Durant in’ura porscha il Profil biografias, destins, istorgias ed experientschas dad umens e dunnas, giuven e vegl, da prominents u simplamain da persunas ch’han da dir e da raquintar insatge. Durant ils ultims 25 onns ha il Profil laschà vegnir a pled var 1’300 persunas, ed anc adina n’èsi nagin pr…
Radiotelevisiun Svizra Rumantscha (RTR)

El è cussegliader da facultad tar la Banca Raiffeisen Cadi. En ses temp liber viva Donat Albin per ses hobis e per il sport: «La fermezza da Trun èn las uniuns», di il president da l'Uniun da scursalets Trun. El raquinta da sias visiuns per la patinera, dal plaschair dal hockey e da ses viadis. En ses temp liber viva il cussegliader da facultad per sias uniuns: «La fermezza da Trun èn las uniuns. I sa mussa adina puspè che las uniuns tegnan ensemen per realisar projects en vischnanca», di il president da l'Uniun da scursalets Trun. La stagiun dal glatsch natiral a Pustget saja bain curta, dentant fitg intensiva - cun bels puncts culminants sportivs che gartegian grazia a bler idealissem dals commembers e da las commembras. La passiun per il hockey sin glatsch è vegnida messa en tgina a Donat Albin: «Cura ch'jau era pitschen, passentava mes bab praticamain tut l'enviern sin il glatsch. Oz è il hockey era mia gronda passiun, ed jau hai plaschair che nossa uniun giauda buna accoglientscha tar la populaziun». Donat Albin raschuna da sia passiun per il sport, da viadis, da sia musica, ma era dal plaschair vid sia lavur sco cussegliader da facultad ed insumma da sia vita privata e professiunala.

Severin Tönett dad Ardez, Anna Capranetti da Ftan e Simon Koller dad Ardez, trais giuvenils da 16 e 17 onns èn la Rümli Gang. Ina furmaziun da musica populara ch'i dat uss dapi quatter onns. La musica populara è la gronda fascinaziun dal trio.

Avant bel e bain 20 onns ha il skiunz lumnezian terminà sia carriera, era pervia da diversas blessuras. Uschia n'ha Franco Cavegn era betg pli pudì realisar il siemi da participar a ses quarts gieus olimpics il 2006 a Turin, insatge che haja dà ditg da morder. Durant var in decenni è el però stà in dals megliers skiunzs svizzers da la cursa rapida ed ha cuntanschì 35 giadas in plaz sut ils top 10. Malgrà ch'il grond success ha mancà, p.ex. cun gudagnar ina cursa da la cuppa mundiala, ina medaglia a campiunadis mundials u a gieus olimpics, saja el losch da sia carriera. Dapi blers onns viva Franco Cavegn cun sia famiglia a Maiavilla. Il sport è adina restà sia gronda passiun. Oz organisescha el cunzunt events da sport sco heliskiing en il Canada u navigar a vela en Svezia, dasperas è chavaltgar in da ses gronds hobis. Plinavant producescha l'anteriur skiunz sursilvan in agen vin.

Il moderatur, affarist e magister da skis patentà da San Murezzan, ha encletg la relaziun disturbada cun ses geniturs pir avant var 5 onns. Alfredo Wolf, savens pli enconuschent sco «Lupo» Wolf è oriundamain da Samedan. Dentant ha el decidì en la vegliadetgna da sis onns dad ir a star tar la famiglia Ronchi a Schlarigna. Quai er causa ch'el na sa sentiva betg bain en l'atgna famiglia. La premissa dals geniturs era dentant, ch'el stoppia ir a scola a Samedan, sa regorda l'um da 71 onns. Daco che la relaziun cun ses geniturs e la sora n'era betg buna e cordiala, sa Alfredo Lupo Wolf entant declerar meglier. Pir avant intgins onns ha el numnadamain realisà tras in'emissiun da televisiun d'ina chasa per uffants a Lai, ch'el na deriva betg da la famiglia Wolf, mabain ch'el è vegnì adoptà. Gugent fiss Alfredo Lupo Wolf daventà pilot. Quai n'hajan ils geniturs dentant betg lubì e sfurzà el da far in emprendissadi sin banca. Silsuenter haja el cumenzà da rebellar cun far festa, rock'n'roll e marihuana durant plirs onns. I saja er stà in'opposiziun encunter ses geniturs, reflectescha l'um sportiv. Entant maina il magister da skis patentà dapi plirs decennis in'atgna agentura per ils pli differents eveniments en val. Tranter auter er faschond sez moderaziuns da las cursas da chavals sin il Lai schelà da San Murezzan u organisond nozzas en Engiadina.

