Kampus Nauka

Kluby piłkarskie na miejskich garnuszkach – czemu w Polsce samorządy walczą w Ekstraklasie? Niesprawiedliwa konkurencja, rozleniwienie zarządów i "mielenie" publicznych pieniędzy - to niektóre z konsekwencji finansowania klubów piłkarskich przez samorządy. Dlaczego taki system rozwinął się w Polsce, które kluby biorą najwięcej i czy jest jakaś perpektywa na zmiany? O samorządach w polskiej piłce mówi dr hab. Jarosław Kończak z WDiB UW.

Czy ptaki bardziej boją się kobiet niż mężczyzn? Najnowsze badania pokazują, że płeć ma znaczenie. Miejskie ptaki uciekają szybciej, gdy zbliża się do nich kobieta, a efekt powtarza się u niezależnie od gatunku od Poznania po Madryt. Co takiego rejestrują ptaki, że więksi i ciężsi mężczyźni wydają im się mimo wszystko mniejszym zagrożeniem? Wyjaśnia prof. Piotr Tryjanowski, biolog i ornitolog z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu. Pyta Maks Walewski

Kto po wojnie dostał ziemię... i czemu nikogo to nie ucieszyło? Wojna jeszcze trwała, gdy nowo (samo)powołany komunistyczny rząd Polski rozpoczął reformę rolną na Lubelszczyźnie. Przez kilka kolejnych lat tysiące hektarów ziemi odebrano dawnym ziemianom, żeby przyznać ją... oficjalnie, najbiedniejszym chłopom. W praktyce? Tym, których głos na polskiej wsi miał największy posłuch. O skomplikowanej historii polskiej powojennej reformy rolnej Bartoszowi Pergołowi opowiada prof. Anna Wylęgała, autorka książki "Był dwór, nie ma dworu. Reforma rolna w Polsce"

AI w służbie polityków. Na ile manipulują nami chatboty? Podobno młodość kończy się w momencie, w którym pierwszy raz damy się nabrać w internecie na treść wygenerowaną przez AI. Jaka jest jednak skala tego zjawiska w komunikacji politycznej? Zespół z udziałem dr Gabrieli Czarnek z Instytutu Psychologii Uniwersytetu Jagiellońskiego przygotował chatboty w taki sposób, by przekonywały swoich ludzkich rozmówców do jednego z kandydatów, biorących udział w wyborach prezydenckich. Jakie były tego efekty? Posłuchajcie sami! Rozmowę przeprowadził Kacper Koźluk

Zgłaszasz post. Co dzieje się dalej? Reakcja platform społecznościowych na zgłoszenia zamieszczanych tam treści - to temat, który został opisany w raporcie NASK. O tym, co dzieje się za kulisami platform, gdy zgłaszamy nieodpowiednie treści, Kubie Łasickiemu tłumaczy dr Agnieszka Ładna, kierownik zespołu badań w cyberprzestrzeni i cyberbezpieczeństwie NASK.

Język wszystkich Słowian? Jeszcze w IX w. spisano język staro-cerkiewno-słowiański. Miał on być zrozumiały dla wszystkich Słowian, ale używano go tylko w specjalnych okolicznościach. Dzięki doktorowi Ignacemu Dolińskiemu z Instytutu Slawistyki Zachodniej i Południowej UW poznamy historię tego języka i sprawdzimy, jak mógł brzmieć. Rozmowę prowadzi Patrycja Fruba.

Przedhiszpańskie komiksy Mixteców. Co możemy odczytać ze skórzanych kodeksów sprzed 500 lat? Justyna Kowalczyk-Kądziela opowiada o swoich badaniach mixteckich kodeksów - składanych w harmonijkę skórzanych tekstów ludu zamieszkującego tereny dzisiejszego Meksyku. Kto mieszkał w Ameryce Środkowej poza najlepiej znanymi Aztekami? Czemu do dziś warto badać pismo inne i od książek z Europy, i od egipskich hieroglifów - chociaż podobnie do nich zagadkowo obrazkowe? W kolejnym odcinku podcastu Kampus Nauka o swoich badaniach Bartoszowi Pergołowi opowiada Justyna Kowalczyk-Kądziela z Instytutu Studiów Iberyjskich i Iberoamerykańskich UW

