Opium

Beitske de Jong praat met regisseur Noël Loozen over zijn film Toutes Directions, die in première gaat als slotfilm van het Nederlands Film Festival. Vanaf 1 oktober is Toutes Directions in het hele land te zien. Wanneer de 71-jarige Limburgse regiotaxichauffeur Sjef hoort dat hij zijn geliefde baan kwijtraakt, kiest hij onverwacht een andere afslag en neemt hij zijn vaste passagiers mee voor een rit die niemand van hen had zien aankomen. Wat start als een impulsieve beslissing, groeit uit tot een reis die bij iedereen iets losmaakt, en die Sjef de moed geeft om aan de rest van zijn leven te beginnen.

Selma van Dijk praat met theatermaker Karlijn Kistemaker over haar voorstelling Buikzwam. Theatermaker Karlijn Kistemaker ging gedurende haar leven 17 keer naar de huisarts met ernstige buikpijnklachten. Na vele wegwuivende gebaren, pijnstillers en diëten las ze bij toeval een artikel over Birgit Schuurman, waarin zij vertelt dat ze waarschijnlijk de chronische ziekte endometriose heeft. Niet lang daarna krijgt Karlijn de diagnose van een veel te vlotte arts die niks vermoedend roept: ‘Oh en heb je nog een kinderwens?' Wat volgt is een wonderlijke reis langs weefsellandschappen, klodders koude gel, hormoonspuiten en de terugkerende vraag: wil ik een kind of wil ik dat het lukt? 1 op de 10 personen met vrouwelijke geslachtskenmerken heeft endometriose. Dat zijn bijna 500 duizend mensen in Nederland en 200 miljoen wereldwijd. Dat is evenveel als alle mensen op aarde met een Netflix abonnement. Wat is het precies? Hoe kan het dat deze ziekte zo onbekend is? En waarom duurde het 24 jaar voordat Karlijn de diagnose kreeg? In haar solo Buikzwam vertelt Karlijn op droogkomische wijze over haar ervaringen met endometriose en vruchtbaarheidsproblemen. Ook doet ze verslag van ontmoetingen met lotgenoten in sfeerloze wachtkamers en op duistere internetfora. 

Shula Tas in gesprek met Massih Hutak, rapper en schrijver uit Amsterdam-Noord. In zijn nieuwe boek Voor Issa bereidt hij zich in twaalf weken voor op een bokswedstrijd. Tijdens de fysiek en mentaal intense trainingen reflecteert hij op zijn verleden. Hoe is hij hier terechtgekomen? Een debuutroman over de wording van een man. Over het overwinnen van verlies. Over broederschap, vriendschap en ouderschap. En hiphop. Over opgroeien op een pleintje vol mannen en in een huis zonder vrouwen.  Naast muziek maken en schrijven zet Massih Hutak zich ook in voor jongeren: hij is verantwoordelijk voor activistische initiatieven zoals de Kantel de macht-stemcampagne, waarmee hij jongeren aanmoedigt te stemmen, en Verdedig Noord, het project dat zich inzet tegen de blinde gentrificatie van Amsterdam-Noord. Ook zijn boek Jij hebt ons niet ontdekt, wij waren hier altijd al (2020) werpt een blik op de gentrificatie en haar gevaren in deze wijk. 

Shula Tas in gesprek met theatermaker Eran Ben-Michaël. Eran Ben-Michaël (bekend van theatergezelschap George & Eran Producties) richtte een nieuw gezelschap ERAN&CO op en is met een nieuwe voorstelling AI&IK in theaters te zien. In deze dialoog over virtuele vriendschap staan mens Eran en machine Eva voor het eerst zij aan zij op het toneel. Wat begint als een speelse ontmoeting op het snijvlak van theater en stand-up comedy, groeit uit tot een confronterend en geestig onderzoek naar onze intieme relatie met technologie. In een tijd waarin AI niet alleen gebruikt wordt als digitale allesweter of artificiële assistent, wordt de grens tussen hulpmiddel en hechte band steeds vager. Waar Eva begon als Eran's altijd beschikbare assistent groeide ze uit tot luisterend oor, vriend en nu zelf tot zijn medespeler in deze technologische theatervoorstelling.

Beitske de Jong praat met filmmaker Ciska Meister over haar korte documentaire Pussymagnet, Baby! Hoe herken je een lesbienne? Wanneer zet je de eerste stap? En belangrijker nog: was dat eigenlijk wel de eerste stap? In Pussymagnet, Baby! duik je in de wonderlijke wereld van het lesbisch flirten. Hier geldt: lesbiennes spot je met een verrekijker, streepjesshirts zijn hetero en ergens tussen twijfel, gemiste signalen en 'wij zijn gewoon vriendinnen' ontstaan kortstondige flirts en de mooiste liefdesverhalen. Want wanneer het vertrouwde heteroscript wegvalt, ontstaat de vrijheid om liefde en verbinding op een heel eigen manier vorm te geven.

