Kampus Nauka

Czy odnajdziemy życie na... Wenus? Brak wody a za to chmury pełne stężonego kwasu siarkowego - taki skład atmosfery Wenus sprawia, że łatwo skreślić ją z listy kandydatek na posiadaczkę życia w naszym układzie słonecznym. Dr Janusz Pętkowski (Politechnika Wrocławska, wcześniej MIT) uważa jednak, że zrezygnowaliśmy z poszukiwań za wcześnie. W dzisiejszym wywiadzie opowiada o kilku swoich badaniach z ostatnich lat, w których udowadnia, że chemia organiczna może rozwijać się w kwasie siarkowym, i że tzw. "tajemniczy absorber", smugi w chmurach wenusjańskich których natury nie umiemy wyjaśnić od stu lat, mogłyby się składać właśnie z materii organicznej. Dr Pętkowski tłumaczy też zagadkową granicę między chemią organiczną a biologią oraz opowiada o perspektywie misji kosmicznej, która mogłaby zbadać chmury Wenus z bliska i odpowiedzieć na pytania które dziś rodzą kolejne naukowe hipotezy. Pyta Bartosz Pergół (Fot. JAXA/NASA)

Polscy uczniowie elitą Europy. Wyniki PISA 2025 Cykliczne badania badające umiejętności 15-latków pokazują, że polscy uczniowie są jednymi z najlepszych w Europie. Z czego wynikają tak dobre wyniki i czy rzeczywiście mamy się z czego cieszyć? Jakie wnioski można wyciągnąć z badania PISA 2025 - o tym Kuba Łasicki rozmawia z dr Pawłem Maranowskim z Instytutu Badań Edukacyjnych PIB.

Jak starzeć się zdrowiej? Rola codziennego ruchu Czy możemy mieć realny wpływ na to, jak się starzejemy? Dlaczego mięśnie są tak ważne w procesie starzenia i czy aktywność fizyczna może być jedną z najlepszych inwestycji w przyszłość? Gościem jest dr Tomasz Jurys z Wydziału Nauk o Zdrowiu na Śląskim Uniwersytecie Medycznym w Katowicach. Rozmawia Marta Boroń.

Strunę do gitary elektrycznej wynalazł polski szlachcic!? Zanim wynaleziono technologię owijania strun cienką warstwą metalu, z nowożytnych instrumentów - takich jak lutnie - bardzo trudno było wydobyć czyste, głębokie, basowe dźwięki. I chociaż ten pomysł absolutnie zrewolucjonizował muzykę, otwierając drogę nawet do dzisiejszych strun gitar elektrycznych i basów, aż do niedawna muzykolodzy nie wiedzieli, czyja to zasługa. Przełom przyniosła dr Emily Peppers, która dzięki badaniom w archiwach Oxfordu i Warszawy opisała historię Olbrychta Góreckiego - polskiego szlachcica, weterana walk z powstaniem Chmielnickiego, protestanta który szukając bezpieczeństwa religijnego wyjechał do Anglii... i wynalazcy, w środowisku Uniwersytetu Oxfordzkiego, nowoczesnej struny owiniętej srebrną nitką. Pracująca na UW w ramach Stypendium Marii Skłodowskiej-Curie badaczka opowiada o swojej pracy - po angielsku - Bartoszowi Pergołowi w kolejnym odcinku podcastu Kampus Nauka.

Dwujęzyczny start - czy jest się czego obawiać? Czy dziecko wychowywane w dwóch językach zaczyna mówić później? O tym, co nauka mówi o dwujęzycznych dzieciach, skąd biorą się popularne mity i jak wspierać dorastanie w dwóch językach. Opowiada dr Karolina Muszyńska z Wydziału Psychologii UW. Rozmawia Marta Boroń.

Gdzie są nasze zrabowane dobra? Ministerstwo Kultury ma swoje Archiwum X W kolejnym odcinku podcastu Kampus Nauka poszukujemy dzieł kultury zaginionych w Polsce podczas drugiej wojny światowej. Tych jest nawet pół miliona. Dziś odkrywamy je na aukcjach sztuki na całym świecie, w prywatnych kolekcjach albo na niepozornych poddaszach. A dokładniej: odkrywają je pracownicy Wydziału ds. Restytucji Dóbr Kultury Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Po tym procesie Bartosza Pergoła oprowadza Elżbieta Przyłuska, Główny Specjalista ds. restytucji polskich strat wojennych za granicą MKiDN.

