Podcasts about Nauka

Są budulcem naszych komórek i to nie tylko mięśniowych. Umożliwiają przeprowadzanie reakcji, które są dla nas niezbędne do życia (na przykład przemiana materii, uruchamiana przez enzymy). Wskazują układowi odpornościowemu, z jakim elementem ma walczyć. Niektóre przekazują sygnały z jednych tkanek do drugich, np. hormony takie jak insulina. Inne „dyktują” komórkom naszego ciała, które geny powinny uruchomić i skopiować. A jeśli funkcjonują błędnie, to komórki nie mogą dobrze pracować i chorujemy lub nawet umieramy. – Nasz organizm jest w dużej mierze maszyną opartą o białko – mówi dr Takao Ishikawa, prodziekan Wydziału Biologii Uniwersytety Warszawskiego. Znacie go już z odcinka nr 269 o komórce. W tym odcinku rozmawiamy o białkach, niesamowicie wszechstronnych narzędziach życia. Podstawowym budulcem białek są aminokwasy. Są to związki chemiczne z centralnym atomem węgla i dodatkową tzw. grupą boczną. Niektóre nasz organizm syntetyzuje sam, inne musimy pobierać z pożywienia (zjedzone przez nas białko rozkłada się w żołądku na aminokwasy, które wchłaniamy potem do własnych komórek). Wszystkie białka w ludzkim organizmie są zbudowane z różnych zestawów tych samych 20 rodzajów aminokwasów, których cząsteczki łączą się w większe całości, czyli polipeptydy. – Białko to jest polipeptyd, który się sfałdował, to znaczy ma w miarę stabilną strukturę trójwymiarową i pełni jakąś w związku z tym funkcję biologiczną – wyjaśnia biolog.Każda komórka w naszym ciele ma do dyspozycji wszystkich 20 aminokwasów, znajdują się w płynie komórkowym. To, jakie z nich zostanie wykorzystane zależy również od białka: aminoacylo-tRNA. Każda kombinacja aminokwasów przybiera swój unikalny trójwymiarowy kształt, który pozwala jej wypełniać konkretne funkcje: od ogromnej tytyny po malutką insulinę. Niesamowity popis ewolucji!W odcinku usłyszycie też o naszym pomyśle na park białek (zaklepujemy!), o aminokwasach w kosmosie i o białkach, które wyłamują się z reguł (na przykład o prionach, które mogą tworzyć dwie różne struktury) oraz o tym dlaczego, kiedy dzieci bardzo długo jedzą zupę, to w istocie mogą przeprowadzać naukowe rozumowanie. 

Karta pracy do odcinka:https://landing.mailerlite.com/webforms/landing/q9g9p4Chcesz jeszcze więcej mówić? Przyjdź do Voice Loop:  teacherola.com/grupyAngielskie Czasy vs Polacy – darmowa video lekcja do obejrzenia w wolnej chwiliDostęp tutaj: teacherola.com/polacyProgram SIOL jest obecnie zamknięty - Tutaj zaczniesz mówić po angielsku, pokochasz to robić:siol.plW tym odcinku bierzemy pod lupę jedno z najkrótszych i najczęściej używanych słów w języku angielskim: know.Rozkładamy je na czynniki pierwsze i sprawdzamy, jak działa w różnych konstrukcjach: z rzeczownikiem, z ‘about', z ‘of', z that-clause, z pytaniami pośrednimi, a także w set phrases, które sprawiają, że Twój angielski brzmi naturalnie i swobodnie.To odcinek, który pokazuje, że nawet „proste” słowa mają warstwy. A zrozumienie ich daje Ci większą precyzję, pewność i lekkość w mówieniu.W tym odcinku nauczysz się:✔️ jak używać know jako czasownika nieregularnego (know–knew–known),✔️ czym różni się ‘know someone' od ‘know about someone' i ‘know of someone',✔️ jak poprawnie budować zdania typu ‘Do you know where the bus stop is?',✔️ jak działa konstrukcja know + question word + to infinitive (know how to…, know what to…),✔️ jak używać naturalnych kolokacji: know exactly, know full well, let me know, get to know,✔️ co naprawdę znaczy ‘I don't know about that', ‘You never know' czy ‘Not that I know of',✔️ dlaczego nie mówimy „I am knowing” i co to mówi o czasownikach statycznych.Ten odcinek jest szczególnie dla Ciebie, jeśli:– używasz „I know” automatycznie, ale nie do końca czujesz jego wszystkie znaczenia,– mylisz szyk w pytaniach pośrednich (np. where is vs where is the…),– chcesz brzmieć bardziej naturalnie w rozmowie,– uczysz się latami, ale nadal masz poczucie, że „małe rzeczy” Ci uciekają.

Jak to możliwe, że w NASA odrodziły się te same toksyczne mechanizmy, które doprowadziły do wypadków Columbii i Challengera? I dlaczego awaria statku kosmicznego Starliner z 2024 roku została uznana za równie poważną co tamte dwie katastrofy? Świeżo opublikowany raport NASA na ten temat pokazuje „normalizację patologii”: lekceważenie problemów technicznych w imię goniących terminów czy manipulowanie danymi, żeby wyglądały korzystnie w raportach bezpieczeństwa. Posłuchajcie!Zachęcamy też do posłuchania dwóch cykli naszych podcastów, które tworzymy we współpracy z Polskim Radiem: 1) serii kryminalno-naukowej “Laboratorium zbrodni”:https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac2) serii dociekliwie analizującej “Sekcja teorii spiskowych”:https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków: https://patronite.pl/crazynaukaJeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki!

☞ SŁUCHAM ☞ Czy nauka i wiara chrześcijańska są ze sobą sprzeczne? ✣ Videtur Quod ✣ Mariusz Tabaczek OPMariusz Tabaczek OP odpowiada na to pytanie, szukając prawdy i wskazując błędy. Dowiedz się, dlaczego rozum i wiara to dwa skrzydła, a nie wrogowie. Poznaj tomistyczne podejście do cudów, praw fizyki i ewolucjonizmu. Rzetelna nauka pomaga lepiej rozumieć Boga. 00:00:00 Czy nauka i wiara chrześcijańska są ze sobą sprzeczne?00:01:00 Dlaczego relacja nauki i wiary to historia nieustannego konfliktu? (sprawa Galileusza)00:01:48 Co o powstaniu wszechświata mówią Hawking i Dawkins?00:02:38 Czy wiara w cuda odrzuca podstawy metody naukowej? 00:03:06 Czym jest teza Goulda o nienakładających się magisteriach? 00:03:52 Dlaczego chrześcijanie negują ewolucjonizm i Wielki Wybuch? 00:04:31 Co św. Tomasz z Akwinu mówi o prawdzie i rozumie? 00:05:25 Jak rozumieć tomistyczną koncepcję „Sacra Doctrina”? 00:06:08 Jak biologia i fizyka odkrywają ślady Bożej mądrości? 00:07:09 Jaka była rola Kościoła w powstaniu uniwersytetów i nauki? 00:08:04 Czy teza o wojnie nauki z wiarą to historyczny mit?00:09:07 Czy religia może oczyścić naukę z błędów i przesądów?00:09:40 Na czym polega błąd „Boga luk”? 00:11:00 Czy cud to złamanie praw natury przez Boga?00:12:25 Jak nowoczesna egzegeza Pisma Świętego łączy się z nauką?00:13:28 Gdzie wspierać dominikańskie studia i badania naukowe?

Każdemu kibicowi wybitni skrzydłowi z miejsca kojarzą się z dryblingiem oraz szybkością. Co jednak, jeżeli wejdziemy głębiej i… spojrzymy na tę pozycję bardziej kompleksowo? W kolejnej debacie o profilach pozycyjnych gościliśmy trzech trenerów z różnych środowisk:– Marcina Garucha, byłego piłkarza Miedzi Legnica, GKS-u Bełchatów czy czarnogórskiego FK Grabalj, który jest aktualnie trenerem III-ligowych rezerw Miedzi–…

Karta pracy do odcinka:https://landing.mailerlite.com/webforms/landing/q0v5k3Chcesz jeszcze więcej mówić? Przyjdź do Voice Loop:  teacherola.com/grupyAngielskie Czasy vs Polacy – darmowa video lekcja do obejrzenia w wolnej chwiliDostęp tutaj: teacherola.com/polacyProgram SIOL - Tutaj zaczniesz mówić po angielsku, pokochasz to robić:siol.plW tym odcinku skupiamy się na jednym z kluczowych elementów naturalnego angielskiego: verb patterns. Potrenujemy zdania z czasownikami, po których zawsze występuje końcówka -ing. To wiedza, którą bardzo często już rozumiesz… ale nie zawsze używasz swobodnie w mówieniu.Tym razem nie tylko słuchasz i powtarzasz. Odpowiadasz na pytania na głos. Bo praktyczna część tego odcinka to tym razem… cały odcinek.Pokazuję Ci, jak uczyć się czasownika zawsze razem z jego konstrukcją, żeby przestać zgadywać, czy po nim jest -ing, czy to + bezokolicznik i zacząć mówić automatycznie.W tym odcinku nauczysz się:✔️ które popularne czasowniki łączą się z formą -ing (gerund),✔️ jak naturalnie używać konstrukcji typu avoid doing, keep doing, finish doing,✔️ czym różnią się w użyciu recommend i suggest,✔️ jak działa czasownik mind w pytaniach i przeczeniach,✔️ jak brzmieć bardziej swobodnie dzięki potocznemu fancy doing,✔️ jak zapamiętywać verb patterns logicznie, przez grupy znaczeniowe, a nie przypadkową listę.Ten odcinek jest szczególnie dla Ciebie, jeśli:- rozumiesz angielski lepiej, niż nim mówisz,- masz wrażenie, że „to już było”, ale w rozmowie nadal się blokujesz,- znasz teorię, ale brakuje Ci automatyzmu,- chcesz ćwiczyć aktywne reagowanie, a nie tylko bierne słuchanie.

