Podcasts about wydzia

Lato to świetny moment, żeby znaleźć sobie nowe hobby, na przykład grzyboznawstwo. Zostawmy innym rydze i podgrzybki, zajmijmy się mniej znanymi gatunkami. Zerknijmy na przykład na okratka australijskiego. – Wyrasta z jaja, nagle to jajo pęka i wychodzi z niego pięć czy sześć ramion czerwonych, elastycznych, które na początku są jakby zlepione ze sobą, a potem się rozchylają na boki, ukazując od strony wewnętrznej mazistą, taką zielonkawą, śmierdzącą ciecz – opisuje prof. Marta Wrzosek z Ogrodu Botanicznego i Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego. Nic dziwnego, że taki grzyb zwyczajowo nazywa się palcami diabła! A czerwony kolor i smrodek mają swoją funkcję: przyciągają owady, które rozniosą zarodniki grzyba dalej. Rozmawiamy dziś z o zaskakujących polskich gatunkach grzybów i miejscach, w których możemy je spotkać.

☞ SŁUCHAM ☞ Czy świat bez Boga byłby lepszy? Aksjologia teizmu ✢ Kwestia dyskusyjna ✢ ks. dr hab. Miłosz Hołda | Radosław Więcławek OP✢ Czy powinniśmy chcieć, żeby Bóg istniał? W tym odcinku o. Radosław Więcławek OP i ks. Miłosz Hołda z UPJP2 dyskutują o aksjologii teizmu. Czym różni się proteizm od antyteizmu i czy świat bez Boga byłby gorszy? Poznaj perspektywę, jaką daje współczesna filozofia religii i filozofia Boga. Rozmawiamy o sensie życia, moralności, cierpieniu oraz kosmicznej sprawiedliwości. Zobacz, jak filozofia pomaga w głębszym rozumieniu siebie, Boga i otaczającej nas rzeczywistości.#kwestiadyskusyjna #UPJPII #filozofia #dominikanie Cykl rozmów filozoficznych "Kwestia dyskusyjna" powstał we współpracy z Wydziałem Filozoficznym Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie.Więcej informacji o Wydziale Filozoficznym: https://wf.upjp2.edu.pl/00:00:00 Wstęp00:00:10 Czy warto chcieć, żeby Bóg istniał?00:02:18 Dlaczego niektórzy ateiści żałują, że Boga nie ma?00:04:19 Czym różni się pytanie egzystencjalne od aksjologicznego?00:06:02 Jakie są główne postawy wobec istnienia Boga?00:08:00 Po co nam precyzyjny podział na teistów i ateistów?00:10:08 O czym mówi „Reguła pasterska” Grzegorza Wielkiego?00:12:24 Jak skutecznie głosić Słowo Boże różnym ludziom?00:14:38 Czym jest proteizm, a czym antyteizm w filozofii?00:16:18 Czy bez Boga istnieje kosmiczna sprawiedliwość?00:18:01 Czy moralność obiektywna wymaga istnienia Boga?00:19:51 Jak wiara w Boga nadaje sens ludzkiemu życiu?00:21:20 Dlaczego ateizm Sartre'a wyklucza istnienie Boga?00:23:41 Czy plan Boży ogranicza naszą wolność?00:24:44 Czy prawdziwe poświęcenie jest możliwe bez Boga?00:27:03 Jak pogodzić sprawiedliwość Boga z Jego miłosierdziem?00:29:11 Czego o człowieku uczy nas filozofia religii?

Wykład dr Marcina Górki w ramach Dnia Paleontologa na Wydziale Geologii Uniwersytetu Warszawskiego [25 kwietnia 2026 r.]Czy w Polsce żyły kiedyś krokodyle, żółwie miękkoskorupowe, warany i inne ciepłolubne gady? Choć dziś brzmi to egzotycznie, w miocenie - kilkanaście milionów lat temu - klimat Europy Środkowej był znacznie cieplejszy, a obszar dzisiejszej Polski wyglądał zupełnie inaczej niż obecnie.W wykładzie dr Marcin Górka opowiada o mioceńskich gadach Polski i o nowych znaleziskach, które pozwalają lepiej zrozumieć dawny klimat, środowiska oraz migracje zwierząt w Europie Środkowej. To historia oparta często nie na spektakularnych szkieletach, lecz na drobnych fragmentach kości, zębów, płytek skórnych i skorup, które w polskich warunkach mają ogromną wartość naukową.Jednym z głównych tematów wykładu jest specyfika polskiego miocenu. Na mapach geologicznych osady mioceńskie zajmują znaczną część kraju, ale w praktyce dostęp do nich jest bardzo ograniczony. Wiele warstw przykrywają osady czwartorzędowe, a najważniejsze odsłonięcia pojawiają się głównie w kopalniach, sztucznych wyrobiskach, skarpach rzecznych oraz w strefie zapadliska przedkarpackiego.Dr Górka pokazuje, dlaczego każde znalezisko kręgowców z miocenu Polski jest tak ważne. W porównaniu z południowymi Niemcami, Czechami czy innymi lepiej rozpoznanymi regionami Europy, polski zapis kopalny jest fragmentaryczny. Czasem nawet niewielka kość, pojedynczy ząb albo płytka pancerza może dostarczyć informacji o dawnym środowisku, klimacie i zasięgu występowania całych grup zwierząt.W wykładzie pojawia się m.in. kopalnia Bełchatów i pole Szczerców, gdzie odnaleziono szczątki gadów, w tym ślady obecności krokodyli. Takie znaleziska są szczególnie istotne, ponieważ krokodyle należą do zwierząt wrażliwych na temperaturę. Ich obecność wskazuje, że w czasie mioceńskiego optimum klimatycznego warunki w Europie Środkowej były znacznie cieplejsze niż dziś.Ważną część opowieści stanowią także znaleziska z obszaru zapadliska przedkarpackiego i południowych stoków Gór Świętokrzyskich. W osadach związanych z dawnymi środowiskami przybrzeżnymi, rzecznymi i deltowymi odnajdywane są szczątki żółwi, jaszczurek i węży. Wśród nich pojawiają się m.in. żółwie miękkoskorupowe, przedstawiciele padalcowatych, możliwe lacerty, węże związane ze środowiskami lądowymi i wodnymi, a także wyjątkowo interesujące szczątki waranów.Dr Górka tłumaczy również, jak zmieniało się środowisko Europy Środkowej w miocenie. Ważne znaczenie miało mioceńskie optimum klimatyczne, późniejsze ochłodzenie, przemiany Paratetydy, rozwój Karpat oraz zmiany połączeń morskich i lądowych. Wszystkie te procesy wpływały na to, jakie zwierzęta mogły migrować, gdzie znajdowały odpowiednie warunki życia i kiedy znikały z danego obszaru.Szczególnie ciekawy jest wątek żółwi miękkoskorupowych, takich jak Trionyx i Rafetus. Ich występowanie może mówić nie tylko o lokalnym środowisku, ale także o możliwych trasach migracji między Europą Zachodnią, Środkową, Bałkanami i obszarami położonymi dalej na wschód. Z kolei brak krokodyli w młodszych osadach sarmackich wskazuje, że po późniejszym ochłodzeniu klimat nie wrócił już do poziomu znanego z wcześniejszego optimum.Dr Marcin Górka - geolog związany z Wydziałem Geologii Uniwersytetu Warszawskiego, Katedrą Geologii Basenów Sedymentacyjnych. Zajmuje się m.in. osadami mioceńskimi, paleontologią, sedymentologią oraz rekonstrukcją dawnych środowisk, zwłaszcza w obrębie zapadliska przedkarpackiego i obszarów związanych z Paratetydą.#paleontologia #miocen #gady #MarcinGórka #WydziałGeologiiUW #geologia #skamieniałości #krokodyle #żółwie #warany #jaszczurki #węże #Paratetyda #Bełchatów #GóryŚwiętokrzyskie #zapadliskoPrzedkarpackie #historiażycia #ewolucja #klimat #nauka #WszechnicaZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://wszechnica.org.pl/

Kim był Homer i dlaczego jego dzieła od niemal 3000 lat pozostają jednymi z najważniejszych tekstów europejskiej kultury? Czy „Iliada” i „Odyseja” to wyłącznie szkolne lektury, czy może opowieści, które pomagają zrozumieć współczesny świat? Gościem Agnieszki Krzemińskiej jest prof. Marek Węcowski z Wydziału Historii Uniwersytetu Warszawskiego, autor książki „Homer na nasze czasy”. Zastanawiamy się, kim tak naprawdę był Homer, czym różnią się literacko „Iliada” i „Odyseja” oraz dlaczego oba eposy od wieków powracają w czasach wielkich kryzysów. W rozmowie ponadto: antyczna Grecja, czym była wojna trojańska, bohaterowie tacy jak Achilles, Odyseusz czy Helena Trojańska. Zastanawiamy się, czy Homer był jedną osobą, czy autorów eposów było dwóch, oraz jak odkrycia archeologiczne zmieniają nasze spojrzenie na początki greckiej literatury. Rozmawiamy także o tym, jak powstawała literatura antyczna, czym była kultura ustna i dlaczego współcześni badacze coraz częściej kwestionują tradycyjne wyobrażenia o genezie tych dzieł. Jednym z najciekawszych wątków jest terapeutyczna siła Homera. „Iliada” i „Odyseja” pomagały amerykańskim weteranom wojny w Wietnamie mierzyć się z traumą. Dlaczego historia Odyseusza okazuje się zaskakująco aktualna również dziś? Na koniec rozmawiamy o tym, jak kultura antyczna funkcjonuje we współczesnej popkulturze, dlaczego „Odyseja” w reżyserii Christophera Nolana budzi tyle emocji i czy spory wokół nowych interpretacji Homera są czymś zupełnie nowym. To rozmowa o historii, literaturze, ponadczasowych pytaniach o wojnę, pamięć, powrót do domu i ludzką naturę. 3 rzeczy, których dowiesz się z odcinka: 1. Dlaczego „Iliada” i „Odyseja” wciąż pomagają zrozumieć współczesny świat? 2. Kim naprawdę był Homer i dlaczego badacze spierają się o autorstwo jego eposów? 3. Co współczesna archeologia mówi o narodzinach literatury starożytnej Grecji?