Edukacja włączająca - jak rozwija teorię umysłu? Czy różnorodna klasa może sprawić, że dzieci lepiej rozumieją innych ludzi? O edukacji włączającej, teorii umysłu i o tym, dlaczego wspólna nauka dzieci o różnych potrzebach może wspierać rozwój kompetencji społecznych, opowiada prof. Joanna Smogorzewska z Wydziału Pedagogicznego UW. Rozmawia Marta Boroń.

Tatrzańskie stawy mogą odzyskać kryształową przejrzystość Choć pstrągi czują się w tatrzańskich stawach jak ryby w wodzie, to z punktu widzenia ekosystemu należałoby traktować je raczej jako nieproszonych gości. Aż do połowy XIX wieku ryby zaludniały jedynie Morskie Oko, a do pozostałych stawów po polskiej stronie granicy wprowadzili je pasjonaci wędkarstwa. Co stanie się, gdy z jednego z tatrzańskich stawów wyłowimy 650 kg pstrągów? Rezultaty eksperymentu na granicy biologii i rybołówstwa relacjonuje prof. Piotr Dawidowicz ‒ hydrobiolog z Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego i współautor badań. Pyta Maks Walewski

RNA na życzenie. Jak zaprojektować nić, która zwinie się dokładnie tak, jak trzeba? Jedno i to samo białko da się zakodować w RNA na tyle sposobów, że nie starczyłoby atomów we Wszechświecie, żeby je policzyć. Jedna sekwencja nukleotydów da jednak stabilną i wydajną przy produkcji białka nić, podczas gdy inna będzie całkowicie bezużyteczna. Skąd wiedzieć, który z możliwych zapisów pozwoli uzyskać cząsteczkę, która naprawdę spełni swoją rolę w komórkowej maszynerii? O programie DesiRNA, który jako pierwszy rozwiązał komplet stu najtrudniejszych zagadek w tej dziedzinie, opowiada dr Grzegorz Łach z Wydziału Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego. Pyta Maks Walewski

Ekran czy teren? Czego potrzebują dzieci, by poznać świat Czy smartfon pomaga dzieciom lepiej poznawać świat, czy sprawia, że trudniej im odnaleźć się bez technologii? Prof. Agnieszka Dawidowicz z Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie opowiada o świadomości przestrzennej dzieci oraz o tym dlaczego technologia nie zastąpi samodzielnego odkrywania otoczenia i jaką rolę pełnią tutaj emocje. Rozmawia Marta Boroń.

Polacy zdobyli Studenckiego Oscara! Reżyser i student Warszawskiej Szkoły Filmowej Leon Korzyński mówi o swoim filmie, którego akcja dzieje się w Indiach. O skomplikowanej produkcji, która zakończyła się Studenckim Oscarem opowiada Kubie Łasickiemu.

Relacje polsko-ukraińskie: kilkaset lat trudnej historii przed Wołyniem Mimo tego, na czym dziś skupia się narracja polityków, relacje Polaków z Ukraińcami ani nie zaczęły, ani nie skończyły się w 1943 roku na Wołyniu. O kilkuset latach napiętych relacji między naszymi narodami, o celach i błędach obydwu stron oraz o tym, co z tej trudnej historii zostało do dziś w podkaście Kampus Nauka opowiada prof. Tomasz Stryjek (PAN). Pyta Bartosz Pergół

Między słowami. Jak język zdradza nasze samopoczucie? Rozmawiamy o sprawczości w języku, o tym, co badania mówią o związku między słowami a nastrojem oraz czy analiza języka może pomóc wcześniej dostrzec sygnały pogarszającego się samopoczucia. Opowiada dr Marta Witkowska z Centrum Badań nad Relacjami Społecznymi na Uniwersytecie SWPS. Rozmawia Marta Boroń.