Anita Simeon Lutz (53) è creschida si a Lantsch e viva oz cun ses dus fegls a Neerach en il chantun Turitg. La Surmirana è architecta ETH ed anteriura schefredactura dal magazin per architectura, design e cultura d'abitar «Das ideale Heim». Anita Simeon Lutz ha dentant er auters interess che l'architectura. Ella è ina da las fundaturas ed organisescha las emnas da design Turitg. Sia incumbensa principala dentant è il mument la lavur sco schefredactura da la revista dals samaritans svizzers. Ditg è ella er stada organisatura dals Dis da litteratura rumantschs. Il motiv ch'ella è sa retratga ha er da far cun il destin da ses um. Avant 10 onns è el mort sieva d'ina malsogna maligna.

Sco organisatur d'events enconuscha el las sfidas e dinamicas che sa dattan durant sairas sco quellas da Son Silvester. Actualmain è l'um da 27 onns responsabel per tut ils eveniments da partis cun DJ's e concerts live sco era per ils eveniments en connex cun art e cultura al «Laax Open». Tge consequenzas che la disgrazia en il Vallais ha per questa ediziun e co ch'el va enturn cun stress e squitsch durant quels dis raquinta il Sursilvan, che ha ins stretga colliaziun cun Siat e che ha sez fatg musica cun Mattiu, Giganto e Sirius en il «Profil».

Durant 40 onns è Gian Gilli da Bever s'engaschà per il sport. El ha studegià magister da sport. El è stà divers onns trenader tar la federaziun svizra da skis. El era schef de mission da numerus gieus olimpics. Organisatur da campiunadis mundials e promotur da gieus olimpics en Grischun.

Gianna Olinda Cadonau è manadra da la partiziun da cultura e commembra da la direcziun da la Lia Rumantscha. Ed ella è er autura, scriva cudeschs e tocs da teater. La lavur per la Lia Rumantscha ed er la promoziun da cultura èn fitg politics. I va er per raps publics. E perquai èsi dad ir enturn cun grond respect. En ina communitad usche pitschna è tut fitg visibel, di Gianna Olinda Cadonau en il profil. Ils giavischs dad ella èn modests. Scriver, far viadis e passentar temp cun sia famiglia. Ses viadis mainan ella savens en l'Asia, magari er en l'India nua ch'ella ha sias ragischs. «Tschertas ingredienzas èn schon da là. Per exempel la fulla dad umans che guarda ora sco jau. E quai fa bain.» I saja las pitschnas chaussas: co ils corps sa movan, tge che vegn maglià, co sa vestgì, cun tge colurs. «A mes corp vai bain en l'India. Mia pel, mes chavels, la digestiun. Il corp è quiet. Na betg ch'jau stess mal en Svizra. Ma igl è insatge che croda davent en l'India.»

«Igl è stà in sentiment fitg curius da stuair far la valischa per adina. Questa giada, betg per far vacanzas, mabain per turnar a chasa a Domat», di Livio Niedermann. Il temp tar la Guardia svizra è sta ina buna scola da la vita. «Jau sun ì a Roma sco uffant e sun turnà sco um». L'emprim da settember da l'onn 2022 è Livio Niedermann da Domat entrà sco giuven gardist tar la Guardia svizra en il Vatican a Roma. Quai, suenter avair terminà ses giarsunadi da scolaziun commerziala e suenter avair absolvì la scola da recrut tar l'Armada svizra. Ils 6 da matg 2023 ha el engirà curaschi e fidaivladad al papa en linguatg rumantsch. 39 mais è el restà fidaivel al servetsch da la Guardia svizra. Durant quest temp ha el protegì e servì a papa Francestg, el ha stuì prender cumià da «ses papa» glindesdi da Pasca. Ils 6 da matg han el e ses cumpogns da la guarida pudì festivar l'elecziun da papa Leo XIV. L'onn 2025 saja stà in onn cun blera lavur e gronda preschientscha per il corp da la Guardia papala. Ma Livio Niedermann vesa quest temp a Roma sco ina vaira scola per la vita: «Jau sun ì a Roma sco uffant e sun turnà sco um». Surtut dal temp cun papa Francestg restan muments nunemblidaivels: «Durant las notgs da guardia era papa Francestg bun da far ina surpraisa. Ina giada ha el offri a mai in glatsch, e quai la damaun a las tschintg», sa regorda Livio Niedermann cun bucca da rir. Pertge che papa Francestg è stà ses fil cotschen durant il temp a Roma, ma era davart il nov vent che papa Leo ha purtà tar la Guardia svizra, dal temp liber sco gardist e co ch'ils plans per il futur sa preschentan uss per il giuven um da Domat, ans raquinta el en il «Profil».