Wykład dr Justyny Domańskiej-Siudy nagrany przy okazji Dnia Odkrywców Kampusu Ochota 2026 [21 marca 2026 r.]Porcelana przez stulecia była jednym z najbardziej pożądanych materiałów świata. Nazywano ją „białym złotem”, ceniono na królewskich dworach, sprowadzano z Chin za ogromne pieniądze i przez długi czas nie potrafiono odtworzyć jej sekretu w Europie. Ale czym właściwie jest porcelana z punktu widzenia geologii i mineralogii?W wykładzie dr Justyna Domańska-Siuda opowiada o składzie porcelany, jej historii i procesach mineralnych, które sprawiają, że masa ceramiczna po wypale staje się biała, twarda, cienka, lśniąca i częściowo przeświecająca. Kluczowe okazują się trzy składniki: kaolinit, który nadaje masie plastyczność, skalenie, które topią się w wysokiej temperaturze, oraz kwarc, stabilizujący strukturę podczas wypału.Wykład prowadzi nas najpierw do Chin, gdzie już w średniowieczu rozwijała się produkcja porcelany. Pierwsze wyroby powstawały ze skały porcelanowej, znanej jako petuntse, czyli zwietrzałego granitu. Przełomem było dodanie białej glinki ze wzgórz Gaoling, zawierającej kaolinit. Dzięki temu masa porcelanowa stała się bardziej plastyczna, możliwe było formowanie cieńszych ścianek i wypalanie naczyń w temperaturze przekraczającej 1300°C.Dr Domańska-Siuda pokazuje również, co dzieje się z minerałami podczas wypału. Kaolinit pod wpływem wysokiej temperatury traci grupy OH, jego struktura ulega zniszczeniu, a następnie powstaje mullit — igiełkowy minerał wzmacniający strukturę porcelany. Skalenie tworzą szklistą fazę krzemianową, która wypełnia wolne przestrzenie i wpływa na wyjątkowe właściwości gotowego wyrobu.Jednym z ciekawszych wątków wykładu jest tradycyjna obróbka gliny kaolinowej. Chińscy rzemieślnicy sezonowali ją w dołach przez miesiące lub lata, ugniatali z wodą, a nawet celowo dodawali do niej mocz. Współczesna nauka pozwala wyjaśnić ten proces: zawarty w moczu mocznik wpływał na strukturę kaolinitu, zwiększając odstępy między jego warstwami i poprawiając plastyczność surowca.Druga część wykładu przenosi nas do Europy XVIII wieku i historii Augusta II Mocnego, alchemika Johanna Friedricha Böttgera oraz poszukiwań sposobu na odtworzenie chińskiej porcelany. Zamiast przemiany metali w złoto udało się odkryć europejską recepturę twardej porcelany. W 1710 roku w Miśni powstała pierwsza europejska manufaktura porcelany, która przełamała chiński monopol i zapoczątkowała nowy rozdział w historii ceramiki.To wykład o porcelanie jako przedmiocie codziennego użytku, luksusowym materiale, obiekcie pożądania, ale przede wszystkim jako efekcie fascynujących procesów geologicznych, mineralnych i technologicznych. Zwykła filiżanka okazuje się tu zapisem historii minerałów, eksperymentów, rzemiosła, alchemii i nauki.Dr Justyna Domańska-Siuda – geolożka związana z Wydziałem Geologii Uniwersytetu Warszawskiego. W swoich wystąpieniach pokazuje, jak wiedza geologiczna i mineralogiczna pozwala zrozumieć materiały, których używamy na co dzień.#porcelana #białezłoto #geologia #mineralogia #kaolinit #kwarc #skalenie #mullit #ceramika #Miśnia #AugustIIMocny #DzieńOdkrywcówKampusuOchota #UniwersytetWarszawski #WydziałGeologiiUW #nauka #popularyzacjanauki #WszechnicaJeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafww2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/d9wz-p963. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/

Barbara Sosnowska Bałdyga to znana i nagradzana lubelska graficzka, która odeszła w kwietniu tego roku. W Radiu Lublin została otwarta wystawa ku jej pamięci z jej fotografiami przedstawiającymi Lublin. Zdjęcia są przeniknięte graficznym sposobem myślenia i pokazują istotę tego co dla kultury Lublina charakterystyczne. Barbara Bałdyga nad Czechówkę i Bystrzycę przeniosła się znad Pilicy. Pochodzi z Tomaszowa Mazowieckiego, gdzie dzięki tacie, Jerzemu Sosnowskiemu, poznawała świat przyrody. Do Lublina przeniosła się wraz z mężem Stanisławem Bałdygą (urodzonym w Lublinie) po ukończeniu Wydziału Sztuk Pięknych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Zajmowała się grafiką artystyczną oraz projektowo-wydawniczą. Jako pierwsza w Lublinie zajęła się grafiką komputerową. Wraz z mężem od blisko 60 lat byli nierozłączni, pochłonięci sztuką oraz organizacją spotkań grafików. W ich  ślady poszła ich córka - Małgorzata, która uważa, że wielki wpływ na twórczość rodziców miała woda i światło.

Dlaczego pierwiastek odkryty przez Marię Skłodowską-Curie trafiał nawet do masła? Jak z odkryciami trafić do biznesu? I jak czerpać radość z pracy naukowej? Odpowiada prof. Izabela Nowak z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, gdzie kieruje zakładem chemii stosowanej Wydziału Chemii, druga w historii prezeska Polskiego Towarzystwa Chemicznego. [wideokast]

Czy Homer wierzył w bogów, których opisał w Iliadzie i Odysei? Czy autorem tych eposów na pewno jest jedna osoba? Rozmowa z wybitnym znawcą starożytnej Grecji, prof. Markiem Węcowskim, posłuchaj najlepiej jeszcze zanim obejrzysz nowy film Nolana "Odyseja".Najprawdopodobniej, Homerów było dwóch, a przyjęcie takiego przekonania może być skutkiem ubocznym pogłębionej analizy „Iliady” i „Odysei”. Właśnie do takich wniosków doszedł prof. Marek Węcowski z Wydziału Historii Uniwersytetu Warszawskiego. – Mówię to z bólem, bo zaczynałem pisać tę książkę jako zadeklarowany unitarysta, więc ktoś, kto w to wierzył głęboko, w to, że Homer był jeden – podkreśla. Książka, o której mowa to „Homer na nasze czasy”, świeżo wydana pozycja, która stała się przyczynkiem do naszego spotkania. – Moi Homerowie to najwięksi giganci literatury europejskiej – mówi z mocą prof. Węcowski. Oba poematy są do siebie podobne, ale jednocześnie różnią się na tyle, że według prof. Węcowskiego najprawdopodobniej napisały je dwie różne osoby, starsza i młodsza o pokolenie, być może współpracujące ze sobą.

☞ SŁUCHAM ☞ Ukryta prawda o Twoich wyborach. Dlaczego robisz to, co robisz? ✢ Kwestia dyskusyjna ✢ dr Karol Petryszak | Radosław Więcławek OP✢ Dlaczego robimy to, co robimy? W nowym odcinku "Kwestii dyskusyjnej", zrealizowanym we współpracy z Wydziałem Filozoficznym UPJPII w Krakowie, Radosław Więcławek OP i dr Karol Petryszak rozmawiają o fascynującym temacie, jakim jest wewnętrzna cywilizacja człowieka. Dowiedz się, czym różni się ona od światopoglądu, jak wpływa na nasze codzienne działania i życiowe wybory oraz czym są najgłębsze przeświadczenia. Odkryj, jak filozofia pomaga zrozumieć samego siebie. Link do bezpłatnej książki dr. Karola Petryszaka znajdziesz poniżej! Link do książki: https://monografie.upjp2.edu.pl/wn/catalog/book/154#dominikanie #filozofia #UPJPII #KarolPetryszak Cykl rozmów filozoficznych "Kwestia dyskusyjna" powstał we współpracy z Wydziałem Filozoficznym Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie.Więcej informacji o Wydziale Filozoficznym: https://wf.upjp2.edu.pl/Studia nad cywilizacjami:Strona kierunku studiów: https://wf.upjp2.edu.pl/kierunek-studia-nad-cywilizacjami/kandydaciFacebook: https://www.facebook.com/studianadcywilizacjami/Instagram: https://www.instagram.com/cywilizowany_/TikTok: https://www.tiktok.com/@cywilizowany_00:00:00 Wstęp00:00:10 Dlaczego robię to, co robię?00:02:12 Czym jest cywilizacja wewnętrzna człowieka?00:04:21 Jak światopogląd wpływa na nasze życie?00:07:20 Co to jest strukturyzowanie człowieka?00:09:36 Dlaczego nie jesteśmy w pełni świadomi swoich zachowań?00:12:15 Czym różnią się przekonania od przeświadczeń?00:14:50 Jak podświadomość steruje naszymi decyzjami?00:17:35 Jak odnaleźć własną tożsamość i sens życia?00:20:10 Skąd się biorą motywacje do działania?00:22:55 Jak otoczenie i kultura nas kształtują?00:25:40 Jak radzić sobie z wewnętrznymi konfliktami?00:28:20 Czym różni się moralność od etyki w codziennym życiu?00:31:05 Jak budować lepsze relacje z innymi ludźmi?00:33:50 Jak zrozumieć siebie i swoje emocje?00:36:25 Jak osiągnąć wewnętrzny spokój i harmonię?