Twój streaming gra w unijne regulacje ‒ na własnych zasadach Netflix, HBO czy Amazon wiedzą o tobie wszystko: co oglądasz, skąd się logujesz i jak długo wahasz się nad wyborem serialu. Platformy nie udostępniają jednak danych, które pozwoliłyby stwierdzić, ile polskich filmów naprawdę jest w katalogu. Skoro takich danych nie ma nawet regulator, to na jakich zasadach właściwie egzekwuje unijne przepisy — i skąd pewność, czy nasi twórcy otrzymują od VOD-ów uczciwą część zysków? O lukach w unijnych i polskich przepisach mówi dr Anita Zawisza, badaczka rynku VOD z Wydziału Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii Uniwersytetu Warszawskiego. Pyta Maks Walewski

Jak dziś budować swoją drogę zawodową? Naszym gościem jest Mateusz Jabłonowski - psycholog, konsultant HR, komunikacji i employer brandingu, ekspert Studium Przedsiębiorczości. Rozmawiamy m.in. o tym jak rozwijać się zawodowo, czego (nie) bać się zakładając własną firmę i skąd czerpać wiedzę o biznesie. Sponsorem audycji jest platforma edukacyjna studiumprzedsiebiorczosci.pl.

Czy rolnicy płaczą podczas suszy? Socjolożka o społecznym wpływie zmian klimatu Marta Gospodarczyk, doktorantka socjologii z Uniwersytetu Warszawskiego opowiada o swoich badaniach reakcji rolników na susze. Jak rolnicy starają się im przeciwdziałać? Czy spodziewają się, że będą występować coraz częściej? Jakie emocje w nich wywołują - i jak ci sobie z nimi radzą? Zapraszamy! Pyta Bartosz Pergół

Co robi mózg kiedy śpi? Patrycja Ściślewska z Międzydziedzinowej Szkoły Doktorskiej UW opowiada o tajemnicach snu. cyklach dobowych i narzędziach, którymi można je wszystkie badać. Po tej rozmowie wiele się wyjaśnia, a stereotypy o sowach i skowronkach nabierają pewnej naukowej głębii. Rozmowę prowadzi Kacper Koźluk.

Jak widzieć dwufotonowo? Oliwia Kaczkoś z Międzydziedzinowej Szkoły Doktorskiej UW bada widzenie fotonowe czyli zjawisko, w którym dwa fotony są interpretowane przez oko jako jeden, a więc o dwukrotnie wyższej fali. Niesie to za sobą ciekawe skutki, a nawet zastosowania praktyczne. Rozmawiają Maks Walewski i Kacper Koźluk.

Nawet w dużym mieście można zostać ornitologiem Stanisław Łubieński z Ogólnopolskiego Towarzystwa Ochrony Ptaków opowiada o tym jak postawić swoje pierwsze kroki w ornitologii i pokazuje, że nawet w Warszawie możemy wypatrzeć rzadkie gatunki. Rozmowę prowadzi Kacper Koźluk.

Czy relacja z chatbotem może być autentyczna? Rośnie popularność relacyjnych modeli językowych, które, niczym ludzie, dotrzymują nam towarzystwa i mogą rozmawiać o codziennym życiu. O przyczynach, skutkach i autentyczności takich związków rozmawia Kacper Koźluk z dr Emilią Kaczmarek z Centrum Bioetyki i Bioprawa Wydziału Filozofii UW.

Socjalizm otworzył pałace robotnikom rolnym Po wojnie w dawnych pruskich pałacach na Mazurach urządzano biura i mieszkania, ale też świetlice, przychodnie i przedszkola. Dawne sale balowe szybko zmieniły się w miejsca wesel i projekcji objazdowego kina. Robotnicy rolni, którzy jeszcze niedawno służyli po dworach, wchodzili teraz do środka jako do siebie. Tyle że część dyrektorów PGR-ów szybko wcieliła się w rolę dawnego dziedzica, bawiąc się jazdą konną i urządzając polowania. Czy społeczna rewolucja okazała się pełna? Opowiada Justyna Szklarczyk, kulturoznawczyni i socjolożka z Instytutu Kultury Polskiej i Szkoły Doktorskiej Nauk Humanistycznych UW. Pyta Maks Walewski

