pulsar nadaje

W czym grzyby są podobne do człowieka? Kiedy te organizmy mają ochotę się rozmnażać? I dlaczego mykolożka się cieszy, kiedy budzą w ludziach strach? Odpowiada dr Julia Pawłowska, zastępczyni kierownika Instytutu Biologii Ewolucyjnej Uniwersytetu Warszawskiego. [wideokast]

Dlaczego Polska wysycha? Jak długo musiałoby padać, żeby sytuacja choć trochę się zmieniła? I jak wodę zatrzymać? Odpowiada dr Emilia Karamuz, adiunkta w Zakładzie Hydrologii i Hydrodynamiki Instytutu Geofizyki Polskiej Akademii Nauk. [wideokast]

27 maja o godz. 13 ludzie nauki będą protestować przed Sejmem. Dlaczego? Odpowiada dr hab. Agata Starosta, profesorka Instytutu Biochemii i Biofizyki PAN – biolożka molekularna, kierowniczka Pracowni Translatomiki. [wideokast]

Co spotkało tej wiosny polskich naukowców na archipelagu Svalbard? Jaka kondycja lodowców – także np. alpejskich wyłania się z międzynarodowych badań? I jak wiedza o skutkach zmian klimatu, może się przełożyć na rozwiązania praktyczne? Odpowiadają dr Agata Goździk i dr Bartłomiej Luks z Instytutu Geofizyki Polskiej Akademii Nauk. [wideokast]

Co z postrzeganiem przyszłości może zrobić Pollyanna? Jak postawić do pionu mózg, który się boi? I czy narrację o katastrofie można zmienić na opowieść o działaniu? Odpowiada Dominika Zaremba – psycholożka i psychotraumatolożka z Uniwersytetu SWPS, doktorantka w Pracowni Obrazowania Mózgu Instytutu Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego PAN. [wideokast]

Czy algorytmy są narzędziami, czy raczej systemami władzy? Czy modele AI odsłaniają rzeczywistość, czy raczej ją zaciemniają? I czy artyści widzą więcej niż inżynierowie? Opowiada dr Sylwia Szykowna, badaczka współczesnej kultury, mediów i praktyk wizualnych z Instytutu Kulturoznawstwa Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu – kuratorka wystawy „AI – Algorytmy Iluzji” w Centrum Kultury ZAMEK. [podkast]

Jak bardzo sfrustrowani dezinformacją są ludzie nauki? Jaka jest siła pseudonaukowych i antynaukowych bzdur? I czy rzeczywiście każdy powinien zostać wysłuchany? Odpowiada Jakub Zawiła-Niedźwiecki z Centrum Bioetyki i Bioprawa Uniwersytetu Warszawskiego. [wideokast]

Czy język opisuje świat, czy raczej go współtworzy? Co tracimy, gdy znika mowa rdzennej społeczności? I co trzeba zrobić, by naprawdę zrozumieć język innej kultury? Opowiada dr Katarzyna Wojtylak, lingwistka antropologiczna z Centrum Zaangażowanych Badań nad Ciągłością Kulturową na Wydziale „Artes Liberales” Uniwersytetu Warszawskiego, badaczka języków rdzennych mieszkańców Amazonii. [podkast]

Ile prywatności jesteśmy gotowi oddać za odrobinę komfortu? Czy uwalniając się od haseł, uzależniamy się od systemów? Opowiada dr Lidia Stępińska-Ustasiak, socjolożka z Centrum Praw Człowieka na Uniwersytecie Civitas, badaczka wpływu technologii i regulacji z nimi związanych na życie społeczne, współzałożycielka Instytutu Polistratos. [podkast]

Czy miniaturowe „organy na chipie” zastąpią badania na zwierzętach? I jak bardzo wiernie potrafią odtworzyć złożoność całego ciała? Opowiada Joanna Nowacka, biolożka rozwijająca technikę umożliwiającą konstruowanie miniaturowych modeli ludzkich organów, z którą spotykamy się przy okazji Dnia Komórek Macierzystych organizowanego na Wydziale Biologii UW oraz w Międzynarodowym Instytucie Mechanizmów i Maszyn Molekularnych PAN. [podkast]

