Kampus Nauka

Czy relacja z chatbotem może być autentyczna? Rośnie popularność relacyjnych modeli językowych, które, niczym ludzie, dotrzymują nam towarzystwa i mogą rozmawiać o codziennym życiu. O przyczynach, skutkach i autentyczności takich związków rozmawia Kacper Koźluk z dr Emilią Kaczmarek z Centrum Bioetyki i Bioprawa Wydziału Filozofii UW.

Socjalizm otworzył pałace robotnikom rolnym Po wojnie w dawnych pruskich pałacach na Mazurach urządzano biura i mieszkania, ale też świetlice, przychodnie i przedszkola. Dawne sale balowe szybko zmieniły się w miejsca wesel i projekcji objazdowego kina. Robotnicy rolni, którzy jeszcze niedawno służyli po dworach, wchodzili teraz do środka jako do siebie. Tyle że część dyrektorów PGR-ów szybko wcieliła się w rolę dawnego dziedzica, bawiąc się jazdą konną i urządzając polowania. Czy społeczna rewolucja okazała się pełna? Opowiada Justyna Szklarczyk, kulturoznawczyni i socjolożka z Instytutu Kultury Polskiej i Szkoły Doktorskiej Nauk Humanistycznych UW. Pyta Maks Walewski

Myszarka ogrzewająca swój ogon w molekularnym obiektywie Widok małego gryzonia owijającego sobie swój ogon wokół szyi jest, z pewnością, rozkoszny, ale może być także wstępem do niezwykłych odkryć. Okazuje się, że rzeczony ogon może się wychłodzić do temperatury poniżej zera, bez uszczerbku dla tkanek. Prof. Piotr Bębas z Wydziału Biologii UW i prof. Rafał Stryjek z Instytutu Psychologii PAN patrzą na myszarkę od molekularnej i behawioralnej strony, które opisują w rozmowie z Kacprem Koźlukiem.

Polityczne farmy trolli - jak i gdzie działają? Internetowy trolling to już dawno nie tylko robienie żartów na forach. Nowoczesne trolle to zorganizowane grupy, które mogą specjalnie działać w celu dezinformacji i manipulacji społeczeństwa. Kuba Łasicki rozmawia z autorką badań nad trollingiem - dr Agnieszką Marzędą z Wydziału Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii UW.

Ponad 4h dziennie. Co dzieci robią w Internecie? Prawie 2,6 mln (81%) polskich dzieci w wieku 7-14 lat korzysta na co dzień z internetu. Przed smartfonem spędzają średnio ponad 4 godziny dziennie. Raport "Internet dzieci" przyjrzał się ich aktywności: z jakich platform korzystają najczęściej i jakie zagrożenia na nich czekają? Kuba Łasicki rozmawia z dr hab. Anną Miotk z Uniwersytetu Warszawskiego i Polskich Badań Internetu.

Polskie badania nad szczepionkami mRNA na łamach Nature Członek pierwszego od lat polskiego zespołu, którego projekt zakończył się publikacją w prestiżowym Nature, dr Paweł Krawczyk z Międzynarodowego Instytutu Biologii Molekularnej i Komórkowej w Warszawie opowiada o badaniach nad szczepionkami mRNA. O wyniki pyta Kacper Koźluk.

Sztukę od przypadku dzieli jedna liczba Czy da się zmierzyć, czy obraz jest dziełem sztuki? Zespół fizyków, biologów i filozofów sprawdził to w toruńskiej galerii Wozownia. Chociaż badani nie wiedzieli, że obok obrazów artystki oglądają także wytwory sztucznej sieci neuronowej, to ruch ich gałek ocznych zdradził różnicę. Zdaniem naukowców sztukę od przypadku odróżnia matematyczna własność, którą artyści realizują intuicyjnie ‒ nawet o niej nie myśląc. Opowiadają dr hab. Jacek Rogala z Uniwersytetu Warszawskiego i Politechniki Warszawskiej oraz prof. Marek Kuś z Centrum Fizyki Teoretycznej Polskiej Akademii Nauk. Pyta Maks Walewski