Myszarka ogrzewająca swój ogon w molekularnym obiektywie Widok małego gryzonia owijającego sobie swój ogon wokół szyi jest, z pewnością, rozkoszny, ale może być także wstępem do niezwykłych odkryć. Okazuje się, że rzeczony ogon może się wychłodzić do temperatury poniżej zera, bez uszczerbku dla tkanek. Prof. Piotr Bębas z Wydziału Biologii UW i prof. Rafał Stryjek z Instytutu Psychologii PAN patrzą na myszarkę od molekularnej i behawioralnej strony, które opisują w rozmowie z Kacprem Koźlukiem.

Polityczne farmy trolli - jak i gdzie działają? Internetowy trolling to już dawno nie tylko robienie żartów na forach. Nowoczesne trolle to zorganizowane grupy, które mogą specjalnie działać w celu dezinformacji i manipulacji społeczeństwa. Kuba Łasicki rozmawia z autorką badań nad trollingiem - dr Agnieszką Marzędą z Wydziału Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii UW.

Ponad 4h dziennie. Co dzieci robią w Internecie? Prawie 2,6 mln (81%) polskich dzieci w wieku 7-14 lat korzysta na co dzień z internetu. Przed smartfonem spędzają średnio ponad 4 godziny dziennie. Raport "Internet dzieci" przyjrzał się ich aktywności: z jakich platform korzystają najczęściej i jakie zagrożenia na nich czekają? Kuba Łasicki rozmawia z dr hab. Anną Miotk z Uniwersytetu Warszawskiego i Polskich Badań Internetu.

Polskie badania nad szczepionkami mRNA na łamach Nature Członek pierwszego od lat polskiego zespołu, którego projekt zakończył się publikacją w prestiżowym Nature, dr Paweł Krawczyk z Międzynarodowego Instytutu Biologii Molekularnej i Komórkowej w Warszawie opowiada o badaniach nad szczepionkami mRNA. O wyniki pyta Kacper Koźluk.

Sztukę od przypadku dzieli jedna liczba Czy da się zmierzyć, czy obraz jest dziełem sztuki? Zespół fizyków, biologów i filozofów sprawdził to w toruńskiej galerii Wozownia. Chociaż badani nie wiedzieli, że obok obrazów artystki oglądają także wytwory sztucznej sieci neuronowej, to ruch ich gałek ocznych zdradził różnicę. Zdaniem naukowców sztukę od przypadku odróżnia matematyczna własność, którą artyści realizują intuicyjnie ‒ nawet o niej nie myśląc. Opowiadają dr hab. Jacek Rogala z Uniwersytetu Warszawskiego i Politechniki Warszawskiej oraz prof. Marek Kuś z Centrum Fizyki Teoretycznej Polskiej Akademii Nauk. Pyta Maks Walewski

Teleskop Roman wystartuje miesiąc wcześniej, niż zapowiadała NASA Nowy teleskop kosmiczny wyruszy w kosmiczną podróż 30 sierpnia. To oficjalny komunikat NASA, która przyspieszyła o kolejny miesiąc wcześniej podawaną datę. Naukowcy dostaną do dyspozycji stukrotnie większe niż w Hubble'u pole widzenia i aktualizowane co kwadrans zdjęcia ponad 200 milionów gwiazd. Ale jak z drobnego drgnięcia światła odległej gwiazdy poznać, że znalazła się przy niej planeta ‒ i czemu tym razem w poszukiwaniach może pomóc każdy? O gorącym czasie przed startem opowiada dr hab. Radosław Poleski z Obserwatorium Astronomicznego UW. Pyta Maks Walewski

Upcoming 2025 - "Bezkres wspólnoty" na ASP Co roku warszawska Akademia Sztuk Pięknych prezentuje wybrane dyplomy swoich najświeższych absolwentów ze wszystkich wydziałów. W tym roku po raz kolejny zaprasza w roli kuratorki wystawy osobę z zewnątrz, w tym wypadku Martę Czyż. Jakie prace zobaczymy na wystawie otwartej w Pałacu Czapskich od najbliższego piątku aż do końcówki września? I czemu o 18:00 19 czerwca warto wpaść na wernisaż wystawy Upcoming?