Jak wygląda badacz? Czy ma jakieś życie poza pracą? Gdzie jest nauka i po co się nią zajmować? I jak ważne są w tym kontekście jasna przestrzeń i wygodna pufa? Odpowiada dr Marta Sałkowska z Centrum Nauki Kopernik, autorka raportu „Młodzi o nauce i naukowcach”. [wideokast]

Twórcy piramid, kalendarza i tajemniczego pisma? Bohaterowie mitów o krwawych rytuałach i „końcu świata” w 2012 r.? Co o nich dopowiada wyobraźnia, a co mówią fakty? Odpowiada prof. Jarosław Źrałka, kierownik Zakładu Archeologii Nowego Świata w Instytucie Archeologii UJ, autor książki „Majowie. Na tropie wielkiej cywilizacji Ameryki Środkowej”. [wideokast]

Podział na naturę i kulturę wydaje się oczywisty – ale czy na pewno jest słuszny? Animal studies proponują inne spojrzenie na relacje między ludźmi i zwierzętami. Opowiada dr Dorota Łagodzka, historyczka sztuki i kulturoznawczyni z Wydziału Artes Liberales Uniwersytetu Warszawskiego, współredaktorka książki „Podstawowe pojęcia studiów nad zwierzętami”. [podkast]

Czy istnieje narzucona przez samą naturę światła granica tego, co można zobaczyć pod mikroskopem? A jeśli tak – jak naukowcy nauczyli się ją sprytnie omijać, żeby zajrzeć jeszcze głębiej w mikroświat? Opowiada dr inż. Piotr Zdańkowski, badacz nowych technik obrazowania z Instytutu Mikromechaniki i Fotoniki na Wydziale Mechatroniki Politechniki Warszawskiej. [podkast]

Dlaczego nie wolno stracić aktywności w sieci? W jaki sposób nie zarazić się denializmem? I jak zrozumieć naukowców? Odpowiada dr Dominika Czerniawska-Szejda, socjolożka z Interdyscyplinarnego Centrum Modelowania Matematycznego i Komputerowego Uniwersytetu Warszawskiego. [wideokast]

Co sprawia, że gleba jest jednym z najbardziej złożonych środowisk na Ziemi? Jak skłaniać ten tętniący życiem świat mikroorganizmów do regenerowania środowiska i wspierania wzrostu roślin? Opowiada dr Klaudia Dębiec-Andrzejewska, mikrobiolożka i biotechnolożka z Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego. [podkast]

Co o kopalniach, wysiedleniach i „oskalpowanych rajach” mówi literatura – i dlaczego dopiero dziś zaczynamy czytać te teksty środowiskowo? Czy humanistyka węglowa może pomóc zrozumieć nasze uwikłanie w „ciemną materię”? Opowiadają prof. Marta Tomczok, historyczka literatury z Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu Śląskiego, autorka książki „Blizny. Krajobrazy po przemyśle” oraz prof. Anna Barcz, ekokrytyczka i filozofka z Instytutu Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN. [podkast]

Kobieta 50+ przekwita, czy rozkwita? Musi myśleć o śmierci czy może na przykład o starcie w triathlonie? Powinna bać się pigułek czy łykać je na zdrowie? Odpowiadają dr n. med. Monika Łukasiewicz-Fecs, specjalistka ginekologii, endokrynologii ginekologicznej i seksuologii, oraz Jagna Kaczanowska, psycholożka, dziennikarka i pisarka, autorki książki „Teraz ja!”. [wideokast]

W dziesiątą rocznicę ogłoszenia bezpośredniej detekcji fal grawitacyjnych pytamy „współwinnych” tego wielkiego wydarzenia o związane z nim wspomnienia. Rozmawiamy też o historii, a zwłaszcza przyszłości tej nowej, obiecującej dziedziny astronomii. W studiu gościmy parę astrofizyków – dr hab. Dorotę Rosińską, kierowniczkę Katedry Astrofizyki Teoretycznej w Obserwatorium Astronomicznym Uniwersytetu Warszawskiego, profesorkę tej uczelni, oraz dr. Marka Szczepańczyka z Katedry Teorii Względności i Grawitacji Instytutu Fizyki Teoretycznej UW. [podkast]