Shula Tas praat met regisseur Mari Sanders over zijn film Stand Up, die zijn landelijke première beleeft op het Nederlands Film Festival, dat dit weekend van start gaat. Na een ongeluk belandt Vera in een leven dat ze niet langer herkent. De ontmoeting met Xander opent een nieuwe wereld voor haar, maar dwingt haar ook te kiezen wie ze wil zijn. Vera (23) leeft voor vrijheid en avontuur, totdat een ongeluk haar leven ingrijpend verandert. In een revalidatiecentrum moet ze niet alleen leren omgaan met haar nieuwe lichaam, maar ook afscheid nemen van haar bestaan zoals ze dat kende. Ze ontmoet de 22-jarige Xander. Hij stelt haar voor aan een gemeenschap waarin beperkingen niet verborgen hoeven te worden. Terwijl hun vriendschap steeds hechter wordt, moet Vera kiezen hoe ze haar nieuwe werkelijkheid wil vormgeven. Deze film beleefde zijn wereldpremière op het Tribeca Film Festival in New York.

Beitske de Jong in gesprek met Sven Ratzke. Al meer dan 130 jaar vertelt film ons hoe het voelt om mens te zijn. In zijn nieuwe voorstelling Kopfkino neemt zanger en performer Sven Ratzke je mee op reis langs films die hem hebben gevormd. Het is zijn meest persoonlijke voorstelling tot nu toe. Kopfkino betekent letterlijk ‘cinema in je hoofd'. Aan de hand van muziek, herinneringen en imaginaire beeldende verhalen neemt Ratzke het publiek mee in de wereld van cinema. De iconische film-songs krijgen een geheel nieuw arrangement binnen de authentieke stijl van Ratzke waarbij hij begeleid wordt door pianist Julian Bohn. 

Shula Tas in gesprek met Wilfried de Jong, theatermaker, journalist, presentator, acteur en schrijver. De Jong ging de afgelopen vijf jaar op pad met zijn analoge polaroidcamera. Hij heeft er waarschijnlijk duizenden genomen met zijn oude, analoge camera. Nu, na vier jaren van kijken en fotograferen heeft Wilfried de Jong een werkelijk prachtige selectie van zijn foto's gemaakt voor zijn nieuwe fotoboek Polaroidman en de gelijknamige expositie in galerie Weisbard in Rotterdam. Uiterst nauwkeurig toont Wilfried zijn persoonlijke blik op de wereld en zien we hoe het licht op alledaagse dingen valt, samengebald in een klein, vierkant vak: de polaroid.  Wilfried's werk is een maand lang te zien in galerie Weisbard. Originele polaroids worden op een bijzondere wijze als een installatie getoond. Daarnaast is een selectie met veel oog voor techniek en detail vergroot afgedrukt. Een overzicht van zijn werk is gebundeld, uitgegeven door Hannibal Books.

Annemieke Bosman praat met conservator Leontine Coelewij van het Stedelijk Museum in Amsterdam over de overzichtstentoonstelling die zij samenstelde met werk van de onlangs overleden Japanse kunstenaar Yayoi Kusama. Op 11 september 2026 opende een groot overzicht van Yayoi Kusama, een van de meest invloedrijke en vernieuwende kunstenaars van de 20e en 21e eeuw. De tentoonstelling presenteert meer dan zeventig jaar van haar baanbrekende oeuvre. Uiteenlopende disciplines komen aan bod: schilderkunst, sculpturen, installaties, tekeningen, mode, collages en happenings. Met het recent overlijden van Yayoi Kusama is de aankomende overzichtstentoonstelling een postuum eerbetoon geworden, waarin het leven en werk van de kunstenaar worden gevierd. Stippen, spiegelruimtes en immens grote installaties zijn onlosmakelijk verbonden met Yayoi Kusama. Haar werk staat wereldwijd bekend om haar experimenten met patronen, zelfbeeld en het concept van ‘oneindigheid'. In haar installaties vervaagt de grens tussen de beschouwer en het oneindige— waar begin jij, en waar eindigt de ruimte? Een van de hoogtepunten van de tentoonstelling is een gloednieuwe versie van een van haar iconische installaties, waarin je het gevoel krijgt op te lossen in een oneindig universum van patronen en reflecties.

Annemieke Bosman in gesprek met Steef de Jong, theatermaker en beeldend kunstenaar. In zijn nieuwste produktie Tulip Town gooit Steef de Jong Offenbachs 19e-eeuwse operetteklassieker ‘L'île de Tulipatan' in de blender en serveert een kartonnen operettefeest vol energie, humor en razendsnelle genderwisselingen. Na het succes van voorstellingen Postillon d'amour en Operetta Land pakt hij opnieuw groots uit in zijn punkoperette Tulip Town, samen met een topcast: Ilse Warringa, Rop Verheijen, Daniel Cornelissen en Thor Braun en een liveband.

Annemieke Bosman praat met schrijver en journalist Matthias R. Declercq over zijn boek Tanana. Van jongs af aan is Matthias Declercq gefascineerd door het idee van een leven ver weg van alles. De Vlaamse stedeling besluit op zoek te gaan naar een antwoord op de vraag die hem, en zoveel anderen, bezighoudt: hoe is het leven in de echte wildernis? Hij besluit een dorpsgenote op te sporen die in de jaren zestig naar Alaska emigreerde. Declercq belandt in Tanana, een onooglijk dorpje in het geografische hart van de uitgestrekte wildernis, omringd door bossen, bergen en moerassen. Hij raakt er diep onder de indruk van de machtige rivier de Yukon en probeert zich te verhouden tot de korte zomers en de eenzame vrieskou van de eindeloze wintermaanden. Maar hoe langer hij in Tanana is, hoe meer Declercq opkijkt van de bewoners. Van Athabaskanen tot oud-Irakstrijders en bejaarde hippies. Een microwereld vol vrije geesten is het, met ook kluizenaars en delinquenten. Declercq verbaast zich in toenemende mate over het uithoudingsvermogen, de vernietigingsdrang en de veerkracht van de mens in deze extreme, afbrokkelende wereld.