Jak upały zmieniają nasze życia? Skutki kryzysu klimatycznego to nie pieśń przyszłości - ale zmiany, które już dziś obserwujemy w Polsce. Jedną z nich są coraz częstsze i coraz ostrzejsze fale upałów, odczuwalne zwłaszcza w miastach. W jaki sposób temperatura wpływa na nasze życie? I dlaczego szczególnie mocno dotyka seniorów i mniej zamożne osoby? O badaniu społecznych skutków upałów w Kampusie Nauka opowiada doktora Zofia Boni, antropolożka społeczna z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Pyta Bartosz Pergół (Fot. Immo Wegmann on Unsplash)

Miasto uczy języka, czyli o glottodydaktyce miejsca Hala Mirowska, Starówka, Pałac Kultury i Nauki - czy to mogą być miejsca nauki języka? Jak nauczyć się tam polskiego? O glottodydaktyce miejsca, nauce języka poza klasą i Warszawie jako przestrzeni edukacyjnej opowiada dr Barbara Łukaszewicz z Centrum Języka Polskiego i Kultury Polskiej dla Cudzoziemców „Polonicum” na Wydziale Polonistyki UW. Rozmawia Marta Boroń.

Najgorętszy Mundial w historii. Jak temperatura wpłynie na piłkarzy? Podczas tegorocznych Mistrzostw Świata piłkarze będą narażeni na negatywny wpływ warunków atmosferycznych. Stadiony położone są w upalnych dolinach i wilgotnych górach. Dr Kamil Leziak, klimatolog z Wydziału Geografii i Studiów Regionalnych UW, przewiduje, że te niesprzyjające warunki mogą odbić się na formie piłkarzy. Rozmowę prowadzi Kuba Łasicki.

Czym jest miasto piętnastominutowe? Koncepcja bardzo popularna – i tyleż kontrowersyjna. Ale czy słusznie? Kacper Koźluk w rozmowie z Maciejem Misztalem z Laboratorium Badań Miejskich Wydziału Geografii i Studiów Regionalnych pyta o genezę i założenia teoretyczne miast piętnastominutowych. Czy takie miasta można spotkać w praktyce już teraz? Można! Ale gdzie?

Co państwom wolno na morzach? Polski sędzia Międzynarodowego Trybunału Prawa Morza w Kampusie Nauka Z okazji Światowego Dnia Oceanów Konrad Marciniak, sędzia Międzynarodowego Trybunału Prawa Morza opowiada o tym, jak regulujemy relacje między państwami na oceanach. Jaki wpływ rekomendacje Trybunału mają na światową ochronę środowiska? I dlaczego niektóre pilne kwestie - takie jak blokowanie Cieśniny Ormuz - nie są rozpatrywane przez znajdujący się w Hamburgu międzynarodowy sąd? O prawo morza sędziego Marciniaka pyta Bartosz Pergół (Fot. Matteo Bernardis on Unsplash)

Jak badamy polskie badania? Wyniki ewaluacji, biorącej pod uwagę działalność naukową i pozanaukową pracowników, zadecyduje o finansowaniu jednostek badawczych na kolejne lata. To dobra okazja, żeby spojrzeć na naukę z nieco większego dystansu i zadać sobie pytanie czy funkcjonujemy w najlepszym z możliwych systemów. Rozmowę z dr Agnieszką Żok z Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu prowadzi Kacper Koźluk.

