Podcasts about wydzia

Pytanie stare jak świat: jak przetrwać rozstanie i iść dalej? Do tej pory nie udało się znaleźć na to uniwersalnej odpowiedzi, ale okazuje się, że ogromne znaczenie dla naszego samopoczucia ma sposób, w jaki myślimy o zakończonej relacji. Dlatego zamiast uporczywych myśli, powtarzanych bez końca pytań i fantazji, warto spróbować odtworzyć jego historię, nie pomijając emocji i motywacji oraz nadać jej ramy. Jak potwierdzają badania, ten sposób myślenia o przeszłości pomaga ją zamknąć i zacząć myśleć o przyszłości. Jakie są kluczowe cechy i właściwości myślenia narracyjnego? Czy można się go nauczyć? W jakich innych życiowych sytuacjach może być dla nas pomocne? Na te pytania odpowiadała w Drogowskazach Jolanta Czarnecka, psycholożka związana z Wydziałem Psychologii SWPS i badaczka. Do wysłuchania rozmowy zaprasza Aleksandra Galant.

Najgorętszy Mundial w historii. Jak temperatura wpłynie na piłkarzy? Podczas tegorocznych Mistrzostw Świata piłkarze będą narażeni na negatywny wpływ warunków atmosferycznych. Stadiony położone są w upalnych dolinach i wilgotnych górach. Dr Kamil Leziak, klimatolog z Wydziału Geografii i Studiów Regionalnych UW, przewiduje, że te niesprzyjające warunki mogą odbić się na formie piłkarzy. Rozmowę prowadzi Kuba Łasicki.

Hałdy to nieodłączny element śląskiego krajobrazu. Usypane kopalniane odpady zanieczyszczone np. metalami ciężkimi czy solą – dla przyrody wyjątkowo trudne. A tymczasem znalazły się organizmy, które mają sposoby, by sobie z taką hałdą również poradzić, a dla nas obserwowanie biologicznych mechanizmów przetrwania i dostosowania jest cenną lekcją, którą możemy wykorzystać w innych miejscach, np… w kosmosie. – Śląsk to jest takie miejsce, gdzie jest więcej kosmosu, niż nam się wydaje. Chociażby w kontekście siedlisk ekstremalnych – opowiada w Radiu Naukowym prof. Edyta Sierka z Wydziału Nauk Przyrodniczych i Kolegium Indywidualnych Studiów Międzyobszarowych Uniwersytetu Śląskiego. Badacze przyglądają się, jakie rośliny najlepiej radzą sobie w tak trudnych warunkach, i testują je na przykład na podłożu, które imituje to na Księżycu.

☞ SŁUCHAM ☞ Dlaczego uciekamy od chrześcijaństwa? ✢ Kwestia dyskusyjna ✢ dr Joanna Barcik | Radosław Więcławek OP✢ Czy religia wraca do łask, czy może nigdy nie odeszła? W tym odcinku dr Joanna Barcik wyjaśnia, czym jest postsekularyzm i dlaczego współczesny pejzaż duchowy przypomina skomplikowaną tkaninę. Rozmawiamy o kryzysie sekularyzacji, "dzikim sacrum" oraz o tym, jak mistrzowie podejrzeń wpłynęli na naszą wiarę. Dowiedz się, dlaczego Peter Berger wycofał się ze swoich tez i czy społeczeństwo postsekularne potrzebuje religii do budowania etyki. Odkryj nowe oblicza duchowości i filozofii.#dominikanie #filozofia #UPJPII #JoannaBarcikCykl rozmów filozoficznych "Kwestia dyskusyjna" powstał we współpracy z Wydziałem Filozoficznym Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie.Więcej informacji o Wydziale Filozoficznym: https://wf.upjp2.edu.pl/00:00:00 Wstęp00:00:10 Co to jest postsekularyzm i jak zmienia nasz świat?00:01:21 Jak zdefiniować postsekularyzm jako współczesny krajobraz duchowy?00:03:15 Czym różni się sekularyzm od postsekularyzmu?00:04:41 Na czym polega proces sekularyzacji społeczeństwa?00:05:33 Dlaczego socjologowie wycofują się z teorii laicyzacji?00:07:11 Jakie wyzwania niesie za sobą pluralizm religijny?00:08:40 Czym jest fundamentalizm religijny i dlaczego rośnie w siłę?00:09:42 Jak wydarzenia z 11 września zmieniły spojrzenie na rolę religii?00:11:50 Dlaczego radykalne ruchy religijne korzystają z nowych technologii?00:13:53 Jak dochodzi do politycznego wykorzystywania religii?00:15:31 Czy potrzeba religijności i wiary jest naturalna dla człowieka?00:17:01 Na czym polega debata Habermasa i Ratzingera o wierze i rozumie?00:18:41 Jakie kryteria etyczne powinna spełniać nowoczesna religia?00:20:08 Jaką rolę odgrywają wartości religijne w społeczeństwie obywatelskim?00:21:13 Dlaczego współcześnie rośnie popularność magii, kryształów i nowej duchowości?

Prezydent Donald Trump zapowiedział dalsze uderzenia odwetowe na Iran w odpowiedzi na zestrzelenie w poniedziałek przez irańskie siły zbrojne u wybrzeży Omanu amerykańskiego śmigłowca Apache; nagrody Kustosz Pamięci Narodowej wręczone; trwa nabór do ogólnoaustralijskiego festiwalu „Polonia ma talent”, skierowanego do młodych osób polskiego pochodzenia; prof. Ewa Rudnicka, językoznawczyni z Wydziału „Artes Liberales” Uniwersytetu Warszawskiego, o wpływie sztucznej inteligencji na nasz język. Zapraszamy do słuchania!

Wykład dr Daniela Tyborowskiego w ramach Warsaw Mineral Expo 2026 [7 marca 2026 r.]Czy w oceanach epoki dinozaurów pływały dinozaury? Jak wyglądał świat, w którym gigantyczne gady morskie dominowały w morzach przez ponad 150 milionów lat? I dlaczego niektóre z nich przypominały współczesne delfiny, choć były od nich oddzielone milionami lat ewolucji?W tym wykładzie dr Daniel Tyborowski zabiera nas do fascynującego świata gadów morskich – niezwykłych zwierząt, które w erze mezozoicznej opanowały oceany całej planety. Choć często są mylone z dinozaurami, w rzeczywistości stanowiły odrębne grupy zwierząt, które niezależnie od siebie przystosowały się do życia w środowisku wodnym.Poznamy najbardziej znanych przedstawicieli tej niezwykłej fauny: rybokształtne ichtiozaury, długoszyje plezjozaury, potężne pliozaury, gigantyczne mozazaury, a także morskie krokodyle i żółwie. Dowiemy się, jak wyglądała ich ewolucja oraz jakie strategie pozwoliły im stać się dominującymi drapieżnikami dawnych oceanów.Wykład pokazuje również, że powrót do życia w morzu był jednym z najbardziej spektakularnych procesów w historii ewolucji kręgowców. Zwierzęta, których przodkowie wyszli kiedyś na ląd, musiały ponownie przystosować swoje ciała do środowiska wodnego. Wymagało to szeregu zmian, takich jak przekształcenie kończyn w płetwy, rozwój opływowego kształtu ciała, doskonalenie zmysłów czy przejście na żyworodność.Szczególną uwagę poświęcono temu, jak zmieniał się świat mezozoicznych oceanów. W czasach, gdy na lądach panowały dinozaury, poziom mórz był znacznie wyższy niż obecnie, a rozległe płytkie morza pokrywały ogromne obszary Europy, Azji i Ameryki Północnej. Te wyjątkowe warunki stworzyły idealne środowisko dla rozwoju niezwykle bogatych ekosystemów morskich.W wykładzie znajdziemy odpowiedzi na pytania:- Dlaczego gady morskie nie były dinozaurami?- Jak kręgowce powracały do życia w oceanach?- Które grupy gadów morskich były największe i najgroźniejsze?- Dlaczego niektóre z nich przypominały współczesne delfiny?- Jak wyglądały oceany w czasach dinozaurów?- Jakie adaptacje pozwoliły gadom podbić środowisko morskie?To fascynująca opowieść o ewolucji, prehistorycznych oceanach i zwierzętach, które przez miliony lat były niekwestionowanymi władcami mórz.dr Daniel Tyborowski - paleobiolog, geolog i ewolucjonista, pracownik naukowy Wydziału Geologii Uniwersytetu Warszawskiego. Specjalizuje się w badaniach nad ewolucją, paleobiologią i paleoekologią wymarłych kręgowców morskich, zwłaszcza gadów morskich i waleni.Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/wkwpkJeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#gadymorskie #dinozaury #ichtiozaury #mozazaury #plezjozaury #ewolucja #paleontologia #oceany #historiaZiemi #geologia #prehistoria #DanielTyborowski #Wszechnica