Wykład dr hab. Anny Żylińskiej, prof. UW w ramach Dnia Paleontologa na Wydziale Geologii Uniwersytetu Warszawskiego [25 kwietnia 2026 r.]Jak wyglądały najstarsze ekosystemy ery paleozoicznej? Co wydarzyło się na granicy prekambru i kambru, że w zapisie kopalnym nagle pojawiło się tak wiele nowych form życia? I dlaczego właśnie kambr stał się jednym z najważniejszych okresów w historii ewolucji zwierząt?W wykładzie prof. Anna Żylińska opowiada o początkach paleozoicznego świata i o zjawisku znanym jako eksplozja kambryjska. To moment, w którym w zapisie kopalnym zaczynamy obserwować gwałtowny wzrost różnorodności organizmów, pojawienie się szkieletów, złożonych śladów żerowania oraz bardziej skomplikowanych relacji między organizmami żyjącymi w morzach sprzed ponad pół miliarda lat.Punktem wyjścia jest przełom między faunami ediakarskimi a światem kambryjskim. Profesor Żylińska wyjaśnia, jak zmieniało się dno morskie: od podłoża związanego matami glonowymi do bardziej wymieszanego osadu, w którym organizmy mogły ryć nory, żerować i doprowadzać tlen głębiej w podłoże. Ten proces, określany jako „rewolucja agronomiczna”, miał ogromne znaczenie dla rozwoju wczesnych ekosystemów morskich.Ważnym tematem wykładu są również pierwsze szkielety i tzw. Small Shelly Fossils - drobne skamieniałości muszelkowe, które pokazują, że już na początku kambru organizmy wytwarzały bardzo różne typy osłon, pancerzy i struktur mineralnych. Pojawienie się szkieletów wiązało się nie tylko z ochroną, ale także z ruchem, zdobywaniem pokarmu, obroną i relacjami drapieżnik–ofiara.Profesor Żylińska tłumaczy także, czym jest tafonomia, czyli nauka o tym, co dzieje się z organizmem od momentu śmierci do chwili, gdy zostaje odnaleziony jako skamieniałość. Szczególne miejsce zajmują tu tzw. okna tafonomiczne - wyjątkowe stanowiska kopalne, w których zachowują się organizmy miękkociałe, delikatne struktury anatomiczne, elementy układu pokarmowego czy ślady tkanek, które normalnie nie miałyby szans przetrwać w zapisie kopalnym.W wykładzie pojawiają się jedne z najważniejszych kambryjskich stanowisk paleontologicznych świata, m.in. Burgess Shale w Kanadzie oraz Chengjiang w Chinach. To właśnie dzięki takim miejscom możemy zobaczyć, że ekosystemy kambru były znacznie bogatsze i bardziej złożone, niż sugerowałyby „typowe” skamieniałości, takie jak trylobity, ramienionogi, hiolity czy archeocjaty.Wśród bohaterów tej opowieści znajdują się niezwykłe organizmy kambru: Wiwaxia, priapulidy, lobopodia, Hallucigenia, Marrella, Sidneyia, Opabinia i jej krewni, a także słynne anomalokarydy, w tym Anomalocaris - jeden z najbardziej rozpoznawalnych drapieżników kambryjskich mórz. Ich historia pokazuje, jak trudna, ale też fascynująca jest interpretacja skamieniałości sprzed setek milionów lat.Ostatnia część wykładu prowadzi do Polski. Profesor Żylińska opowiada o znaleziskach z obszaru dawnej Baltiki, m.in. o materiałach z wiercenia Kościerzyna IG-1, stanowisku w Brzechowie oraz bardzo obiecującym stanowisku w Kotuszowie w Górach Świętokrzyskich. To przykłady pokazujące, że także w Polsce można szukać śladów najstarszych paleozoicznych ekosystemów i organizmów podobnych do tych znanych z najsłynniejszych kambryjskich stanowisk świata.Dr hab. Anna Żylińska, prof. UW - paleontolożka i geolożka, pracowniczka Wydziału Geologii Uniwersytetu Warszawskiego, związana z Katedrą Geologii Historycznej, Regionalnej i Paleontologii. W swoich badaniach zajmuje się przede wszystkim kambryjskimi trylobitami, zwłaszcza z Gór Świętokrzyskich i Skandynawii, ich taksonomią, znaczeniem biostratygraficznym i biogeograficznym oraz morfologią funkcjonalną. Jest także redaktorką czasopisma „Acta Geologica Polonica”.#paleontologia #DzieńPaleontologa #AnnaŻylińska #paleozoik #kambr #eksplozjakambryjska #skamieniałości #ewolucja #BurgessShale #Chengjiang #trylobity #anomalocaris #geologia #historiażycia #nauka #Wszechnica

Rozmowa Piotra Szczepańskiego z Jerzym Markiem Nowakowskim w ramach cyklu #rozmowywszechnicy [7 lipca 2026 r.]25 maja 2026 roku studenci I roku Wydziału Europeistyki na Uniwersytecie Warszawskim zorganizowali symulację obrad polskiego parlamentu (sesji plenarnej) – debatę pod tytułem „Polska i Unia Europejska w zmieniającym się świecie”. To niezwykle ciekawa inicjatywa. Studenci zaprosili posłów ze wszystkich ugrupowań, jednak nie pojawił się nikt z Platformy Obywatelskiej. Nie po raz pierwszy działacze tej partii mają w nosie obywateli. No cóż, pycha kroczy przed upadkiem.Najciekawsze były wypowiedzi posłów dotyczące Unii Europejskiej. Każdy widzi, że wszystko się zmieniło – przed Europą i krajami europejskimi, w tym szczególnie przed Polską, stają wyzwania egzystencjalne. Europa jest 10 lat po brexicie, a jego skutki są dla Zjednoczonego Królestwa (UK) widoczne i dotkliwe. Zmieniają się rządy (podobnie jak niegdyś we Włoszech, które z kolei teraz są stabilnym państwem), a system opieki zdrowotnej, który miał rozkwitnąć zasilony zaoszczędzonymi pieniędzmi, kuleje jak dawniej. Polacy i inni imigranci z Europy Środkowej wyjechali, a na ich miejsce przybyli nowi z Afryki, co tylko pogłębiło kryzys migracyjny (który brexit miał rzekomo rozwiązać). Brakuje rąk do pracy, a rolnicy, którzy poparli wyjście z UE, teraz domagają się takiego samego wsparcia, jakie otrzymywali za czasów członkostwa. Wskutek konkurencji z globalnego Południa - Nowej Zelandii i Australii - nie mają gdzie sprzedawać swojej wołowiny. Samotne UK jest bezradne wobec ceł nakładanych przez Donalda Trumpa i Chiny. Straty w PKB przekładają się na coraz niższy poziom życia…Ta sytuacja spowodowała, że przywódcy europejskich partii prawicowych najpierw przestali mówić o frexitach, dexitach czy nexitach i końcu Unii, potem zaczęli twierdzić, że Unia tak, ale potrzebne są zmiany stymulowane od wewnątrz. Teraz z kolei - tak jak Giorgia Meloni - zaczynają mówić, że w obecnych czasach potrzebujemy wręcz silniejszej Unii, by sprostać wyzwaniom, jakie tworzą Chiny, USA, Rosja i zmiany klimatyczne.I tu dochodzimy do wypowiedzi polskich posłów podczas tej studenckiej debaty. Wychodzi na to, że większość z nich zupełnie nie rozumie zmian, jakie zaszły wokół nas i w samej Europie, nie rozumie sensu umów handlowych i nie ma pojęcia, o co toczy się gra.Studenci I roku przygotowali własną uchwałę (https://docs.google.com/document/d/1KYlyZXdeSEPh56uvHhfZ4ydHGUnlwlDWLWlBjL2SmDU/edit?tab=t.0#heading=h.z01aqymm8qpz) Z wieloma jej postulatami można dyskutować, jednak najcenniejsze jest to, że sami podjęli obywatelską inicjatywę spotkania, musieli się merytorycznie przygotować i wykazali tym samym troskę o przyszłość swoją oraz Rzeczypospolitej. Teraz powinni wezwać do podobnych spotkań i debat studentów innych uniwersytetów. Być może jest to droga do upowszechniania wiedzy o współczesnym świecie i sposób na ograniczenie sukcesów Rosji w wojnie dezinformacyjnej, prowadzonej w Polsce i Europie.O tym i o wielu innych bieżących sprawach – w najbliższej rozmowie z Jerzym Markiem Nowakowskim.Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafww2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/d9wz-p963. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/

Myszarka ogrzewająca swój ogon w molekularnym obiektywie Widok małego gryzonia owijającego sobie swój ogon wokół szyi jest, z pewnością, rozkoszny, ale może być także wstępem do niezwykłych odkryć. Okazuje się, że rzeczony ogon może się wychłodzić do temperatury poniżej zera, bez uszczerbku dla tkanek. Prof. Piotr Bębas z Wydziału Biologii UW i prof. Rafał Stryjek z Instytutu Psychologii PAN patrzą na myszarkę od molekularnej i behawioralnej strony, które opisują w rozmowie z Kacprem Koźlukiem.

Polityczne farmy trolli - jak i gdzie działają? Internetowy trolling to już dawno nie tylko robienie żartów na forach. Nowoczesne trolle to zorganizowane grupy, które mogą specjalnie działać w celu dezinformacji i manipulacji społeczeństwa. Kuba Łasicki rozmawia z autorką badań nad trollingiem - dr Agnieszką Marzędą z Wydziału Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii UW.