– Neutrina są naturalnym oknem do nowej fizyki – mówi w Radiu Naukowym dr hab. Sebastian Trojanowski, fizyk teoretyk związany z Narodowym Centrum Badań Jądrowych oraz Astrocent (CAMK PAN). To już brzmi dobrze, a kiedy dodamy do tego ciemną materię, robi się ekscytująco! Zdaniem gościa odcinka, to właśnie zmagania ze zrozumieniem natury neutrin i ciemnej materii sprawiają, że pojawia się potrzeba „wyjścia poza to, co już wiemy na temat cząstek mikroświata”. – Prawdopodobnie wyjaśnienie tych zagadek będzie się wiązało z wprowadzeniem nowych cząstek i nowych sił między nimi – dodaje fizyk.***Słuchasz nas regularnie? Wpapdnij na https://patronite.pl/radionaukoweNasze wydawnictwo: https://wydawnictworn.pl/ *** W odcinku krążymy właśnie wokół tych dwóch zagadnień. Zaczynamy od opowieści o dotychczasowych efektach eksperymentu FASER przy Wielkim Zderzaczu Hadronów w CERN. Dr hab. Trojanowski jest jednym z jego pomysłodawców, a o FASER rozmawialiśmy w RN już w 2022 roku (odcinek nr 104). – Były dwa cele eksperymentu. Jeden dotyczył poszukiwań nawet nie tyle ciemnej materii, co cząstek, które mogą pełnić rolę mediatora pomiędzy nami a ciemnym sektorem – opowiada fizyk. Te poszukiwania trwają, na razie wynik jest negatywny, czyli FASER już zdołał wykluczyć część scenariuszy. Drugi aspekt działania FASER-a związany był z neutrinami. Są widoki na to, że dzięki eksperymentowi uda się zaobserwować po raz pierwszy oddzielnie neutrina i antyneutrina taonowe. Byłoby to uzupełnienie wiedzy o swoistej „tablicy Mendelejewa” cząstek elementarnych.A ciemna materia? Fizyk uważa, że najbardziej obiecujące są obserwacje kosmologiczne. – To jest trop, którym należy iść, żeby spróbować lepiej zrozumieć naturę ciemnej materii – ocenia. Być może w ciągu dekady okaże się, że to, jak rozumiemy ewolucję Wszechświata nie będzie przystawało do obserwacji. – Wtedy powiemy: mamy dane, potrzebujemy Nielsa Bohra kosmologii, który powie, jak je odpowiednio zinterpretować – snuje wizję. W odcinku dowiecie się też, czym jest „ciemny foton” (o ile istnieje), czy anihilacja jest smutna (moim zdaniem bardzo), jak wygląda praca fizyka-teoretyka, co tak naprawdę doświadczalnicy „przynoszą na biurko”. Solidny, ale jednocześnie lekki odcinek. Gorąco polecam!   ***Dr hab. Sebastian Trojanowski to fizyk teoretyk, który w swojej pracy próbuje „dotknąć” niewidzialnych fundamentów rzeczywistości. Działa na styku fizyki cząstek elementarnych, kosmologii i astrofizyki, szukając odpowiedzi na pytania o naturę ciemnego sektora Wszechświata. Związany zawodowo z Narodowym Centrum Badań Jądrowych oraz centrum badawczym Astrocent (CAMK PAN). Jest jednym z czterech inicjatorów eksperymentu FASER przy Wielkim Zderzaczu Hadronów w CERN. To dzięki tej wizji po raz pierwszy w historii udało się zaobserwować neutrina w zderzaczu wysokoenergetycznym. Doświadczenie zdobywał w prestiżowych ośrodkach w USA (UC Irvine) i Wielkiej Brytanii (University of Sheffield). Laureat Nagrody Naukowej „Polityki” oraz międzynarodowego wyróżnienia Frontiers of Science Award (2025), obecnie kieruje grantem SONATA BIS.  

Jest takie powiedzenie: pokaż mi co czytasz, a powiem ci kim jesteś. Okazuje się, że to samo zdanie określa nawet największe księgarnie, książnice i księgozbiory, o czym w dzisiejszym wykładzie Szkoły Bardzo Wieczorowej opowie Beata Tomanek i jej gość. Posłuchajmy zachęty autorów.

Komórki nowotworowe to nie byty obce, ale nasze własne, tyle że zbuntowane.  Zamiast współpracować, odmawiają „honorowej” samodestrukcji (apoptozy), ignorują sygnały z otoczenia i dzielą się wtedy, kiedy nie powinny. – Komórka rakowa jest w sobie zakochana do tego stopnia, że interesuje ją tylko to, żeby siebie powielać – porównuje prof. Kinga Kamieniarz-Gdula z Centrum Zaawansowanych Technologii i Wydziału Biologii UAM w Poznaniu, z którą rozmawiam w najnowszym odcinku. Zdrowe komórki mają fizjologiczny limit podziałów. Po jego przekroczeniu przestają to robić lub umierają. – Natomiast komórki nowotworowe potrafią wyzerować ten licznik i stać się nieśmiertelne. Robią to często przez aktywację enzymu, który nazywa się telomeraza – wyjaśnia uczona. Takie komórki potrafią tworzyć własną sieć naczyń krwionośnych, omijają mechanizmy naprawy DNA i obronę immunologiczną.Słowem: są niezwykle trudnym przeciwnikiem. Mało kto jednak wie, że nowotwory powstają w nas bardzo często – organizm codziennie produkuje tysiące komórek z potencjalnie groźnymi mutacjami – ale zazwyczaj sobie z nimi radzi. Wchodzą do akcji „policjanci” układu odpornościowego, mechanizmy naprawy DNA. W rozmowie porządkujemy współczesne metody leczenia: od wciąż niezwykle skutecznej chirurgii, przez klasyczną chemioterapię i radioterapię, po nowsze terapie celowane oraz immunoterapię – w tym „żywy lek” CAR-T. Niedawno odkryto, że piętą Achillesową komórek rakowych jest końcowy etap przepisywania informacji genetycznej z genu (cząsteczki DNA) na RNA. Większość ludzkich genów ma kilka alternatywnych końców, a wybór tego właściwego może wpływać na końcowy produkt, czyli białko. Aby wykorzystać tę wiedzę w potencjalnej terapii przeciwnowotworowej, prof. Kinga Kamieniarz-Gdula wraz z dr Martyną Plens-Gałąską opracowały innowacyjną metodę do poszukiwań nowych leków, które kierują wyborem, gdzie kończy się gen. Uczone będą kontynuowały nowatorskie badania, m.in. dzięki kolejnemu grantowi ERC uzyskanemu przez prof. Kamieniarz-Gdulę, tym razem Proof of Concept, pozyskanemu na projekt “Biologia molekularna w terapii przeciwnowotworowej – poszukiwania nowych leków, które kierują wyborem, gdzie kończy się gen”. W zespole pracują wspólnie z dr Agatą Stępień.W odcinku usłyszycie też dlaczego sen, ruch, unikanie kancerogenów oraz ogólnie zdrowy styl życia naprawdę mają znaczenie – bo wspierają właśnie te ciche, codzienne interwencje naszego organizmu. Poznacie barwne metafory mechanizmów stojących za genetyką, opowieść o tym, jak to jest wrócić z Oxfrodu nad Wisłę, a także pochwałę badań podstawowych. Polecamy!W opisie wykorzystaliśmy fragmenty informacji prasowej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza. 

W 400. lekcji podcastu Kwadrans na angielski kontynuujemy naszą przygodę z laboratorium, ale tym razem zakasamy rękawy i sprawdzimy jak wygląda praca w labie w akcji. Dowiesz się jak wyglądają procedury analizy i opisywania próbek oraz co zrobić, gdy w pomiarach pojawi się anomalia.------Rozdziały--------(0:00) – Start(0:21) – Intro(1:41) – Słowem wstępu(2:28) – Workflow(3:47) – Key actions(5:20) – The anomaly(7:39) – Quality check(10:46) – Outro----------------------Jeżeli doceniasz moją pracę nad podcastem, to zostań Patronem KNA dzięki stronie https://patronite.pl/kwadrans. Nie wiesz czym jest Patronite? Posłuchaj specjalnego odcinka: https://kwadransnaangielski.pl/wsparcieDołącz do naszej społeczności na stronie https://KwadransNaAngielski.plLekcji możesz słuchać na Spotify albo oglądać na YouTube.Wszystkie nowe wyrażenia z tej lekcji w formie pisemnej są dostępne na stronie https://kwadransnaangielski.pl/400#polskipodcast #kwadransnaangielski #angielski

Od lat przybliża kosmos szerokiej publiczności – od dzieci z uniwersytetów dziecięcych, przez uczestników plenerowych obserwacji, aż po słuchaczy konferencji naukowych i firmowych wydarzeń. Kocha astronomię od czasu, gdy nauczycielka z fizyki pożyczyła mu książkę o gwiazdach. Damian Jabłeka zwycięzca konkursu POP Science w kategorii "Myśl globalnie, działaj lokalnie - województwo śląskie" opowie dziś o miłości do gwiazd, ale także miłości w gwiazdach.

