zoals we hopen’, zegt macro-econoom Edin Mujagic. Wat zijn jouw bevindingen? Als je naar de cijfers kijkt, zie je 1,4 procent groei dit jaar en 1,1 procent het jaar erop. Kijk je nog verder vooruit, dan heeft het CPB het zelfs over groei van onder de 1 procent. Dat is bijzonder mager. Bovendien gaat het CPB daarbij uit van aannames, zoals een olieprijs die dit en volgend jaar rond de 60 dollar blijft en een inflatie die zakt naar ongeveer 2 procent. Met alles wat er momenteel in de wereld gebeurt, kun je je afvragen hoe realistisch die aannames zijn. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Nederlandse overheid moet kleur bekennen: wat willen we met Tata Steel en is er een rol voor de overheid? Macro-econoom Arnoud Boot werktede afgelopen zes weken samen met een groep economen aan een stuk waarin de argumenten voor en tegen steun aan het staalbedrijf op een rij zijn gezet. Waarom zou de overheid Tata Steel niet met een paar miljard te hulp moeten schieten? De overheid wil een maatwerkafspraak maken met Tata Steel waarbij ongeveer twee miljard euro steun wordt gegeven. Maar volgens vrijwel alle prognoses is dat niet genoeg. De businesscase van Tata Steel is onvoldoende, waardoor er ook in de toekomst subsidie nodig blijft. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Met de oorlog in het Midden-Oosten en de daaropvolgende explosie van energieprijzen zijn alle ogen gericht op de verschillende centrale banken en hun rentebeleid. En laat veel van de belangrijke beleidsbepalers van die centrale banken juist de komende periode bijeen komen. ‘De cyclus van renteverlagingen die enkele jaren geleden werd ingezet, die is nu echt totaal voorbij’, zegt macro-econoom Edin Mujagic stellig. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Nederlandse inflatie komt in februari uit op 2,4 procent. Internationale vluchten, kleding en schoenen zijn duurder geworden. Dat inflatiecijfer is hetzelfde als in januari, maar toch is het volgens macro-econoom Edin Mujagić belangrijk om daarbij stil te staan. Wat alle aandacht trekt, is namelijk de olieprijs: ook dat gaat invloed hebben op de inflatie. Toch zou het verstandig zijn als de ECB een pas op de plaats maakt en niet te snel reageert op de schommelingen in de olieprijs, denkt de econoom. See omnystudio.com/listener for privacy information.

DNB kwam vanmorgen met een waarschuwing aan ons allemaal: weerbaarheid betekent op financieel vlak meer dan alleen cash in huis hebben. Zorg als huishouden bijvoorbeeld ook voor meerdere betaalrekeningen bij verschillende banken. Macro-econoom Arnoud Boot onderschrijft de oproep van DNB van harte, ondanks het kritische geluid dat hij hoort uit de bankenwereld. Laten we bij het begin beginnen. DNB waarschuwt voor kwetsbare Europese betaalinfrastructuur. Wat betekent dat? Betaalinfrastructuur, daar draait de hele economie om. Op het moment dat de betalingen stilvallen, dan – kijk maar rond – dan gaan de winkels gewoon dicht. Dan komt eigenlijk alles tot stilstand. Dus het is hard nodig dat een autoriteit daarnaar kijkt en probeert suggesties te doen van hoe we minder kwetsbaar kunnen zijn. En die kwetsbaarheid is niet puur en alleen dat het kan uitvallen, zoals bij een black-out. Maar het gaat ook over wie die bedrijven dan zijn waar onze economie op draait. ...See omnystudio.com/listener for privacy information.