Czy Polska może mieć własne rakiety i satelity? Nowy Program Kosmiczny Sieci Badawczej Łukasiewicz Zainaugurowany w połowie marca 2026 Program Kosmiczny Sieci Badawczej Łukasiewicz to 2,4 mld złotych na 10 lat badań prowadzonych przez 22 instytuty i dziesiątki zrzeszonych podmiotów. To badania nad własnymi rakietami czy satelitami, które już teraz wspierają krajowy przemysł i obronność, biorą udział w dużych, międzynarodowych projektach i zgrabnie łączą zaawansowaną naukę z biznesem. O Programie opowiada jego koordynator, dr inż. Adam Okniński, pełnomocnik ds. technologii kosmicznych Sieci Badawczej Łukasiewicz Instytut Lotnictwa. Rozmowę prowadzi Kacper Koźluk.

Kim są dzisiejsi biegacze? Spojrzenie na Maraton Warszawski To grupa zróżnicowana wiekiem, umiejętnościami i czasem, w którym dobiegają do mety, ale z każdym rokiem lawinowo rosnąca. Coraz więcej osób w Polsce wplata dziś bieganie w swoje codzienne życie. O tym, jak to wygląda z perspektywy organizatorów największej krajowej imprezy biegowej opowiada Marek Tronina, dyrektor Maratonu Warszawskiego w rozmowie z Kacprem Koźlukiem.

Tysiące pieców hutniczych na Mazowszu na długo przed Piastami Kilkanaście tysięcy jednorazowych pieców hutniczych, tony żużla i ślady masowej produkcji żelaza — to wszystko nie na Śląsku, lecz na mazowieckich polach tuż pod Kampinosem. Nowe datowanie radiowęglowe wskazuje, że mazowieckie zagłębie metalurgiczne funkcjonowało już w III wieku p.n.e. Kto przyniósł tę technologię na Mazowsze? O tym opowiadają prof. Adam Cieśliński z Wydziału Archeologii UW i dr Marcin Woźniak z Muzeum Starożytnego Hutnictwa Mazowieckiego w Pruszkowie. Pyta Maks Walewski

Język, który widać, czyli czego PJM uczy nas o komunikacji? Polski język migowy (PJM) stanowi pełnoprawny język o własnej gramatyce, składni i środkach wyrazu. W rozmowie przyglądamy się jego strukturze z perspektywy lingwistyki migowej oraz praktyki na uczelni. Kto decyduje się na naukę PJM i co najbardziej zaskakuje studentów? Czy Polska jest dziś przestrzenią dostępną dla osób Głuchych i co zmienia się w tym zakresie, a co pozostaje do zrobienia? Opowiada o tym Renata Świderska-Noworyta oraz Marek Śmietana z Zakładu Językoznawstwa Ogólnego i Migowego UW, ich głosem były tłumaczki PJM - Weronika Szymańska-Gątarek oraz Kinga Perkuszewska. Rozmawia Marta Boroń.

Czy naprawdę umiemy odkładać pieniądze i czy nowy program OKI ma szansę to zmienić? Kamil Kuć rozmawia z Krzysztofem Pieckiem - przewodniczącym SKN Ekonomii i członkiem Instytutu Geopolityki Idei i Strategii - o nawykach finansowych Polaków i o tym, czy Osobiste Konto Inwestycyjne to realna zmiana, czy tylko kolejny pomysł na papierze.

Przyszłość organicznych półprzewodników Półprzewodniki znajdziemy wszędzie wokół nas, we wszystkich urządzeniach elektronicznych. Organiczne półprzewodniki są jeszcze rzadkością. O rozwoju technologii, która realnie zmienia nasze codzienne życie, opowiada dr Przemysław Gaweł z Instytutu Chemii Organicznej PAN w rozmowie z Kacprem Koźlukiem.