Ruszył program SIOL - Tutaj zaczniesz mówić po angielsku, pokochasz to robić:siol.plAngielskie Czasy vs Polacy – darmowa video lekcja do obejrzenia w wolnej chwiliDostęp tutaj: teacherola.com/polacyChcesz jeszcze więcej mówić? Przyjdź do Voice Loop:  teacherola.com/grupyRozkładam na czynniki pierwsze autentyczne linijki z tekstu: gramatykę, naturalne frazy i drobne językowe niuanse, które przydają się w codziennej komunikacji.To kolejny odcinek z serii nauki angielskiego z muzyką - pokazuję, jak wyciągać z tekstów piosenek konkretne struktury i zwroty, które możesz potem wykorzystać w prawdziwych rozmowach.Bo muzyka świetnie pomaga w rozumieniu języka… ale dopiero świadoma praca z frazami sprawia, że zaczynają one pojawiać się także w Twoim mówieniu.W tym odcinku nauczysz się:✔️ jak działa konstrukcja What is taking him so long? i kiedy jej używać,✔️ co naprawdę oznacza potoczne get down with someone,✔️ jak naturalnie używać pierwszego okresu warunkowego w mówieniu,✔️ dlaczego szyk zdania w pytaniach z „to be” jest tak ważny,✔️ jak brzmieć bardziej naturalnie dzięki konstrukcjom typu I need you to… i I'm tired of…Ten odcinek jest szczególnie dla Ciebie, jeśli:rozumiesz angielski lepiej niż nim mówisz,masz wrażenie, że „wszystko znasz”, ale trudno Ci to wydobyć w rozmowie,chcesz uczyć się angielskiego w bardziej naturalny, przyjemny sposób,lubisz muzykę i chcesz wykorzystać ją do nauki języka.

Witam w trzysta szóstym odcinku podcastu „Porozmawiajmy o IT”. Tematem dzisiejszej rozmowy w serii podcastów o wpadkach w IT jest uczenie się na błędach.Dziś moim gościem jest Łukasz Drynkowski, z którym mam przyjemność współtworzyć portal z ofertami pracy dla branży IT o nazwie SOLID.Jobs.Główne myśli o uczeniu się na błędach z tego odcinka to:błędy są naturalną i nieodłączną częścią budowania produktów ITnajszybciej uczymy się na błędach innych, ale najtrwalej zapamiętujemy własne wpadkinajwiększym fuckupem jest nieusunięcie przyczyn poprzedniego fuckupuorganizacje, które nie popełniają błędów, zazwyczaj nie dostarczają niczego nowegoblame culture skutecznie blokuje wyciąganie realnych lekcji z niepowodzeńpostmortem to proces analizy incydentu, a nie polowanie na winnychcelem postmortem jest zrozumienie przyczyn i zapobieganie podobnym sytuacjom w przyszłościpostmortem robimy wtedy, gdy problem jest już rozwiązany, a emocje opadłyefektem postmortem powinny być konkretne wnioski, zmiany procesowe i zadania techniczneaction items muszą mieć właścicieli, inaczej pozostaną tylko dobrymi intencjamiwartościowe postmortem jest blameless, oparte na faktach i rekonstrukcji timeline'udane mają znaczenie – logi, alerty, metryki i obserwowalność pomagają oddzielić fakty od opiniipostmortem to proces, a nie jednorazowe spotkanie – follow-up jest kluczowyucząc się na błędach, nie zapominajmy o tym, co działa dobrze i co warto świadomie chronićSubskrypcja podcastu:zasubskrybuj w Apple Podcasts, Spreaker, Sticher, Spotify, przez RSS, lub Twoją ulubioną aplikację do podcastów na smartphonie (wyszukaj frazę „Porozmawiajmy o IT”)poproszę Cię też o polubienie fanpage na FacebookuLinki:Profil SOLID.Jobs na LinkedIn – https://www.linkedin.com/showcase/solid.jobs/SOLID.Jobs – https://solid.jobs/Jeśli masz jakieś pytania lub komentarze, pisz do mnie śmiało na krzysztof@porozmawiajmyoit.plhttps://porozmawiajmyoit.pl/306

Mleko matki to znacznie więcej niż pokarm, to precyzyjny system przekazywania sygnałów rozwojowych. Skład mleka zmienia się w czasie i różni między gatunkami. Od laktozy po przeciwciała – tak wygląda biochemiczny dialog między matką a dzieckiem, prowadzony przez miliony lat.

Czy organizacja strukturalna i analiza zespołu przeciwnego pod tym kątem to dzisiaj przeżytek? Co dla trenera powinno być od niej znacznie ważniejsze? Dawid Górka to wykładowca studiów podyplomowych „Analiza Taktyczna”, który jest równocześnie ich absolwentem. Prowadzi obecnie drużynę CLJ U15 w Akademii Miedzi Legnica, wcześniej przez wiele lat związany był z Akademią Piłkarską Reissa. Jak…

To nasza najdłuższa podróż w czasie. Naprawdę wyjątkowa. Cofamy się w niezwykle głęboką przeszłość, na dystans trudny do wyobrażenia – zaglądamy do świata, który istniał 240 mln lat temu. Powód? Uwięziony w skale szkielet mastodonzaura, drapieżnego płaza, który wtedy żył w na terenie obecnej Polski. Jego szkielet zatopiony w skale znajduje się w Centrum Nauki Kopernik i idziemy go tam odwiedzić i zobaczyć jak z tej skały wydobywa się kształt prehistorycznego zwierzęcia. Mastodonzaur jest w Koperniku dzięki Nauka ma głos, programowi realizowanemu i finansowanemu wspólnie przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz Centrum Nauki Kopernik.

Słuchasz nas regularnie? Zajrzyj na https://patronite.pl/radionaukoweNasze wydawnictwo: https://wydawnictworn.pl/ ***Ludzie paleolityczni w pewnym „momencie” zaczęli czuć potrzebę tworzenia sztuki naskalnej: malowideł, rytów. Takie dzieła zaczęły pojawiać się mniej więcej w tym samym czasie (najstarsze wydatowane z dużą pewnością mają około 30-40 000 lat) na właściwie wszystkich zamieszkałych przez ludzi kontynentach. Zwróćcie uwagę, że to sporo później niż samo pojawienie się człowieka rozumnego. To może oznaczać, że musieliśmy do tego niejako dojrzeć. – Jest to fenomen wynikający z jakichś rosnących naszych chyba zdolności. Być może (…) ewolucja na poziomie biologicznym gdzieś również tutaj odgrywa rolę – mówi prof. Andrzej Rozwadowski, archeolog z Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu. W odcinku rozmawiamy o sztuce naskalnej, która jest fenomenem globalnym, długotrwałym, który jeszcze się nie zakończył!Sztuka naskalna w powszechnym rozumieniu to malowidła jaskiniowe, ale to duże uproszczenie. Wiele odkrytych dzieł jest wręcz trójwymiarowych: ich twórcy często wykorzystywali w tym celu naturalne nierówności i załomy skalnych ścian. Do tego dochodzą ryty oraz wiele sztuki paleolitycznej na terenach otwartych. Jaskinie wydają się jednak mieć szczególne znaczenie. Ludzie paleolityczni nie mieszkali w nich, najwyżej obozowali w przedsionkach jaskiń. Naukowcy przypuszczają, że wchodzenie w głąb jaskini mogło mieć znaczenie mistyczne, duchowe, symbolizować wkraczanie w inny, niewidzialny świat. W tej interpretacji sztuka naskalna służyła komunikacji ze światem nadprzyrodzonym.Za tą hipotezą przemawiałby fakt, że niewiele znaleziono sztuki przedstawiającej najważniejszy z punktu widzenia ludzi element zwykłego świata, czyli nas samych. Szczególnie widać to w znaleziskach z terenu Europy. – Wizerunków postaci ludzkich jest kilka procent, to są bardzo nieliczne znaleziska i obiekty – opowiada archeolog. Zdecydowanie dominują wizerunki zwierząt. Co ciekawe, wcale nie tak często w sytuacji polowania. Zdarzają się też postaci łączące cechy ludzkie i zwierzęce oraz dużo elementów abstrakcyjnych, geometrycznych. Z kolei w znaleziskach afrykańskich i australijskich dużo więcej jest elementów roślinnych.W odcinku usłyszycie, dlaczego odkrywcę jaskini ujawnionej jako pierwsza (Altamira w północnej Hiszpanii) uznano za oszusta i fałszerza, jak się ustala wiek takich znalezisk, czym się charakteryzuje twórczość afrykańskich ludów San, czym są australijskie Wandjina i jaki związek ma pryskanie barwnikiem z ust z transowymi wizjami.Profesor zachęca też do zwiedzania dostępnych jaskiń (w samej Europie mamy ich ponad 300). – Naprawdę warto pojechać w takie miejsca i samemu to zobaczyć. Żadna książka, żaden film nie odda tego – podkreśla. Gorąco polecam! Odcinek powstał podczas XVI podróży Radia Naukowego do Poznania. Podróże są możliwe dzięki społeczności Patronek i Patronów, wspierających nas na patronite.pl/radionaukowe  