Terwijl de oorlog in Iran en de aanvallen op omliggende landen voortduren, stijgen de prijzen voor olie en gas gestaag. Benzine en diesel zijn in rap tempo schrikbarend veel duurder geworden, waardoor de vrees voor een nieuwe energiecrisis toeneemt. Toch denkt Marieke Blom, hoofdeconoom bij ING, dat een crisis zoals in 2022 niet waarschijnlijk is. 'Dit is een totaal andere situatie.’ Als gevolg van de oorlog in het Midden-Oosten en de sluiting van de Straat van Hormuz is de prijs van diesel binnen een week bijna 30 cent gestegen, waardoor de adviesprijs voor een liter diesel nu op 2,375 cent staat. En ook op de financiële markten is de situatie veranderd. Maar volgens Blom is er geen reden voor paniek. ‘Gasprijzen zullen nog steeds stijgen, maar het wordt niet zo extreem als in 2022.’ ‘Toen wisten we dat de situatie lang zou aanhouden. Nu denken veel analisten dat dit conflict minder lang zal duren’, zegt Blom. ‘Simpelweg omdat de militaire overmacht van de Verenigde Staten en Israël ten opzichte van Iran enorm is.’ Tegelijkertijd gebruikt Europa volgens Blom op dit moment veel minder gas gebruikt dan destijds, ‘ongeveer 15 procent minder’. De energievoorziening uit kerncentrales in Frankrijk en waterkrachtcentrales in Noorwegen was in 2022 ook veel lager, onder meer als gevolg van onderhoudswerkzaamheden. Tijdens de coronacrisis heeft de overheid maatregelen genomen om consumenten te helpen bij de gestegen energiekosten. Vooralsnog zijn die nu nog niet nodig, maar volgens Blom staan ze inmiddels wel klaar. ‘Ook het huidige kabinet heeft allerlei regelingen waarmee ze de stroomprijs in de komende jaren laag houden.’ In tegenstelling tot 2022 komt het meeste gas inmiddels uit Qatar en de Verenigde Staten, in plaats van via pijpleidingen vanuit Rusland. Ondanks dat de Straat van Hormuz is afgesloten en er ook gevaar is in de Perzische Golf, zijn de vooruitzichten goed. ‘Het afgelopen jaar is het aanbod vanuit de VS al opgelopen en dit jaar wordt er tussen de 5 en 10 miljard kubieke meter extra geleverd.’ Ook Qatar wil meer lng gaan leveren, op het moment dat Straat van Hormuz weer open is. Tot slot speelt mee dat EU-landen inmiddels gezamenlijk actief zijn op de gasmarkt, en niet meer tegen elkaar opbieden. ‘In 2022 zeiden Europese overheden: het maakt me niet uit wat ik ervoor moet betalen, als mijn gasopslagen maar vol zitten. Vervolgens ging elke overheid bieden op gas, waarbij ze niet alleen tegen Europese, maar ook tegen Aziatische concurrenten streden.’See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het conflict in het Midden-Oosten zorgt wereldwijd voor grote spanningen. Niet alleen geopolitiek, maar ook economisch zijn de gevolgen merkbaar. Zo is de Straat van Hormuz, waar ongeveer een vijfde van alle wereldwijde olietransport doorheen gaat, momenteel afgesloten. Dat brengt risico’s met zich mee, zegt Jan-Paul van de Kerke van het Economisch Bureau van ABN Amro. Toch blijft hij voorzichtig optimistisch. ‘Er zijn donkere wolken en interactie-effecten [van verschillende ontwikkelingen, red.], maar vooralsnog is het economische momentum nog stevig.’ De macro-impact van de situatie in het Midden-Oosten hangt af van de hevigheid en de duur van het conflict. ‘Even geen schip door de Straat van Hormuz is niet zo erg, maar als dat langer aanhoudt, dan komen we in de problemen.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

Eurostat publiceerde gisteren een voorlopige raming voor februari 2026: de inflatie in de eurozone komt uit op 1,9 procent. ‘Dat is iets hoger dan in januari, en dat is niet wat je graag wilt zien’, zegt macro-econoom Edin Mujagić. In Nederland ligt de inflatie met 2,4 procent bovendien opnieuw duidelijk boven het eurozonegemiddelde. Maar volgens Mujagić zegt dat vooral iets over het verleden: ‘Het is alsof je in de achteruitkijkspiegel kijkt. Belangrijker is wat je door de voorruit ziet.’ En die voorruit ziet er donker uit? Nou, ik heb het wel eens wat minder donker meegemaakt. Er gebeuren nu dingen in het Midden-Oosten met als gevolg dat de gas- en olieprijzen stijgen. Dat gaat direct in de inflatiecijfers zitten. De energiecomponent is namelijk een belangrijk deel van het totale inflatiecijfer, maar heeft ook een soort domino-effect. Als energie duurder wordt, wordt het niet alleen voor jou en mij duurder, maar ook voor bedrijven. En afhankelijk van hoe lang het duurt, gaan bedrijven die kosten in een soort slowmotiontraject doorberekenen, namelijk via de verwerking in goederen en diensten die zij maken.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Na de Amerikaanse aanval op Iran en de intense onrust in het Midden-Oosten gebeurde er iets opvallends: de dollar steeg in waarde. Wat eigenlijk heel gebruikelijk was: bij spanning vluchten beleggers in de Amerikaanse dollar. Alleen: afgelopen jaar gebeurde dat opvallend genoeg niet, terwijl ook toen rond Iran dezelfde soort spanningen waren. Edin Mujagic legt uit wat er is veranderd. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Bij de aanvallen van Israël en de VS op Iran in juni vorig jaar leek de Amerikaanse president Donald Trump nog weinig te voelen voor buitenlandse interventies en zeker niet voor regime change. Die houding is – met de huidige aanvallen – inmiddels volledig verdwenen, zegt macro-econoom Arnoud Boot. ‘Trump ziet buitenlandse interventies nu als een manier om zich te manifesteren, en dat doet hij hier ook. Dat is een wijziging die de onrust in de wereld en het militaire gevaar dramatisch heeft verhoogd.’ Wat betekent die beleidswijziging? Het belangrijkste is dat het enorme onrust geeft, omdat je niet weet welke leider er vervolgens komt. Juist die voorspelbaarheid van een bestaande leider valt weg. Met de huidige militaire conflicten neemt de onvoorspelbaarheid enorm toe. Verrassend genoeg zie je dat nog nauwelijks terug op de financiële markten. Zelfs bij de olieprijs, het directe mechanisme waarmee de echte economie wordt geraakt, valt het vandaag op zichzelf reuze mee. De markten bewegen amper: één procent omlaag, de dollar iets omhoog en de olieprijs zes à zeven procent omhoog, wat logisch is omdat veel olie daar vandaan komt. Maar het prijsniveau is niet bijzonder als je naar de afgelopen twee jaar kijkt; het zit rond een gemiddeld niveau, zou je bijna kunnen zeggen. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Terwijl het Institute of International Finance, een wereldwijde organisatie van financiële organisaties en banken, waarschuwt voor de gevolgen van een enorme schuldencrisis, roepen ceo's van banken op tot meer bestedingsruimte. Maar volgens macro-econoom Arnoud Boot moeten banken vooral meer naar alternatieve financiering gaan kijken. ‘Banks are doing stupid things.’ Laten we bij het begin beginnen: waar waarschuwt dat instituut voor? Het Institute for International Finance, onder leiding van Ana Botín, de CEO van de grote Spaanse bank Banco Santander, constateert twee dingen. Eén is dat de schulden weer zijn opgelopen, met name bij overheden die veel investeren op het gebied van defensie. Daarnaast zeggen ze dat het grote risico de oplopende rentes zijn, want die maken zo’n schuld onbetaalbaar. Tegelijkertijd komt Jamie Dimon, CEO van JP Morgan Chase en een beetje de godfather van de Amerikaanse bankierswereld, ook met een bijzondere waarschuwing. Want tot nu toe zeggen bankiers tegen toezichthouders dat andere financiële spelers het grote risico vormen. Dat zijn bedrijven die zichzelf geen banken noemen, maar doen alsof ze een bank zijn en leningen verstrekken, terwijl ze nauwelijks onder toezicht staan. Wat zegt Dimon nu dan? Hij waarschuwt dat de oplopende aandelenkoersen leiden tot een gevoel van euforie, en dat dat weer tot onverantwoord gedrag kan leiden. Zijn grootste zorg is nu: Banks are doing stupid things. Banken die domme dingen doen. Een van de grootste en bekendste bankiers ter wereld waarschuwt dus voor het gedrag van banken zelf. Want bij die euforie op de markten zijn banken bang om achter te blijven: FOMO – Fear Of Missing Out. En dus rennen de banken er als gekken achteraan. Maar als er straks een correctie komt, zitten ze klem. Hoe kijk jij dan naar de oproep van Europese banken om meer bestedingsruimte te krijgen? Bij die oproep ontbreekt het eerlijke verhaal. In een ingezonden stuk in veel Europese kranten zeggen de grootste Europese banken, inclusief ING, BNP Paribas en Société Générale, dat de Europese economie sterker moet worden en dat daarvoor meer financieringsmogelijkheden nodig zijn. Daar ben ik het mee eens: banken moeten meer ruimte krijgen. Als ze die ruimte niet krijgen, dan gaat Europa ten onder — zo luidt hun waarschuwing. Maar in een tijd van oplopende risico’s zouden banken juist meer eigen vermogen moeten hebben om die risico’s aan te kunnen. Als ze meer eigen vermogen hebben, kunnen ze ook weer meer doen. Daarnaast moeten ze eerlijk kijken naar alternatieven voor bancaire financiering; die moeten veel belangrijker worden. Dat eerlijke verhaal ontbreekt bij deze Europese bankiers. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Hans Stegeman, hoofdeconoom van Triodos Bank, plaatst vraagtekens bij de oproep van Europese topbankiers om banken meer ruimte te geven. In een ingezonden stuk in het FD waarschuwen zij voor het verslechterende concurrentievermogen en de afnemende productiviteitsgroei in Europa. Volgens de bankiers komt dat doordat banken de Europese economie onvoldoende kunnen financieren. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Bijna de helft van alle werkenden merkt dat kunstmatige intelligentie (AI) invloed heeft op hun werk en denkt dat taken deels of zelfs volledig door AI kunnen worden overgenomen. Dat blijkt uit een enquête die het CBS vandaag heeft gepubliceerd. Ook Rabo Research deed onderzoek naar de impact van AI op de arbeidsmarkt. Volgens Menno Middeldorp van Rabo Research komen de resultaten grotendeels overeen. ‘Wij hebben net iets andere vragen gesteld, waardoor je iets andere uitkomsten krijgt, maar de resultaten zijn redelijk consistent.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