Teleskop Roman wystartuje miesiąc wcześniej, niż zapowiadała NASA Nowy teleskop kosmiczny wyruszy w kosmiczną podróż 30 sierpnia. To oficjalny komunikat NASA, która przyspieszyła o kolejny miesiąc wcześniej podawaną datę. Naukowcy dostaną do dyspozycji stukrotnie większe niż w Hubble'u pole widzenia i aktualizowane co kwadrans zdjęcia ponad 200 milionów gwiazd. Ale jak z drobnego drgnięcia światła odległej gwiazdy poznać, że znalazła się przy niej planeta ‒ i czemu tym razem w poszukiwaniach może pomóc każdy? O gorącym czasie przed startem opowiada dr hab. Radosław Poleski z Obserwatorium Astronomicznego UW. Pyta Maks Walewski

Upcoming 2025 - "Bezkres wspólnoty" na ASP Co roku warszawska Akademia Sztuk Pięknych prezentuje wybrane dyplomy swoich najświeższych absolwentów ze wszystkich wydziałów. W tym roku po raz kolejny zaprasza w roli kuratorki wystawy osobę z zewnątrz, w tym wypadku Martę Czyż. Jakie prace zobaczymy na wystawie otwartej w Pałacu Czapskich od najbliższego piątku aż do końcówki września? I czemu o 18:00 19 czerwca warto wpaść na wernisaż wystawy Upcoming?

Jak upały zmieniają nasze życia? Skutki kryzysu klimatycznego to nie pieśń przyszłości - ale zmiany, które już dziś obserwujemy w Polsce. Jedną z nich są coraz częstsze i coraz ostrzejsze fale upałów, odczuwalne zwłaszcza w miastach. W jaki sposób temperatura wpływa na nasze życie? I dlaczego szczególnie mocno dotyka seniorów i mniej zamożne osoby? O badaniu społecznych skutków upałów w Kampusie Nauka opowiada doktora Zofia Boni, antropolożka społeczna z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Pyta Bartosz Pergół (Fot. Immo Wegmann on Unsplash)

Miasto uczy języka, czyli o glottodydaktyce miejsca Hala Mirowska, Starówka, Pałac Kultury i Nauki - czy to mogą być miejsca nauki języka? Jak nauczyć się tam polskiego? O glottodydaktyce miejsca, nauce języka poza klasą i Warszawie jako przestrzeni edukacyjnej opowiada dr Barbara Łukaszewicz z Centrum Języka Polskiego i Kultury Polskiej dla Cudzoziemców „Polonicum” na Wydziale Polonistyki UW. Rozmawia Marta Boroń.

Najgorętszy Mundial w historii. Jak temperatura wpłynie na piłkarzy? Podczas tegorocznych Mistrzostw Świata piłkarze będą narażeni na negatywny wpływ warunków atmosferycznych. Stadiony położone są w upalnych dolinach i wilgotnych górach. Dr Kamil Leziak, klimatolog z Wydziału Geografii i Studiów Regionalnych UW, przewiduje, że te niesprzyjające warunki mogą odbić się na formie piłkarzy. Rozmowę prowadzi Kuba Łasicki.

Czym jest miasto piętnastominutowe? Koncepcja bardzo popularna – i tyleż kontrowersyjna. Ale czy słusznie? Kacper Koźluk w rozmowie z Maciejem Misztalem z Laboratorium Badań Miejskich Wydziału Geografii i Studiów Regionalnych pyta o genezę i założenia teoretyczne miast piętnastominutowych. Czy takie miasta można spotkać w praktyce już teraz? Można! Ale gdzie?