Czy wciąż wskazuje drogę adeptkom nauki, czy staje się popkulturowym symbolem? Czy utrwalony w powszechnej świadomości obraz samotnej geniuszki jest prawdziwy? I jakie fakty jej dotyczące wciąż czekają na odkrycie? Odpowiada prof. dr hab. Tomasz Pospieszny z Wydziału Chemii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, biograf noblistki, redaktor naukowy książki Davy Sobel „Pierwiastki Marii Skłodowskiej-Curie. Jak blask radu oświetlił drogę kobietom w świecie nauki”. [wideokast]

Znacie ten efekt, kiedy pryskacie wodą na gorącą patelnię i woda tworzy małe kuleczki zamiast wyparować? To tak zwany efekt Leidenfrosta. Po zetknięciu z gorącą patelnią część kropelki natychmiast odparowuje, a powstała para wodna tworzy cieniutką poduszkę. – Ta poduszka jest świetnym izolatorem termicznym, więc ona spowalnia przekaz ciepła pomiędzy patelnią a kropelką – wyjaśnia prof. Maciej Lisicki z Wydziału Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego.

☞ OGLĄDAM ☞ Czy można naukowo udowodnić doświadczenie Boga? ✢ Kwestia dyskusyjna ✢ dr Grzegorz Chrzanowski OP | Radosław Więcławek OP✢ Czy wizje świętych to prawda, czy tylko złudzenie? Czym naprawdę jest doświadczenie religijne i jak patrzy na nie filozofia? W tym odcinku o. Radosław Więcławek i filozof religii, o. dr Grzegorz Chrzanowski OP, rozmawiają o mistyce, działaniu ludzkiego mózgu i neuronauce. Zastanawiają się też, czy przeżycia duchowe mogą być dowodem na istnienie Boga oraz jak odróżnić autentyczne objawienie od iluzji. Zapraszamy na fascynującą dyskusję o wierze, nauce i poszukiwaniu sacrum. #dominikanie #filozofia #UPJPII #GrzegorzChrzanowskiOPCykl rozmów filozoficznych "Kwestia dyskusyjna" powstał we współpracy z Wydziałem Filozoficznym Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie.Więcej informacji o Wydziale Filozoficznym: https://wf.upjp2.edu.pl/00:00:00 Czym jest doświadczenie religijne w filozofii?00:03:15 Czy wizje świętej Faustyny to prawda czy złudzenie?00:06:30 Jak neuronauka i psychologia badają przeżycia mistyczne?00:09:45 Dlaczego doświadczenia religijne są tak powszechne?00:13:00 Jak odróżnić autentyczne objawienie od zaburzeń psychicznych?00:16:15 Co o Bogu mówią nam ludzkie emocje i intuicja?00:19:30 Czy ateiści mogą doświadczyć transcendencji?00:22:45 Jaka jest różnica między wiarą a doświadczeniem religijnym?00:26:00 Dlaczego mistycyzm fascynuje współczesnych filozofów?00:29:15 Czy nawrócenie religijne zmienia działanie ludzkiego mózgu?00:32:30 Jak kultura i tradycja wpływają na nasze widzenie Boga?00:35:45 Czy doświadczenie duchowe może być dowodem na istnienie Boga?00:39:00 Jak medytacja i modlitwa otwierają nas na sacrum?00:42:15 Dlaczego religia to coś więcej niż tylko światopogląd?

Dziś w audycji mówimy o Jubileuszowym 25. Festiwalu „Dwa Teatry”, organizowanym przez Teatr Polskiego Radia i Teatr Telewizji w Sopocie. O festiwalu rozmawiamy z dyrektorem Teatru Polskiego Radia Adamem Wojtyszko i dyrektorem Teatru Telewizji Polskiej Michałem Kotańskim. mówimy o polskiej serii komiksowej "Wydział 7", która prezentuje od lat prace najlepszych polskich rysowników. Ukazuje się po polsku i po angielsku. Opowiada o tym Marek Turek, współtwórcą serii. Naszym gościem jest dr Bogumiła Żongołłowicz, badaczka powojennej Polonii australijskiej, pisarka i dziennikarka, która za swoją działalność została odznaczona Orderem Australii. Zapraszamy do słuchania!      

☞ SŁUCHAM ☞ Czy człowiek może być nieśmiertelny? ✢ ks. prof. Jarosław Jagiełło | Radosław Więcławek OP✢ Czy transhumanizm to szansa dla ludzkości, czy śmiertelne zagrożenie? W tym odcinku ks. prof. Jarosław Jagiełło wyjaśnia, czym jest transhumanizm i dlaczego dążenie do nieśmiertelności bez Boga może być niebezpieczne. Czy technologia zastąpi nam duszę? Wysłuchaj i dowiedz się, jak współczesna filozofia ocenia te zmiany! #dominikanie #filozofia #UPJPII #ks.JarosławJagiełłoCykl rozmów filozoficznych "Kwestia dyskusyjna" powstał we współpracy z Wydziałem Filozoficznym Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie.Więcej informacji o Wydziale Filozoficznym: https://wf.upjp2.edu.pl/00:00:00 Co to jest transhumanizm i jakie są jego założenia?00:02:50 Czy nauka i transhumanizm wykluczają istnienie Boga?00:05:40 Gdzie szukać historycznych korzeni transhumanizmu?00:08:31 Czy człowiek według ewolucji jest istotą wybrakowaną?00:11:23 Jak technologia planuje przenieść ludzki umysł do sieci?00:14:14 Czy technologia i wieczna młodość dadzą nam nieśmiertelność?00:17:03 Jak definiować dobrostan człowieka w dobie nowych technologii?00:19:56 Czy transhumanizm to nowa religia i kult techniki?00:22:45 Czym różni się neognoza od tradycyjnego doświadczenia religijnego?00:25:36 Czym jest chrześcijański transhumanizm i czy ma sens?00:28:26 Dlaczego Yuval Noah Harari i Homo Deus budzą tyle kontrowersji?00:31:19 Czym są współczesne mity i dlaczego nie wolno ich lekceważyć?00:34:11 Jak działają nożyce genetyczne CRISPR i modyfikowanie genotypu?00:37:01 Czy algorytmy sztucznej inteligencji mogą zastąpić ludzkie emocje?00:39:54 Co oznacza pojęcie bycia ku śmierci w filozofii Heideggera?

☞ SŁUCHAM ☞ Dlaczego wszechmocny Bóg milczy? ✢ Kwestia dyskusyjna ✢ ks. dr hab. Miłosz Hołda | Radosław Więcławek OP✢ Dlaczego Bóg się ukrywa? Czy problem Bożej ukrytości to dowód na Jego nieistnienie, czy może warunek prawdziwej miłości? W tym odcinku "Kwestii dyskusyjnej" o. Radosław Więcławek OP i ks. prof. Miłosz Hołda rozmawiają o tym, dlaczego doświadczamy milczenia Boga. Co na ten temat mówi filozofia religii, Józef Tischner, Blaise Pascal oraz św. Jan od Krzyża? Dowiedz się, kim są „rzetelni niewierzący” i jak budować relację z Bogiem w świecie pełnym wątpliwości. #dominikanie #filozofia #UPJPII #ks.MiłoszHołdaCykl rozmów filozoficznych "Kwestia dyskusyjna" powstał we współpracy z Wydziałem Filozoficznym Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie.Więcej informacji o Wydziale Filozoficznym: https://wf.upjp2.edu.pl/00:00:00 Wstęp00:00:10 Dlaczego Bóg się ukrywa?00:03:10 Jakie są dowody na istnienie Boga?00:06:06 Czym jest prawdziwa wiara w Boga?00:09:10 Czym się różni wiara od wiedzy?00:12:10 Kim jest ukryty ateista?00:15:00 Jak znaleźć Boga, gdy On milczy?00:17:58 Na czym polega noc ciemna w życiu duchowym?00:21:00 Kim są współcześni mistycy chrześcijańscy?00:23:45 Co o ukrytości Boga mówi Pismo Święte?00:26:47 Jaka jest najważniejsza teoria Bożej ukrytości?00:29:48 Czy człowiek może żyć bez Boga?00:32:45 Jak chrześcijaństwo tłumaczy Wcielenie Jezusa?00:35:45 Jak Papież Benedykt XVI rozumiał wiarę?00:38:45 Dlaczego człowiek nie może zobaczyć Boga w pełni?00:41:40 Dlaczego warto studiować filozofię religii?

Najgorętszy Mundial w historii. Jak temperatura wpłynie na piłkarzy? Podczas tegorocznych Mistrzostw Świata piłkarze będą narażeni na negatywny wpływ warunków atmosferycznych. Stadiony położone są w upalnych dolinach i wilgotnych górach. Dr Kamil Leziak, klimatolog z Wydziału Geografii i Studiów Regionalnych UW, przewiduje, że te niesprzyjające warunki mogą odbić się na formie piłkarzy. Rozmowę prowadzi Kuba Łasicki.

Pytanie stare jak świat: jak przetrwać rozstanie i iść dalej? Do tej pory nie udało się znaleźć na to uniwersalnej odpowiedzi, ale okazuje się, że ogromne znaczenie dla naszego samopoczucia ma sposób, w jaki myślimy o zakończonej relacji. Dlatego zamiast uporczywych myśli, powtarzanych bez końca pytań i fantazji, warto spróbować odtworzyć jego historię, nie pomijając emocji i motywacji oraz nadać jej ramy. Jak potwierdzają badania, ten sposób myślenia o przeszłości pomaga ją zamknąć i zacząć myśleć o przyszłości. Jakie są kluczowe cechy i właściwości myślenia narracyjnego? Czy można się go nauczyć? W jakich innych życiowych sytuacjach może być dla nas pomocne? Na te pytania odpowiadała w Drogowskazach Jolanta Czarnecka, psycholożka związana z Wydziałem Psychologii SWPS i badaczka. Do wysłuchania rozmowy zaprasza Aleksandra Galant.