Dat het Amerikaans hooggerechtshof een streep heeft gezet door de heffingen van Donald Trump is géén nederlaag voor de regering van de VS. Dat betoogt Peter Navarro, economisch adviseur van de president en brein achter de heffingenoorlog. Hij stelt dat het hoogste juridische orgaan van de VS weliswaar de ‘deur heeft gesloten’ voor deze heffingenvorm, maar dat er nu een ‘hele corridor’ is geopend voor door op een andere manier de heffingen in te voeren. ‘Dit is wensdenken’, zegt macro-econoom Edin Mujagic. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Financial Times onthult dat ECB-president Christine Lagarde jaarlijks 140.000 euro ontvangt voor een nevenfunctie bij de BIS, de bank voor internationale betalingen, ook vaak aangeduid als de bank der centrale banken. Maar is het wel echt een onthulling van de Britse krant, vraag macro-econoom Arnoud Boot zich af. De Financial Times zegt er nog bij dat ECB-bestuurders geen bijverdiensten mogen hebben... Laten we beginnen bij de onderliggende essentie. Wat hieronder ligt is dat de ECB een bepaalde mate van onafhankelijkheid moet hebben. Het moet zijn monetair beleid kunnen voeren zonder politieke invloed. En het probleem is niet dat ze die functie bij de BIS uitoefent, want dat hoort gewoon bij het taakpakket van de president van de centrale bank. Dan is er dus geen probleem? ...See omnystudio.com/listener for privacy information.

In de notulen van de laatste rentevergadering van de Amerikaanse Fed staat dat de inflatie uiteindelijk zal zakken naar de 2 procent waar men al heel lang naar streeft. Maar dat zal waarschijnlijk langzamer gaan en mogelijk ook wat hobbeliger zal verlopen dan eerder werd verwacht. ‘Dan zeg je in feite ook dat we zes jaar nadat de inflatie is begonnen op te lopen, het nog steeds niet hebben weten te verslaan’, zegt macro-econoom Edin Mujagic. Hoelang kan het volgens de Fed duren voordat die 2 procent wordt bereikt? Ik heb de dot plot-grafiek van december erbij gepakt, waarin alle leden van het rentecomité aangeven wat zij verwachten van de inflatie in de komende jaren. Daarin zie je dat zij toen verwachtten dat de Amerikaanse inflatie pas in 2028 op 2 procent zou uitkomen. Als je nu zegt dat het wellicht langzamer gaat, dan kom je al snel uit richting het einde van dit decennium. Eén van de kenmerken van dit decennium zal daarom gewoon zijn dat de inflatie te hoog is. Ik denk dat toekomstige economen over dit decennium tot op zekere hoogte zullen praten zoals wij nu over de jaren zeventig. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De aanpassingen in box 3 die ingaan vanaf 2028 – en dan helemaal de vermogensaanwasbelasting – worden door de gehaktmolen gehaald door zowel economen als analisten. Ook macro-econoom en hoogleraar Arnoud Boot heeft er weinig positiefs over te zeggen en noemt de aanwasbelasting ‘buitengewoon onredelijk’. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Geruchten dat ECB-president Christine Lagarde haar termijn niet gaat afmaken, worden sterker en luider. Edin Mujagic, nooit een fan van deze bankpresident, zou blij moeten zijn met dat nieuws, maar is het niet. 'Politieker dan dit wordt het niet.' Politiek? Leg uit? Je kunt allerlei redenen hebben om eerder te stoppen: gezondheidsredenen, of dat je er niets meer aan vindt... Maar Lagarde overweegt om eerder te stoppen, zodat de Franse president Macron, die nog tot aan het voorjaar van volgend jaar president is, kan meebeslissen wie haar opvolger wordt. Als je daarover nadenkt: dit is pure politiek. En een centrale bank moet zich ver houden van politiek, leg je altijd uit... See omnystudio.com/listener for privacy information.

Een studie van economen van de Europese Investeringsbank en de Bank voor Internationale Betalingen laat zien dat het adoptieniveau van AI-toepassingen in Europa gelijke voet houdt met dat van de Verenigde Staten. ‘Het idee dat we heel erg achterlopen op de VS en China, klopt niet’, zegt macro-econoom Edin Mujagic. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Op academisch topniveau doet Nederland heel aardig mee, maar voor MBA-opleidingen ligt dat totaal anders. In de gepubliceerde top 100 van beste MBA's wereldwijd komt Nederland maar een keer voor, en ook bepaald niet bovenin. En dat is zorgelijk, zegt macro-econoom Arnoud Boot. Laten we bij het begin beginnen: wat houdt een MBA in? Een Master of Business Administration, dat is de volledige afkorting. Het is een managementopleiding, wereldwijd is het waarschijnlijk de bekendste opleiding. De vraag 'heb je een MBA?' is een wereldwijd bekende vraag. Het komt uit Amerika en Amerika heeft ook al die top-MBA-programma's. Maar dat is aan het veranderen? See omnystudio.com/listener for privacy information.