Shula Tas praat met schrijver Elte Rauch over haar nieuwe roman Johan. Hij heeft geen onmiskenbaar talent, geen fascinerende hobby, laat nauwelijks zijn stem klinken. Maar voor Veere wordt Johan een ankerpunt als ze in een psychische schemertoestand belandt. Als Johan ondanks al Veeres pogingen onbewogen blijft, nemen haar fantasieën de overhand. Elte Rauch is schrijver en uitgever. Ze studeerde Filosofie en Sociale wetenschappen aan de Universiteit van Bristol en Theologie aan de Universiteit Utrecht. In 2023 verscheen haar debuutroman Een vrouw met mooie borsten. Rauch woont en werkt afwisselend in Nederland en Engeland.

Shula Tas in gesprek met Lex Paleaux, schrijver en scenarist. Deze maand verschijnt van zijn hand de roman In het licht van de leugen. Eindelijk staat de 17-jarige Quintin op eigen benen. De langverwachte vrijheid brengt hem liefde en de belofte van roem, maar bedrog en oude trauma's zitten hem op de hielen. Na een periode in Canada, te lezen in zijn vorige roman Liften naar de hemel, staat Quintin op de drempel van zijn christelijke Friese geboortedorp. Hij woont in bij zijn vriendin Juna, want de verhouding met zijn ouders is gespannen. Als hij in contact komt met een talentscout, lijkt het tij te keren. Maar de scout blijkt betrokken bij dubieuze praktijken, en de droom spat uiteen. Eerder verschenen van Paleaux's hand Winterwater, Als de dood zucht en Liften naar de hemel.

Annemieke Bosman in gesprek met Jeroen Kooijmans, kunstenaar en regisseur. Na een warm onthaal op het International Documentary Film Festival Amsterdam (IDFA) verschijnt op donderdag 10 september (World Suicide Prevention Day) de eerste lange film van kunstenaar Jeroen Kooijmans. Gedreven door de wil zijn demonen te verslaan brengt kunstenaar Jeroen Kooijmans in Love-22-Love een ode aan de kunst, de liefde voor zijn vrouw en aan de donkere uithoeken van zijn psyche. Op de bodem van zijn bestaan dient de liefde als medicijn. De terroristische aanslag op het World Trade Center is dit jaar 25 jaar geleden. Deze tragische gebeurtenis is ook een kantelpunt in de film. Jeroen was in NY toen het gebeurde... Het heeft een grote impact op hem gehad. Vandaar dat het ook rond 9/11 uitkomt. 

Annemieke Bosman praat met conservatoren Iris Sikking en Willemijn van der Zwaan over de tentoonstelling Eva Besnyö - De bevrijde camera, die zij samenstelden voor Fotomuseum Den Haag. Fotograaf Eva Besnyö (1910 – 2003) was niet alleen getuige van, maar ook drijvende kracht achter de emancipatie van de fotografie. Samen met haar tijdgenoten experimenteerde zij vrijelijk met een nieuwe beeldtaal: weg van de schilderkunst, gericht op de werkelijkheid, van dichtbij en vol dynamiek.       Dit najaar presenteert Fotomuseum Den Haag één van de grootste overzichtstentoonstellingen ooit van Eva Besnyö's werk. Deze is samengesteld uit foto's uit de eigen collectie, de omvangrijkste Besnyö-verzameling ter wereld. Tegen de achtergrond van een ingrijpend veranderend Europa volgt de tentoonstelling Besnyö's levensloop: van haar eerste ervaringen met de camera in Boedapest en haar vormende jaren in het rauwe Berlijn van de jaren dertig tot haar leven en carrière in Bergen en later Amsterdam, waar zij deel uitmaakte van een vooruitstrevend creatief netwerk. Ook de Tweede Wereldoorlog, die diepe sporen naliet, en haar betrokkenheid bij de Dolle Mina-beweging in de jaren zeventig krijgen een plaats. Met vintageafdrukken, archiefmateriaal, tijdschriften en persoonlijke documenten biedt de tentoonstelling een rijk beeld van Besnyö's oeuvre én van de twintigste eeuw, waarin politieke omwentelingen en de strijd voor vrouwenemancipatie nauw verweven zijn met haar leven en werk.

Annemieke Bosman praat met schrijver Kairi Look over haar roman Dans het stof uit de vloer. Terwijl Estland zich losmaakt van een pijnlijk verleden groeit een meisje op in de beschermende aanwezigheid van haar overgrootmoeder; de dagen zijn gevuld met kleine rituelen en familieverhalen. De buitenwereld sijpelt spaarzaam binnen en langzaam ontdekt ze wat vrijheid betekent, niet alleen voor een land, maar ook voor een mens. Jaren later woont ze in het buitenland en probeert ze, tussen twee talen en twee landen in, een nieuw thuis te vinden. Dans het stof uit de vloer is een ingetogen en poëtische roman over opgroeien, familie, verlies en veerkracht. Kairi Look studeerde fysiotherapie en bewegingswetenschappen in Tartu en Amsterdam en werd in Estland bekend door haar kinderboeken. Haar debuutroman voor volwassenen Dans het stof uit de vloer was bij verschijning in Estland meteen een sensatie. Het werd door de twee grootste boekhandelsketens benoemd als de beste roman van 2025. Ze werd in 2025 uitgeroepen tot Schrijver van het Jaar. Ze verdeelt haar tijd tussen Tallinn en Amsterdam.

Shula Tas in gesprek met Nina van Tongeren, dramaturg en theatermaker. Zij maakte de succesvolle lunchvoorstelling Teckel, die volgende week opnieuw te zien is op het Nederlands Theater Festival. Begeleid door tienermuziek uit de 2010's, twee advocaten en een aantal everyday heroes, onderzoekt Teckel de gevolgen van seksueel kindermisbruik door de lens van het heden: de littekens, de humor, de veerkracht en de pogingen om staande te blijven. Met Teckel wil het team zich richten op de omstanders, om hen met mededogen, maar beslist te laten veranderen van wegkijkers in aankijkers.  Nina van Tongeren is vaste dramaturg bij de Toneelmakerij en schrijft jaarlijks een productie voor het gezelschap (o.a. Giselle). Haar jeugdtekst Koekoeksnest (10+) won in 2024 de Kaas & Kappes prijs en ging eind 2025 in première bij het Grips Theater in Berlijn. Recentelijk ontving Nina het Charlotte Köhler Stipendium, dat jaarlijks toegekend wordt aan een auteur of vertaler die in de afgelopen vijf jaar nieuw werk heeft uitgebracht. 

Shula Tas praat met audiomakers David Weel en Louise Anthonissen over hun serie Kwijt en over de audiodocumentaire Als ik morgen doodga, waarmee ze zijn genomineerd voor de NTR Podcastprijs. Kwijt: stel je voor dat er een plek bestaat waar alles wat je ooit verloren bent, verzameld ligt. Een trouwring, je lievelingsknuffel, een sleutelbos. Een universum vol spullen. Wat zetten al die voorwerpen in gang; welke herinneringen, ontmoetingen en toevalligheden? In Als ik morgen doodga gaan Louise en David op zoek naar de betekenis van ‘laatste woorden'. Louise groeide op in een huis waar de dood leeft, doordat haar moeder uitvaartbegeleider is. David verloor onverwacht zijn vader, die een videoband naliet met een laatste boodschap - veertien jaar voor zijn overlijden opgenomen. Gefascineerd door hun eigen ervaringen, zoeken Louise en David naar ‘laatste woorden'. Wat is de waarde ervan? Voor wie zijn ze bedoeld? En misschien belangrijker: kan je je voorbereiden op je laatste boodschap?

Annemieke Bosman in gesprek met Lieke Wijnia, hoofd Kennis en Collecties bij Stedelijk Museum Schiedam. In het Stedelijk Museum Schiedam is deze zomer de tentoonstelling Lou Loeber. Kunstenaar en idealist te zien. Haar sprankelende, sociaal bewogen en toegankelijk oeuvre maakt Lou Loeber (1894-1983) tot een uitzonderlijke kunstenaar binnen de Nederlandse moderne kunst. Stedelijk Museum Schiedam, die van haar de zeefdruk Slapenden (1975) in de collectie heeft, presenteert voor het eerst sinds 33 jaar een museale solotentoonstelling van haar werk. Terwijl Loeber volop experimenteert met abstractie, voert ze deze nooit zo strikt door als haar tijdgenoten Piet Mondriaan en Theo van Doesburg. Ze wil dat haar kunst herkenbaar en begrijpelijk blijft voor iedereen.

Annemieke Bosman in gesprek met schrijver Ramy El-Dardiry. Zijn nieuwe roman Bouwen, breken gaat over identiteit en over wat het betekent om buitenstaander te zijn. Als Ramy El-Dardiry hoort hoe politici de woningnood in verband brengen met de komst van vreemdelingen, gaan zijn gedachten uit naar zijn grootvader, Pieter Bogaers, minister van Volkshuisvesting in de jaren zestig. Een onbaatzuchtig man die de bouwproductie opvoerde tot 100.000 woningen per jaar. Hoeveel ruimte biedt het huidige Nederland voor Bogaers' multiculturele kleinkinderen? El-Dardiry besluit de familiegeschiedenis te onderzoeken die achter zijn Egyptische naam en zwarte krullen verborgen ligt. Ramy El-Dardiry is onderzoeker en schrijver. Zijn korte verhalen verschenen in onder meer De Gids, De Groene Amsterdammer en NRC. Hij debuteerde in 2023 met de roman Tussen morgenzee en avondland, die werd bekroond met De Bronzen Uil, op de shortlist stond van de Hebban Debuutprijs en op de longlist van de Libris Literatuur Prijs.