Hałdy to nieodłączny element śląskiego krajobrazu. Usypane kopalniane odpady zanieczyszczone np. metalami ciężkimi czy solą – dla przyrody wyjątkowo trudne. A tymczasem znalazły się organizmy, które mają sposoby, by sobie z taką hałdą również poradzić, a dla nas obserwowanie biologicznych mechanizmów przetrwania i dostosowania jest cenną lekcją, którą możemy wykorzystać w innych miejscach, np… w kosmosie. – Śląsk to jest takie miejsce, gdzie jest więcej kosmosu, niż nam się wydaje. Chociażby w kontekście siedlisk ekstremalnych – opowiada w Radiu Naukowym prof. Edyta Sierka z Wydziału Nauk Przyrodniczych i Kolegium Indywidualnych Studiów Międzyobszarowych Uniwersytetu Śląskiego. Badacze przyglądają się, jakie rośliny najlepiej radzą sobie w tak trudnych warunkach, i testują je na przykład na podłożu, które imituje to na Księżycu.

Wykład dr Daniela Tyborowskiego w ramach Warsaw Mineral Expo 2026 [7 marca 2026 r.]Czy w oceanach epoki dinozaurów pływały dinozaury? Jak wyglądał świat, w którym gigantyczne gady morskie dominowały w morzach przez ponad 150 milionów lat? I dlaczego niektóre z nich przypominały współczesne delfiny, choć były od nich oddzielone milionami lat ewolucji?W tym wykładzie dr Daniel Tyborowski zabiera nas do fascynującego świata gadów morskich – niezwykłych zwierząt, które w erze mezozoicznej opanowały oceany całej planety. Choć często są mylone z dinozaurami, w rzeczywistości stanowiły odrębne grupy zwierząt, które niezależnie od siebie przystosowały się do życia w środowisku wodnym.Poznamy najbardziej znanych przedstawicieli tej niezwykłej fauny: rybokształtne ichtiozaury, długoszyje plezjozaury, potężne pliozaury, gigantyczne mozazaury, a także morskie krokodyle i żółwie. Dowiemy się, jak wyglądała ich ewolucja oraz jakie strategie pozwoliły im stać się dominującymi drapieżnikami dawnych oceanów.Wykład pokazuje również, że powrót do życia w morzu był jednym z najbardziej spektakularnych procesów w historii ewolucji kręgowców. Zwierzęta, których przodkowie wyszli kiedyś na ląd, musiały ponownie przystosować swoje ciała do środowiska wodnego. Wymagało to szeregu zmian, takich jak przekształcenie kończyn w płetwy, rozwój opływowego kształtu ciała, doskonalenie zmysłów czy przejście na żyworodność.Szczególną uwagę poświęcono temu, jak zmieniał się świat mezozoicznych oceanów. W czasach, gdy na lądach panowały dinozaury, poziom mórz był znacznie wyższy niż obecnie, a rozległe płytkie morza pokrywały ogromne obszary Europy, Azji i Ameryki Północnej. Te wyjątkowe warunki stworzyły idealne środowisko dla rozwoju niezwykle bogatych ekosystemów morskich.W wykładzie znajdziemy odpowiedzi na pytania:- Dlaczego gady morskie nie były dinozaurami?- Jak kręgowce powracały do życia w oceanach?- Które grupy gadów morskich były największe i najgroźniejsze?- Dlaczego niektóre z nich przypominały współczesne delfiny?- Jak wyglądały oceany w czasach dinozaurów?- Jakie adaptacje pozwoliły gadom podbić środowisko morskie?To fascynująca opowieść o ewolucji, prehistorycznych oceanach i zwierzętach, które przez miliony lat były niekwestionowanymi władcami mórz.dr Daniel Tyborowski - paleobiolog, geolog i ewolucjonista, pracownik naukowy Wydziału Geologii Uniwersytetu Warszawskiego. Specjalizuje się w badaniach nad ewolucją, paleobiologią i paleoekologią wymarłych kręgowców morskich, zwłaszcza gadów morskich i waleni.Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/wkwpkJeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#gadymorskie #dinozaury #ichtiozaury #mozazaury #plezjozaury #ewolucja #paleontologia #oceany #historiaZiemi #geologia #prehistoria #DanielTyborowski #Wszechnica

Prezydent Donald Trump zapowiedział dalsze uderzenia odwetowe na Iran w odpowiedzi na zestrzelenie w poniedziałek przez irańskie siły zbrojne u wybrzeży Omanu amerykańskiego śmigłowca Apache; nagrody Kustosz Pamięci Narodowej wręczone; trwa nabór do ogólnoaustralijskiego festiwalu „Polonia ma talent”, skierowanego do młodych osób polskiego pochodzenia; prof. Ewa Rudnicka, językoznawczyni z Wydziału „Artes Liberales” Uniwersytetu Warszawskiego, o wpływie sztucznej inteligencji na nasz język. Zapraszamy do słuchania!

☞ SŁUCHAM ☞ Dlaczego uciekamy od chrześcijaństwa? ✢ Kwestia dyskusyjna ✢ dr Joanna Barcik | Radosław Więcławek OP✢ Czy religia wraca do łask, czy może nigdy nie odeszła? W tym odcinku dr Joanna Barcik wyjaśnia, czym jest postsekularyzm i dlaczego współczesny pejzaż duchowy przypomina skomplikowaną tkaninę. Rozmawiamy o kryzysie sekularyzacji, "dzikim sacrum" oraz o tym, jak mistrzowie podejrzeń wpłynęli na naszą wiarę. Dowiedz się, dlaczego Peter Berger wycofał się ze swoich tez i czy społeczeństwo postsekularne potrzebuje religii do budowania etyki. Odkryj nowe oblicza duchowości i filozofii.#dominikanie #filozofia #UPJPII #JoannaBarcikCykl rozmów filozoficznych "Kwestia dyskusyjna" powstał we współpracy z Wydziałem Filozoficznym Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie.Więcej informacji o Wydziale Filozoficznym: https://wf.upjp2.edu.pl/00:00:00 Wstęp00:00:10 Co to jest postsekularyzm i jak zmienia nasz świat?00:01:21 Jak zdefiniować postsekularyzm jako współczesny krajobraz duchowy?00:03:15 Czym różni się sekularyzm od postsekularyzmu?00:04:41 Na czym polega proces sekularyzacji społeczeństwa?00:05:33 Dlaczego socjologowie wycofują się z teorii laicyzacji?00:07:11 Jakie wyzwania niesie za sobą pluralizm religijny?00:08:40 Czym jest fundamentalizm religijny i dlaczego rośnie w siłę?00:09:42 Jak wydarzenia z 11 września zmieniły spojrzenie na rolę religii?00:11:50 Dlaczego radykalne ruchy religijne korzystają z nowych technologii?00:13:53 Jak dochodzi do politycznego wykorzystywania religii?00:15:31 Czy potrzeba religijności i wiary jest naturalna dla człowieka?00:17:01 Na czym polega debata Habermasa i Ratzingera o wierze i rozumie?00:18:41 Jakie kryteria etyczne powinna spełniać nowoczesna religia?00:20:08 Jaką rolę odgrywają wartości religijne w społeczeństwie obywatelskim?00:21:13 Dlaczego współcześnie rośnie popularność magii, kryształów i nowej duchowości?

Prezydent Donald Trump zapowiedział dalsze uderzenia odwetowe na Iran w odpowiedzi na zestrzelenie w poniedziałek przez irańskie siły zbrojne u wybrzeży Omanu amerykańskiego śmigłowca Apache; nagrody Kustosz Pamięci Narodowej wręczone; trwa nabór do ogólnoaustralijskiego festiwalu „Polonia ma talent”, skierowanego do młodych osób polskiego pochodzenia; prof. Ewa Rudnicka, językoznawczyni z Wydziału „Artes Liberales” Uniwersytetu Warszawskiego, o wpływie sztucznej inteligencji na nasz język. Zapraszamy do słuchania!     

Prezydent Donald Trump zapowiedział dalsze uderzenia odwetowe na Iran w odpowiedzi na zestrzelenie w poniedziałek przez irańskie siły zbrojne u wybrzeży Omanu amerykańskiego śmigłowca Apache; nagrody Kustosz Pamięci Narodowej wręczone; trwa nabór do ogólnoaustralijskiego festiwalu „Polonia ma talent”, skierowanego do młodych osób polskiego pochodzenia; prof. Ewa Rudnicka, językoznawczyni z Wydziału „Artes Liberales”    Uniwersytetu Warszawskiego, o wpływie sztucznej inteligencji na nasz język. Zapraszamy do słuchania!   

☞ SŁUCHAM ☞ Dlaczego BYLEJAKOŚĆ wygrywa w życiu publicznym? ✢ Kwestia dyskusyjna ✢ dr Karol Petryszak | Radosław Więcławek OP✢ Dlaczego bylejakość wygrywa w życiu publicznym? W tym odcinku dr Karol Petryszak wyjaśnia, jak niska jakość postaw wpływa na nasze społeczeństwo. Analizujemy, dlaczego wybieramy prostsze rozwiązania zamiast wymagać od siebie więcej. Rozmawiamy o cywilizacji łacińskiej, bizantyńskiej oraz współczesnym multikulturalizmie. #dominikanie #filozofia #UPJPII #KarolPetryszak Cykl rozmów filozoficznych "Kwestia dyskusyjna" powstał we współpracy z Wydziałem Filozoficznym Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie.Więcej informacji o Wydziale Filozoficznym: https://wf.upjp2.edu.pl/Studia nad cywilizacjami:Strona kierunku studiów: https://wf.upjp2.edu.pl/kierunek-studia-nad-cywilizacjami/kandydaciFacebook: https://www.facebook.com/studianadcywilizacjami/Instagram: https://www.instagram.com/cywilizowany_/TikTok: https://www.tiktok.com/@cywilizowany_00:00:00 Wstęp00:00:10 Co to jest bylejakość w życiu publicznym?00:03:30 Skąd się bierze upadek wartości na Zachodzie?00:06:50 Czym jest cywilizacja według Feliksa Konecznego?00:10:00 Na czym polega problem z wielokulturowością w Europie?00:13:20 Co to znaczy być Polakiem w dzisiejszych czasach?00:16:40 Kim jest człowiek masowy Ortegi y Gasseta?00:20:00 Jak technologia wpływa na relacje międzyludzkie?00:23:10 Dlaczego proste rozwiązania niszczą debatę publiczną?00:26:30 Jakie są główne cechy cywilizacji łacińskiej?00:29:50 Czy grozi nam kryzys tożsamości kulturowej?00:33:10 Czym różni się kultura od cywilizacji?00:36:30 Jak budować silne więzi społeczne we wspólnocie?00:39:50 Dlaczego warto studiować cywilizacje współczesne?00:43:10 Jak przygotować nowych liderów społecznych na przyszłość?

Molekularna praca molekularnych maszyn Z dr. Wojciechem Danowskim z Wydziału Chemii Uniwersytetu Warszawskiego rozmawiamy o mniej niż mikroskopijnych cząsteczkach, które, wykonując określoną pracę, zachowują się jak molekularne maszyny i takim też mianem są określane. O obecnych badaniach i przyszłych zastosowaniach opowiada Kacprowi Koźlukowi.

Mamy tendencję do traktowania alkoholu jako czynnika usprawiedliwiającego nasze lub cudze wątpliwe moralnie wybory. Bywa, że taki argument jest stosowany nawet w sądzie czy na policji. Tymczasem z badań psychologicznych wynika, że alkohol bynajmniej nie stępia naszej umiejętności odróżniania dobra od zła. – Nie ma różnic w myśleniu. I ta wiedza jest bardzo ważna, dlatego że może tak być, że ktoś na przykład będzie się usprawiedliwiał czy żonie, czy przed sędzią: a ja byłem pijany, ja nie wiedziałem, co robię – mówi prof. Mariola Paruzel-Czachura, specjalistka od psychologii moralności z Wydziału Nauk Społecznych Uniwersytetu Śląskiego.

☞ SŁUCHAM ☞ Czy życie ma sens? ✢ Kwestia dyskusyjna ✢ ks. dr hab. Miłosz Hołda | o. Radosław Więcławek OP✢ Współczesne spory o sens życia! Czy filozofia pomoże nam zrozumieć siebie i świat? Jak sens życia ewoluował i dlaczego dziś tak bardzo go potrzebujemy? Ks. dr hab. Miłosz Hołda, profesor oraz dziekan Wydziału Filozoficznego UPJPII w Krakowie, przybliża czym jest sens życia i sens w życiu. Czy chrześcijaństwo ma odpowiedź na kryzys sensu? #dominikanie #filozofia #UPJPII #MiłoszHołda #kryzysCykl rozmów filozoficznych "Kwestia dyskusyjna" powstał we współpracy z Wydziałem Filozoficznym Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie.Więcej informacji o Wydziale Filozoficznym: https://wf.upjp2.edu.pl/00:00:00 Dlaczego filozofia wraca do pytań o sens życia?00:02:22 Czym różni się sens życia od sensu w życiu?00:05:02 Jak dawniej i dziś rozumiano sens ludzkiej egzystencji?00:07:45 Czy sens życia zależy wyłącznie od naszej subiektywnej oceny?00:10:00 Co to jest obiektywny naturalizm i intersubiektywny sens?00:12:30 Jak znaleźć sens w życiu bez wiary w Boga i transcendencję?00:15:00 Czym jest nihilizm i dlaczego odrzuca istnienie jakiegokolwiek sensu?00:17:30 Jakie są współczesne argumenty za istnieniem wyższego sensu świata?00:20:00 Jak koncepcje stoicyzmu i epikureizmu pomagają uporządkować życie?00:22:30 W jaki sposób narracja i osobiste opowieści budują sensowne życie?00:25:00 Czym jest logoterapia i jak pomaga radzić sobie z pustką egzystencjalną?00:27:30 Jak nauka i badanie różnych cywilizacji wpływają na poszukiwanie sensu?00:30:00 Czy cierpienie i trudne doświadczenia mogą mieć głębszy sens?00:32:30 Jak studia filozoficzne pomagają człowiekowi odpowiedzieć na kluczowe pytania?

Skąd się biorą dogmaty? Jak suche formuły łączą się z żywym doświadczeniem wiary? Jak daleko mogę się posunąć we własnej interpretacji? Czy z nauczaniem Kościoła można dyskutować? Czy Magisterium może się zmieniać? Jakie debaty teologiczne są dziś najbardziej aktualne? I czy teologia ma coś do powiedzenia na temat zbawienia kosmitów?O wierze i języku, w jakim jest wyrażana, opowiada ks. dr Grzegorz Strzelczyk, dogmatyk z Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Śląskiego.—Zapraszamy na nasz profil na Patronite.pl:⁠Smak Karmelu na Patronite—00:00 Wprowadzenie00:34 Dlaczego teologia wywołuje tyle emocji?07:24 Jak powstają dogmaty?11:28 Czemu służą dogmaty?13:02 Jak odczytywać dogmaty?17:22 Jak daleko można pójść za własnym doświadczeniem?28:14 Granice własnej interpretacji34:36 Język i rzeczywistość43:05 Czy z nauczaniem Kościoła można dyskutować?48:46 Czy Kościół może zmienić swoje nauczanie?59:16 Które tematy teologiczne są najbardziej aktualne?1:02:49 Czego spodziewać się po rozwoju teologii?1:05:13 Czy kosmici będą zbawieni?

Wykład prof. dr hab. Piotra Macieja Majewskiego w ramach Kawiarni Naukowej Festiwalu Nauki [18 maja 2026 r.]Przed stu laty, 12 maja 1926 roku rozpoczął się przewrót majowy. Marszałek Józef Piłsudski obalił konstytucyjne władze państwa i ustanowił rządy autorytarne. Nie były one zjawiskiem wyjątkowym w międzywojennej Europie. Niedemokratyczne reżimy przebierały wiele form i odcieni. Na spotkaniu postaramy się odpowiedzieć na pytania: Co wyróżniało dyktaturę piłsudczyków? Pod jakimi względami była podobna do innych systemów autorytarnych? Jaki był jej bilans?prof. dr hab. Piotr Maciej Majewski – historyk, profesor Uniwersytetu Warszawskiego związany z Wydziałem Historii UW. Specjalizuje się w historii Europy Środkowo-Wschodniej XX wieku, dziejach II Rzeczypospolitej, nacjonalizmów oraz historii Niemiec i Europy po I wojnie światowej. Autor licznych publikacji naukowych i popularnonaukowych poświęconych historii politycznej oraz społecznej XX wieku. Ceniony wykładowca i popularyzator historii, regularnie uczestniczący w debatach dotyczących pamięci historycznej i współczesnego spojrzenia na dzieje Polski oraz Europy.Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/d9wz-p96Jeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#historia #PrzewrótMajowy #Piłsudski #IIRP #historiapolski #sanacja #FestiwalNauki #KawiarniaNaukowa #UW #Wszechnica

Świadomość algorytmiczna Polaków Czy Polacy wiedzą, co i kto steruje treściami, które wyświetlają się im w Internecie? Pierwsze badania "świadomości algorytmicznej" przeprowadziła dr hab. Anna Miotk z Wydziału Dziennikarstwa, Bibliologii i Informacji Uniwersytetu Warszawskiego. Rozmowę prowadzi Kuba Łasicki.

Wykład dr hab. Wiktora Lewandowskiego w ramach Dnia Odkrywców Kampusu Ochota [21 marca 2016 r.]Jak zwykła witamina C może pomóc w tworzeniu nowoczesnych narzędzi diagnostycznych? Co wspólnego mają tabletki musujące, złoto i technologie wykorzystywane we współczesnej medycynie?Podczas wykładu dr hab. Wiktor Lewandowski opowiada o fascynującym świecie nanotechnologii i chemii materiałowej, pokazując, jak z pozornie prostych składników można tworzyć materiały o ogromnym znaczeniu dla zdrowia milionów ludzi. Punktem wyjścia staje się dobrze znana witamina C, która w laboratorium zyskuje zupełnie nowe zastosowania.Wykład prowadzi widzów przez proces powstawania nanocząstek złota oraz wyjaśnia, dlaczego materiały niewidoczne gołym okiem potrafią odgrywać kluczową rolę w diagnostyce medycznej, biologii i nowoczesnych testach laboratoryjnych. To opowieść o tym, jak chemia łączy codzienność z zaawansowaną nauką i jak odkrycia laboratoryjne trafiają do praktycznych zastosowań wpływających na nasze życie.To także świetna okazja, by zobaczyć, że współczesna nauka nie musi być oderwana od rzeczywistości — przeciwnie, często zaczyna się od substancji, które mamy we własnej kuchni lub apteczce.dr hab. Wiktor Lewandowski, prof. ucz. – chemik i naukowiec z Wydziału Chemii Uniwersytetu Warszawskiego, kierownik Pracowni Syntezy Nanomateriałów Organicznych. Specjalizuje się w nanotechnologii, projektując nowoczesne materiały dla diagnostyki medycznej i fotoniki. Laureat prestiżowej Nagrody NCN 2024 oraz programów Fundacji na rzecz Nauki Polskiej.21 marca 2026 r. odbyła się 12. edycja Dnia Odkrywców Kampusu Ochota (DOKO) pod hasłem „Nauka od kuchni”!Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/d9wz-p96Jeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#Wszechnica #Chemia #Nanotechnologia #WiktorLewandowski #UniwersytetWarszawski #WydziałChemiiUW #Nauka #PopularyzacjaNauki #Diagnostyka #WitaminaC #Nanocząstki #Medycyna #Technologia #Wykład #Popularnonaukowe #zdrowie

O najnowszych badaniach Eurostatu rozmawialiśmy z prof. Michałem Brzezińskim z Katedry Ekonomii Politycznej z Wydziału Nauk Ekonomicznych UW.

Wykład Macieja Lisickiego z Wydziału Fizyki UW w ramach Dnia Odkrywców Kampusu Ochota [21 marca 2016 r.]Jak powstaje idealne espresso? Okazuje się, że to nie tylko kwestia smaku, ale przede wszystkim… fizyki. W swoim wykładzie dr hab. Maciej Lisicki z Uniwersytet Warszawski pokazuje, co naprawdę dzieje się w filiżance kawy.To opowieść o przepływie płynów, ciśnieniu i strukturze zmielonych ziaren – czyli o zjawiskach, które decydują o tym, czy espresso będzie perfekcyjne, czy rozczarowujące. Wykład łączy naukę z codziennym doświadczeniem, odsłaniając fizyczne mechanizmy stojące za jednym z najpopularniejszych napojów na świecie.Nagranie pochodzi z 12. edycji Dnia Odkrywców Kampusu Ochota (DOKO), organizowanej pod hasłem „Nauka od kuchni!” – i doskonale wpisuje się w ideę pokazywania nauki tam, gdzie najmniej się jej spodziewamy.To propozycja dla wszystkich: od miłośników kawy po tych, którzy chcą zobaczyć, jak fizyka działa w praktyce – tuż obok nas.dr hab. Maciej Lisicki, prof. UW - fizyk teoretyczny z Wydziału Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego, specjalizujący się w fizyce materii miękkiej i aktywnej oraz biologicznej mechanice płynów. Prowadził badania na Uniwersytecie Cambridge oraz na University of Pennsylvania jako laureat Fulbright Senior Award.21 marca 2026 r. odbyła się 12. edycja Dnia Odkrywców Kampusu Ochota (DOKO) pod hasłem „Nauka od kuchni”!Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/d9wz-p96Jeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#Wszechnica #Nauka #Fizyka #Kawa #Espresso #NaukaOdKuchni #doko #doko2026 #UniwersytetWarszawski #PopularyzacjaNauki #Ciekawostki #JakToDziała

Choć statystyki wskazują na dużą skalę rezygnacji, w rzeczywistości jedynie 20% osób całkowicie porzuca edukację, podczas gdy reszta zmienia kierunek studiów lub przesuwa naukę w czasie. Głównymi przyczynami tych decyzji są niedopasowanie oczekiwań maturzystów do realiów wybranych kierunków oraz trudności ekonomiczne i osobiste. O powodach drop outów rozmawiamy z drem hab. Mikołajem Jasińskim z Ośrodka Przetwarzania Informacji Państwowego Instytutu Badawczego oraz Wydziału Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego.

Ola Zbroja zaprosiła do rozmowy Aleksandrę Szyłło, autorkę reportażu „Wychodzący czy nie? Na randkach temat kota jest świetnym sprawdzianem, z kim mam do czynienia” oraz dr. Aleksandrę Rabinovitch z Wydziału Psychologii Uniwersytetu SWPS w Sopocie, która bada m.in. relacje ludzko-zwierzęce i postawy życzliwości w różnych swoich przejawach. Reportaż – który bardziej niż o kotach, jest po prostu o nas i ujawniających się podziałach społecznych – przeczytacie tutaj: https://wyborcza.pl/duzyformat/7,127290,32688563,wychodzacy-czy-nie-na-randkach-temat-kota-jest-swietnym-sprawdzianem.html Więcej podcastów na: https://wyborcza.pl/podcast. Piszcie do nas w każdej sprawie na: listy@wyborcza.pl.

W zachowanych na terenie Polski ludowych wersjach bajek Czerwony Kapturek… prawie nigdy nie nosi kapturka. Bo to się nie zgadzało z rzeczywistością życia na wsi: przecież nakrycie głowy to była rzecz dla mężatek, a Czerwony Kapturek to młoda dziewczynka. To tylko jeden z wielu przykładów splatania bajkowych wątków, charakterystycznego dla ludowej tradycji opowiadania ustnego. – To jest uroda bajek i folkloru, że występuje wątek czy motyw w wielu wariantach i nie można powiedzieć, że któryś jest niewłaściwy – mówi prof. Violetta Wróblewska, dziekanka Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, specjalistka od folkloru tradycyjnego i współczesnego. W tym odcinku rozmawiamy o polskich bajkach ludowych. 

Są budulcem naszych komórek i to nie tylko mięśniowych. Umożliwiają przeprowadzanie reakcji, które są dla nas niezbędne do życia (na przykład przemiana materii, uruchamiana przez enzymy). Wskazują układowi odpornościowemu, z jakim elementem ma walczyć. Niektóre przekazują sygnały z jednych tkanek do drugich, np. hormony takie jak insulina. Inne „dyktują” komórkom naszego ciała, które geny powinny uruchomić i skopiować. A jeśli funkcjonują błędnie, to komórki nie mogą dobrze pracować i chorujemy lub nawet umieramy. – Nasz organizm jest w dużej mierze maszyną opartą o białko – mówi dr Takao Ishikawa, prodziekan Wydziału Biologii Uniwersytety Warszawskiego. Znacie go już z odcinka nr 269 o komórce. W tym odcinku rozmawiamy o białkach, niesamowicie wszechstronnych narzędziach życia. Podstawowym budulcem białek są aminokwasy. Są to związki chemiczne z centralnym atomem węgla i dodatkową tzw. grupą boczną. Niektóre nasz organizm syntetyzuje sam, inne musimy pobierać z pożywienia (zjedzone przez nas białko rozkłada się w żołądku na aminokwasy, które wchłaniamy potem do własnych komórek). Wszystkie białka w ludzkim organizmie są zbudowane z różnych zestawów tych samych 20 rodzajów aminokwasów, których cząsteczki łączą się w większe całości, czyli polipeptydy. – Białko to jest polipeptyd, który się sfałdował, to znaczy ma w miarę stabilną strukturę trójwymiarową i pełni jakąś w związku z tym funkcję biologiczną – wyjaśnia biolog.Każda komórka w naszym ciele ma do dyspozycji wszystkich 20 aminokwasów, znajdują się w płynie komórkowym. To, jakie z nich zostanie wykorzystane zależy również od białka: aminoacylo-tRNA. Każda kombinacja aminokwasów przybiera swój unikalny trójwymiarowy kształt, który pozwala jej wypełniać konkretne funkcje: od ogromnej tytyny po malutką insulinę. Niesamowity popis ewolucji!W odcinku usłyszycie też o naszym pomyśle na park białek (zaklepujemy!), o aminokwasach w kosmosie i o białkach, które wyłamują się z reguł (na przykład o prionach, które mogą tworzyć dwie różne struktury) oraz o tym dlaczego, kiedy dzieci bardzo długo jedzą zupę, to w istocie mogą przeprowadzać naukowe rozumowanie. 

Komórki nowotworowe to nie byty obce, ale nasze własne, tyle że zbuntowane.  Zamiast współpracować, odmawiają „honorowej” samodestrukcji (apoptozy), ignorują sygnały z otoczenia i dzielą się wtedy, kiedy nie powinny. – Komórka rakowa jest w sobie zakochana do tego stopnia, że interesuje ją tylko to, żeby siebie powielać – porównuje prof. Kinga Kamieniarz-Gdula z Centrum Zaawansowanych Technologii i Wydziału Biologii UAM w Poznaniu, z którą rozmawiam w najnowszym odcinku. Zdrowe komórki mają fizjologiczny limit podziałów. Po jego przekroczeniu przestają to robić lub umierają. – Natomiast komórki nowotworowe potrafią wyzerować ten licznik i stać się nieśmiertelne. Robią to często przez aktywację enzymu, który nazywa się telomeraza – wyjaśnia uczona. Takie komórki potrafią tworzyć własną sieć naczyń krwionośnych, omijają mechanizmy naprawy DNA i obronę immunologiczną.Słowem: są niezwykle trudnym przeciwnikiem. Mało kto jednak wie, że nowotwory powstają w nas bardzo często – organizm codziennie produkuje tysiące komórek z potencjalnie groźnymi mutacjami – ale zazwyczaj sobie z nimi radzi. Wchodzą do akcji „policjanci” układu odpornościowego, mechanizmy naprawy DNA. W rozmowie porządkujemy współczesne metody leczenia: od wciąż niezwykle skutecznej chirurgii, przez klasyczną chemioterapię i radioterapię, po nowsze terapie celowane oraz immunoterapię – w tym „żywy lek” CAR-T. Niedawno odkryto, że piętą Achillesową komórek rakowych jest końcowy etap przepisywania informacji genetycznej z genu (cząsteczki DNA) na RNA. Większość ludzkich genów ma kilka alternatywnych końców, a wybór tego właściwego może wpływać na końcowy produkt, czyli białko. Aby wykorzystać tę wiedzę w potencjalnej terapii przeciwnowotworowej, prof. Kinga Kamieniarz-Gdula wraz z dr Martyną Plens-Gałąską opracowały innowacyjną metodę do poszukiwań nowych leków, które kierują wyborem, gdzie kończy się gen. Uczone będą kontynuowały nowatorskie badania, m.in. dzięki kolejnemu grantowi ERC uzyskanemu przez prof. Kamieniarz-Gdulę, tym razem Proof of Concept, pozyskanemu na projekt “Biologia molekularna w terapii przeciwnowotworowej – poszukiwania nowych leków, które kierują wyborem, gdzie kończy się gen”. W zespole pracują wspólnie z dr Agatą Stępień.W odcinku usłyszycie też dlaczego sen, ruch, unikanie kancerogenów oraz ogólnie zdrowy styl życia naprawdę mają znaczenie – bo wspierają właśnie te ciche, codzienne interwencje naszego organizmu. Poznacie barwne metafory mechanizmów stojących za genetyką, opowieść o tym, jak to jest wrócić z Oxfrodu nad Wisłę, a także pochwałę badań podstawowych. Polecamy!W opisie wykorzystaliśmy fragmenty informacji prasowej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza. 

Ponad 50 miast ograniczyło reklamy paliw kopalnych w miejscach publicznych. Amsterdam dodatkowo zakazał reklam produktów mięsnych. Jaki wpływ na gospodarkę danych miast oraz na społeczeństwo mają te ograniczenia? O tym rozmawialiśmy z dr Tomaszem Markiewką, filozofem z Wydziału Filozofii i Nauk Społecznych na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika.

Gościnią Poranka TOK FM jest Joanna Tyrowicz z Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego, członkini Rady Polityki Pieniężnej. Rozmawiamy o tym, co dalej ze stopami procentowymi i czy w obecnych warunkach gospodarczych w ogóle jest przestrzeń do ich obniżek. W rozmowie pojawia się temat oczekiwanego wzrostu inwestycji w 2026 roku, presji płacowej i sytuacji na rynku pracy, a także pojęcia neutralnej polityki pieniężnej i dlaczego, zdaniem Joanny Tyrowicz, Polska jeszcze się w niej nie znajduje. Gościni tłumaczy, jak relacja między polityką fiskalną a pieniężną ogranicza pole manewru RPP oraz dlaczego luzowanie fiskalne utrudnia walkę z inflacją. Poruszamy także kwestie funkcjonowania samej Rady Polityki Pieniężnej, jej roli w procesie decyzyjnym oraz odpowiedzialności za obronę niezależności polityki pieniężnej. Padają również ostre oceny dotyczące postawy prezesa NBP i debata o tym, jaką cenę gospodarki płacą za brak konsekwencji w polityce makroekonomicznej.

– Bardzo szybko się przekonaliśmy, że nasze wyobrażenie o tym, co jest trudne, a co mogą robić modele językowe, to były dwa zupełnie różne światy – mówi odcinku nr 283 dr Bartosz Naskręcki, prodziekan Wydziału Matematyki i Informatyki Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu.* * *Słuchasz nas regularnie? Może spodoba Ci się któryś z progów wsparcia :) Zajrzyj na https://patronite.pl/radionaukoweNasze wydawnictwo: https://wydawnictworn.pl/ * * *Dr Naskręcki jest jedynym polskim naukowcem w międzynarodowym zespole FrontierMath. Zespół zebrał się, by stworzyć bazę zupełnie nowych, nigdzie wcześniej niepublikowanych problemów matematycznych i sprawdzić, jak sobie z nimi poradzą popularne duże modele językowe (LLM). A radzą sobie nieźle: podały poprawną odpowiedź do ok. 20% przygotowanych zadań, a ich rezultaty są coraz lepsze z czasem (wraz z rozbudową i dotrenowywaniem modeli w internecie). LLM-y można wykorzystać też do weryfikowania poprawności już istniejących prac matematycznych. – Magia matematyki polega na tym, że jak się ten program, czyli ten sformalizowany dowód, skompiluje w odpowiednim kompilatorze, to on mi daje gwarancję, że to jest poprawnie – wyjaśnia dr Naskręcki. W ten sposób naukowcy wyśledzili i naprawili błąd np. w wielkim twierdzeniu Fermata.Wykorzystanie modeli AI to już rewolucja. – Można w pewnym sensie już tworzyć matematykę trochę bez matematyków – zauważa gość. Oczywiście na razie to narzędzie i wciąż potrzebny jest człowiek, który nim kieruje, wpisuje prompty i weryfikuje wyniki. Kolejnym poziomem rewolucji byłoby stworzenie modelu zdolnego do samodzielnego tworzenia i rozwiązywania problemów matematycznych. Wydaje się jednak, że do tego jeszcze daleko. – Modele nie będą robiły niczego kognitywnie ciekawego, dopóki nie pozwolimy im wchodzić w różne interakcje. Bez interakcji trudno mi sobie wyobrazić, że coś, co ma ewidentnie pewną strukturę dynamiczną, a świadomość ma strukturę dynamiczną, da się wytworzyć w takim algorytmie – dodaje.W odcinku usłyszycie też sporo rozważań na temat świadomości i dowiecie się, jak weryfikować prawdziwość rozwiązań, których nie umiemy policzyć, i dlaczego matematyk z modelem AI jest jak pasterz. Polecamy!

Gdyby przenieść się w czasie na teren Polski powiedzmy ok. 7000 lat temu, moglibyśmy tu spotkać przedstawicieli dwóch różnych społeczności ludzkich: wędrownych łowców-zbieraczy i osiadłych rolników. Ci pierwsi byli ogólnie lepszego zdrowia (szczątki łowców-zbieraczy są wyższe, a szczątki osiadłych rolników noszą ślady próchnicy). Po co więc prowadzić osiadły tryb życia? Np. po to by móc mieć więcej dzieci. Wędrowne kobiety karmiły piersią dłużej, dziecko było przy matce nawet do 4 lat. W osiadłej społeczności mogła za to rodzić w zasadzie co roku. O najstarszych ludziach zamieszkujących Polskę, ich zwyczajach i sposobie życia opowiada w tym odcinku prof. Iwona Sobkowiak-Tabaka z Wydziału Archeologii Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu.* * *Słuchasz nas regularnie? Zajrzyj na https://patronite.pl/radionaukoweNasze wydawnictwo: https://wydawnictworn.pl/ * * *Pierwsze społeczności neolitycznych rolników pojawiły się na terenie współczesnej Polski około 7350 lat temu. Pozostałości najstarszej w Polsce osady neolitycznej znajdują się w Gwoźdźcu w województwie małopolskim. Zamieszkiwali ją przedstawiciele kultury ceramiki wstęgowej rytej i wygląda na to, że dobrze wiedzieli, co robią: ślady neolitycznych osad znajdujemy w Polsce w różnych miejscach, gdzie występują żyzne gleby.Dużo mitów narosło wokół różnic w odżywianiu się tych dwóch społeczności. Trendy odżywiania się „jak nasi przodkowie” odwołują się do łowców-zbieraczy, ale są niedokładne. – To nigdy nie było tak, że oni wyłącznie bazowali na mięsie zwierząt – wskazuje archeolożka. Łowcy-zbieracze spożywali też dużo owoców, ryby, orzechy. Rolnicy jedli dużo więcej węglowodanów (stąd próchnica!), ale też dużo więcej produktów wysokobiałkowych pochodzenia zwierzęcego: mięso, sery, produkty mleczne.Zachowały się również ślady brutalnych zachowań wśród dawnych mieszkańców tutejszych ziem. – Społeczności neolityczne wcale nie były takimi społecznościami pokojowymi – opowiada prof. Sobkowiak-Tabaka. Mamy dużo stanowisk archeologicznych ze szczątkami osób, które zmarły w gwałtowny sposób. Niektóre (np. w jaskini Ofnet w Niemczech) zawierają szczątki łowców-zbieraczy – badania wskazują, że zabitych gwałtownie przez neolitycznych rolników.W odcinku rozmawiamy o wielu wspaniałych stanowiskach archeologicznych z okresu neolitu, które można w Polsce zwiedzić (na przykład Krzemionki Opatowskie, kopalnia krzemienia sprzed 5500 lat), o zachowanych pozostałościach (jak długie na 130 metrów grobowce, przeznaczone dla jednej osoby!) i o tym, jak mogły wyglądać relacje między rolnikami a łowcami-zbieraczami i skąd naukowcy mogą to wiedzieć. Odcinek powstał podczas XVI podróży Radia Naukowego do Poznania. Podróże są możliwe dzięki wspierającej nas społeczności Patronek i Patronów.

W najnowszej odsłonie „Skądinąd” goszczą dr Paweł Boguszewski, neuronaukowiec z Instytutu Biologii Doświadczalnej im. Marcelego Nenckiego PAN oraz prof. Jan Chwedeńczuk, fizyk z Wydziału Fizyki UW. A rozmawiamy o technologii, polityce i rzeczywistości. Rozmawiamy także o tym, co działo się w mijającym roku. O sztucznej inteligencji oraz o możliwych perspektywach jej rozwoju – w konstruktywnym i destrukcyjnym kierunku. O technologii w służbie wojny i polityki. O spadku zaufania do nauki i kryzysie prawdy. O zacieraniu się granic między rzeczywistością realną i wirtualną. O wielkich korporacjach i politykach umiejętnie grających na zbiorowych emocjach. A także o wielu jeszcze innych sprawach. Owocnego słuchania!

Rozmowa z dr Michałem Mizerą, teatrologiem, wykładowcą Wydziału "Artes Liberales" UW i kierownikiem literackim Teatru Narodowego w Warszawie. Rozmawiamy o kontekstach szekspirowskiego Hamleta w przededniu premiery spektaklu "Niewyczerpany żart" w reżyserii Kamila Białaszka (spektakl oparty jest na powieści Davida Fostera Wallace'a pod tym samym tytułem). Odcinek powstał we współpracy z Teatrem Narodowym.

To mniejszość o nietypowym charakterze — nie powstała bowiem w wyniku przesunięcia granic, a nie migracji. To wpłynęło na jej ukształtowanie i terytorialną koncentrację. Jak ta tożsamość ewoluuje? I dlaczego opieramy ją najczęściej na idealizowanym "dyskursie kresowym"? Pytamy dr Annę Pilarczyk-Palaitis, antropolożkę społeczno-kulturową z Wydziału Nauk Społecznych Uniwersytetu Witolda Wielkiego w Kownie.