Jak dobrze rozumiemy działanie mózgu? O tym, ile już wiemy, a ile nie wiemy oraz o narzędziach, które pozwalają nam odkrywać kolejne tajemnice działania mózgu, nie tylko ludzkiego, opowiada dr Mateusz Kostecki, Neurobiolog z Uniwersytetu w Heidelbergu. Rozmowę prowadzi Kacper Koźluk

Gdzie w Afryce szukać drugiej Mekki? Najstarsza muzułmańska osada w Afryce nie powstała w wyniku podboju. Jeszcze przed wielką wędrówką z Mekki do Medyny swoich prześladowanych wyznawców Mahomet wysłał do chrześcijańskiej Etiopii. Tak przynajmniej twierdzą mieszkańcy Negaszu, przez etiopskich muzułmanów nazywanego drugą Mekką. Jak tradycja ustna wytrzymuje konfrontację z łopatą archeologa? O tym opowiadają dr Zuzanna Augustyniak i prof. Kamil Kuraszkiewicz z Wydziału Kultur Azji i Afryki Uniwersytetu Warszawskiego. Pyta Maks Walewski

W czwartej części cyklu Kamil Kuć rozmawia z mgr Wiktorią Bąchorek z polskiego zespołu GGP o presji, jaka spoczywa na kobietach, oraz o tym, jak naprawdę wygląda podział obowiązków przy opiece nad dziećmi. W tle pojawia się ważne pytanie: dlaczego różnice w doświadczeniu rodzicielstwa przekładają się na lukę w deklarowanym poziomie szczęścia kobiet i mężczyzn.

Kim była dziewczyna, której szczątki... wypadły z klifu? W 1899 roku z bałtyckiego klifu wysunęła się drewniana trumna. W środku odnaleziono liczące blisko dwa tysiące lat szczątki kobiety. Skąd tak dawny pochówek wziął się na zachodniopomorskiej plaży? Czemu kości kobiety przybrały czarny kolor i kim tak naprawdę była „księżniczka z Bagicza”? O wynikach najnowszych badań nad niezwykle starą trumną opowiada dr Marta Chmiel-Chrzanowska z Instytutu Historycznego Uniwersytetu Szczecińskiego. Pyta Maks Walewski

Studia są dla każdego! Nowy trymestr na Uniwersytecie Otwartym UW Nowe kursy, rekrutacja otwarta i dla licealistów, i osób które od dawna pracują zawodowo oraz specjalne wydarzenie "Otwarci na talenty". O nowym trymestrze Uniwersytetu Otwartego UW Marcie Boroń opowiada jego Dyrektor, dr Katarzyna Lubryczyńska-Cichocka.

Światło o właściwościach materii Do obserwacji niezwykłych cech światła prof. Jacek Szczytko i Przemysław Oliwa z Instytutu Fizyki Doświadczalnej Wydziału Fizyki UW stworzyli nową platformę fotoniczną. Rozmawiamy o ciekłych kryształach, mikrownękach optycznych czy strukturach helikalnych myśląc o nich jako o kozach wspinających się na latarnię. Na tę i inne metafory gości rozmowy zaprasza prowadzący, Kacper Koźluk.

W trzeciej części rozmowy Kamil Kuć wraz z mgr Martą Bryzek z polskiego zespołu GGP przyglądają się rosnącym oczekiwaniom wobec rodziców i temu, jak wpływają one na decyzje o posiadaniu dzieci. To odcinek o presji, zmianie ról dorosłych i o tym, dlaczego dziś mniej chodzi o dzieci, a bardziej o warunki, w jakich mają się pojawić.