Co państwom wolno na morzach? Polski sędzia Międzynarodowego Trybunału Prawa Morza w Kampusie Nauka Z okazji Światowego Dnia Oceanów Konrad Marciniak, sędzia Międzynarodowego Trybunału Prawa Morza opowiada o tym, jak regulujemy relacje między państwami na oceanach. Jaki wpływ rekomendacje Trybunału mają na światową ochronę środowiska? I dlaczego niektóre pilne kwestie - takie jak blokowanie Cieśniny Ormuz - nie są rozpatrywane przez znajdujący się w Hamburgu międzynarodowy sąd? O prawo morza sędziego Marciniaka pyta Bartosz Pergół (Fot. Matteo Bernardis on Unsplash)

Jak badamy polskie badania? Wyniki ewaluacji, biorącej pod uwagę działalność naukową i pozanaukową pracowników, zadecyduje o finansowaniu jednostek badawczych na kolejne lata. To dobra okazja, żeby spojrzeć na naukę z nieco większego dystansu i zadać sobie pytanie czy funkcjonujemy w najlepszym z możliwych systemów. Rozmowę z dr Agnieszką Żok z Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu prowadzi Kacper Koźluk.

Stres w pracy to nowe metale ciężkie? Socjolożka o nadchodzących regulacjach miejsc pracy Zuzanna Kowalik z Instytutu Badań Strukturalnych i Uniwersytetu Warszawskiego opowiada o zagrożeniach psychospołecznych w pracy. Czemu cały czas je ignorujemy, chociaż badania od lat pokazują jak szybko i drastycznie złe warunki pracy - stres, nadmierne obciążenie zadaniami, niewłaściwe zarządzanie - potrafią zniszczyć nasze zdrowie? Chociaż pierwsze ustalenia w tej sprawie w Europie sięgają 2004 roku, dopiero tegoroczna inicjatywa Parlamentu Europejskiego może przynieść faktyczną zmianę w Unii i w Polsce. O problemie zdrowia psychicznego w pracy i nadchodzących unijnych regulacjach w tym zakresie socjolożka opowiada Bartoszowi Pergołowi. (Fot. Vitaly Gariev on Unsplash)

Molekularna praca molekularnych maszyn Z dr. Wojciechem Danowskim z Wydziału Chemii Uniwersytetu Warszawskiego rozmawiamy o mniej niż mikroskopijnych cząsteczkach, które, wykonując określoną pracę, zachowują się jak molekularne maszyny i takim też mianem są określane. O obecnych badaniach i przyszłych zastosowaniach opowiada Kacprowi Koźlukowi.

AI kontra rozwój nastolatków. Jak wpływa na ich mózgi i relacje? Nastolatkowie korzystają ze sztucznej inteligencji w celu nauki oraz wykonywania prac do szkoły, ale także rozmawiają z chatbotami. Część z nich uważa, że takie rozmowy są lepsze od rozmów z prawdziwymi ludźmi. W jaki sposób wyręczanie się AI wpływa na plastyczny umysł nastolatków i jakie społeczne konsekwencje mają relacje z chatbotami? Te i inne pytania Kuba Łasicki zadał Katarzynie Gańko - starszej specjalistce ds. programów edukacyjno-informacyjnych NASK.

Czy las nadąży za zmianą klimatu? Najszybciej zmieniają się nie lasy ani łąki, lecz szczyty gór; wraz z przystosowanymi do chłodu roślinami znika też bioróżnorodność. Prawdziwy problem narasta jednak tam, gdzie zmiany są najmniej widoczne. Pod koronami drzew leśne runo trwa w klimacie, który poza lasem odchodzi już w zapomnienie. Co stanie się, gdy ta chłodząca osłona pęknie? Wyniki opublikowanych w „Nature” badań omawia ich prof. Bogdan Jaroszewicz, kierownik Białowieskiej Stacji Geobotanicznej Uniwersytetu Warszawskiego. Pyta Maks Walewski

Czy świat wielkiej polityki i ambasad jest naprawdę tak niedostępny, jak nam się wydaje, i dlaczego warto się nim interesować w pełnym napięć 2026 roku? O kulisach, logistyce i gaszeniu pożarów przy flagowym projekcie SKN Spraw Zagranicznych opowiada jego koordynator, Adam Kobiałko. Rozmowę o tym, czego o relacjach międzynarodowych nie dowiecie się z żadnego podręcznika, poprowadził Kamil Kuć.