In een Belgisch kasteel, niet ver van Maastricht, hebben EU-leiders deze week gesproken over manieren om de Europese economie te versterken. Naast de fameuze rapporten van de Italianen Mario Draghi en Enrico Letta, stond een checklist van de Europese Centrale Bank aan de basis van de gesprekken. Volgens macro-econoom Edin Mujagic gaat ECB-baas Christine Lagarde hiermee ver buiten haar boekje. ‘Het klinkt als een slechte grap, maar dit is seizoen 20, aflevering 91 van de zoektocht naar een sterkere, innovatieve Europese economie.’ Wat is er mis met een goed gesprek over onze economie? Deze editie begon met twee Italianen die Europa kwamen uitleggen hoe de economie beter moet. Italië, een land dat op de 40e plaats staat op de ranglijst van meest concurrerende economieën. En uitgerekend twee personen die daar jarenlang de dienst uitmaakten, komen ons vertellen hoe het beter moet. Het moet niet gekker worden. De EU-leiders komen daar bij elkaar en ze hebben bij zich: een notitie met als afzender de Europese Centrale Bank. De lijst bevat in totaal vijf speerpunten: versterking van de kapitaalmarktunie, de digitale euro, de versterking van de interne markt, het stimuleren van innovatie en strategische autonomie en versimpeling en versterking van het institutioneel raamwerk van de EU. En daar zitten de eurobonds, de gezamenlijke leningen, ook tussen. Daar hebben we het vaker over gehad. Wat is nu het probleem? Het punt is niet of we eurobonds moeten invoeren of niet. Het gaat mij erom dat zulke voorstellen van de Centrale Bank zelf komen – dat gaat mijns inziens te ver. Dit was precies mijn zorg toen Christine Lagarde president van de ECB werd. Zij is een raspolitica, en politici horen niet aan het stuur van een centrale bank te zitten. Want dan krijg je dit soort situaties. Helaas is dit niet de eerste keer. Al geruime tijd houdt ze zich bezig met zaken die eigenlijk weinig te maken hebben met het echte werk van de Centrale Bank. De ECB-statuten schrijven voor dat de centrale bank het algemene economische beleid in de Europese Unie moet ondersteunen. Dat betekent echter niet dat ze de rol van politici overneemt en bepaalt wat er precies moet gebeuren. Een voorstel zoals het gezamenlijk lenen van geld gaat veel verder: dat zijn politieke keuzes die gemaakt moeten worden door de democratisch gekozen politiek. Als de landen besluiten om iets te doen, dan moet de ECB gaan onderzoeken welke gevolgen dat heeft. Maar uiteindelijk heeft de politiek, de Tweede Kamer in ons geval, toch het laatste woord? Als zij het niet willen, dan gaat het niet door. Maar het doen van zo’n voorstel gaat op zichzelf al te ver. Daar gaat de Centrale Bank immers niet over. Dat de ECB met een lijstje zou komen, ging bovendien gepaard met veel dedain, omdat er niet werd gezegd wat er precies op die lijst stond. Het FD wist dat wel te melden. Zo’n gebrek aan transparantie is problematisch, terwijl de bank er juist voor ons is. Doe je een voorstel over gezamenlijk lenen dat ons allemaal raakt, dan hoor je dat ook aan ons allemaal te communiceren. Dit is een bijzonder ernstige zaak, ongeacht of je voor of tegen de euro bent. Op de langere termijn is dit destabiliserend voor zowel de Europese Unie als de euro. Dit vormt geen solide basis voor de levensvatbaarheid van de munt op termijn.See omnystudio.com/listener for privacy information.

Er kwamen in de eerste maand van 2026 ruim 130.000 banen bij in de Verenigde Staten, flink meer dan het verwachte aantal van 55.000 tot 70.000. ‘Voor zover we nu weten’, benadrukt macro-econoom Edin Mujagic, want achteraf worden de cijfers steevast naar beneden bijgesteld. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Amerikaanse immigratiedienst ICE staat de afgelopen weken opnieuw in de schijnwerpers. Een nieuwe studie van Amerikaanse economen onderzoekt wat er zou gebeuren als de VS de helft van de illegale arbeidsmigranten deporteert. 'Ik maak mij vooral zorgen om het groeivermogen van de Amerikaanse economie op termijn', waarschuwt macro‑econoom Edin Mujagić. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De spanning in Europa loopt hoog op in aanloop naar donderdag, als regeringsleiders van EU-lidstaten bijeen komen om over het concurrentievermogen in de EU te praten. In aanloop daarnaartoe lieten verschillende hot shots al van zich horen, zoals voormalig DNB-topman Klaas Knot en ECB-leider Mario Draghi. ‘We hebben heel wat zwakke schakels’, is de duit die macro-econoom Edin Mujagic in het zakje doet. See omnystudio.com/listener for privacy information.