Annemieke Bosman praat met filmmaker Maartje Bakers over haar documentaire De Manager, die vanaf donderdag te zien is in de bioscoop. De Manager neemt de kijker mee achter gesloten deuren, naar de gesprekken waarin werknemers worden beoordeeld en leidinggevenden proberen richting te geven. Wat begint als een formele evaluatie groeit uit tot een onthullend portret van de moderne werkcultuur. De film legt bloot hoe lastig het is om autoriteit en empathie te combineren, en hoe groot de behoefte blijft aan oprechte verbinding. Door verschillende managementlagen binnen organisaties te tonen laat de film zien hoe leidinggevenden feedback geven en zoeken naar een balans tussen richting geven en menselijk leiderschap. Tegelijkertijd vragen medewerkers om duidelijkheid, inspraak en veiligheid. Met humor, ongemakkelijke stiltes en een scherp observerende blik laat De Manager zien wat er gebeurt wanneer mensen elkaar proberen te ontmoeten binnen een systeem dat draait om prestaties en rendement. De Manager laat dilemma's zien en roept vragen op over de invulling van leiderschap en machtsrelaties op de werkvloer.

In deze aflevering loopt Brecht van Hulten met schrijver Arthur Japin door Londen, de stad die een belangrijke rol speelt in Lord M; de nieuwe roman van Japin. Samen bezoeken Arthur en Brecht locaties die een grote rol spelen in het verhaal. Tussen de wandelingen door hoor je muziek die verbonden is aan het boek. Het Engeland ten tijde van de jonge koningin Victoria. Twee vrouwen en een staatsman – het ware verhaal van ontluikende liefde, spectaculair overspel en onvoorwaardelijke trouw. Wanneer Victoria als achttienjarige koningin van Engeland wordt, vindt zij in haar eerste minister, Lord Melbourne, de vader die zij nooit heeft gehad. Lord M., zoals zij hem noemt, staat haar in alles bij, van staatszaken tot het vinden van de juiste echtgenoot. Gaandeweg wordt zij nieuwsgierig naar Melbournes eigen grote liefde, de beruchte Lady Caroline, zijn vrouw, over wie hij sinds zij is gestorven zwijgt. Stukje bij beetje wordt duidelijk hoe Caroline – door haar temperament, hoge afkomst en androgynie een buitenstaander – hem voor zich won, huwde en publiekelijk te schande maakte door haar onbeantwoorde maar openlijke en ontembare passie voor Lord Byron.

Shula Tas in gesprek met regisseur Ivo van Aart en scenarist Daan Windhorst. Beiden zijn verantwoordelijk voor de PowNed serie Bovensloters, te zien op NPO start. Wanneer Jacques van Iersel (Jochen Otten) onverwacht overlijdt, ontstaat een gevaarlijk machtsvacuüm in de Brabantse drugswereld. Terwijl verschillende opvolgers zich melden om zijn imperium over te nemen, raken twee totaal verschillende vrouwen verstrikt in de strijd: antropoloog Jamie (Na Young Jeon) en drugscrimineel Petra (Margôt Ros). Wat begint als een onwaarschijnlijk bondgenootschap groeit uit tot een samenwerking die de verhoudingen binnen de onderwereld voorgoed op scherp zet. Met een mix van rauwe misdaad, absurde humor en Brabantse nuchterheid schetst Bovensloters een wereld waarin macht nooit lang onbetwist blijft. Terwijl familiebanden, loyaliteit en eigenbelang voortdurend botsen, blijkt dat iedereen zijn eigen agenda heeft zodra er iets te verdelen valt. Ivo van Aart en Daan Windhorst maakten eerder de succesvolle horror-komedie De Kuthoer. De serie is geïnspireerd op het boek We regelen het zelf wel van Bram Endedijk. 

Annemieke Bosman in gesprek met filmmaker Tatjana Bozic. In haar nieuwe documentaire Fragments of Belonging onderzoekt regisseur Tatjana Bozic wat het betekent om ergens thuis te horen. Als Kroatische die al jaren in Amsterdam woont, voelt ze zich nergens echt thuis. Met haar camera reist ze door Europa en legt ze ontmoetingen vast met mensen die, net als zij, hun leven tussen verschillende landen en culturen hebben opgebouwd. Haar persoonlijke zoektocht mondt uit in een onverwachte ontdekking over haar eigen familiegeschiedenis. Fragments of Belonging is een tragikomische documentaire over migratie, identiteit en de sporen die familiegeschiedenis nalaat. De documentaire zal vanaf 27 augustus in de bioscopen te zien zijn.

Annemieke Bosman praat met schrijver Fabienne Rachmadiev over haar debuutroman Berg, spiegelscherf.

Annemieke Bosman praat met universitair hoofddocent Nederlandse literatuur Jeroen Dera over zijn boek De Spagaat. ‘Ze lezen niet meer': het is het grijsgedraaide refrein van bezorgde volwassenen die tieners en jonge twintigers zien verdwijnen in hun telefoon. Maar zo eenduidig is het niet. Juist onder jongeren is de afgelopen jaren een wijdverspreide leescultuur ontstaan die via onlinelezersgemeenschappen doorwerkt naar boekhandels, bibliotheken en cadeauboetieks. Tegelijkertijd worstelen zelfs jonge veellezers met een dalende concentratiespanne en schoolse verwachtingen rondom lezen die soms haaks staan op hun eigen leeswereld. Zoals vele leeftijdsgenoten zitten zij in een spagaat – tussen de wens om te lezen en de werkelijkheid waarin dat niet altijd lukt. In De spagaat neemt Jeroen Dera de lezer mee in jarenlang onderzoek naar de leescultuur van jongeren, zowel in als buiten het middelbaar onderwijs. Hoe bewegen zij zich op #BookTok? Wanneer voelt lezen in het Nederlands voor hen als cringe? En wat gebeurt er als zij op school geconfronteerd worden met heel andere teksten dan ze zelf zouden kiezen? Dit boek prikt de misverstanden door over twee domeinen die te vaak los van elkaar worden besproken: de leescultuur van jongeren zelf en de leespraktijken in het klaslokaal. De Spagaat is daarmee een vurig pleidooi voor het serieus nemen van jonge lezers in tijden van ontlezing.