Wykluczenie transportowe istnieje? Transport w miastach a poza nimi Czy rzeczywiście Polska jest jednym z liderów pod względem liczby samochodów w Europie i od czego zależą nasze zachowania transportowe - m. in. o tym mówi raport "Co nas porusza?". Kuba Łasicki rozmawia z jednym z jego autorów, dr Michałem Czepkiewiczem z EUROREG-u Uniwersytetu Warszawskiego.

Budżet II RP stał na dymie z papierosów „Odnikotynowane” papierosy sprzedawano w II RP niemal jak kurację — chociaż największe spustoszenie w płucach siały wdychane substancje smoliste. W czasie, gdy medycy reklamowali Coca-Colę, także w Polsce autorytet lekarza potrafił sprzedać prawie wszystko. Czy w takiej scenerii ktokolwiek chciał słuchać tych, którzy mimo wszystko ostrzegali przed skutkami używki? I jaki interes miał w tym skarb państwa? Opowiada Mikołaj Stachera, doktorant z Uniwersytetu Warszawskiego. Pyta Maks Walewski

Alarmująca (nie)sprawność polskich dzieci Ponad 90% polskich dzieci nie ma wystarczających zdolności ruchowych - to wnioski z najnowszego raportu "WF z AWF". O przyczynach i skutkach tego stanu rzeczy Kuba Łasicki rozmawia z dr Januszem Doboszem z Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie.

W ostatnim odcinku serii przyglądamy się systemowi emerytalnemu z perspektywy każdego z nas i sprawdzamy, skąd właściwie bierze się lęk o przyszłe świadczenia w dobie kryzysu demograficznego i globalnych zmian. Gościem programu jest prorektorka ds. nauki SGH, prof. Agnieszka Chłoń-Domińczak, z którą o realiach i mitach wokół naszych przyszłych emerytur rozmawiał Kamil Kuć.

Świadomość algorytmiczna Polaków Czy Polacy wiedzą, co i kto steruje treściami, które wyświetlają się im w Internecie? Pierwsze badania "świadomości algorytmicznej" przeprowadziła dr hab. Anna Miotk z Wydziału Dziennikarstwa, Bibliologii i Informacji Uniwersytetu Warszawskiego. Rozmowę prowadzi Kuba Łasicki.

Wyruszamy w sensoryczną podróż przez układ pokarmowy w Pawilonie 512 na Bulwarach Wiślanych przy Centrum Nauki Kopernik. Sprawdzamy, jakie losy czeka każdy kęs i dlaczego o jelita warto dbać. Po drodze też mikrobiom, codzienne wybory żywieniowe i praktyczne wskazówki - bez tabu i nudy. Posłuchajcie relacji z wyjątkowej instalacji sensorycznej „Jelita? Wchodzę w to!”.

Twój mózg decyduje, komu pomóc (i nie zawsze jesteś tego świadomy) Nie pomagamy wszystkim tak samo - dlaczego? Dr Iwona Nowakowska z Instytutu Psychologii w Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej w Warszawie opowiada o badaniu na ten temat. Co decyduje o tym, komu okazujemy wsparcie, a kogo pomijamy? Czy empatia ma granice i czy można je świadomie poszerzać? Rozmawia Marta Boroń.

Kto wierzy w teorie spiskowe? Najnowszy raport NASK łamie stereotypy dotyczące czynników, które wpływają na naszą podatność na dezinformację. Nieoczywiste wnioski przedstawia dr Agnieszka Ładna, kierownik Zespołu Badań nad Cyberprzestrzenią i Cyberbezpieczeństwem NASK. Pyta Kuba Łasicki.