Dlaczego społeczeństwa potrafią długo trwać w stabilnym stanie, by nagle – bez wyraźnej przyczyny – przejść w zupełnie inny porządek? O histerezie, progach zmiany i matematyce zbiorowych emocji mówi prof. Katarzyna Sznajd-Weron, badaczka zjawisk kolektywnych w sieciach społecznych, kierowniczka Katedry Obliczeniowych Nauk Społecznych na Wydziale Zarządzania Politechniki Wrocławskiej. [podkast]

Kiedy prawdziwa informacja jest kłamliwa? Jakie cele kryją się pod hasłem 5D? I czy platformy społecznościowe są naprawdę człowiekowi niezbędne? Odpowiada dr Piotr Sosnowski, adiunkt Wydziału Nauk Politycznych i Studiów Międzynarodowych Uniwersytetu Warszawskiego. [wideokast]

Jak się oszukuje komórki, podszywając się pod RNA gospodarza? Jak się walczy z inwazją patogenów, nie uruchamiając machiny stanu zapalnego? I wreszcie – czy, my, wielokomórkowce, nie jesteśmy wypadkiem, którego przyroda doznała przy pracy? Opowiada dr hab. Paweł Sikorski z Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego, kierownik Laboratorium Epitranskryptomiki w Centrum Nauk Biologiczno-Chemicznych na tejże uczelni. [podkast]

Czy stereotypy uruchamiają się szybciej przez akcent niż przez wygląd? I czy nasze postawy wobec „innych” są rzeczywiście tak jednoznaczne, jak sugerują sondaże? Odpowiada dr hab. Karolina Hansen, profesorka Uniwersytetu Warszawskiego, psycholożka społeczna z Katedry Psychologii Miejsca i Zmiany Społecznej tejże uczelni. [podkast]

Jak skutecznie sztuczna inteligencja przekonuje do głosowania na konkretnego kandydata na prezydenta? Czy w Polsce naprawdę jest silna polaryzacja? Jak przekonania polityczne wpływają na wyższy lub niższy poziom zaufania do nauki? Odpowiada dr Gabriela Czarnek z Instytutu Psychologii Wydziału Filozoficznego UJ, tegoroczna laureatka stypendium Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego dla wybitnych młodych naukowców. [wideokast]

Jak silnie wzbudzone, „przerośnięte” atomy pozwalają mierzyć mikrofale, badać kosmos i jednocześnie testować granice świata kwantowego? Odpowiada dr hab. Michał Parniak z Zakładu Optyki Wydziału Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego, lider grupy badawczej w Centrum Optycznych Technologii Kwantowych. [podkast]

Co mówi biolog, kiedy w mikroskopie elektronowym dostrzega struktury bardziej znane z podręczników matematyki niż biologii? Pytamy badaczkę nanomorfologii błon, dr hab. Łucję Kowalewską, kierowniczkę Zakładu Anatomii i Cytologii Roślin Uniwersytetu Warszawskiego. [podkast]

Ile tracimy na dezinformacji? W jakiej „walucie”? Kto i jak może nas przed tymi stratami ustrzec? Odpowiadają Maia Mazurkiewicz – prezeska Zarządu Fundacji PZU, adwokatka, współzałożycielka Alliance for Europe oraz prof. Joanna Tyrowicz – ekonomistka związana z Uniwersytetem Warszawskim oraz Niezależnym Pozarządowym Ośrodkiem Badawczym GRAPE, członkini Rady Polityki Pieniężnej. [wideokast]

Co płaskowce – pozbawione neuronów maleńkie stworzenia – mówią nam o ewolucji mózgu? Czy prostota podobnych im organizmów to tylko iluzja? Opowiada dr Mateusz Kostecki, neurobiolog pracujący obecnie w Centre for Organismal Studies na Ruprecht-Karls-Universität Heidelberg. [podkast]

O przełomowej obserwacji planety niezwiązanej z żadną gwiazdą i samotnie przemierzającej przestrzeń kosmiczną, opowiada współautor tego dokonania, dr Przemek Mróz z Obserwatorium Astronomicznego Uniwersytetu Warszawskiego, laureat Nagrody im. Franka Wilczka, uczestnik eksperymentu OGLE (Optical Gravitational Lensing Experiment). [podkast]