Stres w pracy to nowe metale ciężkie? Socjolożka o nadchodzących regulacjach miejsc pracy Zuzanna Kowalik z Instytutu Badań Strukturalnych i Uniwersytetu Warszawskiego opowiada o zagrożeniach psychospołecznych w pracy. Czemu cały czas je ignorujemy, chociaż badania od lat pokazują jak szybko i drastycznie złe warunki pracy - stres, nadmierne obciążenie zadaniami, niewłaściwe zarządzanie - potrafią zniszczyć nasze zdrowie? Chociaż pierwsze ustalenia w tej sprawie w Europie sięgają 2004 roku, dopiero tegoroczna inicjatywa Parlamentu Europejskiego może przynieść faktyczną zmianę w Unii i w Polsce. O problemie zdrowia psychicznego w pracy i nadchodzących unijnych regulacjach w tym zakresie socjolożka opowiada Bartoszowi Pergołowi. (Fot. Vitaly Gariev on Unsplash)

Molekularna praca molekularnych maszyn Z dr. Wojciechem Danowskim z Wydziału Chemii Uniwersytetu Warszawskiego rozmawiamy o mniej niż mikroskopijnych cząsteczkach, które, wykonując określoną pracę, zachowują się jak molekularne maszyny i takim też mianem są określane. O obecnych badaniach i przyszłych zastosowaniach opowiada Kacprowi Koźlukowi.

AI kontra rozwój nastolatków. Jak wpływa na ich mózgi i relacje? Nastolatkowie korzystają ze sztucznej inteligencji w celu nauki oraz wykonywania prac do szkoły, ale także rozmawiają z chatbotami. Część z nich uważa, że takie rozmowy są lepsze od rozmów z prawdziwymi ludźmi. W jaki sposób wyręczanie się AI wpływa na plastyczny umysł nastolatków i jakie społeczne konsekwencje mają relacje z chatbotami? Te i inne pytania Kuba Łasicki zadał Katarzynie Gańko - starszej specjalistce ds. programów edukacyjno-informacyjnych NASK.

Czy las nadąży za zmianą klimatu? Najszybciej zmieniają się nie lasy ani łąki, lecz szczyty gór; wraz z przystosowanymi do chłodu roślinami znika też bioróżnorodność. Prawdziwy problem narasta jednak tam, gdzie zmiany są najmniej widoczne. Pod koronami drzew leśne runo trwa w klimacie, który poza lasem odchodzi już w zapomnienie. Co stanie się, gdy ta chłodząca osłona pęknie? Wyniki opublikowanych w „Nature” badań omawia ich prof. Bogdan Jaroszewicz, kierownik Białowieskiej Stacji Geobotanicznej Uniwersytetu Warszawskiego. Pyta Maks Walewski

Czy świat wielkiej polityki i ambasad jest naprawdę tak niedostępny, jak nam się wydaje, i dlaczego warto się nim interesować w pełnym napięć 2026 roku? O kulisach, logistyce i gaszeniu pożarów przy flagowym projekcie SKN Spraw Zagranicznych opowiada jego koordynator, Adam Kobiałko. Rozmowę o tym, czego o relacjach międzynarodowych nie dowiecie się z żadnego podręcznika, poprowadził Kamil Kuć.

Wykluczenie transportowe istnieje? Transport w miastach a poza nimi Czy rzeczywiście Polska jest jednym z liderów pod względem liczby samochodów w Europie i od czego zależą nasze zachowania transportowe - m. in. o tym mówi raport "Co nas porusza?". Kuba Łasicki rozmawia z jednym z jego autorów, dr Michałem Czepkiewiczem z EUROREG-u Uniwersytetu Warszawskiego.

Budżet II RP stał na dymie z papierosów „Odnikotynowane” papierosy sprzedawano w II RP niemal jak kurację — chociaż największe spustoszenie w płucach siały wdychane substancje smoliste. W czasie, gdy medycy reklamowali Coca-Colę, także w Polsce autorytet lekarza potrafił sprzedać prawie wszystko. Czy w takiej scenerii ktokolwiek chciał słuchać tych, którzy mimo wszystko ostrzegali przed skutkami używki? I jaki interes miał w tym skarb państwa? Opowiada Mikołaj Stachera, doktorant z Uniwersytetu Warszawskiego. Pyta Maks Walewski

Alarmująca (nie)sprawność polskich dzieci Ponad 90% polskich dzieci nie ma wystarczających zdolności ruchowych - to wnioski z najnowszego raportu "WF z AWF". O przyczynach i skutkach tego stanu rzeczy Kuba Łasicki rozmawia z dr Januszem Doboszem z Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie.