De Nacht van...

Bouwen, bouwen bouwen: het is het devies van de afgelopen jaren waar je in elk geval de verkiezingen mee kan winnen. Maar is het de oplossing voor de wooncrisis? Tijdens deze Nacht van NTR Wetenschap draaien we de tijd terug op zoek naar antwoorden. Ooit ontstond uit een andere wooncrisis het unieke Nederlandse ideaal van de volkshuisvesting: bewoonbare, goede woningen voor iedereen. Van het volk, voor het volk. Maar tegenwoordig hebben veel sociale woningbouwwijken te kampen met armoede, onderwijsachterstanden en slechte woningen. Hoe kan dat? Radio 1-presentator Bram van Diemen gaat samen met Wouter Beekers, historicus en schrijver, terug in de tijd. Hij schreef begin dit jaar het boek: Wonen, wonen, wonen. Als alle mensen die het kunnen missen 11 m2 woonoppervlak zouden inleveren, zou de wooncrisis in een klap zijn opgelost.-Wouter Beekers - historicus Hoe kan de volkshuisvesting zo ver van haar oorspronkelijke idealen vandaan zijn gedreven? Waar komen die ellenlange wachtlijsten voor een sociale huurwoning vandaan? En wat is de oplossing voor ons tekort aan woningen? Luister hier de uitzending.

In deze nieuwe aflevering van de Nacht van BNNVARA gaat Bemshi de Visser in gesprek met toekomstonderzoeker en trendwatcher Jeanneke Scholtens van trendbureau Zorro. Een glazen bol heeft ze niet. Wel leest ze elke ochtend vier kranten, op zoek naar de eerste signalen van de toekomst. Dit jaar woont ze met haar gezin op Mauritius, en ze werkt aan een nieuw boek over hoe je zelf aanstekelijk wordt. Een gesprek over het verschil tussen een hype en een trend, waarom je buurman meer invloed heeft dan een influencer, en hoe je hoopvol blijft als de wereld in de fik lijkt te staan.

We hebben het vaak over het ‘verwerken' van een verlies. Alsof rouw iets is waar je uiteindelijk doorheen gaat en achter je kunt laten. Maar zo eenvoudig is het niet, vertellen socioloog Ameline Ansu en journalist Laura Iwuchukwu. Rouw heeft geen duidelijk eindpunt en iedereen gaat er op een andere manier mee om. De manier waarop je rouwt kan bovendien sterk samenhangen met wie je bent en wat je hebt meegemaakt. Zo kan het verlies van een ouder op jonge leeftijd bepalend zijn voor de manier waarop je later naar het leven, de dood en jezelf kijkt.    Ook praten Ameline en Laura over het ongemak dat rondom rouw kan ontstaan. Mensen willen vaak graag helpen, maar weten niet goed wat ze moeten zeggen of doen. Daardoor kan iemand die rouwt zich juist extra alleen voelen. “Jouw ongemak is ondergeschikt aan wat ik aan het meemaken ben,” vertelt Ameline. Soms hoeft er helemaal geen perfecte reactie of oplossing te zijn. Aanwezig zijn, luisteren en heel concreet hulp aanbieden kan al veel betekenen.

In De Nacht van Caribisch Netwerk sprak Guilliano Payne met auteur en oud-politica Varina Tjon A Ten over haar boek De Kracht van Verlies over Surinaamse rouwrituelen.  In de Surinaams-creoolse gemeenschap worden er vaste riten gevolgd, om de scheiding tussen leven en dood nauwkeurig in gang te zetten. Dat gebeurt vaak met zogenaamde afleggers, die de de overledene bewassen. Ze spraken over de herkomst van deze rituelen en wat ze vandaag de dag nog betekenen voor duizenden Surinamers.  Ook spraken wij over haar moeder, haar eigen kijk op de dood en of ze zelf al weet hoe ze ten grave gedragen wil worden.

Deze vierde en daarmee laatste uitzending in de serie van De Nacht van NTR Wetenschap over de rol van wetenschap binnen oorlog sluiten we af met de menselijke kant van conflict. Hoe kunnen we elkaar blijven vinden als de onderlinge afstanden steeds groter worden? Radio 1-presentator Renette Kwakkenbos gaat in gesprek met historicus en pedagoog Bjorn Wansink over zijn onderzoek naar multiperspectiviteit. Ieder van ons heeft op elke zaak een ander perspectief, door de plaats en tijd waar we vandaan komen. Over het algemeen is dat geen probleem, tot er een conflict uit ontstaat. Wanneer gebeurt dat? En hoe kan je daar dan mee omgaan? Bij conflicten die raken aan onze identiteit en onze diepste waarden, zijn we geneigd snel in de verdediging of juist aanval te schieten. Bjorn is onder lid van het kernteam van Ter Info, een organisatie die is opgericht om scholen te helpen bij het bespreekbaar maken van terrorisme, politiek geweld en disruptieve momenten. Daar ontwikkelt hij lesmateriaal met en voor docenten. Over de hele wereld onderzocht Bjorn dit conflicten in de klaslokalen, en hoe docenten hiermee omgaan. Hij ontwikkelde bijvoorbeeld een model om de spanning tussen de relatie met de ander en het gesprek over de inhoud weer te geven. Hoe kan je je eigen grenzen en waarden bewaren, en ook de ander niet verliezen? Hoe mag iedereen er zijn zonder te vervallen in relativisme? Wat betekent neutraliteit, en hoe weeg je verschillende perspectieven tegen elkaar? Verder bespreken Renette en Bjorn lesgeven over hoop, onderwijs in conflictgebieden en een hele hoop casussen uit de praktijk van Bjorn.

Wat doe je als je leven van het ene op het andere moment tot stilstand komt? In 2021 liep Winnifred Noorlander twee hersenschuddingen op. Ze kon nauwelijks geluid verdragen, wist soms de namen van vrienden niet meer en kreeg vanuit de reguliere zorg weinig perspectief op verder herstel. Winnifred besloot zelf op zoek te gaan naar wat er nog wél mogelijk was. Met kleine oefeningen trainde ze haar brein en bouwde ze stap voor stap haar leven weer op. Wat begon als revalidatie, groeide uit tot een bijna onvoorstelbare uitdaging: zonder wetsuit het Kanaal overzwemmen, van Engeland naar Frankrijk. Na bijna 17,5 uur bereikte ze de Franse kust. Over die lange weg van kopje-onder gaan naar weer bovenkomen schreef ze het boek Hoofd boven water. En de boekpresentatie van dat boek is enkele uren achter de rug.

In deze nieuwe aflevering van de Nacht van BNNVARA gaat Bemshi de Visser in gesprek met ruimtevaartingenieur Liam Pieters. Als kind wilde Liam niets liever dan astronaut worden — hij solliciteerde zelfs bij de European Space Agency. Die droom staat nog steeds overeind, maar in de tussentijd ruimt hij met lasers ruimtepuin op, hoog boven onze hoofden. Een gesprek over maanlanding-hoaxen, hoe je nou eigenlijk astronaut wordt en de duizenden stukken rommel die om de aarde zweven. Volg Liam Pieters op Instagram (https://www.instagram.com/liampieters/).

De Week tegen Pesten is begonnen en helaas is die week nog heel hard nodig. Bijna één op de vijf kinderen op de basisschool wordt gepest. Hoe ga je hier als ouder mee om? De dochter van Fiona Hack werd jarenlang gepest. Fiona zag van dichtbij wat pesten met haar dochter deed. Het begon al op jonge leeftijd, toen haar dochter als enige in de klas geen kerstkaart kreeg. Over de jaren heen werd het uitsluiten alleen maar erger en werd ze ook op andere manieren gepest. Als alleenstaande moeder heeft Fiona jarenlang gestreden voor een betere en veilige omgeving voor haar dochter. Haar zorgen werden op school niet gehoord. Ze hoorde zelfs dat haar dochter het pestgedrag zou uitlokken. Dagelijks bracht zij haar dochter met buikpijn naar school. Uiteindelijk bleek verhuizen de enige oplossing. Nu, jaren later, lijkt het ondanks alle negatieve ervaringen goed te gaan met de dochter van Fiona. Ze voelt zich gesteund en heeft vrienden met wie ze elke dag afspreekt. Zelf heeft Fiona de ervaringen verwerkt in thriller Droommoord. Deze is gebaseerd op de ervaringen met het pesten. Met dit boek en middels webinars wil Fiona ouders van gepeste kinderen een stem geven, maar ook handvatten om hiermee om te gaan. Want ook de ouders hebben steun nodig. 

Hoe wordt onze herinnering aan oorlog eigenlijk gevormd? Welke verhalen vertellen we elkaar, en hoe? Zo lang als de mensheid bestaat, vertellen we elkaar al verhalen. Of dat nou boeken, muziek, of verhalen rond het kampvuur zijn, ze vormen hoe we nadenken over de wereld om ons heen – en dus ook over oorlog. Denk bijvoorbeeld aan Soldaat van Oranje of het dagboek van Anne Frank. Deze nacht hebben we het over de manier waarop dit soort verhalen terugkomen in video games. Tijdens de Nacht van NTR Wetenschap interviewt radio 1-presentator Bram van Diemen docent en onderzoeker aan de Afdeling Geschiedenis van de Erasmus Universiteit Rotterdam Pieter Van den Heede. Als geen ander kent hij het speelbord van oorlog en videogames. Wat vertelt de grote populariteit van oorlogsspellen ons over hoe we kijken naar oorlog? Welke spellen zijn er allemaal? Hoe geven die oorlog weer? 'Je hebt een onderzoekende en open blik nodig om het verleden echt te kunnen kennen.' Helpen al die spellen ons, ons te verplaatsen in oorlog, of koppelen ze geweld en leed los van elkaar? En hoe beïnvloeden games op hun beurt de oorlog zelf? Je hoort het in deze uitzending.

In deze nieuwe aflevering van de Nacht van BNNVARA gaat Bemshi de Visser in gesprek met schrijver en spreker Manouk Schipper. Manouk verloor op haar 15de haar broer, niet veel later overleed ook haar vader. Ergens onderweg verloor ze ook zichzelf. Totdat ze besloot: "Ik beloof er alles uit te halen". En dat is ook de titel van haar nieuwe boek. Een gesprek over verlies, kwetsbaarheid en radicaal eerlijk zijn. Het boek 'Ik beloof er alles uit te halen' is vanaf 10 oktober beschikbaar via www.manoukschipper.nl. (https://www.manoukschipper.nl)

Klimaatverandering en stikstof hebben grote gevolgen voor de natuur in Nederland. Jan Willem Erisman is hoogleraar Milieu en Duurzaamheid aan de Universiteit Leiden en voorzitter van de Wetenschappelijke Klimaatraad. Volgens hem zijn we als samenleving te afhankelijk geworden van fossiele brandstoffen en leggen we te veel druk op onze leefomgeving. Vooral de landbouw speelt een grote rol in het stikstofprobleem.       Erisman ziet tegelijkertijd reden voor hoop. De mens is volgens hem goed in het ontwikkelen van technologie en in het vinden van elkaar wanneer er zorgen zijn. Maar we moeten de natuur wel meer ruimte geven en anders leren omgaan met onze omgeving. “Wij moeten als mens meer respect hebben voor de natuur.”