Rico Arpagaus ha fatg ses emprendissadi en in affar da sport a Savognin. Gnanc 10 onns pli tard ha el surpiglià l'affar da famiglia e maina quel ussa cun dapli persunal che l'entschatta sco schef. Sin la naiv spetga Rico Arpagaus mintgamai cun brama. La stagiun d'enviern quinta passa dus terz da la svieuta annuala ed uschia saja quella da fitg gronda impurtanza per in affar da sport. Impurtant saja franc er stà d'avrir la filiala dar a fit skis gist sper la staziun a val da las pendicularas. Sper la vendita d'artitgels da sport è per il bab d'in mat da trais onns er sia famiglia fitg impurtanta. Pertge che Rico Arpagaus resta il pli gugent en la regiun e pertge ch'el ha fatg avant paucs onns la patenta da chatscha raquinta el en il Profil. Ina part ha en mintga cas da far cun il sentiment d'encreschadetgna.

«L'onn 2025 è stà fitg intensiv. In onn, nua ch'ins ha gì da decider bler, e nua ch'ins è era crudà in pèr giadas.» Sco mainafatschenta da la Sedrun Solar SA ha el scrit quest onn istoria d'energia. Ensemen cun ses team èsi gartegià da realisar sco pitschna interpresa sisum la Surselva l'emprim grond parc solar alpin en Svizra. Decisiv saja stà d'avair gì il curaschi da decider, da gughegiar e far! Quai valia per el dal reminent era en il sport. Blers onns ha il bab da trais figlias creschidas fatg cursas extremas sco ultramaratons e realisà era là che bler che paria nunpussaivel a l'entschatta sa laschia realisar cun l'endretga tenuta, preparaziun e strategia. En il Profil lascha l'um da 60 onns repassar quest onn turbulent cun tut sias sfidas e dat era in'invista en sia vita privata.

Antonetta Battaglia-Janutin ha preschentà avant curt ses cudesch «Ein Goldesel wäre mir lieber gewesen. Kindertage in Riom». L'autura dad 84 onns raquinta dal bun e dal schlet ch'ella ha fatg tras durant sia uffanza a Riom.

Mattiu Defuns da Trun è musicist, chantadur, chantautur rumantsch e cumponist. Il mument lavura el vi da ses proxim album che sa numna «Aura». Quel vegn edì il favrer 2026 e fin lura cumparan adina puspè singles che vegnan ad esser sin quest album, in process ch'ha cuzzà dus onns. Mattiu Defuns di da sasez ch'el saja in artist da vita. El manegia cun quai ch'el vegn da finanziar sia vita cun chaussas ch'el fa gugent. Ma el saja en emprima lingia schon musicist. Sia vusch descriva Mattiu Defuns sco rauca, loma e chauda. Ses stil da musica saja quel da chantautur, cun influenzas sfericas e tuns lungs, cumbinà cun registraziuns audiovisualas da la natira e maschadà cun in zic indi. Pia ina maschaida da singer-songwriter-sferic-indi.

30 maratons en 30 dis. Il davos mais è Ruedi Frehner currì 1291 kilometers per rimnar daners per la Fundaziun Sonnenschein, che sustegna uffants ch'han cancer e lur famiglias. Igl è in dals gronds projects ch'il Sursilvan ha organisà, dapi ch'el ha fundà il 2011 sia atgna fundaziun «Ruedi Rennt». Dapi dus onns è Frehner pensiunà, quai suenter avair lavurà passa 30 onns sin banca, il davos sco manader da la banca UBS a Cuira. Oz è Ruedi Frehner dentant er anc da viadi sco moderatur e speaker tar occurrenzas da sport. Sia vita è fixada cumplainamain sin sport e famiglia.

Tgi n'ha betg gia ina giada tschertgà sasez en l'internet. Be gia per guardar tge ch'ins chatta tut là da sasez. Jau hai en tutta cas chattà cun tschertgar mamez mes giast dal «Profil». Pertge tut quai che jau hai chattà da mes numalin en la rait ha animà mai d'emprender d'enconuscher in zic meglier quest Gion Caviezel da Haldenstein. Pertge el n'è betg mo stà manader da la scola a Singapur, inspectur da scola en il chantun da Schaffusa ed ha avant curt era manà il consorzi da scola da Laax, Falera, Sagogn e Schluein. El ha era manà plirs onns la federaziun d'unihockey dal Grischun, è scrivent e dat ussa cun 61 onns puspè scola a giuvnas persunas fugitivas a Cazas. Co quai è da puspè dar scola, daco ch'el è gia currì ina giada 100 kilometers al toc e daco ch'el è tuttina puspè turnà en Svizra suenter diesch onns a Singapur, ses segund dachasa, gliez ed anc bler dapli raquinta Gion Caviezel en quest «Profil».