Shula Tas in gesprek met filmmaker Koert Davidse. Davidse maakte de documentaire Mijn broer over zijn broer kunstenaar Bart Davidse, die op NPO start te zien is. Bart Davidse, afkomstig uit Zeeland, studeerde aan de St Joost Academie in Breda en vestigde zich in 1982 als kunstenaar in Amsterdam. Zijn broer, documentairemaker Koert Davidse, heeft na 40 jaar een portret van Bart gemaakt met de titel Mijn Broer. De film toont niet alleen de ontwikkeling van Bart als persoon en kunstenaar, maar geeft ook een tijdsbeeld en laat zien welke dramatische gevolgen zijn ziekte Aids en dood hadden voor zijn familie en vrienden. In de documentaire wordt zijn werk uitgebreid tentoongesteld. Na de succesvolle première van de documentaire afgelopen september op Film by the Sea – waar Mijn Broer zowel de publieksprijs als de juryprijs voor beste lange documentaire won – is de documentaire in maart vertoond op Movies that Matter en De Roze Filmdagen. Op het laatste festival won Mijn Broer eveneens de prijs voor beste lange documentaire.

Annemieke Bosman in gesprek met schrijfster Megan van Kessel. Haar tweede roman Aardige vrouwen komt deze week uit. Toen Megan van Kessel zeven maanden zwanger was en haar vader op sterven lag, kreeg ze een Whatsapp-Bericht: haar beste vriendin verbrak de vriendschap van twintig jaar. Ze hield zich groot, maar huilde toch. In de nacht begon ze met schrijven. Soms boos, vaak niet. Virginia Woolf schreef ooit 'Vrouwen vinden vrouwen niet aardig.' Van Kessel weet niet of dat waar is. Ze wist bijna zeker van niet, dus zocht ze uit hoe het zat. Het resultaat daarvan is Aardige vrouwen. Een roman over vriendschap. Over alles wat moet; van je gymlerares, je moeder, je vriendin, de moeder van je vriendin, The Dog Whisperer, de haute bourgeoisie en van jezelf. Over twee vrouwen die maar niet van elkaar afkomen, ook al doen ze erg hun best.  Megan van Kessel studeerde af aan de Gerrit Rietveld Academie. Ze debuteerde met Uitzicht van dichtbij en publiceerde verhalen en essays in Hollands Maandblad, Tirade, Het Parool en op het platform van ILFU. 

Annemieke Bosman praat met schrijver Maite Karssenberg over haar boek Dubbelleven. Dubbelleven is de wordingsgeschiedenis van een radicale denker. Een meeslepende biografie van Geertruida Kapteyn-Muysken (1855-1920), een vrouw tijdens het fin de siècle wier gevoelige natuur, ambitie en vrijheidsliefde botsten op de kooi van maatschappelijke verwachtingen. Geertruida Kapteyn-Muysken is al jong vastbesloten ‘geen verknoeide mensenziel' te worden. Ze wil studeren, schrijven en de wereld verbeteren. Als ze trouwt en moeder wordt is die vrijheid ver weg. In Londen en Zürich gaat ze deel uitmaken van internationale groepen idealisten, feministen en anarchisten – en hervindt ze zichzelf. Maite Karssenberg kruipt dankzij unieke dagboeken en brieven in de huid van Geertruida. Ze schetst een vrouw die worstelt, met het huwelijk, met anticonceptie, met de dubbele moraal, en met toenemende ongelijkheid, polarisatie en oorlogszuchtig nationalisme. Ondanks diepe inzinkingen zet Geertruida er een filosofie van hoop en kracht tegenover.

Annemieke Bosman praat met filmmaker Luuk Bouwman over zijn documentaire The Desert of the Real. Wanneer weet je dat iets echt is? Zes mensen die een psychose hebben meegemaakt nemen de kijker mee in hun ervaringen en stellen fundamentele vragen over de werkelijkheid en het bewustzijn. Ondanks hun verschillende achtergronden – een psycholoog, een filosoof, een muzikant, een psychiatrisch zorgverlener, een kunstenaar – delen ze een diepgaande reflectie op wat de psychose betekent voor hoe ze naar de wereld kijken. The Desert of the Real, een van de publieksfavorieten op IDFA, toont hun leven vóór de ingrijpende gebeurtenissen, de ervaringen van de psychose, en de weg terug. De ontwapenende en emotionele herinneringen worden verfilmd in ensceneringen die aansluiten bij het gevoel dat verschillende hoofdpersonen hadden, dat ze zich in een film bevonden: huiskamers en klinieken blijken decors. De bijzondere vormgeving van de documentaire is geïnspireerd door scifi en horror films. Gaandeweg kantelt het perspectief: de hoofdpersonen keren niet terug naar een ‘gezonde' wereld, maar naar een vervreemdende en ontwrichtende werkelijkheid. The Desert of the Real, de nieuwe documentaire van Luuk Bouwman (Gerlach, De Propagandist), belicht de ervaring van een psychose en stelt vragen over hoe wij omgaan met mensen die buiten de norm vallen. De titel is ontleend aan de sci-fi klassieker The Matrix (1999).