W Bałtyku brakuje wody... i to świetna wiadomość Styczniowe pomiary pokazują, że poziom wody w Morzu Bałtyckim jest najniższy od... 140 lat! Gdzie ona się podziała, skoro nie ma nic wspólnego z zamarzaniem morza? I dlaczego jej spodziewany powrót - wlewanie się "brakującej" masy wody z Morza Północnego - już teraz cieszy nadbałtyckich oceanografów? O wypływaniu i powrocie odżywczej wody do Bałtyku przez cieśniny duńskie Bartoszowi Pergołowi opowiada dr Daniel Rak z Instytutu Oceanologii PAN w Sopocie. (Fot. Devin Lewis on Unsplash)

W poszukiwaniu leku na raka. Czy uda nam się lepiej zwalczać glejaka wielopostaciowego? Od 25 lat leczymy glejaka w ten sam sposób: chirurgicznym usunięciem i chemioterapią, wciąż pozostawiając niewielkie szanse diagnozowanym pacjentom. Dr Marta Maleszewska-Bobińska z Wydziału Biologii UW i prof. Bartosz Wojtaś z Instytutu Biologii Doświadczalnej im. Marcellego Nenckiego PAN opowiadają o nowym kierunku badań podstawowych, które mogą zaowocować w przyszłości rozwinięciem wydajniejszych i bezpieczniejszych metod terapii. Rozmowę prowadzi Kacper Koźluk

Ochrona środowiska, cyfrowe innowacje, wodociągi na Mazowszu. Jak warszawscy ekonomiści zmieniają rzeczywistość dookoła nas? Nauka to nie tylko żmudne badania podstawowe, a ekonomiści nie zawsze wróżą z fusów, kiedy przyjdzie lub nie przyjdzie kolejny kryzys. Naukowcy Wydziału Nauk Ekonomicznych UW współpracują z samorządami, innymi badaczami i Unią Europejską przekonani, że ich praca może (i powinna) kształtować gospodarkę jutra. Nad czym dziś pracują i studenci ekonomii, i uczący ich profesorowie? W kolejnym odcinku Kampusu Nauka o tej pracy Bartoszowi Pergołowi opowiadają Dziekan WNE UW prof. Gabriela Grotkowska, Prodziekan ds. naukowych prof. Mikołaj Czajkowski i dr Agnieszka Różycka, Pełnomocnik Dziekana ds. współpracy z otoczeniem społeczno-gospodarczym.

Część druga rozmowy z dr hab. Moniką Mynarską, dyrektor Międzykolegialnego Centrum Badań nad Rodzinami i Generacjami, o bezdzietności, przemianach biografii i mitycznym "kryzysie rodziny". Rozmawia Kamil Kuć.

Płacz - emocjonalny klej między ludźmi Łzy, choć często bagatelizowane, pełnią ważną funkcję w relacjach społecznych. O badaniach nad płaczem w związkach romantycznych, jego roli w komunikacji międzyludzkiej i mechanizmach za nim stojących opowiada psycholożka Adrianna Kaczuba-Kozic z Zakładu Psychologii Społecznej Instytutu Psychologii Uniwersytetu Łódzkiego. Rozmawia Marta Boroń.

Zarażanie emocjami - od mysiego miasta do mediów społecznościowych O neuronowych mechanizmach zarażania emocjami, badaniu mysiego miasta Eco-HAB oraz o tym, jak mózgi reagują na cudze emocje i jak te odkrycia mogą zmieniać nasze rozumienie empatii i życia społecznego. Opowiada dr hab. Ewelina Knapska z Instytutu Biologii Doświadczalnej PAN. Rozmawia Marta Boroń.

Między magią a marketingiem. O tym, co sprzedają reklamy bożonarodzeniowe Co roku obiecują magię, bliskość i ciepło — i co roku na nie czekamy. Dlaczego reklamy świąteczne tak mocno na nas działają? W rozmowie z dr hab. Jarosławem Kończakiem z Wydziału Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii UW przyglądamy się świątecznym kampaniom, ich emocjonalnej sile, kulturowym kodom i temu, czy jeszcze potrafią nas zaskoczyć. Rozmawia Marta Boroń.

Czy mamy do czynienia z kryzysem wartości, czy raczej z głęboką zmianą sposobu wchodzenia w dorosłość? Kamil Kuć rozmawia z dr hab. Moniką Mynarską, dyrektor Międzykolegialnego Centrum Badań nad Rodzinami i Generacjami, o bezdzietności, przemianach biografii i o tym, dlaczego „jeszcze nie teraz” nie musi oznaczać „nigdy”.