Quella ha il schurnalist engiadinais tant tar la lavur sco er en sia vita privata. Senza passiun na funcziunassi betg, di l'um da 52 onns. Scriver e rapportar da tut quai che capita ed occupa la populaziun en Engiadina è la professiun da Nicolò Bass dapi stgars 20 onns. Cun ses artitgels en rumantsch vallader e tudestg contribueschia el er ina part a las mintgamai trais ediziuns l'emna che la gasetta Engadiner Post / Posta Ladina edescha. Quella lavur fetschia el cun gronda passiun, saviond ch'el è adina il «schurni» er en ses temp liber. Oriundamain ha Nicolò Bass emprendì d'ir enturn cun cifras. El ha fatg in emprendissadi mercantil en in biro fiduziari. Daco ch'el avess er pudì daventar coiffeur e tge che ses bab l'ha anc mussà curt avant sia mort, raquinta il bab da dus uffants creschids en il Profil.

Beni Thurnheer, Whitney Houston e la crisa da finanzas. Quai èn mo intgins chavazzins or da la vita da Reto Martinelli. Ina vita che mussa a moda exemplarica che betg tut sto ir tenor plan e ch'i dovra mintgatant er il curaschi da far in pass en il nunenconuschent. Reto Martinelli ha 49 onns, viva cun sia dunna Diana a Walchwil al Lai da Zug e lavura tar l'organisaziun «Wohnen Schweiz». En il «Profil» vai per la mancanza d'abitaziuns pajablas e co ch'ins pudess meglierar la situaziun per famiglias indigenas. Reto Martinelli raquinta era da ses temp sco giugader dad american football e tradescha, pertge che Whitney Houston ha dà in sigl pervi dad el.

Jon Fadri Tönett dad Ardez è scrinari e restauratur, el è musicant, chantadur, e tranter auter era president da la vischnanca burgaisa da Scuol. Jon Fadri Tönett n'è dentant betg mo apicultur, ma era custodi. En il suler da sia chasa tipica engiadinaisa cun ina gronda porta e cun arvieuts a crusch stattan veglias stgaffas cun picturas u entagls d'annadas. Ina da quellas stgaffas veglias è perfin vegnida salvada dals proprietaris d'antruras dal grond fieu a Sent l'onn 1921. En il suler da la chasa da Jon Fadri Tönett ad Ardez stattan però er in gìun, vaiders cun mel d'avieuls, veglias iseglias ed inquala antiquitad sco per exempel chalderas d'arom. Il suler da la chasa engiadinaisa da Jon Fadri Tönett è quasi in spievel dals interess dal giast dal «Profil». Creschì si è Jon Fadri Tönett ad Ardez en Engiadina Bassa. Ensemen cun dus fragliuns pli giuvens ha el passentà ina bella uffanza. Gia baud ha Jon Fadri Tönett decidì da vulair emprender il mastergn dal falegnam. Sche insatge era rut a chasa, cumadava quai il giuven Jon Fadri. Suenter il giarsunadi e las emprimas experientschas tar ina falegnamaria a Cuira è el alura turnà en Engiadina Bassa. E dapi blers onns lavura il giast dal «Profil» en ina falegnamaria ch'è spezialisada sin restauraziuns. Bleras stgaffas, blers balcuns torts, bleras stgalas e fanestras, bancs pigna, palantschieus e plafonds en Engiadina Bassa èn vegnids restaurads da Jon Fadri Tönett.

Tgi n'enconuscha betg quest sentiment da betg propi sa sentir bain perquai che tut enturn ins è anc ester e nunenconuschent. Ins è en in nov lieu, n'enconuscha betg la glieud e chapescha forsa gnanc tge ch'ella di. Quest sentiment che blers enconuschan magari da las vacanzas, enconuscha Anja Caminada (43), oriunda da Vattiz, fitg bain da sia lavur. Ella è numnadamain scolasta da classa integrativa da lungatg a Cuira, nua ch'ella gida ad uffants d'auter pajais da sa sentir in zic pli fitg da chasa tar nus cun mussar tudestg. Quant gronda che questa sfida è magari sch'ils uffants vegnan dals pli differents pajais dal mund, dentant er quant bel ch'igl è, sche l'entir mund è sin visita, raquinta la mamma ch'ha duas giadas schumellins e ch'è dapi dus onns separada da l'um en il “Profil” da questa sonda.

Marietta Jemmi da Flem è actura e da vesair en «L'Ultim Rumantsch». Ella seria fictiva cuntinueschan las dispitas da la famiglia Durisch. Marietta Jemmi è en la seria la matriarca. «Talas figuras na datti betg usche bleras per dunnas», di l'actura en il profil. I saja ina rolla moderna. Cun l'Andrietta, la mamma e matriarca en la seria, n'ha Marietta Jemmi betg bler cuminaivel. L'Andrietta saja ina dunnetta, ina che guarda che tut saja bi e bel a chasa, ina brava dunna e mamma. Ma nagin vesia l'Andrietta. Il bel da la figura saja ch'ella fa ina metamorfosa. La lavur al set è stada «heftia». I saja bel da far films. Ma ils dis èn lungs. La bun'ura a las sis èsi dad ir ella mascra ed in di da filmar po ir fin la saira las set. I dovra blera concentraziun e lura èsi er da spetgar bler.