In de kiem van de ontstaansgeschiedenis van een bedrijf ligt vaak al vast of een onderneming succesvol wordt of niet. Bepaalde kenmerken in het eerste jaar van een bedrijf zijn volgens het Centraal Planbureau een goede manier om te signaleren of een bedrijf op een later moment voorspoed zal beleven. ‘Het creëeren van nieuwe bedrijfjes is het meest cruciaal’, ziet macro-econoom Arnoud Boot. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Europese Centrale Bank liet de rente voor de vijfde keer op rij ongemoeid en dat besluit kwam voor niemand als een verrassing. Toch was de rente niet het meest besproken onderwerp na afloop van de vergadering. Alle ogen waren gericht op de euro, die in een jaar tijd fors in waarde steeg. Macro-econoom Edin Mujagić: ‘De sterke euro was een soort vervangingsmiddel voor een renteverhoging.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

Lorenzo Bini Smaghi, president-commissaris van de Franse grootbank Société Générale, duikt vandaag op in een groot interview in het FD. De Italiaan, oud-bestuurder bij de Europese Centrale Bank, doet daarin stevige uitspraken over de financiële sector. Macro-econoom Arnoud Boot herkent goede analyses, maar stoort zich ook flink aan een deel van zijn betoog. ‘Ik denk dat hij zich heeft laten omkopen en daarnaast redelijk seniel is geworden.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

De inflatie is in januari gedaald naar 2,4 procent, blijkt uit de eerste raming van het CBS. Dat is welkom, zegt macro-econoom Edin Mujagić, maar volgens hem is het gevaar nog niet geweken: ‘Ons land bevindt zich nog steeds in code rood wat betreft inflatie.’ Je legt een link tussen de inflatie en de ijzel van vandaag? Vanmorgen hoorde ik een medewerker van Rijkswaterstaat zeggen dat sneeuw voorspelbaar is, maar ijzel niet. Je kunt kilometerslang rijden zonder problemen en ineens is het glad. Met inflatie is dat eigenlijk net zo. Je kunt vaak het gevoel hebben dat er niets aan de hand is, bijvoorbeeld na zo’n inflatiecijfer, maar voordat je het weet sta je weer op glad ijs. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Ook macro-econoom Edin Mujagić heeft de tekst van het akkoord van de voorgenomen coalitie ingezien. Na lezing blijft er voor hem één grote vraag hangen: wordt het overheidsapparaat nou groter of kleiner ten opzichte van de totale Nederlandse economie? Wel is Mujagić blij dat er ambitie uit het rapport spreekt om de BV Nederland in de vaart der volkeren op te stuwen. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het kernwoord van de hele coalitievorming was volgens Arnoud Boot duidelijk: samen dingen doen. ‘Dan moet je werken aan zaken die belangrijk zijn, die breed gedeeld worden en waar een grote noodzaak voor is.’ Juist daarom stoort hem een passage in het regeerakkoord over een versnelde verhoging van de AOW-leeftijd. Wat stoort jou aan die passage? Er liggen al afspraken die onderdeel zijn van het pensioenakkoord. De AOW-leeftijd ligt met ingang van volgend jaar op 67 en gaat met twee derde omhoog als de levensverwachting één jaar toeneemt. Op zichzelf klinkt dat heel redelijk, want voor pensioenfondsen is de verhouding tussen werkenden en niet-werkenden belangrijk. Als mensen langer leven, moet er ook langer gewerkt worden, maar dat hoeft niet één op één te gebeuren. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Op de dag dat het coalitieakkoord werd gepresenteerd is Arnoud Boot een tevreden macro-econoom. Niet alleen heeft Trump een ‘verstandige man’ voorgedragen voor de Fed en kwam het CBS met opvallend goede economische groeicijfers, ook wat er nu bekend is over de plannen van de aanstaande coalitie stemt hem tot tevredenheid. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Amerikaanse centrale bank heeft de huidige rentestand ongemoeid gelaten. Na drie verlagingen op rij, blijft de rente nu tussen 3,5 procent en 3,75 procent. Tijdens de persconferentie benadrukte voorzitter Jerome Powell het belang van de onafhankelijkheid van de centrale bank. Volgens macro-econoom Edin Mujagic is dat een belangrijk punt, maar moet de Fed ook naar zichzelf kijken en niet enkel en alleen naar het Witte Huis wijzen. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Amerikaanse dollar daalt al maanden in waarde, maar de Amerikaanse president Donald Trump lijkt daar niet al te veel over in te zitten. Integendeel, hij vindt het goed nieuws. Maar daarmee maakt hij het voor de Fed alleen maar moeilijker om de rente te verlagen. Iets wat Trump juist heel graag wil. Wat zij Trump precies, Edin? Aan boord van het presidentiële vliegtuig, Air Force One, werd hem gevraagd naar de lage dollar. Zijn antwoord was niet alleen dat hij zich geen zorgen maakt over de waardedaling van de dollar, maar ook dat hij die juist als goed nieuws ziet. Volgens Trump is dat positief omdat de VS in het verleden problemen heeft gehad met landen als China en Japan, die er volgens hem toe neigen de waarde van hun eigen munt te verlagen. Daardoor worden producten die zij maken en exporteren goedkoper. Een zwakkere dollar heeft volgens Trump voor de VS een vergelijkbaar effect: alles wat Amerika produceert en over de grens verkoopt, wordt goedkoper wanneer het wordt uitgedrukt in dollars of euro’s. Maar dit is toch resultaat van zijn beleid? Ja. En dit wijst op een duidelijke trendbreuk. Als je deze vraag aan al zijn voorgangers had gesteld – Republikein of Democraat – dan was het antwoord altijd hetzelfde: een sterke dollar is juist in het belang van de VS. Meer werd daar niet over gezegd. Wat we nu echter horen, is een volledige ommezwaai. Een sterke dollar vindt Trump blijkbaar niet langer goed; een zwakke dollar zou juist beter zijn voor de Amerikaanse economie. Maar, hij heeft dus geen gelijk? Ik kan me voorstellen dat wanneer de waarde van je eigen munt daalt, je producten in het buitenland goedkoper worden. Dat kan op korte termijn de economie een klein zetje geven. Maar na verloop van tijd domineren de negatieve effecten. Alles wat je importeert wordt duurder, en bij veel handel met het buitenland kan dit juist inflatie opdrijven. In de VS, waar de inflatie al hoog is, helpt dit niet. Als inflatie structureel hoger blijft, stijgen ook de rentes. Dat lijkt misschien gunstig maar hogere rentes remmen investeringen en drukken de koopkracht van inwoners. Het beleid is dus riskant. Bovendien is het de vraag of een zwakkere dollar echt tot meer verkoop leidt. Met handelsconflicten kan het buitenland besluiten: ja, Amerikaanse producten zijn goedkoper, maar we willen ze liever niet en kiezen voor andere handelsrelaties. Hoe beïnvloedt dit het rentebesluit van de Fed? De zwakke dollar hangt voor een groot deel samen met het beleid van de president. Rechtstreekse aanvallen op de onafhankelijkheid van de Centrale Bank, handelsoorlogen en oplopende schulden zijn slecht voor de munt. Dat maakt het voor de Fed extra moeilijk om te doen waar de president op hoopt: de rente verlagen. Je zou kunnen zeggen dat de deur misschien een klein beetje openstaat voor nieuwe renteverlagingen, maar die deur gaat eigenlijk bijna volledig dicht. En dat verhoogt de kans op een nog hevigere confrontatie tussen het Witte Huis en de Centrale Bank. Over een paar maanden krijgen we bovendien een nieuwe voorzitter van de Fed. Als die persoon de druk van de president volgt en toch de rente gaat verlagen, dan laat hij daarmee aan iedereen duidelijk zien waar de prioriteiten liggen – en dat is blijkbaar niet bij het bestrijden van inflatie. Dat zou opnieuw slecht nieuws zijn voor de waarde van de dollar. Is een zwakke dollar en een sterke euro iets om alleen maar blij mee te zijn? Een sterke munt kan inderdaad een soort garantie zijn voor welvaartsstijging in een land. Maar wat betekent het concreet voor Europa? Een sterkere euro helpt onze inflatie te drukken. Dat opent de deur voor de Europese Centrale Bank (ECB) om de rente eventueel te verlagen. Tegelijkertijd klinken er al geluiden van de ECB dat men zich zorgen maakt over de sterke euro. Dat is nu al het geval. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Autoriteit Consument & Markt (ACM) bracht het nieuwe jaarlijkse rapport Staat van de Markt uit. Daarin uit de ACM haar zorgen over de afname van de concurrentie in Nederland in het afgelopen decennium. Volgens macro-econoom Edin Mujagić hangt dat samen met andere fenomenen waar we in Nederland mee kampen, namelijk hoge inflatie en lage arbeidsproductiviteit: ‘Ik maak me hier zorgen over.’ See omnystudio.com/listener for privacy information.