W drugim odcinku serii poświęconej emeryturom eksperci bez owijania w bawełnę analizują różnice między systemami NDC i DC oraz odpowiadają na pytanie, dlaczego dotychczasowe rozwiązania przestają działać. W dyskusji o globalnych trendach demograficznych i o tym, czy sytuacja Polski jest na tym tle wyjątkowa, udział wzięli prof. dr hab. Irena Kotowska z Instytutu Statystyki i Demografii SGH oraz dr Michał Rutkowski, dyrektor ds. polityki społecznej i zdrowia w Banku Światowym. Tę niezwykle ważną i pełną mocnych wniosków rozmowę poprowadził Kamil Kuć.

Historyczne wizje Igrzysk Olimpijskich w Warszawie Organizacja Igrzysk Olimpijskich w Warszawie to nie tylko wymysł dzisiejszych polityków, lecz wizja ciągnąca się już od czasów I wojny światowej. Jak wyglądały dawne projekty sportowej stolicy i co z nich pozostało do dziś - o tym Kuba Łasicki rozmawia z dr Kamilem Potrzuskim z Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie.

Tydzień Bibliotek w BUW! Tydzień Bibliotek w Bibliotece Uniwersyteckiej w Warszawie już trwa! W czym weźmiemy udział z tej okazji? O tym Maksowi Walewskiemu opowiada dr Krzysztof Nierzwicki, dyrektor BUW.

Dlaczego komórki nie lubią dwuniciowego RNA? Najnowsze badania zespołu prowadzonego przez dzisiejszego rozmówcę, dr. Pawła Sikorskiego z Wydziału Biologii i Centrum Nauk Biologiczno-Chemicznych Uniwersytetu Warszawskiego, ukazują nowe sposoby radzenia sobie komórek eukariotycznym z dwuniciowym RNA. Znakiem bardzo niepokojącym dla komórki i całego organizmu, ponieważ najczęściej oznacza rozprzestrzenianie się infekcji wirusowej. Rozmowę prowadzi Kacper Koźluk

W kolejnej odsłonie naszej serii o emeryturach wracamy do samych korzeni polskiego systemu, aby sprawdzić, czy czarne scenariusze wieszczone w mediach mają jakiekolwiek poparcie w faktach. Gośćmi programu są prof. Marek Góra, współtwórca reformy emerytalnej z 1999 roku, oraz prof. Iga Magda, wybitna ekspertka od rynku pracy, którzy tłumaczą, dlaczego w publicznej dyskusji tak często przesadzamy z pesymizmem. O tym, jak projektowano obecne rozwiązania i jak rynek pracy wpływa na nasze przyszłe świadczenia, z zaproszonymi ekspertami rozmawiał Kamil Kuć.

Więcej niż zwiedzanie - czym jest muzeoterapia? Czy wizyta w muzeum może poprawić nastrój, obniżyć stres i wspierać uważność? W rozmowie z prof. Robertem Kotowskim z Wydziału Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii UW sprawdzamy, czym jest muzeoterapia i dlaczego kontakt ze sztuką może działać jak wsparcie terapeutyczne. Rozmawia Marta Boroń.

Muzyka ma moc - o muzykoterapii w uzależnieniach i projekcie FALCO Czy muzyka może wspierać leczenie uzależnień? Na to pytanie stara się odpowiedzieć międzynarodowy projekt FALCO. Dlaczego muzyka oddziałuje na mózg w podobny sposób jak substancje psychoaktywne, czym różni się aktywne tworzenie muzyki od jej słuchania? Także o wyzwaniach związanych z badaniem i barierach związanych z wprowadzeniem muzykoterapii do praktyki. Opowiada prof. Łucja Bieleninik oraz prof. Marcin Szulc z Instytutu Psychologii Wydziału Nauk Społecznych Uniwersytetu Gdańskiego. Rozmawia Marta Boroń.