Nastolatki w sieci. Czy rodzice ogarniają zagrożenia? Praktycznie każdy nastolatek w Polsce używa codziennie mediów społecznościowych, a wiele z nich z używaniem telefonu łączy swój dobrostan. W Internecie czeka jednak wiele zagrożeń. Czy rodzice ogarniają, co robią ich dzieci oraz czy sami nastolatkowie potrafią się w tym odnaleźć? Te i inne pytania Kuba Łasicki zadał dr Agnieszcze Ładnej, kiernikowi Zespołu Badań Cyberprzestrzeni i Cyberbezpieczeństwa NASK.

Węch - zmysł pamięci czy zmysł emocji? Węch to zmysł, o którym na co dzień rzadko myślimy — aż do momentu, gdy go tracimy. Tymczasem ma on ogromny wpływ na emocje, pamięć i relacje. O badaniach nad węchem u dzieci oraz o tym dlaczego trening węchu może zwiększać uważność opowiada dr Marta Rokosz z Instytutu Psychologii Uniwersytetu Wrocławskiego. Rozmawia Marta Boroń.

Najbardziej uroczy dyplomaci świata? Panda i wielka chińska polityka Niecałe dwa tysiące osobników na wolności, tylko w Chinach. Kolejne siedemset w ogrodach zoologicznych na świecie... ale wcale nie całym. Panda wielka to nie tylko najbardziej uroczy wśród niedźwiedzi - to również od lat 70. skuteczne narzędzie chińskiej dyplomacji. Na czym polega "dyplomacja pand" i dlaczego jeszcze warto poznać jego losy? O pandach Bartoszowi Pergołowi opowiada dr Piotr Parzymies, autor nowej książki "Historia pandy wielkiej"

Czy Polska wciąż konkuruje niskimi kosztami pracy, czy coraz wyraźniej wchodzi do ligi gospodarek opartych na wiedzy? Kamil Kuć rozmawia z dr. hab. Arkadiuszem Kowalskim, prof. SGH - wicedyrektorem Instytutu Gospodarki Światowej i współautorem raportu zaprezentowanego w Davos - o jakości inwestycji, globalnych łańcuchach wartości i decyzjach, które zadecydują o naszej pozycji w nadchodzącej dekadzie.

Drapieżna ryba spod Tomaszowa. Ślad sprzed 148 mln lat Miał zęby jak miniaturowe żarna, a w swojej diecie nie stronił od owoców morza. W kamieniołomie Owadów-Brzezinki pod Tomaszowem Mazowieckim odkryto zęby pyknodonta ‒ drapieżnej ryby z ery dinozaurów. Jak to możliwe, że morski drapieżnik zostawił po sobie ślady w miejscu, które dziś leży pośrodku lądu? Jak wyglądało uzębienie pyknodonta i co mówi nam o jego diecie? Na te pytania odpowiada jeden z odkrywców polskiego pyknodonta, dr Daniel Tyborowski z Wydziału Geologii Uniwersytetu Warszawskiego. Rozmawia Maks Walewski

Fake news kontra pokolenie Z Fake newsy to nie tylko problem technologii, ale przede wszystkim edukacji i krytycznego myślenia. Czy pokolenie Z naprawdę daje nabierać się na fake newsy? O polsko-amerykańskim badaniu, w którym studenci oceniali wiarygodność sfabrykowanych wiadomości, opowiada dr Artur Urbaniak z Instytutu Lingwistyki Stosowanej Wydziału Neofilologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, kierownik kierunku Lingwistyka Stosowana. Rozmawia Marta Boroń.

Kodeksy, komiksy, hieroglify? Polska badaczka odczytuje przehiszpańskie pismo Azteków W podcaście Kampus Nauka profesorka Katarzyna Mikulska opowiada o swoich badaniach przedhiszpańskich systemów pisma Mezoameryki - ludów, które najprościej nazwać członkami imperium Azteków. Jak na terenach dzisiejszego Meksyku zapisywano - nawet kilkunastometrowe! - skórzane lub papierowe kodeksy? Jak dzisiaj odczytać pismo, które idzie od dołu do góry, czasem od prawej do lewej, a czasem odwrotnie, i w którym wielkie znaczenie ma ikoniczna funkcja języka oraz rozłożenie znaków na planszy? Pytał Bartosz Pergół.