☞ SŁUCHAM ☞ Dlaczego BYLEJAKOŚĆ wygrywa w życiu publicznym? ✢ Kwestia dyskusyjna ✢ dr Karol Petryszak | Radosław Więcławek OP✢ Dlaczego bylejakość wygrywa w życiu publicznym? W tym odcinku dr Karol Petryszak wyjaśnia, jak niska jakość postaw wpływa na nasze społeczeństwo. Analizujemy, dlaczego wybieramy prostsze rozwiązania zamiast wymagać od siebie więcej. Rozmawiamy o cywilizacji łacińskiej, bizantyńskiej oraz współczesnym multikulturalizmie. #dominikanie #filozofia #UPJPII #KarolPetryszak Cykl rozmów filozoficznych "Kwestia dyskusyjna" powstał we współpracy z Wydziałem Filozoficznym Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie.Więcej informacji o Wydziale Filozoficznym: https://wf.upjp2.edu.pl/Studia nad cywilizacjami:Strona kierunku studiów: https://wf.upjp2.edu.pl/kierunek-studia-nad-cywilizacjami/kandydaciFacebook: https://www.facebook.com/studianadcywilizacjami/Instagram: https://www.instagram.com/cywilizowany_/TikTok: https://www.tiktok.com/@cywilizowany_00:00:00 Wstęp00:00:10 Co to jest bylejakość w życiu publicznym?00:03:30 Skąd się bierze upadek wartości na Zachodzie?00:06:50 Czym jest cywilizacja według Feliksa Konecznego?00:10:00 Na czym polega problem z wielokulturowością w Europie?00:13:20 Co to znaczy być Polakiem w dzisiejszych czasach?00:16:40 Kim jest człowiek masowy Ortegi y Gasseta?00:20:00 Jak technologia wpływa na relacje międzyludzkie?00:23:10 Dlaczego proste rozwiązania niszczą debatę publiczną?00:26:30 Jakie są główne cechy cywilizacji łacińskiej?00:29:50 Czy grozi nam kryzys tożsamości kulturowej?00:33:10 Czym różni się kultura od cywilizacji?00:36:30 Jak budować silne więzi społeczne we wspólnocie?00:39:50 Dlaczego warto studiować cywilizacje współczesne?00:43:10 Jak przygotować nowych liderów społecznych na przyszłość?

Molekularna praca molekularnych maszyn Z dr. Wojciechem Danowskim z Wydziału Chemii Uniwersytetu Warszawskiego rozmawiamy o mniej niż mikroskopijnych cząsteczkach, które, wykonując określoną pracę, zachowują się jak molekularne maszyny i takim też mianem są określane. O obecnych badaniach i przyszłych zastosowaniach opowiada Kacprowi Koźlukowi.

Mamy tendencję do traktowania alkoholu jako czynnika usprawiedliwiającego nasze lub cudze wątpliwe moralnie wybory. Bywa, że taki argument jest stosowany nawet w sądzie czy na policji. Tymczasem z badań psychologicznych wynika, że alkohol bynajmniej nie stępia naszej umiejętności odróżniania dobra od zła. – Nie ma różnic w myśleniu. I ta wiedza jest bardzo ważna, dlatego że może tak być, że ktoś na przykład będzie się usprawiedliwiał czy żonie, czy przed sędzią: a ja byłem pijany, ja nie wiedziałem, co robię – mówi prof. Mariola Paruzel-Czachura, specjalistka od psychologii moralności z Wydziału Nauk Społecznych Uniwersytetu Śląskiego.

☞ SŁUCHAM ☞ Czy życie ma sens? ✢ Kwestia dyskusyjna ✢ ks. dr hab. Miłosz Hołda | o. Radosław Więcławek OP✢ Współczesne spory o sens życia! Czy filozofia pomoże nam zrozumieć siebie i świat? Jak sens życia ewoluował i dlaczego dziś tak bardzo go potrzebujemy? Ks. dr hab. Miłosz Hołda, profesor oraz dziekan Wydziału Filozoficznego UPJPII w Krakowie, przybliża czym jest sens życia i sens w życiu. Czy chrześcijaństwo ma odpowiedź na kryzys sensu? #dominikanie #filozofia #UPJPII #MiłoszHołda #kryzysCykl rozmów filozoficznych "Kwestia dyskusyjna" powstał we współpracy z Wydziałem Filozoficznym Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie.Więcej informacji o Wydziale Filozoficznym: https://wf.upjp2.edu.pl/00:00:00 Dlaczego filozofia wraca do pytań o sens życia?00:02:22 Czym różni się sens życia od sensu w życiu?00:05:02 Jak dawniej i dziś rozumiano sens ludzkiej egzystencji?00:07:45 Czy sens życia zależy wyłącznie od naszej subiektywnej oceny?00:10:00 Co to jest obiektywny naturalizm i intersubiektywny sens?00:12:30 Jak znaleźć sens w życiu bez wiary w Boga i transcendencję?00:15:00 Czym jest nihilizm i dlaczego odrzuca istnienie jakiegokolwiek sensu?00:17:30 Jakie są współczesne argumenty za istnieniem wyższego sensu świata?00:20:00 Jak koncepcje stoicyzmu i epikureizmu pomagają uporządkować życie?00:22:30 W jaki sposób narracja i osobiste opowieści budują sensowne życie?00:25:00 Czym jest logoterapia i jak pomaga radzić sobie z pustką egzystencjalną?00:27:30 Jak nauka i badanie różnych cywilizacji wpływają na poszukiwanie sensu?00:30:00 Czy cierpienie i trudne doświadczenia mogą mieć głębszy sens?00:32:30 Jak studia filozoficzne pomagają człowiekowi odpowiedzieć na kluczowe pytania?

Skąd się biorą dogmaty? Jak suche formuły łączą się z żywym doświadczeniem wiary? Jak daleko mogę się posunąć we własnej interpretacji? Czy z nauczaniem Kościoła można dyskutować? Czy Magisterium może się zmieniać? Jakie debaty teologiczne są dziś najbardziej aktualne? I czy teologia ma coś do powiedzenia na temat zbawienia kosmitów?O wierze i języku, w jakim jest wyrażana, opowiada ks. dr Grzegorz Strzelczyk, dogmatyk z Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Śląskiego.—Zapraszamy na nasz profil na Patronite.pl:⁠Smak Karmelu na Patronite—00:00 Wprowadzenie00:34 Dlaczego teologia wywołuje tyle emocji?07:24 Jak powstają dogmaty?11:28 Czemu służą dogmaty?13:02 Jak odczytywać dogmaty?17:22 Jak daleko można pójść za własnym doświadczeniem?28:14 Granice własnej interpretacji34:36 Język i rzeczywistość43:05 Czy z nauczaniem Kościoła można dyskutować?48:46 Czy Kościół może zmienić swoje nauczanie?59:16 Które tematy teologiczne są najbardziej aktualne?1:02:49 Czego spodziewać się po rozwoju teologii?1:05:13 Czy kosmici będą zbawieni?

Wykład prof. dr hab. Piotra Macieja Majewskiego w ramach Kawiarni Naukowej Festiwalu Nauki [18 maja 2026 r.]Przed stu laty, 12 maja 1926 roku rozpoczął się przewrót majowy. Marszałek Józef Piłsudski obalił konstytucyjne władze państwa i ustanowił rządy autorytarne. Nie były one zjawiskiem wyjątkowym w międzywojennej Europie. Niedemokratyczne reżimy przebierały wiele form i odcieni. Na spotkaniu postaramy się odpowiedzieć na pytania: Co wyróżniało dyktaturę piłsudczyków? Pod jakimi względami była podobna do innych systemów autorytarnych? Jaki był jej bilans?prof. dr hab. Piotr Maciej Majewski – historyk, profesor Uniwersytetu Warszawskiego związany z Wydziałem Historii UW. Specjalizuje się w historii Europy Środkowo-Wschodniej XX wieku, dziejach II Rzeczypospolitej, nacjonalizmów oraz historii Niemiec i Europy po I wojnie światowej. Autor licznych publikacji naukowych i popularnonaukowych poświęconych historii politycznej oraz społecznej XX wieku. Ceniony wykładowca i popularyzator historii, regularnie uczestniczący w debatach dotyczących pamięci historycznej i współczesnego spojrzenia na dzieje Polski oraz Europy.Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/d9wz-p96Jeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#historia #PrzewrótMajowy #Piłsudski #IIRP #historiapolski #sanacja #FestiwalNauki #KawiarniaNaukowa #UW #Wszechnica

Świadomość algorytmiczna Polaków Czy Polacy wiedzą, co i kto steruje treściami, które wyświetlają się im w Internecie? Pierwsze badania "świadomości algorytmicznej" przeprowadziła dr hab. Anna Miotk z Wydziału Dziennikarstwa, Bibliologii i Informacji Uniwersytetu Warszawskiego. Rozmowę prowadzi Kuba Łasicki.

Wykład dr hab. Wiktora Lewandowskiego w ramach Dnia Odkrywców Kampusu Ochota [21 marca 2016 r.]Jak zwykła witamina C może pomóc w tworzeniu nowoczesnych narzędzi diagnostycznych? Co wspólnego mają tabletki musujące, złoto i technologie wykorzystywane we współczesnej medycynie?Podczas wykładu dr hab. Wiktor Lewandowski opowiada o fascynującym świecie nanotechnologii i chemii materiałowej, pokazując, jak z pozornie prostych składników można tworzyć materiały o ogromnym znaczeniu dla zdrowia milionów ludzi. Punktem wyjścia staje się dobrze znana witamina C, która w laboratorium zyskuje zupełnie nowe zastosowania.Wykład prowadzi widzów przez proces powstawania nanocząstek złota oraz wyjaśnia, dlaczego materiały niewidoczne gołym okiem potrafią odgrywać kluczową rolę w diagnostyce medycznej, biologii i nowoczesnych testach laboratoryjnych. To opowieść o tym, jak chemia łączy codzienność z zaawansowaną nauką i jak odkrycia laboratoryjne trafiają do praktycznych zastosowań wpływających na nasze życie.To także świetna okazja, by zobaczyć, że współczesna nauka nie musi być oderwana od rzeczywistości — przeciwnie, często zaczyna się od substancji, które mamy we własnej kuchni lub apteczce.dr hab. Wiktor Lewandowski, prof. ucz. – chemik i naukowiec z Wydziału Chemii Uniwersytetu Warszawskiego, kierownik Pracowni Syntezy Nanomateriałów Organicznych. Specjalizuje się w nanotechnologii, projektując nowoczesne materiały dla diagnostyki medycznej i fotoniki. Laureat prestiżowej Nagrody NCN 2024 oraz programów Fundacji na rzecz Nauki Polskiej.21 marca 2026 r. odbyła się 12. edycja Dnia Odkrywców Kampusu Ochota (DOKO) pod hasłem „Nauka od kuchni”!Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/d9wz-p96Jeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#Wszechnica #Chemia #Nanotechnologia #WiktorLewandowski #UniwersytetWarszawski #WydziałChemiiUW #Nauka #PopularyzacjaNauki #Diagnostyka #WitaminaC #Nanocząstki #Medycyna #Technologia #Wykład #Popularnonaukowe #zdrowie

O najnowszych badaniach Eurostatu rozmawialiśmy z prof. Michałem Brzezińskim z Katedry Ekonomii Politycznej z Wydziału Nauk Ekonomicznych UW.

Wykład Macieja Lisickiego z Wydziału Fizyki UW w ramach Dnia Odkrywców Kampusu Ochota [21 marca 2016 r.]Jak powstaje idealne espresso? Okazuje się, że to nie tylko kwestia smaku, ale przede wszystkim… fizyki. W swoim wykładzie dr hab. Maciej Lisicki z Uniwersytet Warszawski pokazuje, co naprawdę dzieje się w filiżance kawy.To opowieść o przepływie płynów, ciśnieniu i strukturze zmielonych ziaren – czyli o zjawiskach, które decydują o tym, czy espresso będzie perfekcyjne, czy rozczarowujące. Wykład łączy naukę z codziennym doświadczeniem, odsłaniając fizyczne mechanizmy stojące za jednym z najpopularniejszych napojów na świecie.Nagranie pochodzi z 12. edycji Dnia Odkrywców Kampusu Ochota (DOKO), organizowanej pod hasłem „Nauka od kuchni!” – i doskonale wpisuje się w ideę pokazywania nauki tam, gdzie najmniej się jej spodziewamy.To propozycja dla wszystkich: od miłośników kawy po tych, którzy chcą zobaczyć, jak fizyka działa w praktyce – tuż obok nas.dr hab. Maciej Lisicki, prof. UW - fizyk teoretyczny z Wydziału Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego, specjalizujący się w fizyce materii miękkiej i aktywnej oraz biologicznej mechanice płynów. Prowadził badania na Uniwersytecie Cambridge oraz na University of Pennsylvania jako laureat Fulbright Senior Award.21 marca 2026 r. odbyła się 12. edycja Dnia Odkrywców Kampusu Ochota (DOKO) pod hasłem „Nauka od kuchni”!Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/d9wz-p96Jeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#Wszechnica #Nauka #Fizyka #Kawa #Espresso #NaukaOdKuchni #doko #doko2026 #UniwersytetWarszawski #PopularyzacjaNauki #Ciekawostki #JakToDziała

Choć statystyki wskazują na dużą skalę rezygnacji, w rzeczywistości jedynie 20% osób całkowicie porzuca edukację, podczas gdy reszta zmienia kierunek studiów lub przesuwa naukę w czasie. Głównymi przyczynami tych decyzji są niedopasowanie oczekiwań maturzystów do realiów wybranych kierunków oraz trudności ekonomiczne i osobiste. O powodach drop outów rozmawiamy z drem hab. Mikołajem Jasińskim z Ośrodka Przetwarzania Informacji Państwowego Instytutu Badawczego oraz Wydziału Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego.

Dlaczego komórki nie lubią dwuniciowego RNA? Najnowsze badania zespołu prowadzonego przez dzisiejszego rozmówcę, dr. Pawła Sikorskiego z Wydziału Biologii i Centrum Nauk Biologiczno-Chemicznych Uniwersytetu Warszawskiego, ukazują nowe sposoby radzenia sobie komórek eukariotycznym z dwuniciowym RNA. Znakiem bardzo niepokojącym dla komórki i całego organizmu, ponieważ najczęściej oznacza rozprzestrzenianie się infekcji wirusowej. Rozmowę prowadzi Kacper Koźluk

Więcej niż zwiedzanie - czym jest muzeoterapia? Czy wizyta w muzeum może poprawić nastrój, obniżyć stres i wspierać uważność? W rozmowie z prof. Robertem Kotowskim z Wydziału Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii UW sprawdzamy, czym jest muzeoterapia i dlaczego kontakt ze sztuką może działać jak wsparcie terapeutyczne. Rozmawia Marta Boroń.

Wrocław to nie tylko piękna architektura, urokliwe mosty itętniące życiem ulice. To przede wszystkim ludzie – twórczy, zaangażowani, odważni w myśleniu i działaniu. Co roku plebiscyt Kreatywni Wrocławia udowadnia, że właśnie tu – we Wrocławiu – rodzą się innowacyjne pomysły, przełomowe odkrycia i niezwykłe inicjatywy.W kategorii Nauka/Technologia wyróżniono osoby, które nietylko rozwijają ciekawe projekty i prowadzą badania, ale też potrafią swoją pasją zarażać innych. To ludzie, którzy robią swoje – z pomysłem, z zaangażowaniem i z konkretnym efektem. Pokazują, że nauka i technologia nie muszą być oderwane od codzienności – wręcz przeciwnie, mają realny wpływ na to, jak żyjemy, uczymy się i myślimy o przyszłości.Naszym pierwszym rozmówcą jest dr inż. Weronika Urbańska z Wydziału Inżynierii Środowiska Politechniki Wrocławskiej, przewodnicząca Academii Iuvenum, a także Wrocławianka Roku 2024 za działalność naukowo-badawczą, z którą na antenie Akademickiego Radia LUZ świętowaliśmy tegorocznyDzień Nauki Polskiej.Nasza gościni specjalizuje się w odzyskiwaniu metali zezużytych baterii litowo-jonowych, uczestniczy w innowacyjnych badaniach nad pozyskiwaniem minerałów z regolitu księżycowego i marsjańskiego, a w 2025 roku pełniławażną rolę w projekcie Space Volcanic Algae zespołu Extremo Technologies, który był jednym z trzynastu eksperymentów w ramach pierwszej polskiej misji technologiczno-naukowej IGNIS, zrealizowanej na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej.Po co nam mikroglony w kosmosie, jak spakować je na orbitę i co naukowcy zrobili z nimi, kiedy już wróciły? To rozmowa o drodze od laboratorium do przestrzeni kosmicznej, emocjach towarzyszących misji oraz o tym, jak polska nauka realniewpływa na przyszłość eksploracji kosmosu.Zapraszają Agnieszka Barbach i Marta Gil-Pawlak

Czego dowiemy się o materii badając ją w ultraniskiej temperaturze? Takie warunki uwypuklają efekty kwantowe, a więc pozwalają tym sprawniej weryfikować nasze współczesne teorie fizyczne. O zaawansowanej nauce i tym, jak robi się ją w Polsce i na świecie opowiada prof. Michał Tomza z Wydziału Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego w rozmowie z Kacprem Koźlukiem.

Prof. dr hab. Katarzyna Piwowar-Sulej z Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu to kolejna nominowana w plebiscycie Radia LUZ „Kubek dla Wykładowcy”. Na co dzień związana jest z Wydziałem Zarządzania, gdzie nie tylko przekazuje studentom wiedzę, ale przede wszystkim inspiruje ich do myślenia i działania. To właśnie za to podejście została doceniona przez swoich studentów. Pani profesor stawia na nowoczesne metody nauczania – zamiast klasycznych, schematycznych wykładów, angażuje swoich słuchaczy w dyskusje, projekty i pracę zespołową. Pokazuje, że zarządzanie to nie tylko teoria z podręczników, ale przede wszystkim praktyka. Co więcej – robi to np. używając… memów

Kiedy schabowy był luksusem Dlaczego mięso było kiedyś marzeniem, a dziś wydaje się oczywistością? I co PRL ma wspólnego z tym, co dziś ląduje na naszych talerzach? Skąd wziął się „fetysz mięsa” — i dlaczego tak trudno się od niego uwolnić? Opowiada dr Gabriela Jarzębowska z Wydziału Artes Liberales UW. Rozmawia Marta Boroń.

Godzina, która kosztuje więcej niż myślisz Zmiana czasu na letni to tylko godzina różnicy — ale dla naszego organizmu to znacznie większe wyzwanie. Dlaczego tak trudno się przestawić i co właściwie dzieje się wtedy w naszym ciele? I jak sobie z tym poradzić? Opowiada psycholog Jakub Mazurkiewicz z Wydziału Psychologii Uniwersytetu SWPS w Warszawie. Rozmawia Marta Boroń.

Dr hab. Sebastian Jakubowski to doświadczony nauczyciel akademicki związany z Wydziałem Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego. Znany jest z niestandardowych metod nauczania: od klasycznych, wymagających skupienia zajęć bez telefonów i komputerów, po nowoczesne projekty oparte na pracy zespołowej przy wsparciu sztucznej inteligencji. Inspiruje studentów do krytycznego korzystania z nowych technologii, podkreślając jej rolę w kształtującej się właśnie rewolucji technologicznej. Ceniony przez studentów za otwartość, autentyczność i poczucie humoru został nominowany do tegorocznego plebiscytu Radia LUZ „Kubek dla Wykładowcy”.

Partnerzy i inwestorzy zagraniczni postrzegają Polskę jako kraj sukcesu gospodarczego jeszcze bardziej niż w latach ubiegłych – mówi w Waszyngtonie minister finansów Andrzej Domański; duża liczba ofiar nocnych zmasowanych rakietowych ataków Rosji na ukraińskie miasta; premiera filmu dokumentalnego „Polska Madonna z Comblessac” w Muzeum Bitwy Warszawskiej 1920 r. w Ossowie; dr Magdalena Matczak z Wydziału Historii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu o badaniach międzynarodowego zespołu naukowców, poświęconych odnalezionym w Łeknie szczątkom mężczyzny żyjącego w średniowieczu. Zapraszamy do słuchania!

Ola Zbroja zaprosiła do rozmowy Aleksandrę Szyłło, autorkę reportażu „Wychodzący czy nie? Na randkach temat kota jest świetnym sprawdzianem, z kim mam do czynienia” oraz dr. Aleksandrę Rabinovitch z Wydziału Psychologii Uniwersytetu SWPS w Sopocie, która bada m.in. relacje ludzko-zwierzęce i postawy życzliwości w różnych swoich przejawach. Reportaż – który bardziej niż o kotach, jest po prostu o nas i ujawniających się podziałach społecznych – przeczytacie tutaj: https://wyborcza.pl/duzyformat/7,127290,32688563,wychodzacy-czy-nie-na-randkach-temat-kota-jest-swietnym-sprawdzianem.html Więcej podcastów na: https://wyborcza.pl/podcast. Piszcie do nas w każdej sprawie na: listy@wyborcza.pl.

W zachowanych na terenie Polski ludowych wersjach bajek Czerwony Kapturek… prawie nigdy nie nosi kapturka. Bo to się nie zgadzało z rzeczywistością życia na wsi: przecież nakrycie głowy to była rzecz dla mężatek, a Czerwony Kapturek to młoda dziewczynka. To tylko jeden z wielu przykładów splatania bajkowych wątków, charakterystycznego dla ludowej tradycji opowiadania ustnego. – To jest uroda bajek i folkloru, że występuje wątek czy motyw w wielu wariantach i nie można powiedzieć, że któryś jest niewłaściwy – mówi prof. Violetta Wróblewska, dziekanka Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, specjalistka od folkloru tradycyjnego i współczesnego. W tym odcinku rozmawiamy o polskich bajkach ludowych. 

Tysiące pieców hutniczych na Mazowszu na długo przed Piastami Kilkanaście tysięcy jednorazowych pieców hutniczych, tony żużla i ślady masowej produkcji żelaza — to wszystko nie na Śląsku, lecz na mazowieckich polach tuż pod Kampinosem. Nowe datowanie radiowęglowe wskazuje, że mazowieckie zagłębie metalurgiczne funkcjonowało już w III wieku p.n.e. Kto przyniósł tę technologię na Mazowsze? O tym opowiadają prof. Adam Cieśliński z Wydziału Archeologii UW i dr Marcin Woźniak z Muzeum Starożytnego Hutnictwa Mazowieckiego w Pruszkowie. Pyta Maks Walewski

Podział na naturę i kulturę wydaje się oczywisty – ale czy na pewno jest słuszny? Animal studies proponują inne spojrzenie na relacje między ludźmi i zwierzętami. Opowiada dr Dorota Łagodzka, historyczka sztuki i kulturoznawczyni z Wydziału Artes Liberales Uniwersytetu Warszawskiego, współredaktorka książki „Podstawowe pojęcia studiów nad zwierzętami”. [podkast]

Gdzie w Afryce szukać drugiej Mekki? Najstarsza muzułmańska osada w Afryce nie powstała w wyniku podboju. Jeszcze przed wielką wędrówką z Mekki do Medyny swoich prześladowanych wyznawców Mahomet wysłał do chrześcijańskiej Etiopii. Tak przynajmniej twierdzą mieszkańcy Negaszu, przez etiopskich muzułmanów nazywanego drugą Mekką. Jak tradycja ustna wytrzymuje konfrontację z łopatą archeologa? O tym opowiadają dr Zuzanna Augustyniak i prof. Kamil Kuraszkiewicz z Wydziału Kultur Azji i Afryki Uniwersytetu Warszawskiego. Pyta Maks Walewski

Wykład Łukasza Rajkowskiego w ramach wiątecznego Maratonu Wykładowego z „Deltą" [13 grudnia 2025 r.]Czy pole figury można policzyć… licząc kropki? Okazuje się, że tak – i to w zaskakująco elegancki sposób.W wykładzie „Pole w kropki” matematyk i zastępca redaktora naczelnego miesięcznika „Delta”, Łukasz Rajkowski, opowiada o jednym z najbardziej niezwykłych i zarazem intuicyjnych twierdzeń geometrii – twierdzeniu Picka. Pozwala ono obliczyć pole wielokąta narysowanego na siatce punktów (np. na kartce w kratkę), korzystając jedynie z liczby punktów leżących wewnątrz figury oraz na jej brzegu.Prelegent pokazuje, jak z pozornie przypadkowych rysunków powstają matematyczne prawidłowości i jak proste obserwacje prowadzą do eleganckich wzorów. Punktem wyjścia jest sytuacja dobrze znana każdemu – rysowanie figur na kartce w kratkę i łączenie punktów w różne kształty. Okazuje się jednak, że za tym prostym doświadczeniem kryje się głęboka matematyczna idea.W trakcie wykładu Rajkowski wyjaśnia:- na czym polega twierdzenie Picka i skąd się bierze jego wzór,- dlaczego działa ono tylko dla figur o wierzchołkach w punktach siatki,- jakie są jego dowody i uogólnienia,- oraz jak tego typu twierdzenia pokazują piękno i logikę matematyki.To opowieść o tym, jak z prostych kropek na kartce rodzi się matematyka – pełna elegancji, zaskoczeń i ukrytych struktur.Łukasz Rajkowski - matematyk, zastępca redaktora naczelnego Czasopisma Delta, starszy asystent w Instytucie Matematyki Stosowanej i Mechaniki, Wydziału Matematyki, Informatyki i Mechaniki Uniwersytetu WarszawskiegoJeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/d9wz-p96Jeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#matematyka #nauka #delta #czasopismodelta #pole #kropki

Są budulcem naszych komórek i to nie tylko mięśniowych. Umożliwiają przeprowadzanie reakcji, które są dla nas niezbędne do życia (na przykład przemiana materii, uruchamiana przez enzymy). Wskazują układowi odpornościowemu, z jakim elementem ma walczyć. Niektóre przekazują sygnały z jednych tkanek do drugich, np. hormony takie jak insulina. Inne „dyktują” komórkom naszego ciała, które geny powinny uruchomić i skopiować. A jeśli funkcjonują błędnie, to komórki nie mogą dobrze pracować i chorujemy lub nawet umieramy. – Nasz organizm jest w dużej mierze maszyną opartą o białko – mówi dr Takao Ishikawa, prodziekan Wydziału Biologii Uniwersytety Warszawskiego. Znacie go już z odcinka nr 269 o komórce. W tym odcinku rozmawiamy o białkach, niesamowicie wszechstronnych narzędziach życia. Podstawowym budulcem białek są aminokwasy. Są to związki chemiczne z centralnym atomem węgla i dodatkową tzw. grupą boczną. Niektóre nasz organizm syntetyzuje sam, inne musimy pobierać z pożywienia (zjedzone przez nas białko rozkłada się w żołądku na aminokwasy, które wchłaniamy potem do własnych komórek). Wszystkie białka w ludzkim organizmie są zbudowane z różnych zestawów tych samych 20 rodzajów aminokwasów, których cząsteczki łączą się w większe całości, czyli polipeptydy. – Białko to jest polipeptyd, który się sfałdował, to znaczy ma w miarę stabilną strukturę trójwymiarową i pełni jakąś w związku z tym funkcję biologiczną – wyjaśnia biolog.Każda komórka w naszym ciele ma do dyspozycji wszystkich 20 aminokwasów, znajdują się w płynie komórkowym. To, jakie z nich zostanie wykorzystane zależy również od białka: aminoacylo-tRNA. Każda kombinacja aminokwasów przybiera swój unikalny trójwymiarowy kształt, który pozwala jej wypełniać konkretne funkcje: od ogromnej tytyny po malutką insulinę. Niesamowity popis ewolucji!W odcinku usłyszycie też o naszym pomyśle na park białek (zaklepujemy!), o aminokwasach w kosmosie i o białkach, które wyłamują się z reguł (na przykład o prionach, które mogą tworzyć dwie różne struktury) oraz o tym dlaczego, kiedy dzieci bardzo długo jedzą zupę, to w istocie mogą przeprowadzać naukowe rozumowanie. 

Komórki nowotworowe to nie byty obce, ale nasze własne, tyle że zbuntowane.  Zamiast współpracować, odmawiają „honorowej” samodestrukcji (apoptozy), ignorują sygnały z otoczenia i dzielą się wtedy, kiedy nie powinny. – Komórka rakowa jest w sobie zakochana do tego stopnia, że interesuje ją tylko to, żeby siebie powielać – porównuje prof. Kinga Kamieniarz-Gdula z Centrum Zaawansowanych Technologii i Wydziału Biologii UAM w Poznaniu, z którą rozmawiam w najnowszym odcinku. Zdrowe komórki mają fizjologiczny limit podziałów. Po jego przekroczeniu przestają to robić lub umierają. – Natomiast komórki nowotworowe potrafią wyzerować ten licznik i stać się nieśmiertelne. Robią to często przez aktywację enzymu, który nazywa się telomeraza – wyjaśnia uczona. Takie komórki potrafią tworzyć własną sieć naczyń krwionośnych, omijają mechanizmy naprawy DNA i obronę immunologiczną.Słowem: są niezwykle trudnym przeciwnikiem. Mało kto jednak wie, że nowotwory powstają w nas bardzo często – organizm codziennie produkuje tysiące komórek z potencjalnie groźnymi mutacjami – ale zazwyczaj sobie z nimi radzi. Wchodzą do akcji „policjanci” układu odpornościowego, mechanizmy naprawy DNA. W rozmowie porządkujemy współczesne metody leczenia: od wciąż niezwykle skutecznej chirurgii, przez klasyczną chemioterapię i radioterapię, po nowsze terapie celowane oraz immunoterapię – w tym „żywy lek” CAR-T. Niedawno odkryto, że piętą Achillesową komórek rakowych jest końcowy etap przepisywania informacji genetycznej z genu (cząsteczki DNA) na RNA. Większość ludzkich genów ma kilka alternatywnych końców, a wybór tego właściwego może wpływać na końcowy produkt, czyli białko. Aby wykorzystać tę wiedzę w potencjalnej terapii przeciwnowotworowej, prof. Kinga Kamieniarz-Gdula wraz z dr Martyną Plens-Gałąską opracowały innowacyjną metodę do poszukiwań nowych leków, które kierują wyborem, gdzie kończy się gen. Uczone będą kontynuowały nowatorskie badania, m.in. dzięki kolejnemu grantowi ERC uzyskanemu przez prof. Kamieniarz-Gdulę, tym razem Proof of Concept, pozyskanemu na projekt “Biologia molekularna w terapii przeciwnowotworowej – poszukiwania nowych leków, które kierują wyborem, gdzie kończy się gen”. W zespole pracują wspólnie z dr Agatą Stępień.W odcinku usłyszycie też dlaczego sen, ruch, unikanie kancerogenów oraz ogólnie zdrowy styl życia naprawdę mają znaczenie – bo wspierają właśnie te ciche, codzienne interwencje naszego organizmu. Poznacie barwne metafory mechanizmów stojących za genetyką, opowieść o tym, jak to jest wrócić z Oxfrodu nad Wisłę, a także pochwałę badań podstawowych. Polecamy!W opisie wykorzystaliśmy fragmenty informacji prasowej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza. 

Ponad 50 miast ograniczyło reklamy paliw kopalnych w miejscach publicznych. Amsterdam dodatkowo zakazał reklam produktów mięsnych. Jaki wpływ na gospodarkę danych miast oraz na społeczeństwo mają te ograniczenia? O tym rozmawialiśmy z dr Tomaszem Markiewką, filozofem z Wydziału Filozofii i Nauk Społecznych na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika.

Gościnią Poranka TOK FM jest Joanna Tyrowicz z Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego, członkini Rady Polityki Pieniężnej. Rozmawiamy o tym, co dalej ze stopami procentowymi i czy w obecnych warunkach gospodarczych w ogóle jest przestrzeń do ich obniżek. W rozmowie pojawia się temat oczekiwanego wzrostu inwestycji w 2026 roku, presji płacowej i sytuacji na rynku pracy, a także pojęcia neutralnej polityki pieniężnej i dlaczego, zdaniem Joanny Tyrowicz, Polska jeszcze się w niej nie znajduje. Gościni tłumaczy, jak relacja między polityką fiskalną a pieniężną ogranicza pole manewru RPP oraz dlaczego luzowanie fiskalne utrudnia walkę z inflacją. Poruszamy także kwestie funkcjonowania samej Rady Polityki Pieniężnej, jej roli w procesie decyzyjnym oraz odpowiedzialności za obronę niezależności polityki pieniężnej. Padają również ostre oceny dotyczące postawy prezesa NBP i debata o tym, jaką cenę gospodarki płacą za brak konsekwencji w polityce makroekonomicznej.

– Bardzo szybko się przekonaliśmy, że nasze wyobrażenie o tym, co jest trudne, a co mogą robić modele językowe, to były dwa zupełnie różne światy – mówi odcinku nr 283 dr Bartosz Naskręcki, prodziekan Wydziału Matematyki i Informatyki Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu.* * *Słuchasz nas regularnie? Może spodoba Ci się któryś z progów wsparcia :) Zajrzyj na https://patronite.pl/radionaukoweNasze wydawnictwo: https://wydawnictworn.pl/ * * *Dr Naskręcki jest jedynym polskim naukowcem w międzynarodowym zespole FrontierMath. Zespół zebrał się, by stworzyć bazę zupełnie nowych, nigdzie wcześniej niepublikowanych problemów matematycznych i sprawdzić, jak sobie z nimi poradzą popularne duże modele językowe (LLM). A radzą sobie nieźle: podały poprawną odpowiedź do ok. 20% przygotowanych zadań, a ich rezultaty są coraz lepsze z czasem (wraz z rozbudową i dotrenowywaniem modeli w internecie). LLM-y można wykorzystać też do weryfikowania poprawności już istniejących prac matematycznych. – Magia matematyki polega na tym, że jak się ten program, czyli ten sformalizowany dowód, skompiluje w odpowiednim kompilatorze, to on mi daje gwarancję, że to jest poprawnie – wyjaśnia dr Naskręcki. W ten sposób naukowcy wyśledzili i naprawili błąd np. w wielkim twierdzeniu Fermata.Wykorzystanie modeli AI to już rewolucja. – Można w pewnym sensie już tworzyć matematykę trochę bez matematyków – zauważa gość. Oczywiście na razie to narzędzie i wciąż potrzebny jest człowiek, który nim kieruje, wpisuje prompty i weryfikuje wyniki. Kolejnym poziomem rewolucji byłoby stworzenie modelu zdolnego do samodzielnego tworzenia i rozwiązywania problemów matematycznych. Wydaje się jednak, że do tego jeszcze daleko. – Modele nie będą robiły niczego kognitywnie ciekawego, dopóki nie pozwolimy im wchodzić w różne interakcje. Bez interakcji trudno mi sobie wyobrazić, że coś, co ma ewidentnie pewną strukturę dynamiczną, a świadomość ma strukturę dynamiczną, da się wytworzyć w takim algorytmie – dodaje.W odcinku usłyszycie też sporo rozważań na temat świadomości i dowiecie się, jak weryfikować prawdziwość rozwiązań, których nie umiemy policzyć, i dlaczego matematyk z modelem AI jest jak pasterz. Polecamy!

Gdyby przenieść się w czasie na teren Polski powiedzmy ok. 7000 lat temu, moglibyśmy tu spotkać przedstawicieli dwóch różnych społeczności ludzkich: wędrownych łowców-zbieraczy i osiadłych rolników. Ci pierwsi byli ogólnie lepszego zdrowia (szczątki łowców-zbieraczy są wyższe, a szczątki osiadłych rolników noszą ślady próchnicy). Po co więc prowadzić osiadły tryb życia? Np. po to by móc mieć więcej dzieci. Wędrowne kobiety karmiły piersią dłużej, dziecko było przy matce nawet do 4 lat. W osiadłej społeczności mogła za to rodzić w zasadzie co roku. O najstarszych ludziach zamieszkujących Polskę, ich zwyczajach i sposobie życia opowiada w tym odcinku prof. Iwona Sobkowiak-Tabaka z Wydziału Archeologii Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu.* * *Słuchasz nas regularnie? Zajrzyj na https://patronite.pl/radionaukoweNasze wydawnictwo: https://wydawnictworn.pl/ * * *Pierwsze społeczności neolitycznych rolników pojawiły się na terenie współczesnej Polski około 7350 lat temu. Pozostałości najstarszej w Polsce osady neolitycznej znajdują się w Gwoźdźcu w województwie małopolskim. Zamieszkiwali ją przedstawiciele kultury ceramiki wstęgowej rytej i wygląda na to, że dobrze wiedzieli, co robią: ślady neolitycznych osad znajdujemy w Polsce w różnych miejscach, gdzie występują żyzne gleby.Dużo mitów narosło wokół różnic w odżywianiu się tych dwóch społeczności. Trendy odżywiania się „jak nasi przodkowie” odwołują się do łowców-zbieraczy, ale są niedokładne. – To nigdy nie było tak, że oni wyłącznie bazowali na mięsie zwierząt – wskazuje archeolożka. Łowcy-zbieracze spożywali też dużo owoców, ryby, orzechy. Rolnicy jedli dużo więcej węglowodanów (stąd próchnica!), ale też dużo więcej produktów wysokobiałkowych pochodzenia zwierzęcego: mięso, sery, produkty mleczne.Zachowały się również ślady brutalnych zachowań wśród dawnych mieszkańców tutejszych ziem. – Społeczności neolityczne wcale nie były takimi społecznościami pokojowymi – opowiada prof. Sobkowiak-Tabaka. Mamy dużo stanowisk archeologicznych ze szczątkami osób, które zmarły w gwałtowny sposób. Niektóre (np. w jaskini Ofnet w Niemczech) zawierają szczątki łowców-zbieraczy – badania wskazują, że zabitych gwałtownie przez neolitycznych rolników.W odcinku rozmawiamy o wielu wspaniałych stanowiskach archeologicznych z okresu neolitu, które można w Polsce zwiedzić (na przykład Krzemionki Opatowskie, kopalnia krzemienia sprzed 5500 lat), o zachowanych pozostałościach (jak długie na 130 metrów grobowce, przeznaczone dla jednej osoby!) i o tym, jak mogły wyglądać relacje między rolnikami a łowcami-zbieraczami i skąd naukowcy mogą to wiedzieć. Odcinek powstał podczas XVI podróży Radia Naukowego do Poznania. Podróże są możliwe dzięki wspierającej nas społeczności Patronek i Patronów.

W najnowszej odsłonie „Skądinąd” goszczą dr Paweł Boguszewski, neuronaukowiec z Instytutu Biologii Doświadczalnej im. Marcelego Nenckiego PAN oraz prof. Jan Chwedeńczuk, fizyk z Wydziału Fizyki UW. A rozmawiamy o technologii, polityce i rzeczywistości. Rozmawiamy także o tym, co działo się w mijającym roku. O sztucznej inteligencji oraz o możliwych perspektywach jej rozwoju – w konstruktywnym i destrukcyjnym kierunku. O technologii w służbie wojny i polityki. O spadku zaufania do nauki i kryzysie prawdy. O zacieraniu się granic między rzeczywistością realną i wirtualną. O wielkich korporacjach i politykach umiejętnie grających na zbiorowych emocjach. A także o wielu jeszcze innych sprawach. Owocnego słuchania!