Tijdens de Nacht van NTR Wetenschap hebben we het vier weken lang over wetenschap en oorlog, met in deze tweede uitzending: wat is de rol van de samenleving in tijden van oorlog? Bij oorlog denk je vast meteen aan het leger. Maar hoe zit het eigenlijk met de burgers? Hoe goed zijn wij voorbereid op een crisis? Wat doen we bij een overstroming, cyberaanvallen of als een ander land ons aanvalt? Hoe houden we de maatschappij draaiende? Radio 1-presentator Renette Kwakkenbos spreekt Nicole Kringos, directeur van het KTH Center for total defence in Zweden. Waar we in Nederland misschien nog lang niet allemaal een noodpakket in huis hebben, zijn de Zweden daar al lang over uit: we leven niet in oorlog, maar óók niet in vrede.  Maar total defence is meer dan een noodpakket, en crisis is meer dan legers die vechten. Het gaat over vertrouwen, taakverdelingen, lokale technische oplossingen, en vooral: een lange adem. Hoe zorgen we dat iedereen het begrijpt als er even geen water meer uit de kraan komt of het licht thuis niet meer aangaat? Hoe blijven we er samen voor gaan? Benieuwd wat de rol van universiteiten is bij het samenbrengen van politici, burgers, wetenschappers, industrie en bedrijven? Luister hier hoe de Zweden dat aanpakken met hun theorie van 'totalförsvar', en hoe Nicole vragen van luisteraars beantwoordt over bijvoorbeeld burgerbeschermingsbewegingen op Sicilië. Dinsdag 8 september om 21:15 begon op televisie de driedelige NTR serie Klaar voor de oorlog waarin presentator Petra Grijzen onderzoekt welke rol de wetenschap speelt op het slagveld van vandaag en morgen. Welke inzichten kunnen wetenschappers bieden over oorlog en vrede?

Naast haar toetsenbord lagen lange vingers. Anders kon ze niet lekker werken. En ‘s avonds op de bank stond er een bakje M&M's op tafel, want anders kon ze niet ontsnappen.   Deze, en nog vele andere overtuigingen, hield Hanneke Mijnster zich voor.   Niet meer snoepen, sporten, gezonde snacks, strakke schema's, diëten, apps. Alles had ze geprobeerd. Maar toch lukte het niet.   In haar nieuwe boek ‘Gulzig' neemt Hanneke Mijnster ons mee in haar leven. Hoe haar ADHD zich bemoeide met haar eetkeuzes, waarom eetbuien niet over eten gaan, en hoe ze werkelijk werd gezien. Door een ander en door zich zelf.  

Zolang religie bestaat, bestaat ook geweld dat in naam van God wordt gepleegd.    Door de geschiedenis heen zien we groepen gecensureerd, onderdrukt, vervolgd of gedood worden, op grond van geloof. Wat is het verhaal achter deze wreedheden? Wat is de relatie tussen geloof en geweld?     Dat zocht historicus en religiewetenschapper, Kaj Brens, uit. Hij dook in de geschiedenis en schreef het boek: Heilige Huisjes – een geschiedenis van religieus geweld.  

In deze nieuwe aflevering van de Nacht van BNNVARA, gaat Bemshi de Visser in gesprek met schrijver Ivo Teulings. Hij werkte als correspondent in Latijns-Amerika, woonde en werkte in Cuba en Chili. En ging op gonzo-roadtrip langs de cokemaffia van Costa Del Sol. Zelf woont hij inmiddels in Málaga. Deze zomer verscheen zijn boek Raar dus. Hierin schrijft hij voor het eerst in wat voor een dolkomische situaties hij terechtkomt dankzij zijn tics. 

We zien de natuur om ons heen als vanzelfsprekend, maar volgens ecoloog en natuurhistoricus Marc Argeloo is die natuur al veel armer dan we ons realiseren. In zijn boek Natuuramnesie beschrijft hij hoe iedere generatie de natuur uit zijn eigen jeugd als normaal beschouwt. Daardoor vergeten we langzaam welke dieren en landschappen ooit onderdeel waren van Nederland.  Argeloo onderzoekt hoe de natuur er vroeger uitzag en wat de mens sindsdien heeft veranderd. Daarvoor kijkt hij niet alleen naar de natuur van nu, maar ook naar het verleden. Want we lijken sommige dierensoorten en natuurverschijnselen langzaamaan te zijn vergeten. Toch is er ook reden voor hoop, vertelt Argeloo: “De potentie van de natuur om wel te herstellen is immens.” Daarvoor moeten we ons wel actief inzetten voor natuurherstel. En dat betekent niet nieuwe natuur herstellen, maar oude natuur weer terugbrengen door het de ruimte te geven. 

In de Nacht van Caribisch Netwerk sprak Guilliano Payne met componist en ingenieur Prewien Pandohi-Mishre, over zijn aankomende voorstelling in het Concertgebouw, Anantha. Prewien is een toonaangevende stem in de Noord-Indiase klassieke muziek, van ragas en complexe melodieën. Hij groeide op als zoon van een hindoepriester. Hoe heeft hij dat ervaren? Ze spraken over zijn opvoeding, yoga, de Hindoestaans-Caribische gemeenschap en hoe Rotterdam voor hem als een warm bad was als tienjarige jongen uit Suriname.

Tijdens de Nacht van NTR Wetenschap hebben we het deze vier weken over wetenschap en oorlog, met in deze uitzending het strijdtoneel van de zee. De zee: van nature vriend en vijand van ons koude kikkerlandje. Van oudsher is Nederland het land van de zeevaart en eeuwenlang was Nederland één van de grootmachten op zee. Maar tegenwoordig is dit anders. De marine kromp, samen met de krijgsmacht, maar werd nog steeds wereldwijd ingezet voor vredesmissies. De laatste jaren veranderde echter het wereldtoneel en horen we overal dat de dreiging van oorlog weer toeneemt. Kortom, we bevinden ons in ruig vaarwater. Maar hoe groot is die dreiging eigenlijk? En hoe groot is onze marine? Wat is de rol van zeemachten in het geopolitieke spel van vandaag? En vooral: welke rol kan de wetenschap daarbinnen spelen? Radio 1-presentator Bram van Diemen vraagt het Roy de Ruiter, kapitein-ter-zee. Hij is zowel kapitein-ter-zee bij de marine als bijzonder hoogleraar maritieme strategie aan de Universiteit Leiden. Als geen ander kent hij het spanningsveld tussen de verschillende werelden van de politiek, academia en defensie. Dinsdag 8 september om 21:15 begint op televisie de driedelige NTR serie Klaar voor de oorlog waarin presentator Petra Grijzen onderzoekt welke rol de wetenschap speelt op het slagveld van vandaag en morgen. Welke inzichten kunnen wetenschappers bieden over oorlog en vrede?