Czy społeczeństwa da się opisać tymi samymi modelami, które tłumaczą magnetyzm i przejścia fazowe? Czy brak zaufania do nauki można leczyć narzędziami fizyki statystycznej i teorii sieci? O modelowaniu złożonych procesów społecznych mówi dr inż. Anna Chmiel z Zakładu Fizyki Układów Złożonych Wydziału Fizyki Politechniki Warszawskiej, badaczka sieci złożonych zajmująca się socjofizyką i zastosowaniami fizyki w medycynie. [podkast]

Dlaczego małe, skoordynowane grupy potrafią dziś sterować opiniami milionów? Czy algorytmy przejęły już kontrolę nad kulturową ewolucją człowieka? Odpowiada dr inż. Agnieszka Czaplicka, fizyczka z Pracowni Fizyki w Ekonomii i Naukach Społecznych Politechniki Warszawskiej, badaczka nauk o sieciach społecznych. [podkast]

Szary gryzoń czy idealny wzór do naśladowania? Bezwzględny szkodnik czy ofiara komunistycznej propagandy? O tym, jak kształtował się wizerunek szczura, opowiada dr Gabriela Jarzębowska, antropozoolożka/badaczka animal studies z Wydział „Artes Liberales” UW, autorka książki „Retoryka deratyzacji w PRL: od czystki etnicznej i politycznej do czystki gatunkowej” [podkast] #podkast #pulsarnadaje #podkastpulsara

Jak nie stracić zaufania do dowodów i ekspertów? Jakimi narzędziami walki z kłamliwymi informacjami dysponują organy ścigania? Czym jest biały wywiad? Odpowiada dr Piotr Lewulis, dyrektor Centrum Nauk Sądowych oraz pracownik Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. [wideokast]

Kto będzie mógł mieć podręcznego naukowca? Jakie rozmowy można toczyć z antyszczepionkowcami? Co musi mieć w sobie popularyzator? I co nauka robi ludziom? Odpowiada prof. Ryszard Koziołek – rektor Uniwersytetu Śląskiego, autor koncepcji Śląskiego Festiwalu Nauki Katowice i jego dyrektor generalny. [wideokast]

Czy większe moce obliczeniowe automatycznie przekładają się na ciekawsze rozwiązania? Czy w badaniach nad sztuczną inteligencją czeka nas kolejny przełom – tym razem jakościowy? Jak kontekst wojny w Ukrainie zmienia pracę polskich informatyków? Opowiadają prof. Piotr Sankowski z Uniwersytetu Warszawskiego, szef IDEAS Research Institute, i prof. Tomasz Trzciński z Politechniki Warszawskiej.

Ile w konserwacji i restauracji obiektów sztuki jest nauki, a ile artystycznego wyczucia? Czy z upływem czasu należy walczyć, czy też się z nim pogodzić? Opowiada dr Monika Supruniuk, konserwatorka dzieł sztuki, zastępczyni dyrektora ds. zbiorów analogowych i infrastruktury Filmoteki Narodowej – Instytutu Audiowizualnego (FINA).

Jak bardzo denisowanie i neandertalczycy byli twórczy i kreatywni? Jaką kuchnię preferowali? Czy obca im była ekologia? Jak traktowali kobiety? Odpowiada Agnieszka Krzemińska, archeolożka i dziennikarka naukowa pulsara, autorka książki „Homo nie tylko Sapiens. Inna opowieść o naszych przodkach”. [Także wersja wideo]

Skąd się biorą w Polsce nowe rezerwaty przyrody? Nierzadko z amatorskiej pasji, z zaangażowania aktywistów. Opowiada o tym jeden z nich, nasz redakcyjny kolega, Jędrzej Winiecki.

O tym, jak i po co wchodziliśmy do wody, dlaczego robiliśmy to wielokrotnie i co z tego wynikło, opowiada dr Daniel Tyborowski – paleobiolog, geolog, popularyzator nauki, autor książki „W głębiny. Ewolucyjna podróż morskich gadów i ssaków”, która właśnie ukazała się nakładem Wydawnictwa RN.

O zawikłanej teorii kwantowego splątania oraz perypetiach fizyków parających się badaniami fundamentalnymi opowiada dr Wojciech Krzemień z Narodowego Centrum Badań Jądrowych.