Il pli gugent chanta Maria Catrina Albin-Caduff en il ravugl da «La Compagnia Rossini»: «Là ma sent 'jau purtada da mia segunda famiglia», di Maria Catrina. Tar il nov musical «Plaun Salter», s'engascha la sopranista davant e davos las culissas per il bainreussir da l'ovra da ses bab Armin Caduff.

Las differentas direcziuns che Claudia Alini-Cadonau ha gia instradà durant sia vita demussan ch'ella è averta per bler. Dapi 17 onns è Claudia Alini-Cadonau, oriunda da Ramosch, puspè da chasa en Engiadina Bassa. A Scuol viva ella cun ses um en ina chasa a l'ur da la vischnanca, nua ch'ella maina er ina butia creativa cun artitgels ed urdains ch'han il bul rumantsch.

Sch'i va per scolar e cussegliar purs e puras, lura è il Plantahof a Landquart la dretga adressa en il Grischun. E dapi il favrer maina in Rumantsch quella veglia instituziun chantunala ch'è bler dapli che be ina scola. Dad esser in di directur dal Plantahof n'è bain mai stà ses siemi. Sco uffant fiss el pli gugent vegnì locomotivist. Dentant sco quai ch'igl è magari sin la via da la vita, prendan ins bain enqual storta fin ch'ins è là nua ch'ins è il mument. Uschia n'ha er l'agronom Pieder Vincenz betg mo lavurà per il chantun, mabain tranter auter er sco sviluppader regiunal da la Surselva, per il label da charn da la Migros, en il marketing da la ÖKK u er sin grondas farmas en la Nova Zelanda cun bun 10'000 nursas. E sche Vus vulais savair quant fitg ch'el po profitar da tut quellas experientschas professiunalas, tge ch'el fa insumma l'entir di sco directur dal Planthof, quant fitg ch'il velo gida el da chattar puspè la via e sch'el sa gia tut ils nums da ses passa 100 collavuraturs e collavuraturas, lura tadlai il «Profil».

Martin Cabalzar da Cumbel ha passa trenta onns lavurà per la pressa rumantscha. L'emprim sco redactur da la «Gasetta Romontscha», la fin sco schefredactur da la Quotidiana. Cunzunt ils onns 1990 èn stads onns burascus cun bleras midadas. Martin Cabalzar è stà scolast primar e scolast secundar. Suenter diesch onns en stanza da scola, il 1987, ha el midà tar la «Gasetta Romontscha». «L'invenziun principala da quest temp è stà il fax», di Martin Cabalzar en il profil. «Jau scriveva mes text a Glion cun maschina, fascheva lura in fax a Mustér e quels vegnivan lura scrits giu, tschentads per la stampa.» La «Gasetta Romontscha» era da lez temp ina gasetta da partida ed el haja empruvà dad avrir ella. Mez dils onns 1990 era in temp burascus e difficil. Cun il resultat da la naschientscha da la Quotidiana. «Quai è stà ina fasa terribla. Ma da l'autra vart eran nus ina truppa fitg motivada da far in nov product», di Martin Cabalzar.

Andi Seeli oriund da Vuorz vala sco ina vaira icona en la scena da mountainbike. Ils onns 1980 ha el fundà ensemen cun dus amis il Club da Velo Surselva. Pli tard è el daventà trenader naziunal. Durant quels 10 onns sco trenader dals megliers mountainbikers da la Svizra ha el pudì festivar numerus success, tranter auter trais medaglias olimpicas ed otg titels da campiun mundial. Enconuschent è Seeli però surtut pervia dal «Power Kids Cup», oz enconuschent sut il num «Swiss Bike Cup», ina seria da cursas en Svizra ch'el ha lantschà il 1994. Quella seria da cursas è anc oz ina da las pli impurtantas suenter quella da la cuppa mundiala e vala sco sia ovra da la vita. Seeli ha dentant era fundà l'equipa da Nino Schurter ch'el ha pli tard surdà a Thomas Frischknecht. Il Sursilvan è uschia ina da quellas persunas ch'ha furmà Nino Schurter sco meglier mountainbiker dal mund.