W 399. lekcji podcastu udajemy się na wirtualny spacer po laboratorium chemicznym. Poznasz angielskie słownictwo niezbędne do bezpiecznej pracy (BHP): od środków ochrony osobistej (PPE), przez procedury SOP, aż po obsługę digestorium (fume hood). A także, czy inflammable oznacza "niepalny", czym różni się vial od test tube oraz jak po angielsku nazwać aparaturę (np. wirówka, wagosuszarka) oraz szkło laboratoryjne (zlewka, kolba Erlenmeyera).------Rozdziały--------(0:00) – Start(0:21) – Intro(1:21) – Podziękowania(1:33) – Podstawy podstaw(3:01) – Bezpieczeństwo(8:34) – Sprzęt i aparatura(14:10) – Szkło laboratoryjne(18:40) – Outro----------------------Jeżeli doceniasz moją pracę nad podcastem, to zostań Patronem KNA dzięki stronie https://patronite.pl/kwadrans. Nie wiesz czym jest Patronite? Posłuchaj specjalnego odcinka: https://kwadransnaangielski.pl/wsparcieDołącz do naszej społeczności na stronie https://KwadransNaAngielski.plLekcji możesz słuchać na Spotify albo oglądać na YouTube.Wszystkie nowe wyrażenia z tej lekcji w formie pisemnej są dostępne na stronie https://kwadransnaangielski.pl/399#polskipodcast #kwadransnaangielski #angielski

Szkoda, że marnujesz czas tylko przez to, że nie masz pojęcia czego wymagać i jak ma wyglądać nauka języka. Wiesz czym różni się nauka dorosłego od nauka dziecka? Jak ponownie "chłonąć" język z dziecinną łatwością?▪️Podcast powstał z pytań naszych kursantówktórzy przerobili całe wdrożenie:⁠⁠https://pla-school.pl/wdrozenie-do-nauki/⁠⁠▪️Zapisz się na kurs za free:⁠⁠⁠⁠https://mateuszstasica.pl/jak-dobrze-zaczac-uczyc-sie-jezyka/⁠⁠⁠⁠▪️Lista 1000 najczęściej używanych słów w angielskim:⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠https://sklep.mateuszstasica.pl/produkt/1000-najczesciej-uzywanych-slow-w-jezyku-angielskim/⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠_____tradycyjna nauka języków, nowoczesny sposób nauki języka, nowa metoda nauki języków, działające metody nauki języka, niekonwencjonalny sposób na naukę angielskiego, angielski dla dorosłych, jak uczyć się języka będąc dorosłym, szybka nauka dla dorosłych

Wir polarny „rozpadający się nad naszymi głowami” i doniesienia o groźnym wirusie z Indii brzmią jak zapowiedź chaosu — ale co z tego naprawdę wynika? W tym odcinku z cyklu Nauka na czasie sprawdzamy, czym są zaburzenia wiru polarnego i czy mogą realnie wpłynąć na pogodę w Europie. Rozbrajamy też medialne alarmy wokół wirusa Nipah, wyjaśniając, czym jest ten patogen i dlaczego obecne ogniska nie oznaczają automatycznie nowej pandemii.Posłuchajcie Podcastu Crazy Nauka!Zachęcamy też do posłuchania dwóch serii podcastów, które tworzymy we współpracy z Polskim Radiem:“Laboratorium zbrodni”https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac“Sekcji teorii spiskowych”https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv https://open.spotify.com/show/60LKeNI1gjweNju6P7Bpsu Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków: https://patronite.pl/crazynaukaJeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki!

Angielskie Czasy vs Polacy – darmowy webinar - 1 luty 2026, godzina 20:00Zapisy tutaj: teacherola.com/polacyVoice Loop:  teacherola.com/grupyDlaczego tak często zapominasz słowa dokładnie w momencie, gdy chcesz je powiedzieć?W tym odcinku przyglądam się zjawisku The Google Effect (digital amnesia) i temu, jak ciągłe sięganie po wyszukiwarki, słowniki i aplikacje wpływa na pamięć, naukę języka i mówienie po angielsku. To odcinek o tym, jak internet zmienia sposób, w jaki zapamiętujemy.Pokazuję, co na ten temat mówią badania, jak działa pamięć w świecie, w którym wiedza jest dostępna na wyciągnięcie smartphona.W tym odcinku nauczysz się:✔️czym dokładnie jest The Google Effect i dlaczego dotyczy też nauki języków,✔️co badania mówią o tym, jak internet zmienia sposób działania naszej pamięci,✔️dlaczego przez ciągłe „sprawdzanie” słówek i zwrotów jest kruche i niepewne,✔️i co zrobić, żeby odzyskać kontrolę nad pamięcią i mówieniem.Ten odcinek jest szczególnie dla Ciebie, jeśli:często zapominasz słowa chwilę po tym, jak je sprawdzisz,masz wrażenie, że „wiesz, ale nie umiesz powiedzieć”,boisz się mówić, bo wszystko zaczynasz analizować w głowie,czujesz, że Google, słowniki i aplikacje bardziej przeszkadzają niż pomagają.Na końcu odcinka jest też część speakingowa — powtarzamy zdania na głos, żeby nowa logika naprawdę zaczęła działać w mówieniu, a nie tylko w głowie.

Z początkiem roku zaczęła obowiązywać, pierwsza po 90 latach, reforma ortografii. Czy ułatwi nam życie? Czy stare słowniki ortograficzne pójdą do kosza? Dwie językoznawczynie z Uniwersytetu Śląskiego są współautorkami "Małego słownika ortograficznego. Nowe reguły pisowni 2026". Zapraszamy na Szkołę Bardzo Wieczorową.

Angielskie Czasy vs Polacy – darmowy webinar - 1 luty 2026, godzina 20:00Zapisy tutaj: teacherola.com/polacyVoice Loop:  teacherola.com/grupyPakiet 6 list słownictwa - ponad 720 mega zdań:https://teacherola.com/listaTen odcinek jest dokładnie o tym jednym miejscu, w którym wielu Polaków się zacina:“I have” czy “I'm having”?Czasownik ‘have' wydaje się banalny. Jest jednym z pierwszych, których się uczymy. Jednocześnie to jeden z tych, które najczęściej blokują mówienie, powodują wahanie i sprawiają, że zaczynasz zgadywać zamiast mówić.W tym odcinku pokazuję, dlaczego problem nie leży w czasie, tylko w sposobie myślenia, jaki język angielski wymusza na mówiącym -  i dlaczego polski mózg tak bardzo się z tym gryzie.W tym odcinku nauczysz się m.in.:✔️ kiedy have jest czasownikiem statycznym i dlaczego nie może być w ‘continuous',✔️ jak angielski rozumie posiadanie, stany, cechy i relacje (I have a job, I have an idea),✔️ kiedy have staje się dynamiczne i może pojawić się jako having,✔️ dlaczego mówimy I'm having lunch, We're having a meeting, She's having a difficult week,✔️ jak rozróżnić having w czasie continuous od having jako rzeczownika,✔️ co dokładnie zderza się tu między polskim a angielskim sposobem myślenia.Zdania i struktury, które ćwiczymy w odcinku:– I have a job.– He has strong leadership skills.– We have plenty of time today.– He has a headache.– We're having a meeting this afternoon.– She's having a difficult week.– I'm having lunch right now.– He's having a coffee with a colleague.– She's having trouble breathing.– Nothing compares to having free time.Na końcu odcinka jest też część speakingowa — powtarzamy zdania na głos, żeby nowa logika naprawdę zaczęła działać w mówieniu, a nie tylko w głowie.

LUKAS KLEMENZ JUŻ DRUGI RAZ GRA W GKS KATOWICE, A JEGO KARIERA MIAŁA SPORO ZAKRĘTÓW. JEDNAK ŚWIADOMOŚĆ, DETERMINACJA, DUŻO ANALIZY I CIĘŻKIEJ PRACY POZWOLIŁO MU WEJŚĆ NA SZCZYT. JAK BYŁO W SZATNI Z REPKĄ I BERGIEREM, GDY TRENEREM JEST RAFAŁ GÓRAK. ROZWIŃ PO WIĘCEJ TREŚCI..._________________________________________________________________⭐️ PARTNEREM KANAŁU JEST LEGALNY POLSKI BUKMACHER LEBULL

Czy trener piłki nożnej musi potrafić swoim podopiecznym… zaprezentować wykonanie techniczne danego zagrania? Jak bardzo jest to istotne i czy były piłkarz ma dzięki temu w obszarze rozwoju indywidualnego zawodnika przewagę? Radosław Pruchnik to były zawodnik m.in. ŁKS-u Łódź, Arki Gdynia czy Górnika Łęczna. Od kilku lat funkcjonuje jednak jako trener w Akademii Legii Warszawa…