Als een computer een gedicht kan schrijven, muziek kan maken  én een gesprek kan voeren, wat blijft er dan nog over voor ons... de mens? De scheidslijnen tussen wat mens en machine kunnen, worden steeds troebeler. Zodanig zelfs, dat je je de vraag kunt stellen of de mens nog wel meer is dan een machine. Of is de mens in wezen zelf ook een machine, die je – algoritme voor algoritme – kunt voorspellen en ontleden?  Daarover praten we vannacht met Paul van Geest. Zet je schrap voor een stevig rijtje titels. Want hij is:   - Universiteitshoogleraar,   - hoogleraar Kerkgeschiedenis en Geschiedenis van de Theologie aan Tilburg University,   - hoogleraar Economie en Theologie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam.  Hij opende deze week het universitaire jaar met dat onderwerp: Welke invloed heeft AI op ons mensbeeld? 

In De Nacht van BNNVARA gaat presentator Bemshi de Visser in gesprek met comedymaker en contentcreator Luuk Ornstein. Comedymaker Luuk Ornstein zat vroeger gewoon in de sales, tot een treinvertraging zijn leven veranderde. Luuk maakte de film De Tatta's en won daarvoor o.a. een Gouden Kalf. Een gesprek over negen acteerlessen, toeval en doorzettingsvermogen.

Hiphop wordt vaak gezien als een wereld waarin mannen de boventoon voeren. Maar volgens hiphoponderzoeker Kim Dankoor is er juist veel ruimte voor vrouwen om hun eigen stem te laten horen, grenzen te bepalen en zichzelf te presenteren zoals zij dat willen.  Van seksualiteit en vrouwelijke power tot schoonheidsidealen en zelfbeeld: in haar onderzoek kijkt Kim naar de invloed die rapmuziek kan hebben op hoe vrouwen naar zichzelf kijken. Want wat gebeurt er wanneer vrouwelijke rappers niet alleen gehoord worden, maar ook bepalen hoe zij gezien willen worden?  Luister naar het volledige interview met Kim Dankoor en ontdek waarom hiphop voor veel vrouwen meer kan betekenen dan alleen muziek.

Lang was een zandkorrel het kleinst in de wereld, en Venus het verste. Maar toen wetenschappers door lenzen in microscopen en telescopen gingen kijken, veranderde alles. Zonder de uitvinding van de lens zou onze wereld er totaal anders uit zien. In deze laatste nacht uit de Week van NTR Wetenschap spreekt presentator Renette Kwakkenbos met Tiemen Cocquyt, curator bij het Rijksmuseum Boerhaven in Leiden en wetenschapshistoricus. Hij promoveerde met onderzoek naar de 17e eeuwste microscopen van een van de bekendste Nederlandse wetenschappers: Antoni van Leeuwenhoek. In 1673 duikt Van Leeuwenhoek op 43-jarige leeftijd op, en begint hij aan de lopende band onderzoeken te publiceren. En hij valt op, omdat hij in bovengemiddeld veel detail zijn bevindingen beschrijft. Toen hij een wereld van piepkleine levende beestjes ontdekte in een druppel water uit een sloot, kon men niet meer om hem heen - zeker in een tijd waarin de wetenschap juist steeds verder weg probeerde te kijken, het universum in. Volgens Tiemen toonde hij aan: onder ons is óók nog veel te ontdekken. Antoni van Leeuwenhoek was naast een briljant onderzoeker ook een opvallend figuur, over wie volgens Tiemen veel anekdotes verteld kunnen worden. Zo heeft hij voor onderzoek zijn tanden afgeschraapt, tien dagen lang onafgebroken dezelfde sokken gedragen om tenenkaas te kweken, en zijn eigen sperma geprepareerd. Eén anekdote beleven we live tijdens deze uitzending, een primeur: verslaggever Bram van Diemen gaat langs bij Antoni van Leeuwenhoek, die in extase vertelt over de microscopische werelden die hij heeft gezien. Tiemen pleit ervoor om meer te knutselen, en wetenschap meer te zien als teamwork tussen denkers en doeners. Eigenlijk precies zoals Van Leeuwenhoek deze twee kanten in zich vereenzelvigde om baanbrekende wetenschap te bedrijven. 

Geld: rinkelende munten, betaalverzoeken en tikkies. Of misschien denk je meteen aan zwetende mannen op Wall Street, grote banken waarin onbegrijpelijke cijfertjes de toekomst van onze wereld bepalen. Maar ooit was het niet meer dan zout, schelpen of een simpel brokje zilver. Tegenwoordig is het niet meer weg te denken uit onze maatschappij. In bijna al onze relaties en bij alles wat we doen is geld betrokken, of je nu een avondje uit eten gaat of naar de dokter moet. Maar wat is geld nu eigenlijk? Wie bepaalt de regels, en hoe? En kunnen we die nog veranderen? Deze vragen en meer bespreekt Radio 1-presentator Bram van Diemen tijdens de Week van NTR Wetenschap met Coco Kanters. Ze is economisch antropoloog aan de Universiteit Utrecht. Als geen ander laat ze zien dat geld om meer draait dan economische modellen. In haar proefschrift deed ze onderzoek naar alternatief geld: nieuw geld dat op steeds meer plekken wordt ontworpen als verzet tegen ons allesoverheersende geldsysteem. Wat kunnen we leren van deze ‘geldmakers', zoals zij ze noemt? Hoe vormen wij ons geld, en hoe vormt het ons? Ook vertelt Coco waarom het soms wetenschappelijk verantwoord kan zijn om koekjes te bakken en legt ze ons aan de hand van het alternatieve geldsysteem van de Bristol Pound uit hoe geld eigenlijk werkt. 'Geld wordt vaak vergeleken met water. Dat zegt veel over hoe we met z'n allen naar geld kijken.'  Coco Kanters - economisch antropoloog

In deze derde nacht van De Week van NTR Wetenschap spreekt presentator Syb Faes met Marco Langbroek over de uitvinding van de satelliet. Hoewel Marco inmiddels docent is aan de Lucht- en Ruimtevaartfaculteit van de TU Delft, is hij oorspronkelijk opgeleid als archeoloog. Het onderzoeken van de ruimte en wat daar allemaal langs komt vliegen begon als hobby. Marco bleek er echter zo goed in, dat hij tegenwoordig zelfs de Koninklijke Luchtmacht adviseert! Er zweven maar liefst 13.000 satellieten boven ons hoofd, waar we enorm afhankelijk van zijn: er zijn maar weinig apps op je telefoon die werken zonder satelliet, internationale televisie wordt ermee uitgezonden en zelfs ons elektriciteitsnetwerk kan tegenwoordig niet meer zonder. Veel satellieten zijn van particuliere bedrijven, met als bekendste voorbeeld de Starlink systemen van Elon Musk. Daarnaast zijn er steeds meer gevallen waarin satellieten worden gehackt. Juist omdat we er zo afhankelijk van zijn, ook in militaire conflicten, zijn we kwetsbaar en betekent controle over satellieten steeds vaker ook macht. De uitvinding van de satelliet werd definitief gemaakt door science fictionschrijver Arthur C. Clarke in 1945. Hij bedacht de geostationaire satelliet: die draait even snel om de aarde als dat die om haar as draait en staat zo op een vaste plek boven het aardoppervlak. Door die uit te rusten met communicatieapparatuur konden signalen via de ruimte de hele wereld rond worden gestuurd. Zijn idee sloeg aan: zeventien jaar later ging de eerste communicatiesatelliet de lucht in, die gebouwd werd door het Amerikaanse telecom-bedrijf AT&T. De eerste effectieve satelliet, de Telstar, was niet groter dan een basketbal. Maar de technologie ontwikkelde zich in zeer rap tempo verder en leidde tot een heuse strijd tussen de Russen en de Amerikanen. Benieuwd hoe dat afliep? Of hoe je zelf vanuit je kamer of tuin satellieten kan spotten? Luister dan naar deze uitzending van de Week van NTR Wetenschap.

Het is weer tijd voor De Week van NTR Wetenschap! Elke nacht zetten we een andere 'grootse uitvinding' centraal die de mensheid op ingrijpende manier heeft veranderd. In de tweede nacht van De Week van NTR Wetenschap spreekt presentator Syb Faes met Marlies Honingh over het ontstaan én de betekenis van de democratie. Haar bakermat vinden we natuurlijk in Athene, maar daar mocht slechts 10% van de bevolking werkelijk stemmen: alleen mannelijke burgers van boven de 20 jaar. En hoewel inmiddels elke inwoner van Nederland boven de 18 jaar mag stemmen, vertelt Marlies dat de democratie meer is dan ons stemrecht alleen. Het is makkelijk om de democratie als iets te zien wat alleen achter de muren van politiek Den Haag gebeurt, maar ze werkt alleen als we allemaal meedoen. Het zijn niet alleen extreemrechtse populisten die de democratie bedreigen, ook onze onverschilligheid is een gevaar. Democratie is een manier van samenleven, vaak zelfs zonder dat we het doorhebben. Kinderen die een voetbalveldje moeten delen klinkt misschien als gedoe, maar juist als we er samen uit moeten komen zien we onze democratie in actie en komen we uiteindelijk dichter tot elkaar. Maatschappelijke groepen zoals verenigingen, scholen en burgerinitiatieven als Amnesty of debatpodia spelen een essentiële rol in het behouden van onze democratie. Benieuwd hoe dit concreet tot uiting komt, bijvoorbeeld in de Koninklijke Nederlandse Reddingmaatschappij (KNRM)? Luister hier het eerste uur van het gesprek met Marlies Honingh.

Het wiel is keer op keer opnieuw uitgevonden, maar wie was er het eerste mee? In deze eerste nacht uit de Week van NTR Wetenschap over grote uitvindingen duikt presentator Renette Kwakkenbos terug in de tijd met oudhistoricus Martijn Icks. Het is moeilijk vast te stellen waar het wiel precies als eerste opdook. Van China tot Polen, van het huidige Irak tot Midden-Amerika, eigenlijk werd het wiel op meerdere plekken tegelijk uitgevonden. Maar hoe het werd toegepast over de tijd heen, verschilt enorm per regio. En terwijl het massieve wiel mogelijk al rond 3300 voor Christus werd uitgevonden, kreeg het wiel pas rond 2000 voor Christus spaken.   Ook vertelt Icks uitgebreid over zijn onderzoek naar karaktermoord bij oud-Romeinse keizers, en welke overeenkomsten dat kent met huidige politieke framing. Karaktermoord is het moedwillig beschadigen van de reputatie die iemand heeft. In het oude Rome werden handboeken geschreven over hoe je het beste je politieke tegenstander zwart kon maken, zoals diegene aanvallen op lichamelijke beperkingen of zeggen dat iemand stinkt. Maar hoe je als Romeinse keizer te boek ging, was vooral afhankelijk van je relatie tot de senaat. Zij zetten keizers met wie ze het niet eens waren in slecht daglicht, bijvoorbeeld met beschuldigingen van incest en het spotten met hun hebzucht. En het opvallende is: dat gebeurde vaak na de dood van de keizer.   Icks trekt parallellen naar het nu. Zo was zowel in het oude Rome als tijdens de verkiezingen tussen Donald Trump en Joe Biden ouderdom een onderwerp om de ander op te pakken. Hoe dat precies zit, hoor je in deze uitzending van de Week van NTR Wetenschap.