Annemieke Bosman praat met regisseur Martin Koolhoven over het werk van de Franse filmmaker Jacques Tati. Deze zomer worden enkele van zijn klassieke films, zoals Jour de Fête en Les Vacanses de M. Hulot opnieuw in de bioscoop vertoond.

Johannes Wirix-Speetjens in gesprek met schrijver en muzikant Xillan Macrooy. Xillan Macrooy  is een Surinaams-Nederlandse verhalenverteller in muziek, literatuur en theater. Als zoon van meerdere werelden speelt de voortdurende transformatie van identiteit een belangrijke rol in zijn werk. In 2025 en 2026 onderzoekt hij als maker nieuwe manieren om zijn meervoudigheid te vieren, met als doel het bouwen van nieuwe artistieke werelden die zowel ruimte bieden aan (Surinaamse queer) legacy als aan innovatie. Naast zijn debuutroman Mensen als zonnen en mensen als manen maakte hij ook de voorstelling A Coming of (R)age Ritual en komt zijn muziekalbum Son uit.

Annemieke Bosman praat met schrijver Robin Kramer over zijn boek Achtertuinen, waarmee hij de Anton Wachterprijs won, de tweejaarlijkse prijs voor het beste literaire prozadebuut. Dit schreef de jury over zijn boek: ‘Op een gek achteloze toon weet Kramer iets enorms te bewerkstelligen, het heeft te maken met het gevoel in de steek gelaten te worden, zonder dat het als zodanig wordt benoemd. Zijn zinnen zijn geladen, de dialogen kleine wonderen van alledaagsheid, maar onder dat dagelijkse broeit het, stapelt zich iets op.' Hoewel Achtertuinen bestaat uit verhalen had het boek volgens de jury net zo goed een ‘roman' genoemd kunnen worden. Het werk maakte van meet af aan diepe indruk en dat had vooral te maken met de toon, ‘die geestig is, maar ook droevig, en berustend'. ‘Scènes zijn het, door Kramer even fijnzinnig als melancholiek opgetekend door de oplettende ogen van de buitenstaander,' Achtertuinen gaat over vriendschap, liefde en familie, en de bijna onvrijwillige afstand die er soms tussen mensen kan ontstaan.

Annemieke Bosman praat met theatermakers Max Wind en Joeri Heegstra over het geheim van de succesvolle HBO serie Succession. Wind en Heegstra zijn momenteel op Theaterfestival de Parade te zien met de voorstelling: Radio Apocalyps.

Beitske de Jong in gesprek met Hinde Haest, conservator fotografie bij het Rijksmuseum in Amsterdam. Daar is deze zomer de tentoonstelling Ed van der Elsken. Up Close te zien. Een fietser die uitdagend haar tong uitsteekt, drie lachende jonge vrouwen in minirokken en een groep nozems op de hoek van de Nieuwendijk, de vernieuwende straatfotografie van Ed van der Elsken vormt een tijdreis door naoorlogs Nederland. Dankzij jarenlang onderzoek naar zijn privé-archief, door Hinde Haest, geeft de tentoonstelling Ed van der Elsken. Up Close bovendien een nieuwe, gedetailleerde blik op de totstandkoming van zijn werk. Naast veel bekende foto's zijn ook veel nooit eerder gepubliceerde notities, contactafdrukken, experimenten in de donkere kamer en nieuw ontdekte boekdummies te zien. In de tentoonstelling worden foto's getoond uit de collecties van onder meer het Rijksmuseum, het Nederlands Fotomuseum, het Stedelijk Museum, de Universitaire Bibliotheken Leiden en filmbeelden van Eye Filmmuseum. De tentoonstelling is te zien tot en met 13 september.

Annemieke Bosman praat met schrijver Dorien de Wit over haar boek Heim, of het verhaal van mijn duizeligheid. Heim, of het verhaal van mijn duizeligheid is een persoonlijke verkenning van de relatie tussen angst en reizen, van taal en thuisgevoel en van wat een wankelend lichaam te zeggen heeft. Wat was er eerst, de angst of de duizeling? Dorien de Wit graaft in herinneringen, berekent de afstand tot ruimtesonde Pioneer 10, zwemt in ijskoud water, reist via Street View, volgt Alice het konijnenhol in en verdiept zich in het evenwichtsorgaan. In heldere, poëtische taal weeft ze dit alles samen om haar angst te begrijpen. Dit is het non-fictiedebuut van een dichter, op het snijvlak van memoir, essay en poëzie.