Kiedy ostatnio jedliście proso? Jeśli dopiero musieliście wyszukać, gdzie kupić to zboże, to mamy dla was złą wiadomość: nie odżywiacie się jak wcześni Słowianie. W badaniach archeologicznych porównano resztki naczyń z kultur słowiańskich i germańskich. Pozostałe w nich resztki jedzenia znacznie się od siebie różniły. – Ich dieta bazowała głównie na prosie i na takich zapewne papkach, bo tam też jest kwestia mleka i nawet miodu – opowiada prof. Marcin Wołoszyn, archeolog z Uniwersytetu Rzeszowskiego oraz Instytutu Historii i Kultury Europy Wschodniej im. Leibniza w Lipsku. Profesor jest członkiem międzynarodowego zespołu badaczy HistoGenes, który łączy metody archeologiczne, historyczne i antropologiczne z genetyką i bada historię populacji zamieszkujących Europę od V do IX wieku.***Słuchasz nas regularnie? Może spodoba Ci się któryś z progów wsparcia :) Zajrzyj na https://patronite.pl/radionaukoweNasze wydawnictwo: https://wydawnictworn.pl/ ***Oczywiście to, co nas w tym projekcie interesuje najbardziej, to perspektywa zyskania nowych informacji na temat genezy Słowian. Są dwie główne teorie na ten temat: zamieszkiwaliśmy te ziemie od dawna (tylko nazwa Słowianie została nam nadana przez historyków rzymskich lub bizantyńskich) lub że dotarliśmy na te tereny ze wschodu w ramach wielkiej wędrówki ludów. Brakuje nam danych, by jednoznacznie którąś z teorii jednoznacznie odrzucić. Słowianie nie mieli własnego piśmiennictwa, pozostawili po sobie niewiele kultury materialnej, a w dodatku najczęściej palili ciała swoich zmarłych, co znacząco utrudnia badania genetyczne. Jedną kwestię profesor stawia jasno. – Oczywiście, że nie ma czegoś takiego jak gen słowiański – mówi. Ale badania genetyczne mogą dawać argumenty w sporze. I tak, wyniki projektu HistoGenes dostarczyły argumentów na rzecz tej teorii, że Słowianie to ludność napływowa. – Z tych badań wynika jednak, że pewna różnica jest między tą ludnością słowiańską a ludnością, która tutaj żyła (…) To by sugerowało, że (…) Europa słowiańska powstała nie w wyniku tylko transformacji, przekształceń tej ludności, która tu mieszkała wcześniej, tylko tym elementem bardzo ważnym był napływ ludności ze wschodu – opowiada archeolog. Czy to kończy spór? Niekoniecznie – o czym też rozmawiamy. W odcinku usłyszycie też, po co w ogóle roztrząsać kwestie, które nie są rozwiązywalne (poza tym, żeby nie zostawiać pola do popisu pseudonauce), jakie metody i znaleziska dały nam nowe informacje i co znaczy ulubione niemieckie słowo profesora: jein.***https://www.histogenes.org/https://www.nature.com/articles/s41586-025-09437-6https://archeologia.com.pl/zagadka-pochodzenia-slowian-rozwiazana-genetyka-wskazuje-na-wedrowke-ludow/

W tym odcinku nauczę Cię słów, które pochodzą od słowa "ręka".Jeśli podobają Ci się takie lekcje, zostaw mi recenzję i/albo komentarz i wyśli ten odcinek do znajomego, który też uczy się polskiego! Dzięki!Transkrypcję tego podkastu i listę Quizlet znajdziesz tutaj: https://polskidaily.eu/podcasts/rodzina-wyrazow-6-reka-recznik-poreczyciel-i-robotki-reczne/Have you discovered the Polski Daily Club yet? If not go to https://www.polskidaily.eu/signup and join the club!

Angielskie Czasy vs Polacy – darmowy webinar - 1 luty 2026, godzina 20:00Zapisy tutaj: teacherola.com/polacyVoice Loop:  teacherola.com/grupyPakiet 6 list słownictwa - ponad 720 mega zdań:https://teacherola.com/listaSłowo last wygląda na proste. Większość osób zna je jako „ostatni”. Ale ‘last' znaczy dużo więcej.W tym odcinku pokazuję 7 najczęstszych znaczeń słowa last, które regularnie pojawiają się w codziennych sytuacjach. Bez suchych reguł. Bez tłumaczenia słowo w słowo. Z naciskiem na rozumienie i mówienie.To odcinek dla Ciebie, jeśli:– znasz słowo ‘last', ale nie zawsze wiesz, jak go użyć,– czujesz, że rozumiesz angielski, ale w mówieniu blokuje Cię niepewność,– chcesz przestać „zgadywać” i zacząć czuć język.W tym odcinku nauczysz się m.in.:✔️ jak używać last w znaczeniu „ostatni w kolejności” (last train, last chance)✔️ co oznacza konstrukcja the last person / thing to… i dlaczego brzmi tak mocno✔️ kiedy i dlaczego mówimy at last oraz at long last✔️ jak działa wyrażenie from first to last✔️ jak poprawnie mówić o czasie trwania: last for i last until✔️ ja używać last w znaczeniu „działać / przetrwać”✔️ jak używać last w kontekście zmęczenia, presji i radzenia sobie z trudnościamiNa końcu odcinka czeka Cię też krótka część speakingowa, w której powtarzamy zdania na głos, żeby nowe struktury naprawdę weszły do Twojego aktywnego języka.Frazy i struktury, które ćwiczymy w odcinku:– the last train– the last person I'd ask– at last / at long last– from first to last– to last for– to last until– it won't last– I won't last much longer

Czy pierwsi ludzie dotarli do Ameryki pieszo z Syberii… czy przypłynęli z Japonii? Przez dekady historia wydawała się prosta, ale nowe odkrycia wywracają ją do góry nogami. W tym samym odcinku zaglądamy też w przyszłość — do misji Artemis II, pierwszego od pół wieku załogowego lotu w okolice Księżyca, i sprawdzamy, dlaczego powrót ludzi w głęboki kosmos wcale nie jest prosty.Posłuchajcie Podcastu Crazy Nauka!Zachęcamy też do posłuchania dwóch serii podcastów, które tworzymy we współpracy z Polskim Radiem:“Laboratorium zbrodni”https://open.spotify.com/show/5Sw33l0P1o2vDOErG6VGL2?si=b3068c6d99a34dac“Sekcji teorii spiskowych”https://www.youtube.com/playlist?list=PLZTuUgCmeGG6cRigivWs3HvsZBIr2ZdRv https://open.spotify.com/show/60LKeNI1gjweNju6P7Bpsu Jeśli podobają Wam się nasze podcasty, rozważcie wsparcie nas na Patronite - dzięki Waszym wpłatom będziemy mogli utrzymać cotygodniowy rytm ukazywania się nowych odcinków: https://patronite.pl/crazynaukaJeśli wolisz jednorazowo postawić nam kawę, to super. Dzięki!

W drugiej części rozmowy Kamil Kuć ponownie spotyka się z dr Anną Anettą Janowską, zastępczynią dyrektora Centrum Wspierania i Otwierania Nauki SGH, by zejść poziom głębiej. Rozmawiają o największych barierach polskiej nauki, realnych kosztach zamkniętego systemu publikacji i o tym, jakie szanse - jeśli dobrze je wykorzystamy - daje otwartość badań, danych i kultury akademickiej.

Warto oszczędzać od małego - już od podstawówki! Przekonują organizatorzy Szkolnych Kas Oszczędności. Ten program ma już sto lat! Młodym brakuje jeszcze spojrzenia w dalszą przyszłość - uważa Małgorzata Sobkowicz. Z prezeską Fundacji Młodzieżowej Przedsiębiorczości rozmawiał Rafał Rettig.

Człowiek, który długofalowo czuje się samotny, będzie odczuwał negatywne skutki również fizycznie. Naukowcy potwierdzają, że dotyczy to nie tylko osób w obiektywnej izolacji społecznej (np. osób starszych, z ograniczoną mobilnością, bez stałego towarzystwa innych ludzi), ale też tego, co kojarzymy z samotnością w tłumie: mimo wielu relacji, ale nie na satysfakcjonującym poziomie. – Samotność nie jest tylko takim stanem, który objawia się w subiektywnej sferze psychicznej, tylko leży na styku dwóch obiektywnych sfer. Jedną jest świat społeczny, gdzie stykamy się z innymi ludźmi. Drugą są obiektywne, mierzalne procesy biologiczne – tłumaczy prof. Łukasz Okruszek, kierownik Pracowni Neuronauki Społecznej Instytutu Psychologii PAN. Zajmuje się badaniem wpływu samotności na mózg i szerzej pojęte zdrowie. O tym właśnie rozmawiamy w odcinku nr 284.Według badań statystycznych CBOS trwałe poczucie samotności deklaruje ok. 8% Polaków. Nieco większe, ok. 10%, jest w grupie osób najstarszych. Najwyższy odsetek, bo 13%, deklarują osoby najmłodsze.Oczywiście ważnym czynnikiem są tu media społecznościowe, które zupełnie zmieniają sposób, w jaki wchodzimy w relacje, ale problem jest o wiele bardziej skomplikowany. Wzrost poczucia samotności wiąże się też ze zmianami na rynku pracy, ze zmianą struktur społecznych czy z niektórymi zmianami w życiu osobistym. – Duże współczynniki samotności obserwuje się u młodych rodziców – wskazuje prof. Okruszek.* * *Słuchasz nas regularnie? Może spodoba Ci się któryś z progów wsparcia :) Zajrzyj na https://patronite.pl/radionaukoweNasze wydawnictwo: https://wydawnictworn.pl/ * * *Zespół prof. Okruszka łączy badania psychologiczne (subiektywne deklaracje badanych w kwestionariuszach itp.) z badaniem mózgu. – Wsadzamy ich do skanera albo podłączamy do EEG, żeby monitorować aktywność mózgu w trakcie wykonywania jakichś zadań – opowiada. Z badań wynika przede wszystkim to, że osoby o długotrwałym poczuciu samotności mają skłonność do negatywnego interpretowania zachowań innych ludzi (nie pomaga również to, że sporo naszego życia społecznego odbywa się online).To się przekłada na szersze zjawiska społeczne. – Samotność produkuje w nas coś, co określamy mianem „skoncentrowanego na sobie zgorzknienia”. I czyni ona nas niezdolnymi do wspólnego działania dla większego dobra kolektywnego. W odcinku usłyszycie też, jak psychologowie podważają badania, które od dawna wydawały się nienaruszalne, czy interakcje społeczne z AI to dobry pomysł i jak to jest z tym podziałem mózgu na gadzi, ssaczy i ludzki. Gorąco polecam – to ważny społecznie temat.