La lutga ha gia adina fascinà Andri Jörger. Activ n'è el dentant betg stà, perquai ch'il dies ha fatg problems. S'enriclà n'è el dentant mai da quai. Uschia è Andri Jörger s'engaschà davos las culissas, è stà en ils comités d'organisaziun da las festas da lutga grischun-glarunaisas. E natiralmain accumpogna el ses dus figls a las festas. Ed era questa giada è in da ses figls a la festa federala, ed Andri Jörger sa chapescha sin tribuna cun passa 50'000 autras persunas. Sia fascinaziun per il sport en general sa mussa er en sia lavur. Dapi l'entschatta è el il «head greenkeeper» da la plazza da golf a Domat. In da Domat cun corp ed olma Sias ragischs sajan a Domat, raquinta Andri Jörger. El fetschia quai cun fieu e flomma. Uschia è el stà prest 30 onns en la suprastanza da la vischnanca burgaisa. In engaschament politic na saja dentant mai stà in tema per el. Memia pauc flexibel e memia spert saja il process politic. En la vischnanca burgaisa dentant hajan els adina pudì realisar spert projects. E quai a favur da las abitantas e dals abitants da Domat. Ses engaschament per la vischnanca sa mussa er en il fatg ch'el è stà cumandant dals pumpiers e ch'el è s'engaschà en autras uniuns e per events da sport.

El è il chanzlist ch'è cun 45 onns il pli ditg en uffizi en Svizra. Empè dad ir en pensiun, ha Urs Niederegger prolungà ses job. La fin dal 2024 avess l'Engiadinais cuntanschì la vegliadetgna da pensiun. Entant ha el ina cunvegna da pudair restar anc ina legislatura enfin la fin dal 2027. Durant quel temp duai la vischnanca publitgar duas plazzas da lavur che Urs Niederegger ha fatg ils ultims decennis. Sper il manar la chanzlia è suttamess ad el numnadamain er l'uffizi da construcziun.

Dapi 5 onns vivan il Sursilvan e sia dunna Eliane en in pitschen vitg en il sidvest da la Tschechia .Qua en quest lieu idillic amez in parc da natira aveva la famiglia da sia dunna - ch'è creschida si en Svizra, ch'ha dentant ragischs tschecas - in bain puril cun bisons ed abitaziuns da vacanzas. Ord l'anteriur scolast e pedagog curativ è daventà in pur ed ospitont . "Nus avain emprendì tut da null ensi, ils dis èn lungs, ma bels" , di l'um da 39 onns ch'è creschì si a Flutschinas/Trun.

Avant 5 onns han els en la vegliadetgna da 68 onns bandunà Mustér e lur famiglie ed èn emigrads en il vest da l'Ungaria. L'nteriur manader dal Center regiunal d'intermediaziun da lavur, RAV, a Glion e l'anteriura responsabla per ils secretariats da medias a l'Ospital regiunal da la Surselva levan ina vita libra senza responsabladads nua che be lur giavischs e basegns quentian. A Böhönye han els chattà il lieu e la chasa ideala pera questa etappa da vita . I saja stat l'endretga decisiun, dian tuts dus cun plaina persvasiun !

4 onns ha il Samedrin en la chapitala da la Serbia. Dacurt è il politolog returnà cun sia dunna e las duas figlias en Svizra. A Belgrad ha l'um da 48 onns che ha studegià scienzia politica ed administradiva bajegià si ils ultims onns ina firma d'internet cun il focus sin schenumnà "Gamification" .

La Lumneziana viva dapi passa 25 onns a Vienna. L'amur e la scolaziun sco terapeuta d'art han manà la dunna da 49 onns avant passa 25 onns en l'Austria. Cun ses partenari e ses figl viva Seraina Caduff damanaivel da Schönbrunn. Vienna saja ina citad multiculturala, moderna e tradiziunala enina. E tuttina, la citad na saja betg hectica, mabain plitost patgifica. Vienna saja daventà sia patria, era sch'ella returna regularmain en Lumnezia per giudair la famiglia e la quietezza.

«Mai interessescha art ch'è dapli ch'in product ni decoraziun. I va per in process, per vegnir datiers da tschertas tematicas, da sa dar giu cun quellas». Quai di l'artista sursilvana Yvonne Gienal en il Profil. Il process fetschia interessant ses art. Perquai è il process pli impurtant che l'ovra. Las ideas creativas dad Yvonne Gienal vegnan da discurs, da quai ch'ella legia, da l'actualitad, da politica, da quai che muventa ella. Quai saia in grond fundus d'inspiraziun. Ma quai vala er per istorgias veglias e fastizs da carstgauns.

Er en la branscha d'automobils regna ina mancanza da persunas spezialisadas. Mo pli difficil vegni anc sch'ins maina ina garascha en ina val lontana sco l'Engiadina. Il motiv na saja gnanc la chaussa che las persunas na vulan vegnir en l'Engadina – mabain la mancanza da spazi d'abitar pajabel.