Annemieke Bosman praat met schrijver Rosa Willemijn Vlogman over haar roman Wat mijn lichaam weet. In Wat mijn lichaam weet mogen we het dagboek van Reva lezen, fragmenten die zo intiem zijn dat je je als lezer regelmatig een voyeur voelt. Reva schrijft over haar ontmoeting met Ramses. Ze geeft zich zonder gêne aan hem over, hun seks zindert en kolkt, alles is even overweldigend. Maar dan, opeens, weigert haar lichaam. Zonder dat Reva er controle over lijkt te hebben, kan ze Ramses niet meer in zich laten. Wat volgt is een zoektocht waarin Reva niet alleen haar seksualiteit herdefinieert, maar ook het begrip intimiteit.

n zijn nieuwe theatervoorstelling Wachten op Marsha – een productie van Raymi Sambo Maakt en coproducent ITA – komt een groep queer activisten, in navolging van de historische Stonewall-rellen, in opstand tegen de toenemende pesterijen en het stijgende geweld. Greenwich Village, New York, 1969. De Metropolitan Police ontruimt de Stonewall In, een bar vol kleur, muziek en vrijheid. Na jaren van treiterijen en geweld door de politie besluiten de bezoekers – drag queens en activisten, onder wie de iconische Marsha P. Johnson – terug te vechten voor hun bestaan. Dit is het begin van de Stonewall-rellen. Nooit eerder boden homo's en travestieten in de Verenigde Staten in zulke aantallen weerstand tegen de vernederingen van de politie. Juni werd Pride-maand en wereldwijd werden vervolgens jaarlijks Gay Pride Parades gehouden, waarop de queergemeenschap strijdt voor gelijke rechten. Nu, meer dan vijftig jaar later, staan queer rechten opnieuw onder druk. In Wachten op Marsha wil een groep queer activisten, onder leiding van Marvan, de World Pride 2026 kapen om aandacht te vragen voor de toenemende pesterijen en het stijgend geweld tegen hen. De pacifistische Marvan voelt de groeiende druk van de groep om niet te zwichten voor wat er op hen komt. Hun vrijheid moet koste wat het kost beschermd worden. Maar hoe ver moeten ze hierin gaan? Wachten op Marsha gaat donderdag 30 juli tijdens Pride in premiėre, in ITA in Amsterdam. De voorstelling toert vervolgens van 25 september t/m 17 december door het land.

Annemieke Bosman praat met schrijver Valentijn de Heer over zijn roman NVRLND. Op aanraden van zijn therapeut laat een man zijn gezin achter en reist naar Californië, naar het landgoed van een overleden popster. Het is de fantasieplek waar hij als kind naartoe vluchtte, omdat alles daar beter leek. Maar de poort zit dicht. Zijn reis lijkt zinloos. Tot hij verdwaalt in het natuurgebied boven Los Angeles. Hij overnacht in een verlaten berghut en blijft. Door slaapgebrek, schuldgevoel en een onverwachte ontmoeting keren herinneringen terug die hij twintig jaar heeft weggedrukt: een belofte aan zijn grootvader, die met ‘Comment ça va' een lichtvoetige wereldhit schreef, maar zweeg over zijn kampverleden.

Annemieke Bosman praat met beeldend kunstenaar Sam Drukker over zijn tentoonstelling De ouder wordende mens, nu te zien in Museum More Ruurlo. Kracht, kwetsbaarheid en schoonheid komen samen in het prachtige oeuvre van kunstenaar Sam Drukker (1957). De beroemde Nederlandse schilder en tekenaar heeft zijn hele leven mensen geportretteerd. In zijn werk verschijnt de mens vrijwel altijd naakt, zonder context, zonder franje. Expressief, met brede streken, creëert Drukker indringende portretten. Gestaltes verschijnen, huidlandschappen onthullen zich. Schoonheid en verval zijn voor hem geen tegenpolen maar bondgenoten. In deze tentoonstelling is een selectie te zien van de mooiste werken die Sam Drukker maakte van de ouder wordende mens.

Beitske de Jong praat met filmmaker Maarten de Schutter over zijn documentaire Mijn lief kind. In juli 2014 zat aidsactivist en feministisch antropoloog Martine de Schutter aan boord van vlucht MH17, onderweg naar een congres, toen het vliegtuig werd neergeschoten boven Oekraïne door Rusland. Twaalf jaar later probeert haar kind, filmmaker Maarten de Schutter, de verloren herinneringen aan zijn moeder te reconstrueren. Maarten combineert homevideo's, foto's, brieven en gesprekken in een poging Martine tot leven te wekken. Wat volgt is een hartverscheurende reis langs het slagveld van de herinneringen, een liefdesbrief aan de band tussen moeder en kind en een punky strijdlied voor rechtvaardigheid. Mijn lief kind werd genomineerd voor een Gouden Kalf op het Nederlands Filmfestival.

Annemieke Bosman praat met schrijver en journalist Stefan Popa over zijn roman De laatste eilanders. Diep in het hart van Europa, waar de Donau kronkelt, ligt Ada Kaleh, een eiland dat op het punt staat te verdwijnen door de komst van een waterkrachtcentrale. De eilanders staan voor onmogelijke keuzes. Azra balanceert tussen traditie en vrijheid. Ibrahim wordt verraden, maar door wie? Boekhandelaarszoon Deniz probeert ondertussen het eiland en de verhalen te redden. Samen vechten ze tegen de nietsontziende stroom van de geschiedenis. De laatste eilanders steunt op de waargebeurde tragedie van Ada Kaleh, maar reikt verder: het toont wat er verdwijnt wanneer werelden worden weggevaagd en waarom sommige verhalen móéten overleven.