Gość 252. odcinka „Jak Uczyć Futbolu” zapowiedział, że w podcaście wystąpi, kiedy wraz z zespołem… „zrobią kilka punktów”. W rundzie jesiennej sezonu 2025/26 Sokół Kleczew, jako beniaminek drugiej ligi, uplasował się w środku stawki, więc jego trener… słowa dotrzymał. Tomasz Pozorski to trener Sokoła, z którym zwyciężył trzecią ligę. W przeszłości samodzielnie pracował też w…

W tym odcinku opowiadam, o czym jest najważniejsza książka dla Polaków. Jeśli chcesz, żebym streściła Ci klasyki polskiej literatury, daj znać!Jeśli podobają Ci się moje podkasty, zostaw mi recenzję i ⭐⭐⭐⭐⭐! Dzięki!Have you discovered the Polski Daily Club yet? If not go to https://www.polskidaily.eu/signup and join the club!

– Bardzo szybko się przekonaliśmy, że nasze wyobrażenie o tym, co jest trudne, a co mogą robić modele językowe, to były dwa zupełnie różne światy – mówi odcinku nr 283 dr Bartosz Naskręcki, prodziekan Wydziału Matematyki i Informatyki Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu.* * *Słuchasz nas regularnie? Może spodoba Ci się któryś z progów wsparcia :) Zajrzyj na https://patronite.pl/radionaukoweNasze wydawnictwo: https://wydawnictworn.pl/ * * *Dr Naskręcki jest jedynym polskim naukowcem w międzynarodowym zespole FrontierMath. Zespół zebrał się, by stworzyć bazę zupełnie nowych, nigdzie wcześniej niepublikowanych problemów matematycznych i sprawdzić, jak sobie z nimi poradzą popularne duże modele językowe (LLM). A radzą sobie nieźle: podały poprawną odpowiedź do ok. 20% przygotowanych zadań, a ich rezultaty są coraz lepsze z czasem (wraz z rozbudową i dotrenowywaniem modeli w internecie). LLM-y można wykorzystać też do weryfikowania poprawności już istniejących prac matematycznych. – Magia matematyki polega na tym, że jak się ten program, czyli ten sformalizowany dowód, skompiluje w odpowiednim kompilatorze, to on mi daje gwarancję, że to jest poprawnie – wyjaśnia dr Naskręcki. W ten sposób naukowcy wyśledzili i naprawili błąd np. w wielkim twierdzeniu Fermata.Wykorzystanie modeli AI to już rewolucja. – Można w pewnym sensie już tworzyć matematykę trochę bez matematyków – zauważa gość. Oczywiście na razie to narzędzie i wciąż potrzebny jest człowiek, który nim kieruje, wpisuje prompty i weryfikuje wyniki. Kolejnym poziomem rewolucji byłoby stworzenie modelu zdolnego do samodzielnego tworzenia i rozwiązywania problemów matematycznych. Wydaje się jednak, że do tego jeszcze daleko. – Modele nie będą robiły niczego kognitywnie ciekawego, dopóki nie pozwolimy im wchodzić w różne interakcje. Bez interakcji trudno mi sobie wyobrazić, że coś, co ma ewidentnie pewną strukturę dynamiczną, a świadomość ma strukturę dynamiczną, da się wytworzyć w takim algorytmie – dodaje.W odcinku usłyszycie też sporo rozważań na temat świadomości i dowiecie się, jak weryfikować prawdziwość rozwiązań, których nie umiemy policzyć, i dlaczego matematyk z modelem AI jest jak pasterz. Polecamy!

Gdyby przenieść się w czasie na teren Polski powiedzmy ok. 7000 lat temu, moglibyśmy tu spotkać przedstawicieli dwóch różnych społeczności ludzkich: wędrownych łowców-zbieraczy i osiadłych rolników. Ci pierwsi byli ogólnie lepszego zdrowia (szczątki łowców-zbieraczy są wyższe, a szczątki osiadłych rolników noszą ślady próchnicy). Po co więc prowadzić osiadły tryb życia? Np. po to by móc mieć więcej dzieci. Wędrowne kobiety karmiły piersią dłużej, dziecko było przy matce nawet do 4 lat. W osiadłej społeczności mogła za to rodzić w zasadzie co roku. O najstarszych ludziach zamieszkujących Polskę, ich zwyczajach i sposobie życia opowiada w tym odcinku prof. Iwona Sobkowiak-Tabaka z Wydziału Archeologii Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu.* * *Słuchasz nas regularnie? Zajrzyj na https://patronite.pl/radionaukoweNasze wydawnictwo: https://wydawnictworn.pl/ * * *Pierwsze społeczności neolitycznych rolników pojawiły się na terenie współczesnej Polski około 7350 lat temu. Pozostałości najstarszej w Polsce osady neolitycznej znajdują się w Gwoźdźcu w województwie małopolskim. Zamieszkiwali ją przedstawiciele kultury ceramiki wstęgowej rytej i wygląda na to, że dobrze wiedzieli, co robią: ślady neolitycznych osad znajdujemy w Polsce w różnych miejscach, gdzie występują żyzne gleby.Dużo mitów narosło wokół różnic w odżywianiu się tych dwóch społeczności. Trendy odżywiania się „jak nasi przodkowie” odwołują się do łowców-zbieraczy, ale są niedokładne. – To nigdy nie było tak, że oni wyłącznie bazowali na mięsie zwierząt – wskazuje archeolożka. Łowcy-zbieracze spożywali też dużo owoców, ryby, orzechy. Rolnicy jedli dużo więcej węglowodanów (stąd próchnica!), ale też dużo więcej produktów wysokobiałkowych pochodzenia zwierzęcego: mięso, sery, produkty mleczne.Zachowały się również ślady brutalnych zachowań wśród dawnych mieszkańców tutejszych ziem. – Społeczności neolityczne wcale nie były takimi społecznościami pokojowymi – opowiada prof. Sobkowiak-Tabaka. Mamy dużo stanowisk archeologicznych ze szczątkami osób, które zmarły w gwałtowny sposób. Niektóre (np. w jaskini Ofnet w Niemczech) zawierają szczątki łowców-zbieraczy – badania wskazują, że zabitych gwałtownie przez neolitycznych rolników.W odcinku rozmawiamy o wielu wspaniałych stanowiskach archeologicznych z okresu neolitu, które można w Polsce zwiedzić (na przykład Krzemionki Opatowskie, kopalnia krzemienia sprzed 5500 lat), o zachowanych pozostałościach (jak długie na 130 metrów grobowce, przeznaczone dla jednej osoby!) i o tym, jak mogły wyglądać relacje między rolnikami a łowcami-zbieraczami i skąd naukowcy mogą to wiedzieć. Odcinek powstał podczas XVI podróży Radia Naukowego do Poznania. Podróże są możliwe dzięki wspierającej nas społeczności Patronek i Patronów.

Mówi się, że bronienia nauczyć jest dużo łatwiej niż atakowania. Mówi się, że atakiem wygrywa się mecze, a bronieniem właśnie – zdobywa mistrzostwa. Ale mówić to jedno, a drugie, to zrobić… O tym jak teorię przełożyć na praktykę opowiedział Mateusz Sobota. Sobota był do niedawna asystentem trenera w ekstraklasowym Piaście Gliwice, w którym od 2022…

W tym odcinku „Zdrowia Lidera” rozmawiam z prof. Pawłem Bogdańskim – internistą, hipertensjologiem i jednym z czołowych polskich ekspertów w leczeniu otyłości o tym, dlaczego liderzy, menedżerowie i przedsiębiorcy są szczególnie narażeni na rozwój choroby otyłościowej. Rozmawiamy o wpływie stresu, kortyzolu i braku snu na mózg i apetyt, o różnicy między nadwagą a chorobą otyłościową oraz o tym, dlaczego „więcej dyscypliny” często nie działa. Poruszamy też temat nowoczesnych, medycznych metod leczenia otyłości, opartych na aktualnej wiedzy naukowej. Special Guest: prof. Paweł Bogdański.

Ostatni odcinek w tym sezonie i w 2025 roku poświęciłem edukacji w kawie. Pomogła mi w tym Marta Niwińska: „Dobry trener przede wszystkim cały czas uczy siebie, aby później skutecznie identyfikować potrzeby szkoleniowe u innych”.Linki:- Strona domowa- Instagram | X/Twitter- Mój drugi podcast „Bo czemu nie?”- Gość: Marta Niwińska- Beans and GrapesPartnerzy:- Palarnia kawy HAYB (w odcinku kod -10% na kawy i herbaty!)Prowadzący: Krzysztof KołaczMam prośbę: Oceń ten podcast w Apple Podcasts oraz na Spotify. Zostaw tyle gwiazdek, ile uznasz. Twoja opinia ma znaczenie!Zainteresowany współpracą? Pogadajmy! kawa@boczemunie.plSłuchaj, gdzie chcesz: Apple Podcasts | Spotify i przez RSS.Rozdziały:(00:00:11) INTRO(00:00:44) Wstępniak(00:01:50) Edukacja w kawie z Martą Niwińską(00:37:22) Co przyniesie przyszłość z AI?