Rozmowa z dr Michałem Mizerą, teatrologiem, wykładowcą Wydziału "Artes Liberales" UW i kierownikiem literackim Teatru Narodowego w Warszawie. Rozmawiamy o kontekstach szekspirowskiego Hamleta w przededniu premiery spektaklu "Niewyczerpany żart" w reżyserii Kamila Białaszka (spektakl oparty jest na powieści Davida Fostera Wallace'a pod tym samym tytułem). Odcinek powstał we współpracy z Teatrem Narodowym.

Poznań pod panowaniem pruskiego zaborcy przeszedł przebudowę i rozwinął się z mieściny liczącej 12 tysięcy mieszkańców w 1793 roku do 150 tysięcy w roku 1918. W międzyczasie stał się twierdzą, ostoją klasy średniej i ośrodkiem polskości, która wciąż zmagała się z przytłaczającym ekonomicznie i dość atrakcyjnym żywiołem niemieckim. – Ten zewnętrzny polor był niemiecki. Jeden pomniczek Mickiewicza gdzieś tam stojący w kącie, który przypomina o tym, że to jest polskie miasto – tak opisuje Poznań na początku XX wieku prof. Przemysław Matusik, dziekan Wydziału Historii Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu.* * *Zajrzyj:https://patronite.pl/radionaukowehttps://wydawnictworn.pl/ * * *Na początku polscy mieszkańcy Poznania nie musieli wcale dotkliwie odczuwać pruskiego zaboru. W regionie działało polskie szkolnictwo ludowe, w urzędach akty prawne wydawano w dwóch językach, po polsku i po niemiecku. Do początku lat 30. XIX wieku pruscy zaborcy nie wywierali zbyt wielkiego wpływu na życie zwykłych Polaków. Sytuacja zmieniła się po powstaniu listopadowym. – Dla Prusaków wielkim rozczarowaniem było to, że poznańska elita w tak poważnym stopniu wsparła powstanie listopadowe – tłumaczy historyk. – Oni są lojalistami i oczekują, że ich poznańscy poddani, którzy złożyli przysięgę na wierność królowi pruskiemu, nie będą pakowali się w awanturę polityczną, która ich nie dotyczy. Pomysłem władz zaborczych było przekonanie do siebie najliczniejszej grupy Polaków: chłopów.Edykt uwłaszczeniowy ogłoszono tu już w 1823 roku (40 lat wcześniej niż w zaborze rosyjskim), a działania zintensyfikowano w latach 30. Uwłaszczano przede wszystkim bogatszych chłopów, a jednocześnie wpływano na strukturę narodowościową w samym Poznaniu: w latach 30. stopniowo usuwa się Polaków ze średnich i wyższych szczebli urzędniczych. A Poznań urzędami stoi: w mieście nie było dużych zakładów przemysłowych (porównywalnych np. z łódzkimi), przeważał sektor usługowy, dużo było drobnych kupców, rzemieślników. Mimo to żywioł polski coraz mocniej do miasta przenikał. Im mocniej Prusacy dokręcali śrubę, z tym większym oporem się spotykali. W odcinku usłyszycie też, dlaczego to właśnie w Poznaniu niższe warstwy społeczne miały o wiele większe możliwości awansu niż gdzie indziej, jaki wpływ wywarła na Poznań decyzja o przekształceniu miasta w twierdzę i co się stało, kiedy władze pruskie zabroniły używać języka polskiego w szkołach. Odcinek powstał podczas XVI podróży Radia Naukowego do Poznania. Podróże są możliwe dzięki wspierającej nas społeczności Patronek i Patronów. 

Gościnią najnowszego odcinka podcastu Kultury Liberalnej jest Patrycja Dołowy – pisarka, działaczka społeczna, popularyzatorka nauki i sztuki, artystka wizualna oraz wykładowczyni Wydziału Artes Liberales Uniwersytetu Warszawskiego, zajmująca się tematyką pamięci i tożsamości.W rozmowie przyglądamy się obecności Hannah Arendt w popkulturze. O filozofce rozmawiamy jako o osobie za swego życia znanej, lubianej ale też nierzadko krytykowanej m.in za swoją relację z Martinem Heideggerem. To pierwszy odcinek cyklu poświęconego aktualności idei jednej z najważniejszych intelektualistek XX wieku.Na rozmowę zaprasza Sylwia Góra, szefowa działu literackiego Kultury Liberalnej.Partnerem podcastu jest Instytut Goethego w Krakowie. Projekt współfinansowany przez Fundację Współpracy Polsko-Niemieckiej.

To mniejszość o nietypowym charakterze — nie powstała bowiem w wyniku przesunięcia granic, a nie migracji. To wpłynęło na jej ukształtowanie i terytorialną koncentrację. Jak ta tożsamość ewoluuje? I dlaczego opieramy ją najczęściej na idealizowanym "dyskursie kresowym"? Pytamy dr Annę Pilarczyk-Palaitis, antropolożkę społeczno-kulturową z Wydziału Nauk Społecznych Uniwersytetu Witolda Wielkiego w Kownie.

Gość tego odcinka audycji ZSŻ, to żywy dowód na to że "jeśli nie tworzysz własnych celów, prędzej czy później realizujesz cele kogoś innego". To jego życiowe motto, które zaprowadziło go z roli początkującego handlowca do fotela COO giełdowego giganta.Jak to zrobił? Nie przez przypadek. Jak sam mówi, najlepszą metodą na "przypadkowość jest zapełnienie jej planowaniem".W tej rozmowie usłyszysz:

Gościem najnowszej Melliny jest Damian Duda, ps. Lektor, kapitan rezerwy, polski nauczyciel akademicki, medyk pola walki, były szef Wydziału Polityki Informacyjnej Rządowego Centrum Bezpieczeństwa. Obecnie pełni funkcję prezesa fundacji „W międzyczasie”, złożonej z grupy polskich medyków zaangażowanych w pomoc stronie ukraińskiej. Gości Marcina Mellera opowiada o realiach konfliktu na Ukrainie. To wojna z użyciem najnowszych technologii."Żołnierz nie wychodzi na front bez asysty drona, dowództwo analizuje dane z użyciem sztucznej inteligencji, żeby przygotować się do akcji.Żołnierz na kamerach może obserwować swój odcinek i przygotować się do wyruszenia na misję. W dzisiejszych czasach bez łączności nie ma walki, a papierowe mapy do niczego się nie przydają" - mówi gość Marcina Mellerem. Jak to się stało, że człowiek, który z wykształcenia jest historykiem, a studia ukończył na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim, stał się jednym z najodważniejszych ludzi na froncie i jakie rady ma dla Polski i Polaków, po tym co tam zobaczył? O tym w najnowszej Mellinie.