Czego dowiemy się o materii badając ją w ultraniskiej temperaturze? Takie warunki uwypuklają efekty kwantowe, a więc pozwalają tym sprawniej weryfikować nasze współczesne teorie fizyczne. O zaawansowanej nauce i tym, jak robi się ją w Polsce i na świecie opowiada prof. Michał Tomza z Wydziału Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego w rozmowie z Kacprem Koźlukiem.

Sprawdzamy, jak skutecznie połączyć pasję do czterech kółek z twardą ekonomią i wyjść z teorii prosto na tor wyścigowy oraz publiczne drogi. Gościem programu jest Igor Rode, prezes SKN Ekonomii w Motoryzacji SGH, który opowiada o ekspansji chińskich marek w Europie, przyszłości elektromobilności oraz o tym, jak ich koło naukowe z sukcesem buduje swoją markę na YouTube. Fascynującą rozmowę o biznesowym obliczu motoryzacji poprowadził Kamil Kuć.

Kiedy schabowy był luksusem Dlaczego mięso było kiedyś marzeniem, a dziś wydaje się oczywistością? I co PRL ma wspólnego z tym, co dziś ląduje na naszych talerzach? Skąd wziął się „fetysz mięsa” — i dlaczego tak trudno się od niego uwolnić? Opowiada dr Gabriela Jarzębowska z Wydziału Artes Liberales UW. Rozmawia Marta Boroń.

Godzina, która kosztuje więcej niż myślisz Zmiana czasu na letni to tylko godzina różnicy — ale dla naszego organizmu to znacznie większe wyzwanie. Dlaczego tak trudno się przestawić i co właściwie dzieje się wtedy w naszym ciele? I jak sobie z tym poradzić? Opowiada psycholog Jakub Mazurkiewicz z Wydziału Psychologii Uniwersytetu SWPS w Warszawie. Rozmawia Marta Boroń.

Etyka w pracy - co zmieniło się przez 30 lat? To, co kiedyś uchodziło w pracy, dziś często jest nie do przyjęcia. Czy w pracy mamy teraz więcej zasad niż kiedyś? A może po prostu inaczej patrzymy na to, co jest w porządku? O tym, aby pracować jak surykatka a nie jak mrówka, odwróconym mentoringu i podwójnych wyzwaniach związanych z pracą hybrydową opowiada Alicja Kotłowska z Uniwersytetu SWPS. Rozmawia Marta Boroń.

Gościem tego wydania jest Juan José Güemes, Wiceprezes IE University oraz Przewodniczący IE Entrepreneurship & Innovation Center, który prosto po warszawskim finale IE Venture Day Poland ocenia potencjał rodzimego rynku innowacji. W rozmowie poruszono kluczowe wyzwania stojące przed europejskimi przedsiębiorcami oraz strategie budowania firm, które potrafią skutecznie skalować się na cały świat. O tym, jak skutecznie czyć edukację biznesową z globalnym rynkiem inwestorów, z zagranicznym ekspertem rozmawiał Kamil Kuć.

Jak uwieść Matkę Ziemię? I co to znaczy być człowiekiem... w peruwiańskich Andach? Etnografia to czasem badanie zupełnie innych od europejskich układów wartości. Dla niektórych społeczności nawet pojęcie "osoby" może znaczyć co innego! W przypadku ludu Q'eros zawiera w sobie Pachamamę, najbardziej przypominającą... pojęcie czasoprzestrzeni. Wyklucza z kolei ludzi którzy "nie są prawdziwi", nie trzymają się odpowiedniej diety albo nie mówią w języku keczua. O wierzeniach i relacjach społeczno-osobowych na podstawie swoich badań Q'eros w peruwiańskich Andach opowiada dr Anna Przytomska. Pyta Bartosz Pergół