Mamy dziś dla Was wyjątkową rozmowę z jedną z najciekawszych postaci polskiej nauki, kosmologii i popularyzacji. Ks. Prof. Michał Heller, kosmolog, filozof, teolog, autor ponad 80 książek (jak np. „Sens życia i sens Wszechświata”, „Bóg i geometria”, „Filozofia przypadku”, „Kosmologia kwantowa”) oraz kilkuset artykułów naukowych. Fundator Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych.Rozmawiamy o budowaniu wiedzy o rozwoju Wszechświata, o relacji między religią i nauką, o granicach ludzkiego poznania. O tajemnicy, na którą natrafiamy, jeśli tylko zastanowimy się głębiej nad najprostszymi nawet składnikami świata. * * *Zajrzyj:https://patronite.pl/radionaukowehttps://wydawnictworn.pl/ * * *W kwestii niewiadomych prof. Heller jest modelową osobą, dla której szklanka jest w połowie pełna. – Lubię nie wiedzieć. Jak nie wiem, to mam przed sobą szerokie pole różnych możliwości. Mogę z nich wybierać, próbować urzeczywistniać taką lub inną. Mam pole do działania – opowiada. Podkreśla też, że wychodzenie poza ustalone granice nauki, formułowanie nowych hipotez jest warunkiem rozwoju nauki. Ważne, by podejmować próby ich podważania, kiedy tylko pojawiają się potrzebne dane, bo tylko taka nauka jest nauką – falsyfikowalna empirycznie i zdolna do wycofania hipotezy, którą podważają badania.W odcinku rozmawiamy o hipotezach, które zaprzątają aktualnie myśli kosmologów (na przykład: czy istnieją wszechświaty równoległe?), gdzie kończy się nauka, opowiadamy, jak w bardziej „analogowych” czasach kłopotem astronoma mogła być mucha. Poruszamy też temat łączenia nauki z wiarą: Michał Heller w istnieniu Boga widzi źródło racjonalności Wszechświata. Szczególnie w tej części pojawiają się pytania trudne.Ogromnie polecam tę rozmowę przepełnioną czułą ciekawością wobec świata.

W pracy trenera przygotowania motorycznego ważne jest zindywidualizowane podejście do zawodnika. Czy istnieją ćwiczenia, które polecić można każdemu piłkarzowi? W jaki sposób uniezależnić się on może od regularnych wizyt u fizjoterapeuty? Krzysztof Urbaniak to trener przygotowania motorycznego oraz fizjoterapeuta Reprezentacji Polski Socca (piłka nożna 6-osobowa). Na co dzień współpracuje również z młodymi piłkarzami oraz innymi…

Żyją wśród nas osoby, które wierzą w wielu bogów opiekujących się poszczególnymi elementami świata, w dusze przodków pozostające w kontakcie ze światem żywych i jednocześnie w formę reinkarnacji. Palą ofiarne ognie, zwracają szczególną uwagę na momenty przełomowe roku, takie jak przesilenia i równonoce, i żyją według wskazań swojej religii. A nie jest to łatwe, jeśli nikt nigdy tych wskazań nie spisał. Mowa o rodzimowiercach, grupie wyznaniowej, która odwołuje się do przedchrześcijańskich wierzeń Słowian. Rozmawiam o niej z prof. Piotrem Grochowskim, folklorystą, kulturoznawcą i etnologiem z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Niedawno ukazała się książka naukowca “Polskie rodzimowierstwo”, stanowiąca podsumowanie jego ostatnich lat badań.* * *Zajrzyj:https://patronite.pl/radionaukowehttps://wydawnictworn.pl/ * * *Rodzimowierstwo to nie zabawa w tradycje ani nie rekonstrukcja. – Rodzimowiercy zakładają, że to jest religia współczesna, która ma służyć dzisiejszym ludziom, odpowiadać na ich potrzeby – opowiada prof. Grochowski. Trzy podstawowe filary tej religii to politeizm, kult przodków oraz kosmocentryzm. Ten ostatni zakłada, że kosmos stanowi pewną całość, której częścią są bóstwa, a inną częścią ludzie. – Człowiek jest odpowiedzialny za funkcjonowanie kosmosu – wskazuje etnolog. To znaczy, że działania rytualne mają duże znaczenie: wspomagają prawidłowe funkcjonowanie świata. Jeśli ich nie dopełnimy, to świat może zacząć szwankować. Nie ma piekła ani dualizmu dobro-zło. To, co może nam się wydawać złe, tak naprawdę stanowi element równowagi świata.Obrzędy rodzimowierców można z grubsza podzielić na takie związane z cyklem życia ludzkiego i związane z cyklem solarnym czy wegetacyjnym. Co roku uroczyście obchodzi się momenty przemiany w przyrodzie: przesilenia i równonoce. Do tego obchodzi się specjalne obrzędy związane z życiem rodziny czy gromady: okazanie nowo narodzonego dziecka, postrzyżyny lub kosopleciny na zakończenie okresu wczesnego dzieciństwa, swadźba, czyli zaślubiny, i tryzna, czyli pogrzeb. Składa się ofiary bóstwom i duchom przodków.W odcinku rozmawiamy też o szerszym kontekście rodzimowierstwa europejskiego (bardzo mocną pozycję ma na przykład na Litwie), o tym, co się dzieje z duszą, która po śmierci dzieli się na pół, i czy można pochować rodzimowiercę na katolickim cmentarzu (jeszcze jak!).

Gdyby zrobić sondę uliczną i zapytać, czym zajmują się filozofowie, pewnie większość powiedziałaby: myśleniem. Gdyby dopytać, o czym konkretnie myślą, odpowiedzi już by się różniły, ale pewnie obracałyby się wokół wielkich pojęć: byt, moralność, poznanie. Gośćmi dzisiejszego odcinka są naukowcy, którzy w swojej refleksji wzięli na cel coś, co rzadko kiedy bywa obiektem filozoficznego namysłu. Przed Wami autorzy książki „Cokolwiek”: ks. prof. Michał Heller, prof. Jerzy Stelmach i prof. Bartosz Brożek.Książkę znajdziecie tutaj: https://ccpress.pl/cokolwiek/3-26-852Skąd pomysł na taką książkę? – Jest pojęcie ogólniejsze od pojęcia bytu, mianowicie pojęcie cokolwiek. Dlatego że niebyt jest też czymkolwiek, skutkiem tego dyskutowanie o niczym też jest o czymkolwiek – wyjaśnia ks. prof. Heller, filozof, kosmolog i teolog. Ale to nie wszystko. W skład pojęcia „cokolwiek” wchodzi pełna skala czegoś, również coś drobnego czy niedoskonałego, jak byle co. Lubimy się skupiać na tym, co wielkie, kluczowe, a przecież w codziennym życiu obcujemy głównie z tym, co drobne, albo wręcz z byle czym. – Mam wrażenie, że w naszej refleksji nad światem brakuje właśnie refleksji nad byle czym – mówi prof. Brożek, filozof i kognitywista. – A przecież to, co średnie, decyduje o tym, jaki jest świat – ocenia. Nieco inną perspektywę proponuje prof. Stelmach, prawnik i filozof. Wskazuje, że w porę podjęta refleksja nad tym, co w naszym życiu małe, byle jakie, „zamulające” może przynieść dużo dobrego. Można coś takiego dokładnie wskazać i wyeliminować z życia. – Wszystkie błędy, które w życiu popełniamy, to dlatego, że mylimy rzeczy, które są istotne, z byle czym. I że my temu byle czemu poświęcamy Bóg wie jak długo czasu – mówi. Uwaga: nie chodzi tu jednak o to, że powinniśmy w życiu robić tylko rzeczy wielkie i znaczące. Kluczowa jest tu świadomość. Jeśli świadomie decyduję, że poświęcę czas na coś, co innym osobom może wydawać się banalne, to wtedy nie jest już zwykłe cokolwiek, ale konkretne coś. Najgorzej robić byle co automatycznie, siłą rozpędu.W odcinku spieramy się też o lenistwo (żyjemy w cywilizacji lenistwa czy wręcz przeciwnie?), rozmawiamy o prawie Dunsa Szkota, według którego z fałszu wynika cokolwiek, a ks. prof. Heller wyjaśnia, dlaczego prawa przyrody są ograniczeniami i co mają spodnie do filozofii. Odcinek to potoczysty, konwersacyjny i zaskakująco zabawny.

Gdyby do zarządzania piłką nożną w Polsce wszyscy podchodzili w tak logiczny i racjonalny sposób jak gość 249. odcinka „Jak Uczyć Futbolu”, nasza kopana rozwijałaby się w jeszcze szybszym tempie… Marek Wasiluk to ekspert i komentator Polsatu. Jako trener pracował Akademii Jagiellonii Białystok, między innymi z zespołem CLJ U19. Wcześniej jako piłkarz Jagi, Cracovii czy…