Książka Daniela: https://radionaukowe.pl/glebiny/Nasza księgarnia: https://wydawnictworn.pl/Paleoplakaty: https:/radionaukowe.pl/plakaty/– W sumie foka to taki pies, tylko okryty grubą warstwą tkanki tłuszczowej, żeby nie było zimno – rzuca w odcinku dr Daniel Tyborowski i jakkolwiek brzmi to dziwacznie, jest w tym sporo racji. Dr Tyborowski jest paleobiologiem z Wydziału Geologii Uniwersytetu Warszawskiego i autorem książki „W głębiny. Ewolucyjna podróż morskich gadów i ssaków”, którą wydajemy w naszym Wydawnictwie RN. Rozmawiamy o meandrach ewolucji tych zwierząt. Z dowodów kopalnych wiemy, że w dziejach Ziemi kręgowce wyszły z wody na ląd tylko raz, jakieś 400 milionów lat temu. Od mięśniopłetwych ryb, które zdecydowały się na taki szalony krok, rozwinęły się wszystkie późniejsze linie zwierząt (tak, i ty też jesteś poniekąd rybą). Ciekawe jest to, że wiele z nich w późniejszych okresach decydowało się do wody powrócić. – To jest taki spektakularny popis ewolucji, że my widzimy jak na dłoni, jak zwierzęta, które żyły w jednym środowisku, adaptują się do innego – mówi dr Tyborowski. Pierwszy udany powrót kręgowców do mórz nastąpił około 250 milionów lat temu. Wymieranie permskie, największe w dziejach Ziemi, zmiotło z jej powierzchni bardzo wiele stworzeń, w tym również morskich. – Zrobiło się miejsce w oceanach – opowiada dr Tyborowski. Zwierzęta korzystały ze zwolnionych nisz ekologicznych i stopniowo coraz lepiej przystosowywały się do nowego środowiska. Ewolucja konwergentna w morzach działa wręcz modelowo: niespokrewnione ze sobą gatunki wyglądają podobnie, bo każdy z nich niezależnie przekształca się tak, by jak najlepiej dostosować się do warunków. A z początku wcale nie było łatwo. – Walenie wywodzą się od saków kopytnych, co może być zaskoczeniem, ale no taka jest prawda – wskazuje paleobiolog. Czyli kuzynem wieloryba jest hipopotam, a fok koty i psy (co wyjaśnia początek artykułu). Znaleziska paleontologiczne uczą nas ogromnie dużo o przeszłości miejsc i gatunków. Niektóre obszary Polski – Góry Świętokrzyskie, Śląsk, Opolszczyzna – obfitują w cenne znaleziska. W odcinku jest zresztą dużo o kuchni pracy paleontologów: skąd wiedzą, to co wiedzą.Na podstawie danych z przeszłości możemy spróbować przewidzieć przyszłość. Na przykład około 93 miliony lat temu, w połowie kredy, doszło do kolejnego wymierania, w którym wyginęły na przykład morskie ichtiozaury. – Pilotażowe badania pokazują, że w skałach z tego czasu mamy podwyższoną zawartość rtęci – opowiada dr Tyborowski. Można więc przypuszczać, że wielkie morskie drapieżniki wyginęły z powodu kumulacji rtęci w organizmach. Możliwe, że to samo grozi współczesnym nam zwierzętom, na przykład orkom. Z odcinka dowiecie się też, dlaczego trzeba znać ichtiozaury, dlaczego ludzie i węże tak naprawdę są czworonogami, jakim cudem paleontolog może wiedzieć, jaki węch miało jakieś wymarłe stworzenie, i jak wyglądają zęby foki krabojada (bardzo dziwnie!). Uwaga: wysłuchanie grozi zarażeniem się pasją paleontologiczną!#autopromocja

Słuchasz nas regularnie? Zajrzyj na https://patronite.pl/radionaukowe***Ze szkoły mniej więcej pamiętamy obrazek: obszerna komóreczka otoczona błoną, w środku jądro, jakieś mitochondrium, całość pływa wygodnie w cytoplazmie. To oczywiście uproszczone przedstawienie. Podstawowa zmiana jest taka, że w komórkach nic wygodnie nie pływa: elementów jest bardzo dużo i są ciasno upchane. Ma to swoją funkcję. – Dzięki temu różne cząsteczki mogą ze sobą w uporządkowany sposób oddziaływać – wyjaśnia gość odcinka, dr Takao Ishikawa z Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego. – Współczesne badania pokazują, że w komórce jest bardzo, bardzo tłoczno – dodaje. Rozmawiamy o niesamowicie złożonym i dopracowanym ewolucyjnie mechanizmie, jakim jest komórka.W jądrze komórkowym informacja genetyczna zostaje poddana transkrypcji, czyli przepisana na cząsteczki RNA. Nieduży fragment DNA rozwija się, przepisuje do RNA i zwija z powrotem. – Zapis genetyczny w każdej komórce w zasadzie jest taki sam, ale w zależności od tego, w jakiej tkance dana komórka się znajduje, to stopień superskrętów w różnych obszarach materiału genetycznego może być różny, co się przekłada właśnie na to, że różne geny są aktywne w jednej tkance, a inne w drugiej tkance – tłumaczy mój gość. Cząsteczki mRNA wydostają się z jądra komórkowego i trafiają do rybosomów, gdzie stykają się z innym rodzajem RNA: transferowym, tRNA. W rybosomie poszczególne aminokwasy łączą się w łańcuch białkowy, który odzwierciedla informację genetyczną. Komórki bowiem na co dzień są bardzo zajęte produkowaniem białek.W odcinku omawiamy też oczywiście pozostałe elementy komórki, a jest ich sporo. Będzie o błonie komórkowej, mitochondriach, retikulum i aparacie Golgiego. Dowiecie się też, jaka komórka w ludzkim ciele jest największa, a jaka najmniejsza, dlaczego nie do końca da się stworzyć sztuczną komórkę do badań i skąd wiemy, że mitochondria mają pochodzenie bakteryjne. Posłuchajcie, zachwycicie się swoim organizmem!

Walka tytanów, czy spotkanie mędrców? – pytam. – Ani to, ani to. Raczej koleżeńskie spotkanie – mówi skromnie, acz z uśmiechem, prof. Łukasz Niesiołowski-Spanò, dziekan Wydziału Historii UW i historyk starożytnej Palestyny. W odcinku dyskutują wspólnie z prof. Marcinem Majewskim, hebraistą, biblistą i teologiem z UPJP2 oraz wykładowcą Uniwersytetu Jagiellońskiego.Publiczne występy obu uczonych są niezwykle popularne (również te w RN). Po namowach, szczególnie ze strony patronów, postanowiliśmy zorganizować wspólne spotkanie.Na początek rozważamy, czym różni się podejście do Biblii przedstawicieli dwóch dyscyplin?  – Biblista będzie bardziej zadawał pytanie: po co jest ten tekst? Dlaczego autor to opisał tak, jak to opisał? Gdzie indziej umieszczamy tę ideę, nazwijmy górnolotnie, prawdy – mówi prof. Majewski. – Historyk szuka dowolnych źródeł, które mu naświetlą przeszłość. I Biblia jest jednym z takich źródeł, rzeczywiście wyjątkowych. (…) Ale jak historyk widzi źródło, to zawsze wzbudza w sobie wątpliwość, czy to źródło nie wprowadza go w maliny – podkreśla prof. Niesiołowski.W odcinku rozmawiamy o datowaniu tekstów biblijnych, szczególnie Pięcioksięgu: ile w tych tekstach jest koncepcji nowatorskich, a ile zapożyczeń z innych kultur (Babilon, Egipt, Grecja…); o tym, jak kształtował się monoteizm i o możliwych przyczynach tak spektakularnego sukcesu. Zastanawiamy się też, jakie intencje mieli autorzy Biblii. Czy sami byli pobożni?Zapraszamy gorąco!****Drodzy, niedługo nowości w naszym wydawnictwie, zajrzyjcie na wydawnictworn.pl i zapiszcie się na newsletter, żeby nie przegapićPolecamy też poprzednie rozmowy z gośćmi odcinka (występy solo)Biblia – czy tłumaczenia wiernie przekazały nam tekst Pisma? | prof. Marcin Majewski (odc. 251)Początki judaizmu – z jakich kultów zrodził się potężny Bóg Izraela? | Łukasz Niesiołowski-Spanò (odc. 164)Kto, kiedy i po co napisał Biblię? Nowe datowanie Starego Testamentu | prof. Ł. Niesiołowski-Spanò (odc. 58)Podobne tematy:Chrześcijanie pierwszych wieków - kim byli i w co tak naprawdę wierzyli? | prof. Robert Wiśniewski (odc. 219)I książka na ten temat: https://radionaukowe.pl/publikacje/chrzescijanie/ Islam i dżihad – czy są nierozłączne? O początkach działania Mahometa | prof. Katarzyna Pachniak (odc. 101)

W najnowszej odsłonie „Skądinąd” gości prof. Karolina Wigura, socjolożka, współtwórczyni „Kultury Liberalnej”, związana m.in. z Wydziałem Socjologii UW i Zentrum Liberale Moderne w Berlinie, autorka m.in. książki „Endo. Sztuka akceptacji choroby”. A rozmawiamy o życiu z endometriozą. Rozmawiamy także o stereotypach związanych z tą chorobą. O kobiecości, płodności, cierpieniu i społecznych presjach. O tym jak w doświadczeniu choroby przecinają się kultura i cielesność, filozofia i prywatność. O odwadze publicznego mówienia o chorobie. O blaskach i cieniach współczesnej medycyny. O fundamentalnych ludzkich troskach i tęsknotach. A także o wielu jeszcze innych sprawach. Owocnego słuchania!