Je kent haar misschien van Oogappels of Mees Kees. Maar achter de rollen waar je haar van kent, schuilt een vrouw die zich hard maakt voor een betere representatie van vrouwen in de filmwereld. Luister hier het hele gesprek.

Deze nacht is Koen Vacano te gast in De Nacht van KRO-NCRV. Hij is classicus en docent cultuurgeschiedenis aan de Universiteit Utrecht. Zijn onderzoek richt zich op de sterke verbinding tussen de klassieke oudheid en hedendaagse film. Hij legt uit waarom juist de oude plotstructuren nog steeds zo goed werken. En hoe kan het nou dat we nog altijd kijken naar verfilmingen van de Odyssee? Wat is de aantrekkingskracht?

Hoe laat je een film omgeving zó echt voelen dat je er als kijker in verdwijnt? Production designers Nina Spiering en Romke Faber beginnen niet achter een tekentafel, maar met luisteren, onderzoek doen en de straat op gaan. Voor hun eerste gezamenlijke project, In het niets, doken ze in de geschiedenis van de Bijlmerramp. Ze gingen de wijk in, spraken met mensen die de ramp hadden meegemaakt en bouwden een appartement om tot filmset. Nina ging er zelfs wonen om het gevoel van de plek echt te begrijpen. En dan kan er zomaar een buurman voor de deur staan met een stuk van een vliegtuig uit de ramp, dat uiteindelijk in een museum belandt. Maar voor een fictief verhaal werkt het weer heel anders. Dan bouw je samen met de regisseur een nieuwe geschiedenis. Soms zit die in grote decorstukken, maar vaak juist in details die je als kijker nauwelijks bewust ziet. Wat maakt Nina en Romke zo'n goed team? Waarom moet iets vooral ‘gevoelsmatig kloppen'? En hoe zorg je ervoor dat een omgeving bijna een personage op zichzelf wordt? Luister het hele gesprek en ontdek hoe Nina en Romke werelden bouwen waarin je als kijker volledig kunt verdwijnen.

De 25-jarige Olivia Mos studeerde af aan de Nederlandse Filmacademie met haar documentaire Hartslag van een ander. De film geeft een indringend inkijkje in een wereld die voor veel mensen verborgen blijft: de weg die een donorhart aflegt voordat het bij de ontvanger terechtkomt. Juist het onbekende trekt Olivia aan. Ze is nieuwsgierig naar wat zich achter gesloten deuren afspeelt. Met haar films wil ze laten zien hoe iets écht is. Beeld kan volgens haar vertellen wat woorden soms niet kunnen.  In Hartslag van een ander volgt Olivia niet alleen het hart op weg naar een transplantatie, maar laat ze ook zien hoeveel mensen bij dat proces betrokken zijn. Het filmen was intensief. Zo stond ze maandenlang op stand-by of er een hart was en of zij dus mocht komen filmen.  Als jonge maker ziet Olivia dat films maken de komende jaren niet eenvoudiger wordt. Bezuinigingen binnen de publieke omroep en de competitieve filmwereld maken het lastig om ruimte te vinden om verhalen te vertellen. Ook als documentairemaker is het soms zoeken naar een eigen visie in een wereld waarin iedereen een mening heeft. Olivia blijft nieuwsgierig naar nieuwe verhalen en barst alweer van de ideeën voor nieuwe projecten. 

Filmmuziek kan een film maken of breken. Volgens filmcomponist Matthijs Kieboom is muziek veel meer dan alleen een deuntje op de achtergrond. “Als je zielige muziek onder een scène zet, kun je mensen aan het huilen maken. Als componist heb je dus ontzettend veel invloed op hoe iemand een film beleeft.” Die liefde voor film en muziek begon bij Kieboom al vroeg. Hij wilde creëren en merkte al snel: dit is wat hij wil doen. Een specifieke opleiding tot filmcomponist bestond niet, dus leerde hij het vak vooral zelf. Hij keek films, luisterde muziek en probeerde te begrijpen waarom bepaalde muziek precies op een bepaald moment werkt. Inmiddels geeft hij zelf les in filmmuziek aan het conservatorium.  Een filmproject begint voor hem dan ook niet achter zijn computer met een leeg muziekprogramma. “Ik begin met het script lezen, praat met de regisseur en kijk mee naar de film. Soms maak ik alvast iets en laat ik dat horen. Dan ontstaat er een wisselwerking. Die samenwerking kan veel vrijheid geven, maar soms ook flink wat druk: Ik heb ook wel eens te horen gekregen: I want a masterpiece." Dat is de kracht van filmmuziek vindt Matthijs Kieboom. Een componist kan ervoor kiezen om de verwachtingen van de kijker te volgen, maar juist ook om daar tegenin te gaan. Bij een spannende scène hoeft bijvoorbeeld helemaal geen spannende muziek te klinken. Door onverwachte keuzes te maken, kun je de kijker juist op het verkeerde been zetten.

Deze hele week in De Nacht van BNNVARA: aandacht voor de misdaad. Presentator Bemshi de Visser praat in deze uitzending met hoogleraar forensische psychologie Corine de Ruiter.  Als hoogleraar forensische psychologie duikt ze al decennia in de levens van daders die de meesten van ons liever niet willen begrijpen. Ze vertelt hoe iemand ontspoort, waarom de grens tussen dader en slachtoffer flinterdun is, en wat haar na al die jaren nog drijft.

Deze hele week in De Nacht van BNNVARA: aandacht voor de misdaad. Presentator Bemshi de Visser praat in deze uitzending misdaadjournalist Paul Vugts.  Al zijn hele carrière volgt hij de Amsterdamse onderwereld voor Het Parool — als journalist, podcastmaker en schrijver van "Misdaadjournalist". Hij vertelt hoe jonge jongens worden geronseld, waarom de grens tussen dader en slachtoffer soms flinterdun is, en wat hem na al die jaren nog drijft.