13 medaglias per la Svizra als campiunadis mundials da ski alpin. Part da quest success è er Nicolas Margreth. Cun 13 medaglias è la delegaziun svizra turnada da Saalbach dals campiunadis mundials da ski alpin. Part da quest success è er Nicolas Margreth. Il Surmiran è trenader da la gruppa speed da la federaziun svizra da skis. Cun il success svizzer a Saalbach cumbinesch'ins dentant er las frisuras spezialas ch'èn vegnidas tagliadas suenter la cursa rapida. Ina rolla centrala en questa istorgia gioga er Nicolas Margreth. El è numnadamain per dir uschia «la culpa» da questa acziun. En il Profil raquinta l'um da 35 onns dapli da quels dis da success, da sia via en la cuppa mundiala e pertge ch'el ha tschernì d'esser trenader e betg en la branscha turistica.

La balla è ses element. Quai ch'ha cumenzà sin via avant chasa u sin la plazza da scola ha manà Anja Furger da Cumbel fin tar il FC Lucerna. La Lumneziana da 30 onns è ina da paucas Grischunas e Rumantschas ch'ha pudì dar ballape en la pli auta liga svizra. Durant ses quatter onns tar Lucerna ha ella tranter auter gudagnà il 2021 la Cuppa svizra, il punct culminant da sia carriera.

Per il garaschist tuatschin èn autos dapli che be ses mintgadi. Els èn sia gronda passiun, gea sia vita – cunzunt ils autos vegls, ils oldtimers. Gia da buob ha Helmut Widera passentà mintga minuta libra en la garascha da ses bab a Sedrun. Betg mo per guardar tiers co lez lavura, mabain er per gidar el. Lura anc cun ils guaffens ch'il bab aveva regalà ad el. Uras ha el uschia traffitgà vi dad autos e schizunt pudì prender persuls dapart els. Almain quels ch'eran per bittar davent sin in prà dasperas. Oz bun 50 onns pli tard maina Helmut Widera sez la garascha da ses bab barmier. La fascinaziun da l'auto n'ha numnadamain mai pli laschà liber el. «Ch'jau ha pudì emprender mecanist d'auto e lavurar mia entira vita vi da mes autos è il meglier ch'è capità a mai», manegia il garaschist da 58 onns che restaurescha cunzunt gugent ses oldtimers. El faschess oz anc ina giada exact il medem. «Jau hai adina gì plaschair da quest mastergn ed el fascinescha mai anc oz.» Dentant tge precis è quai ch'è uschè fascinant per el? Ed è quai ina fascinaziun ch'el ha pudì dar vinavant a ses dus uffants? Co è sia lavur sa midada en tut quels onns sco mecanist? Quai ed anc bler dapli pudais vus tadlar en il Profil da sonda.

Festa da musica districtuala a Salouf, concerts da primavaira, ma surtut duas festas procuran per tensiun e plaschair tar il dirigent da professiun Gian Stecher: la festa da giubileum 222 onns Musica Domat e la premiera svizra da la concurrenza, «Mountain Brass in Concert».

Cun 75 onns giaudan bain blers che giaudan gia daditg lur pensiun –Leo Condrau dentant betg. Anc adina lavura l'interprendider oriund da Mustér per sias firmas ch'el ha fundà avant 25 onns. Bain betg pli uschè intensiv e fitg sco pli baud, cunquai ch'el è ses agen patrun. Uschia po l'inschigner da construcziun ch'ha gia lavurà en il Nepal, en la Nigeria, en ils Stadis Unids da l'America ed en blers auters pajais dal mund parter en sez ses temp per far la lavur ch'el ama en sasez anc adina. Pertge grazia a sia lavur na stremblan chasas betg pli, cura ch'il tren passa sperasvi, ins chapescha er in l'auter en ustarias plainas e buna musica tuna finalmain era propi bain. Daco che l'alpinist e fotograf passiunà – che chatta ch'ina opera da passa quatter uras pudess anc ir in zic pli ditg – ha ussa dentant era plaunsieu avunda da la lavur cun bainprest 76 onns e quant grev ch'igl è da chattar ina successiun per sias firmas, quai pudais Vus tadlar qua en il «Profil» cun Leo Condrau.

Giusep Gherardi, oriund da Surin e da chasa a Vella, è perseverant sco las plattas da granit e da marmel ch'el ha tschentà sin montascha durant trais decennis. L'um sco in culm ha tegnì pitg a las difficultads da la vita. Cun 85 onns guarda el cuntent enavos sin sia vita. Saja quai durant ina terribla stad sco famegl si d'alp a Flem, nua che la zoppina ha eliminà il muvel, u suenter il culp dal destin da daventar plaun a plaun tschorv suenter ina diagnosa medicinala fallada. Cun 60 onns, suenter la fin da sia lètg e la perdita da sia vesida, è Giusep Gherardi crudà en ina crisa profunda. Il chant e la cuminanza en il Chor viril Lumnezia ed en auters chors sco er il sustegn da buns amis han gidà el da puspè avair ina perspectiva. L'um dad 85 onns guarda enavos cuntent sin sia vita. El haja fatg il meglier or dad ella e saja vegnì lunsch enturn.