Kamil Kuć rozmawia z Arturem Veryho, doktorantem SGH i członkiem zarządu Instytutu Geopolityki Idei Strategii, o tym, jak świat przeszedł od strachu przed przeludnieniem do realnego kryzysu demograficznego. W rozmowie przyglądamy się globalnym trendom, sytuacji Polski i konsekwencjom, które odczujemy szybciej, niż nam się wydaje.

Zanieczyszczenie powietrza. Czemu w Polsce jest tak źle? Co roku zimą w Polsce zanieczyszczenie powietrza wielokrotnie przewyższa dopuszczalne normy. Polskie miasta znajdują się na czołowych pozycjach złej jakości powietrza na świecie. Z czego to wynika i jak każdy z nas może z tym walczyć tłumaczy dr Jakub Rok z EUROREG-u Uniwersytetu Warszawskiego. Pyta Kuba Łasicki

Ziemia do człowieka: zrównoważony rozwój okiem socjologa i ekonomisty Gościem odcinka jest prof. Paweł Kozłowski - socjolog i ekonomista związany m.in. z Centrum Europejskim Uniwersytetu Warszawskiego. W rozmowie przyglądamy się zrównoważonemu (i nie tylko!) rozwojowi z perspektywy społecznej i ekonomicznej. Dlaczego PKB nie jest wskaźnikiem, na którym powinniśmy opierać opowieść o rozwoju? Gdzie w tym wszystkim sprawiedliwość społeczna? Pytał Michał Kowalczyk.

Ziemia do człowieka: jak wyżywić ludzkość i nie zniszczyć Ziemi? Czy w skali globu produkujemy żywność mądrze? Dane ONZ ds. wyżywienia i rolnictwa sugerują, że nie. Przykład? 77% ziemi rolnej wykorzystane pod produkcję zwierzęcą, chociaż później ta dostarcza populacji świata tylko 18% spożywanej wartości energetycznej. Jak przekształcić nasze rolnictwo tak, żeby nikt nie musiał chodzić głodny - i czemu tak ważne w tym procesie są, wydawałoby się proste, zmiany w logistyce, a nie samej uprawie i hodowli? W kolejnym odcinku podkastu Ziemia do człowieka Karolinie Głowackiej (Radio Naukowe) na te pytania odpowiada profesor Marcin Zych, botanik, dyrektor Ogrodu Botanicznego Uniwersytetu Warszawskiego, jeden z autorów tekstów do książki "Zrównoważony rozwój. Koncepcje, perspektywy, wyzwania" (Wyd. UW).

Ziemia do człowieka: co wisi w powietrzu? Aerozole! Ich badaniem zajmują się prof. Iwona Stachlewska, dr Łucja Janicka i dr Dominika Szczepanik z Wydziału Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego. Rozmawiamy o tym, jakie znaczenie ma występowanie aerozoli w powietrzy, skąd do nas trafiają ijaki związek ma ich obecność z postępującymi zmianami klimatu. Rozmawiała Kasia Wojtasik.

Ziemia do człowieka: czy zrównoważony rozwój się sprawdził? Gościem odcinka jest dr Jakub Rok z EUROREG UW. W rozmowie przyglądamy się ocenie koncepcji zrównoważonego rozwoju w perspektywie ostatnich dziesięcioleci. Co to jest koncepcja dewzrostu? Jakie problemy w kontekście zrównoważonego rozwoju mają rozwinięte państwa globalnej północy, a jakie kraje rozwijające się?

Kamil Kuć rozmawia z Kacprem Drzyzgą z Niezależnego Zrzeszenia Studentów SGH o wartościach, które kształtowały NZS w latach 80., i o tym, jak są one pielęgnowane dziś. To także rozmowa o współczesnej działalności NZS - lokalnie na SGH i w skali ogólnopolskiej - oraz o tym, jak historyczne dziedzictwo przekłada się na dzisiejsze inicjatywy studenckie.