Czy przedsiębiorczości można się nauczyć? Dlaczego różnorodność jest źródłem dobrych pomysłów? Jakie czynniki tworzą warunki dla poważnej innowacyjności, także w nauce? Mówi Prof. Agnieszka Skala-Gosk, ekonomistka, kierowniczka Zakładu Przedsiębiorczości i Innowacji Wydziału Zarządzania Politechniki Warszawskiej.

Jak wydrukować na Ziemi filiżankę z marsjańskiej gleby? Czym są design fiction, design spekulatywny i fantastyka naukowa stosowana? Dlaczego osoby zajmujące się przyszłością powinny być optymistami? Opowiada prof. Marta Flisykowska z Wydziału Wzornictwa Akademii Sztuk Pięknych w Gdańsku.

Czym są ekologie ucieczkowe? W jaki sposób bagna, torfowiska i gęste lasy Wschodniej Europie wspierały chłopów, dezerterów i dysydentów religijnych przed podatkami, pańszczyzną czy poborem do wojska? Przewodnikiem po bezdrożach przeszłości jest dr Michał Pospiszyl, historyk środowiska z Instytutu Studiów Politycznych Polskiej Akademii Nauk.

Jak powstają zaburzenia psychiczne? Dlaczego na spektrum autyzmu możemy spojrzeć przez pryzmat adaptacji ewolucyjnej, a nie deficytu? Po co nam lęk, wstręt czy nieufność? Na te i wiele innych pytań odpowiada dr Marcin Rządeczka, kognitywista z Instytutu Filozofii Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie.

Z teorią gier jest jak z prozą – nie zawsze zdajemy sobie sprawę, że nią mówimy. Czy można zatem zaprojektować taką grę, aby gracze przestrzegali jej reguł, które będą dobre i dla nich, i dla społeczeństwa? Mapę jej praktycznych zastosowań szkicuje prof. Łukasz Woźny z Katedry Ekonomii Ilościowej Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie.

Co wpływa na to, że człowiek ma szansę na sukces? Ile jest rodzajów nierówności? Jaka jest ich skala w Polsce? Mówi prof. Michał Brzeziński z Katedry Ekonomii Politycznej Wydziału Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego.

Dlaczego jedynym wolnym od manipulacji mechanizmem głosowania jest dyktatura? Jak sprawdzić, czy ktoś wygrał przypadkiem, czy naprawdę? Co można powiedzieć o gustach miłośników sushi, korzystając z dobrodziejstw teorii obliczeniowej? Odpowiada prof. Piotr Faliszewski z Wydziału Informatyki Akademii Górniczo-Hutniczej im. Stanisława Staszica w Krakowie.

To styl życia. Gra zespołowa w międzynarodowych składach, walka z deadline'ami i zabieganie o czas pracy na sprzęcie takim jak teleskop Jamesa Webba. Dowodem miłości do niej może być tatuaż z Perseuszem. O astrochemii oraz modach w astronomii opowiadają dr Agata Karska z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika oraz dr Łukasz Tychoniec z Universiteit Leiden – autor pulsara i tegoroczny laureat Nagrody Młodych Polskiego Towarzystwa Astronomicznego.

Do czego może prowadzić rozwój sztucznej inteligencji ogólnego zastosowania (AGI), a zwłaszcza ASI (sztucznej superinteligencji)? Czy jest jeszcze szansa na pozytywne scenariusze? Rozmowa z prof. Jakubem Growcem, szefem Katedry Ekonomii Ilościowej Szkoły Głównej Handlowej.

Dlaczego białka warto czasami traktować po macoszemu? Dlaczego spontanicznie organizują się w toksyczne struktury? Co ich skrętność ma wspólnego z genezą życia na Ziemi? Opowiada prof. Wojciech Dzwolak, chemik z Centrum Nauk Biologiczno-Chemicznych Uniwersytetu Warszawskiego, szef tamtejszego Laboratorium Chemii Biofizycznej.

Tam, gdzie lądy spotykają się z morzami, rozgrywają się procesy fizyczne, od których przebiegu także zależy nasza przyszłość. Opowiada o nich dr Zuzanna Świrad – geomorfolożka z Instytutu Geofizyki PAN, stypendystka programu L'Oréal-UNESCO dla Kobiet i Nauki.