Deze hele week in De Nacht van BNNVARA: aandacht voor de misdaad. Presentator Bemshi de Visser praat in deze uitzending strafrechtadvocaat Priscilla Buchele.  Ze wilde ooit de nieuwe Chantal Janzen worden, maar koos op haar 21ste voor het strafrecht. Strafrechtadvocaat Priscilla Buchele staat zowel daders als slachtoffers bij — en vertelt hoe dat werkt, wat er misgaat als media zich op een zaak storten, en hoe het is om als advocaat de vertrouwenspersoon te zijn van iemand op zijn dieptepunt.

Deze hele week in De Nacht van BNNVARA: aandacht voor de misdaad. Presentator Bemshi de Visser praat in deze uitzending met Niels Roest. Voor Defensie werkte hij als persoonsbeveiliger en in het arrestatieteam. Dat laatste deed hij lange tijd ook in Amsterdam. Hij werd acht keer uitgezonden, o.a. naar Afghanistan, en zag in zijn werk dingen die hij nooit meer kwijtraakt. Hoe ga je daarmee om? En wat als die (prestatie)druk wegvalt? Een gesprek over angst, je emoties wegstoppen en ze weer terugvinden. Ook gaat Niels in gesprek met de luisteraars van NPO Radio 1. 

Deze hele week in De Nacht van BNNVARA: aandacht voor de misdaad. Presentator Bemshi de Visser kickstart de crime-week met Steven Killian.  Steven was jarenlang plofkraker. Tot hij de bak in moest. Een gesprek over gierende banden, je door het leven boksen en hoe een Utregs jochie op het verkeerde pad terecht kwam. 

Nooit meer doodgaan, wederopstaan, voortbestaan door het krijgen van kinderen, of als grote held... Al eeuwenlang houden mensen zich met onsterfelijkheid bezig. In de oudste teruggevonden teksten wordt het al nagejaagd en in Silicon Valley levert de belofte voor een eindeloos leven zelfs geld op. Een week lang praten we over waar die diepe wens vandaan komt en hoe realistisch die beloften precies zijn.   Filosofenkoppel Marthe Kerkwijk en Erno Eskens vormen het slotstuk van deze onsterfelijkheidsweek. Zij kennen het onderwerp van binnen en van buiten. Het is namelijk hun ‘pillow talk'. Met hen gaat het in dit afsluitende gesprek dus over de vraag: is het wenselijk om onsterfelijk te zijn?  

Dit is dag vier van De Week van EO over onsterfelijkheid met moleculair geneticus Jan Hoeijmakers. Hij behoort tot de grootste kenners van veroudering wereldwijd. Zal het afremmen van veroudering ons ooit dichterbij onsterfelijkheid brengen?  

Al eeuwenlang, dwars door allerlei culturen, talen en religies denken mensen na over de vraag of er onsterfelijkheid bestaat. Hoe kan dat? Wat schuilt er achter dat idee? Is het angst voor de dood? Of een poging om een aards bestaan meer zin te geven?  Filosoof en psychiater Damiaan Denys schoof aan in De Nacht van EO om hierover door te praten. Presentatie is in handen van Loïs van Wijnen. 

Is er een eeuwig leven? Volgens de grote wereldreligies is het duidelijk: ja. Maar hoe dat er vervolgens uitziet, wie daar dan toegang tot heeft en in welke vorm je daartoe komt, daarover lopen de ideeën uiteen.  In een week van gesprekken over onsterfelijkheid kunnen de religies dan ook niet buiten beeld blijven. Om ons bij te praten, schoof godsdienstfilosoof en theoloog Taede Smedes aan in de studio. Waar gelooft hij in, als kenner van al die verschillende religies? En welke mythes mogen we absoluut vergeten als het gaat om een hiernamaals?  Presentator van deze uitzending van De Nacht van EO is Loïs van Wijnen. 

Als schrijver dook Frank Westerman al in allerlei uiteenlopende onderwerpen, maar dit jaar staat onsterfelijkheid op het menu in het te verschijnen boek 'Alfabet van de Onsterfelijkheid'. Wat is het precies? Waarom houdt het de mensheid al eeuwig bezig? En waarom is het dit thema dat Frank niet kan laten liggen? In de Nacht van EO Zomerweek staan we een week lang stil bij onsterfelijkheid. Presentator Loïs van Wijnen interviewt vijf nachten lang gasten over hun perspectief op een eeuwig leven: van psychologisch tot religieus en van medisch tot filosofisch.

Nog nat achter de oren kwam hij van de universiteit met een diploma filosofie de gevangenis in. Daar wilde hij werken, om eens te zien wat recht en onrecht in de praktijk van het strafsysteem betekenen. Na elf maanden had hij genoeg ervaring om er een boek over te schrijven. Gerlan schoof aan bij presentator Loïs van Wijnen om te praten over dat boek In de Bajes. 

Van 'goedbedoelde' grapjes tot hardnekkige stereotypen: anti-Aziatisch racisme is vaak minder zichtbaar, maar daarom niet minder ingrijpend. Oprichter van Asian Raisins en fotografe Rui Jun Luong vertelt over haar eigen ervaringen, de beeldvorming rondom Aziatische Nederlanders en waarom juist die subtiele vormen zoveel impact kunnen hebben.

Hij staat bekend als de Plastic Soup Surfer, maar Merijn Tinga ziet zichzelf vooral als iemand die laat zien dat één persoon het verschil kan maken. Met een surfplank, een goed idee en een flinke dosis doorzettingsvermogen zette hij plasticvervuiling hoog op de politieke agenda.  "Mijn campagnes gaan eigenlijk altijd over hetzelfde," vertelt Tinga. "Ik zoek naar een breekijzer waarmee je een groter systeem in beweging krijgt. Zijn campagnes spelen zich niet alleen af in vergaderzalen en politieke arena's, maar vooral op het water. Tijdens zijn tochten komt hij oog in oog te staan met dolfijnen, ziet hij zeehonden van dichtbij en ervaart hij hoe bijzonder én kwetsbaar de natuur is. Die ontmoetingen maken zijn missie alleen maar sterker. Volgens Tinga is de belangrijkste boodschap die hij mee wilt geven niet dat de strijd tegen plastic soep eenvoudig is, maar dat verandering wel degelijk mogelijk is. Zijn eigen verhaal bewijst dat een individuele burger politieke doorbraken kan forceren, bedrijven in beweging kan krijgen en zelfs internationale aandacht kan trekken. 