Over het komende kabinet is macro-econoom Arnoud Boot redelijk optimistisch. ‘Juist omdat dit een minderheidskabinet is, realiseert dit kabinet zich dat het er moet zijn voor alle Nederlanders.’ De partijen zijn er bijna uit met een onderhandelaarsakkoord. Wat verwacht je daarvan? Nou, het belangrijkste is niet zozeer wat er in het regeerakkoord staat. Het belangrijkste is dat er een groep mensen in het kabinet zit die elkaar hoe dan ook vasthoudt. Dat staat voor eensgezindheid in het kabinetsbeleid. Dat zei ik al op de dag na de verkiezingen. Minderheidskabinetten zijn geen kenmerk van de Nederlandse geschiedenis, maar kabinetten vallen normaal gesproken niet door krachten van buitenaf. Ze vallen doordat het kabinet zelf los zand is. Dus het absoluut belangrijke is dat er een kabinet staat dat er met elkaar iets van wil maken. See omnystudio.com/listener for privacy information.

Volgens demissionair minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Mariëlle Paul gaan de pensioenen structureel met 14 pensioen omhoog. Het gaat volgens de VVD-minister om pensioenen die in het afgelopen jaar al zijn overgegaan naar het nieuwe stelsel. 'Niets van waar', zegt macro-econoom Arnoud Boot. ‘Deze cijfers zijn willekeurig ergens vandaan gehaald.’ Wat is er aan de hand? Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid moet voortgangsrapportages opstellen over de overgang naar het nieuwe pensioenstelsel, het zogenaamde invaren. Een deel van de fondsen is begin deze maand overgestapt, voor veel pensioenfondsen staat dit gepland op 1 januari aanstaande. Het ministerie heeft nu een brief aan de Tweede Kamer gestuurd, vergezeld van meerdere bijlagen van diverse instanties, zoals de AFM, De Nederlandsche Bank, SEO, Netspar, Ipsos en E&Y. Om het allemaal zo transparant en duidelijk mogelijk te maken. Maar die rapportages en bijlagen hebben het niet over de voorlopige rendementen die sommige pensioenfondsen mogelijk al hebben behaald. Sterker, die partijen noemen die 14 procent nergens want geen enkele partij durft deze uitspraken te doen. Die verwijzing van de minister komt voort uit artikelen van PensioenPro, die gebaseerd zijn op cijfers van pensioenadviseur Aon. Deze cijfers hebben alleen niets te maken met de informatie van de instanties die de voortgangsrapportages zorgvuldig onderbouwen. Maar de minister zet het cijfer prominent in het persbericht. Die 14 procent is dus volledig uit de lucht gegrepen? Dit had ze nooit mogen doen, maar het wordt nog veel erger: het is manipulatie van de berichtgeving. Geld komt niet uit de lucht vallen. Het is onmogelijk dat je er 14 procent op vooruitgaat door de pot op een andere manier in de maatschappij te steken. Er is immers nog precies evenveel geld. De AON-rapportage waar de minister naar verwijst, meldt bovendien geen 14 procent, maar 13,6 procent. En belangrijker nog: dat cijfer is gebaseerd op slechts een paar pensioenfondsen die per 1 januari jongstleden zijn overgestapt. Een latere AON-publicatie laat echter zien dat de fondsen die als eerste zijn overgestapt hun pensioenen met 7 à 8 procent hebben verhoogd. Door de inflatie kunnen ze dat echter niet bijbenen en al hebben moeten verlagen. Het hele verhaal van die 14 procent klopt dus volledig niet. Waarom doet ze het dan? Dit is profileringsdrang van het ministerie of van de minister zelf, omdat er binnenkort weer verkiezingen aankomen. Ze kan dan zeggen: ‘Kijk eens naar het pensioenstelsel, wij hebben iets goed gedaan.’ Maar het gepresenteerde getal is onjuist en leidt tot onverantwoord gedrag. Het zet toekomstige pensioenfondsen onder druk om te laten zien dat mensen erop vooruitgaan. Dit leidt tot overhaaste besluitvorming: wanneer iemand bijna pensioengerechtigd is, voelt het pensioenfonds zich gedwongen snel over te stappen, omdat men anders 14 procent misloopt. Kortom: het huidige beleid leidt opnieuw tot onverantwoord gedrag. Het ondermijnt bovendien het hoofddoel van de overstap van het pensioenstelsel: transparantie, heldere communicatie en vertrouwen creëren. En nu? Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid moet hierop worden aangesproken door de AFM. Want foutieve cijfers en manipulerende berichtgeving mag niet. Dit moet stoppen. See omnystudio.com/listener for privacy information.