Poznań pod panowaniem pruskiego zaborcy przeszedł przebudowę i rozwinął się z mieściny liczącej 12 tysięcy mieszkańców w 1793 roku do 150 tysięcy w roku 1918. W międzyczasie stał się twierdzą, ostoją klasy średniej i ośrodkiem polskości, która wciąż zmagała się z przytłaczającym ekonomicznie i dość atrakcyjnym żywiołem niemieckim. – Ten zewnętrzny polor był niemiecki. Jeden pomniczek Mickiewicza gdzieś tam stojący w kącie, który przypomina o tym, że to jest polskie miasto – tak opisuje Poznań na początku XX wieku prof. Przemysław Matusik, dziekan Wydziału Historii Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu.* * *Zajrzyj:https://patronite.pl/radionaukowehttps://wydawnictworn.pl/ * * *Na początku polscy mieszkańcy Poznania nie musieli wcale dotkliwie odczuwać pruskiego zaboru. W regionie działało polskie szkolnictwo ludowe, w urzędach akty prawne wydawano w dwóch językach, po polsku i po niemiecku. Do początku lat 30. XIX wieku pruscy zaborcy nie wywierali zbyt wielkiego wpływu na życie zwykłych Polaków. Sytuacja zmieniła się po powstaniu listopadowym. – Dla Prusaków wielkim rozczarowaniem było to, że poznańska elita w tak poważnym stopniu wsparła powstanie listopadowe – tłumaczy historyk. – Oni są lojalistami i oczekują, że ich poznańscy poddani, którzy złożyli przysięgę na wierność królowi pruskiemu, nie będą pakowali się w awanturę polityczną, która ich nie dotyczy. Pomysłem władz zaborczych było przekonanie do siebie najliczniejszej grupy Polaków: chłopów.Edykt uwłaszczeniowy ogłoszono tu już w 1823 roku (40 lat wcześniej niż w zaborze rosyjskim), a działania zintensyfikowano w latach 30. Uwłaszczano przede wszystkim bogatszych chłopów, a jednocześnie wpływano na strukturę narodowościową w samym Poznaniu: w latach 30. stopniowo usuwa się Polaków ze średnich i wyższych szczebli urzędniczych. A Poznań urzędami stoi: w mieście nie było dużych zakładów przemysłowych (porównywalnych np. z łódzkimi), przeważał sektor usługowy, dużo było drobnych kupców, rzemieślników. Mimo to żywioł polski coraz mocniej do miasta przenikał. Im mocniej Prusacy dokręcali śrubę, z tym większym oporem się spotykali. W odcinku usłyszycie też, dlaczego to właśnie w Poznaniu niższe warstwy społeczne miały o wiele większe możliwości awansu niż gdzie indziej, jaki wpływ wywarła na Poznań decyzja o przekształceniu miasta w twierdzę i co się stało, kiedy władze pruskie zabroniły używać języka polskiego w szkołach. Odcinek powstał podczas XVI podróży Radia Naukowego do Poznania. Podróże są możliwe dzięki wspierającej nas społeczności Patronek i Patronów. 

Każdy lek, który kupujemy w aptece, przeszedł wcześniej fazy ściśle kontrolowanych badań klinicznych. W czasie czterech faz testuje się jego bezpieczeństwo, dawkowanie, reakcje z innymi schorzeniami lub lekami.Obiecane w odcinku linki: Wyszukiwarka badań finansowanych przez ABM Wyszukiwarka ABMEuropejska Sieć Informacji o badaniach klinicznych Wyszukiwarka badaniakliniczne.plWyszukiwarka U.S. National Library of Medicine Wyszukiwarka ClinicalTrials.gov - przewodnik do pobraniaWyszukiwarka Europejskiej Agencji Leków (EMA) Wyszukiwarka EMAMonitorowanie nie kończy się z momentem wypuszczenia leku na rynek. – Leki mają serie. Każda seria leku musi być taka sama, to znaczy skład musi być taki sam – tłumaczy dr n. med. Elżbieta Bylina, dyrektorka Centrum Rozwoju Badań Klinicznych w Agencji Badań Medycznych. Monitoruje się też zgłoszenia od pacjentów i lekarzy na temat ewentualnych działań niepożądanych i jeśli jest ich dużo, lek może zostać wycofany z rynku. Te przepisy nie dotyczą suplementów diety: nie muszą przechodzić badań klinicznych ani zachowywać niezmiennego składu. Suplementy diety to żywność, nie mogą leczyć, choć mogą działać wspierająco. Pamiętajmy o tym widząc kolejne reklamy suplementów.Nad wprowadzaniem na rynek nowych leków czuwają instytucje państwowe. W Polsce są to Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych oraz Naczelna Komisja Bioetyczna. Dodatkowe komisje bioetyczne można powoływać przy uniwersytetach, placówkach badawczych i izbach lekarskich.Działanie testowanej substancji leczniczej sprawdza się najpierw na sztucznie wyhodowanych komórkach, ale to za mało. Wszystkie leki są na jakimś etapie testowane na zwierzętach i na pacjentach, którzy wyrazili na to zgodę. – Dana cząsteczka może się inaczej zachowywać wewnątrz organizmu niż na zewnątrz, na liniach komórkowych – tłumaczy dr Bylina. Naukowcy starają się zwierzęta oszczędzać, np. testować kilka różnych substancji na tym samym osobniku. A badania na ludziach są dobrowolne (ochotnicy zgłaszają się do badań klinicznych, ważne: nigdy za to nie płacą) i zwykle podwójnie zaślepione. To znaczy, że pacjent nie wie, czy otrzymuje badany produkt, czy placebo, nie wie tego również lekarz. To zapewnia obiektywność wyników. Naukowcy starają się też, by grupy badawcze były zróżnicowane pod względem płci, wieku i chorób towarzyszących. To pozwala lepiej przetestować produkt i wyłapać ewentualne skutki uboczne na wcześniejszym etapie.W odcinku usłyszycie też, dlaczego kobiety w ciąży i małe dzieci mogą przyjmować tak mało leków, gdzie szukać informacji o badaniach klinicznych i jak zapewnić, by producent leku nie wpływał na wyniki badań. Są też słowa podziękowania dla wszystkich pacjentów, którzy decydują się brać udział w badaniach.Odcinek jest efektem współpracy z Agencją Badań Medycznych, publicznej instytucji działającej od 2019 roku.

W tym odcinku nauczę Cię słów podobnych do słowa "rząd".  Dowiesz się, czym się różni przyrząd od narzędzia i narządu oraz kiedy możesz powiedzieć "Konia z rzędem temu, kto..."Jeśli podobają Ci się takie lekcje, zostaw mi recenzję! Dzięki!Have you discovered the Polski Daily Club yet? If not go to https://www.polskidaily.eu/signup and join the club!

Większość z nas wyruszy na groby bliskich i krewnych w tym tygodniu, w okolicach 1 i 2 listopada. To ważna tradycja, która wydaje się być z nami od zawsze. Tymczasem w dawnej kulturze ludowej (a dobrze udokumentowaną mamy dopiero z XIX wieku) dni, w których miał następować kontakt między światem żywych a umarłych, było w roku kilka. Wiele wskazuje na to, że jednym z ważniejszych (a być może najważniejszym) była Wigilia Bożego Narodzenia. – Jeżeli prześledzimy to, co dzisiaj się dzieje w trakcie wieczerzy wigilijnej, to znajdziemy dosyć dużo elementów zaduszkowych – mówi gość odcinka, dr hab. Piotr Grochowski, folklorysta i historyk literatury, profesor UMK w Toruniu. Rozmawiamy o dziadach, nie tylko w znaczeniu obrzędów zaduszkowych. Oraz szerzej: o kontaktach ze zmarłymi w polskiej kulturze ludowej.Symbolikę zaduszkową podczas wieczerzy wigilijnej ma oczywiście puste nakrycie zostawiane dla gościa – albo dla zmarłego. W wielu rodzinach do dziś istnieje zasada, że nie wolno wstawać od wigilijnego stołu. To też zgodne z dawnym myśleniem o obecności zmarłych przodków. – Chodziło o to, żeby nie potrącić, nie usiąść na duszy, które, jak wierzyliśmy, tutaj przebywały, a były niewidoczne – wyjaśnia prof. Grochowski. Do tego mamy tradycję wkładania pod obrus wigilijny siana, a dawniej była to słoma. Są zapisy etnograficzne świadczące o wierze w to, że dusze zmarłych mieszkają w „kolankach” słomy. Słomę stosowano też, by pomóc odejść komuś, kto długo konał – wierzono, że słoma pomaga wyciągnąć duszę z człowieka.W polskiej kulturze ludowej granica między światem żywych a zmarłych nie była ostra. Zmarli mogli ją przekraczać i chętnie to robili. Wierzono, że szczególnie związani są z miejscami, w których przebywali za życia. Stąd zwyczaj odprawiania dziadów w domu kupionym z drugiej ręki – nawet jeśli nikt z rodziny obecnych właścicieli jeszcze w nim nie umarł, to przecież mogą być z nim związane dusze rodziny, która żyła tam wcześniej. Zmarli mogli pomagać żywym, mogli im też szkodzić, więc ważne, by utrzymać ich przychylność. Z duszami starano się obchodzić ostrożnie. – W kulturze ludowej zwykle chowano ludzi bez butów. Miało to utrudnić zmarłym powrót na ten świat w sposób niekontrolowany – opowiada profesor. Były jednak wyjątki: jeśli umierała młoda matka, do trumny kładziono ją w butach, by mogła wracać karmić swoje dziecko.A w powrotach kontrolowanych pomagały właśnie obrzędy zaduszne oraz dziady w sensie ludzi, żebraków. Wierzono, że jako wędrowcy są nieco bliżej zaświatów, a ich modlitwa ma wielką moc. Nie szczędzono im więc wsparcia i jedzenia, jeśli tylko warunki na to pozwalały. – Na terenach katolickich karmienie żebraków jest właśnie pewnym substytutem karmienia zmarłych bezpośrednio na grobach – wskazuje prof. Grochowski. Bo tam, gdzie dominującą kulturą była prawosławna, ludzie przynosili jedzenie i picie dla zmarłych na cmentarz.W odcinku usłyszycie też, dlaczego jedzenie na wieczerzę dla zmarłych powinno być gorące, jak się różniło tradycyjne kobiece i męskie podejście do zmarłych i dlaczego wierzono, że odejście duszy w zaświaty to proces, który zajmował nawet trzy dni. Poruszamy też leciutko temat współczesnych rodzimowierców, o których profesor napisał swoją ostatnią książkę. W planach kolejny odcinek z prof. Grochowskim – właśnie na ten temat.