Tijdens de Nacht van NTR Wetenschap spreekt presentator Renette Kwakkenbos met musicoloog en bassist Vincent Meelberg. Hij is verbonden aan de afdeling Cultuurwetenschap van de Radboud Universiteit en schreef verschillende boeken waaronder het boek New Sounds, New Stories: Narrativity in Contemporary Music. Daarnaast is hij ook nog improviserend contrabassist. We hebben het met hem over de vermenging van AI en muziek. Is dat erg? En wat is de definitie van muziek eigenlijk? Hij vertelt over wanneer AI-gebruik soms wél schadelijk is, maar ook hoe het gebruikt kan worden als een hulpmiddel. Zo zijn er artiesten die AI-modellen trainen met hun eigen muziek om te experimenteren. Volgens Vincent is het belangrijk om te improviseren. Dat draagt bij aan muzikale creativiteit waarin nieuwe combinaties worden aangelegd in de hersenen. Hij improviseert op zijn contrabas live in de studio.

Hanneke groeide op in Veenendaal, een christelijke gezin. De oudste van drie meiden. Ze ging naar christelijke scholen, en daarna zelfs nog naar een christelijke hogeschool in Ede. Noem het maar gerust een christelijke bubbel. Maar dan komen de vragen. Hanneke begint te twijfelen aan haar geloof. En dat zet haar leven op z'n kop. In haar drie-delige Youtube serie ‘Waarom zou ik geloven' gaat Hanneke Ooms op onderzoek uit. 

Waarom zijn transgenderrechten de afgelopen jaren zo'n centraal maatschappelijk onderwerp geworden? En welke rol spelen desinformatie en anti-rechtenbewegingen daarin? Philo Boss gaat in De Nacht van BNNVARA in gesprek met filosoof en onderzoeker Freya Terpstra over taal, beeldvorming en waarom zij zichzelf een 'onvrijwillige activist' noemt.

Dertig jaar geleden voeren de eerste boten door de Amsterdamse grachten tijdens de eerste Pride-botenparade. Al drie decennia zet Pride zich in voor meer acceptatie en gelijke rechten voor de LHBTIQ+-gemeenschap. Wat ooit begon als de Amsterdam Gay Pride groeide uit tot een inclusiever evenement voor iedereen binnen de gemeenschap. Irene Hemelaar, oud directeur Pride Amsterdam, speelde daarin een belangrijke rol.  Pride is niet alleen een feest, maar ook een protest. Zo is er kritiek op de rol van sommige sponsors vanwege mogelijke pinkwashing en blijft de strijd voor gelijke rechten actueel. Volgens Hemelaar is de tolerantie, ook in Nederland, minder vanzelfsprekend dan vaak wordt gedacht. Daarom zijn er dit jaar extra veiligheidsmaatregelen tijdens de festiviteiten. Ter ere van dertig jaar Pride zijn er verschillende tentoonstellingen in Amsterdam. Ondanks de vooruitgang blijft Pride volgens Hemelaar nodig, al ziet ze veel hoop in de nieuwe generatie die zich blijft inzetten voor een inclusieve toekomst.

Tijdens de Nacht van NTR Wetenschap spreekt presentator Renette Kwakkenbos met dier- menswetenschapper schrijver Maarten Reesink. Hij is verbonden aan de afdeling Mediastudies van de Universiteit van Amsterdam is werkzaam bij de richting DierMens Studies, het vakgebied dat zich bezighoudt met de veelheid aan relaties tussen mens en dier. Op dierendag 2025 verscheen zijn boek Planeet Poes: de gedeelde wereld van kat en mens. Dat gaat over de vele en diverse relaties tussen mensen en katten. Hoe zien wij katten en hoe zien zij ons? Hij vertelt dat er drie categorieën dieren zijn: huisdieren, wilde dieren en liminale dieren. Die laatste groep dieren zijn alle dieren die tussen de mens en de natuur in bestaan. Zoals duiven of ratten. Dier en mens hebben door de jaren heen geleerd om samen te werken of naast elkaar te bestaan. Waar de hond is gedomesticeerd, heeft de kat zichzelf gedomesticeerd. De manier van communiceren tussen dier en mens verandert. Misschien hebben we over tien jaar wel een tool waarmee we geblaf of miauw kunnen ontcijferen.

Arts, militair en DokterMo. Mohan Verstegen vertelt in De Nacht van BNNVARA over werken bij Defensie, missies naar Afghanistan en Irak en waarom hij zich inzet voor inclusie en sociale veiligheid. Een gesprek over zorgen voor anderen, jezelf durven zijn en de mens achter het uniform. Presentatie: Philo Boss

De oplossing voor dakloosheid begint niet met hulpverlening, maar met een woning. Dat zegt Mirthe Biemans, directeur van TUIS Nederland. Volgens haar is het beeld van daklozen vaak onjuist. 1 op de 5 dakloze mensen in Nederland is een jongere tussen de 18 en 27 jaar. De meesten verplaatsen zich tussen logeeradressen, slapen in een tent of kelderbox en hebben geen vaste basis.  Ongeveer 80 procent van deze jongeren heeft geen zorgprobleem en komt daardoor niet in aanmerking voor de daklozenopvang. "We behandelen dakloosheid als een zorgprobleem, terwijl het vooral een woonprobleem is." Met het plan Startmotor Wonen Eerst Jongeren wil TUIS Nederland jongeren eerst een woning bieden en daarna eventuele begeleiding. De aanpak loopt inmiddels in vijf gemeenten. Het uiteindelijke doel is dat alle dak- en thuisloze jongeren in Nederland toegang krijgen tot een woning én passende ondersteuning.