La fin da quest onn èsi finì. Lura terminescha Angelica Cavegn Leitner (64) sia lunga carriera politica ad Aarau. 24 onns è ella stada activa en il parlament, e suenter anc ina giada uschè ditg en la regenza communala.

Il chantadur dals «Diabolics» maina cun ses frar ina plazza da campadi a Müstair là nua che lur geniturs avevan ina puraria. Il campadi Muglin cun plazza per fin 300 persunas sa chatta a l'ur dal vitg da Müstair ed è oriundamain stà il lieu dal bain puril da lur geniturs. Fastizs da quel ves'ins er anc oz. Uschia è per exempel il clavà vegnì transfurmà en ina sauna per ils giasts e là, nua che las vatgas giaschevan en stalla, èn oz las duschas per ils campers. Ivan Zangerle saveva gia baud ch'el na veglia betg daventar pur. Dal mat da scola che siemiava da daventar skiunz u giugader da ballape hai finalmain dà in miradur. Causa problems da sanadad ha el dentant gì da midar professiun. Cun 28 onns ha il Jauer perquai fatg in segund giarsunadi sco dissegnader da construcziun en in biro d'architectura, al qual Ivan Zangerle è sa participà sez a partir da ses segund onn d'emprendissadi. Ivan Zangerle abita dapi il divorzi sulet en l'atgna chasa a Müstair e sa legra surtut da las visitas da sias duas mattas creschidas durant las fins d'emna. Far da chasarin na saja betg propi sia lavur preferida. Surtut far cun tschitschapulvra fetschia el be, sch'i stoppia propi esser e segir cun tadlar dad aut musica. Sch'ins discurra d'ina band da rock en la Val Müstair, èn quai ils Diabolics, la furmaziun ch'i dat dapi 30 onns. Il chantadur ed era cumponist da numerusas chanzuns è Ivan Zangerle. Suenter avair emprendì durant il temp da scola a sunar la tuba, haja el bain svelt laschà la musica da la vart. Pir en la vegliadetgna da 20 onns ha il Jauer emprendì a moda autodidacta a sunar la ghitarra ed ha suenter era cumenzà a scriver sez texts e notas. Ina da las pli enconuschentas chanzuns dals Diabolics è «Jau ta n'ha jent».

Ils Furbaz han adina chantà rumantsch. Il rumantsch na saja mai stà in crap da stgarpitsch, di Marie Louise Werth en il «Profil». La lingua rumantscha tunia lom grazia als blers vocals. Sche la chanzun e la melodia sajan fermas avunda, lura n'emportia la lingua bunamain nagut. Marie Louise Werth sa regorda gugent dal final da l'Eurovision Song Contest ESC il 1989. Quai saja stà insatge nov ed in'experientscha nunditga. Era sch'els, ils Furbaz, eran sterics sin tribuna. La participaziun dals Furbaz a l'ESC è sa dada. Ils Furbaz chantavan sco studenta e students en l'hotel Cucagna a Mustér per ils giasts. Ina saira era ina raspada dal Radio Rumantsch preschenta. Suenter lur preschentaziun èn ils Furbaz vegnids dumandads, sch'els vulessan participar a la selecziun Svizra da l'ESC (lura anc Concours Eurovision de la chanson). Cun «Da Cumpignia» han ils Furbaz fatg plazza trais a la selecziun svizra il 1987. Cun «Sentiments» èni in onn pli tard vegnids segunds, davos Céline Dion. E cun «Viver senza tei» hani gudagnà il 1989 la selecziun svizra e pudì represchentar la Svizra a l'ESC. Suenter il final hai dà in grond travasch e bleras dumondas per engaschis. Il success è vegnì enorm spert. Be dus onns pli tard, sin il punct culminant, han ils Furbaz decidì da chalar e quai cun in disc cumpact cun chanzuns da Nadal. Nadal è lura era pli tard puspè stà in grond tema tar ils Furbaz. Per ir sin turnea cun chanzuns da Nadal èn els blers onns pli tard sa reunids. Per Marie Louise Werth è la carriera musicala ida vinavant suenter la separaziun dals Furbaz. Ma igl ha duvrà blera gnerva e temp. Ed i saja stà in dir temp, di la chantadura, pianista ed entertainra en il «Profil». In dir temp saja era stà quel da corona. Artistas ed artists hajan quasi gì in scumond da lavurar, era cun consequenzas finanzialas. Suenter corona saja stà da cumenzar tar nulla.