Podcasts about uschia

  • 11PODCASTS
  • 101EPISODES
  • 42mAVG DURATION
  • 1EPISODE EVERY OTHER WEEK
  • Feb 6, 2026LATEST

POPULARITY

20192020202120222023202420252026


Best podcasts about uschia

Latest podcast episodes about uschia

Profil
Franco Cavegn: da l'olimpionic al manager d'events

Profil

Play Episode Listen Later Feb 6, 2026 58:34


Avant bel e bain 20 onns ha il skiunz lumnezian terminà sia carriera, era pervia da diversas blessuras. Uschia n'ha Franco Cavegn era betg pli pudì realisar il siemi da participar a ses quarts gieus olimpics il 2006 a Turin, insatge che haja dà ditg da morder. Durant var in decenni è el però stà in dals megliers skiunzs svizzers da la cursa rapida ed ha cuntanschì 35 giadas in plaz sut ils top 10. Malgrà ch'il grond success ha mancà, p.ex. cun gudagnar ina cursa da la cuppa mundiala, ina medaglia a campiunadis mundials u a gieus olimpics, saja el losch da sia carriera. Dapi blers onns viva Franco Cavegn cun sia famiglia a Maiavilla. Il sport è adina restà sia gronda passiun. Oz organisescha el cunzunt events da sport sco heliskiing en il Canada u navigar a vela en Svezia, dasperas è chavaltgar in da ses gronds hobis. Plinavant producescha l'anteriur skiunz sursilvan in agen vin.

Minisguard
In sugard enavos sin ils «Minisguards» dal 2025

Minisguard

Play Episode Listen Later Dec 24, 2025 9:29


En la davosa emissiun da l'onn dain nus in sguard enavos sin tut las aventuras dal 2025. Il team dal «Minisguard» ha tschentà ina massa dumondas, e survegnì bleras respostas durant bleras visitas ed intervistas en ina massa lieus. Uschia avain nus pudì declerar diversas tematicas cumplitgadas a moda simpla e chapaivla. Dasper quai hai era dà in pèr leghers muments. E cler, era la musica n'è betg vegnida a la curta. I dat ina nova chanzun dal «Minisguard» ed ils uffants da la scola da Sedrun han scrit in nov hit! Uschia guardainsa e tadlainsa ensemen anc ina giada ils muments ils pli bels dal «Minisguard» 2025. In der letzten «Minisguard»-Sendung des Jahres blicken wir zurück auf alle Erlebnisse aus dem Jahr 2025. Das Team von «Minisguard» hat viele Fragen gestellt – und ebenso viele spannende Antworten erhalten. Bei zahlreichen Besuchen und Interviews an den unterschiedlichsten Orten konnten wir auch komplexe Themen einfach und verständlich erklären. Natürlich fehlten auch humorvolle Momente nicht. Und auch die Musik kam dieses Jahr nicht zu kurz: etwa mit dem neuen «Minisguard»-Song «Sin tour» oder dem Hit der Kinder der Schule Sedrun «pign tochen grond». Gemeinsam schauen und hören wir noch einmal die schönsten Momente aus dem «Minisguard»-Jahr 2025.

Telesguard
Telesguard dals 23.12.2025

Telesguard

Play Episode Listen Later Dec 23, 2025 13:41


Uschia vesa ora il mintgadi a Küblis senza aua currenta – Missiun Pee Wee: La generaziun giuvna da hockey da Tavau dat tut en il Canada – Breil traglischa en splendur da Nadal

Artg musical
Allegria - Pace - Glück - Amour

Artg musical

Play Episode Listen Later Dec 10, 2025 58:13


Uschia sa cloma il titel d'ina nova cumposiziun per chors. Heidi Happy (text) e Valentin Villard (musica) han sin incumbensa da la SRG SSR creà ina nova ovra per chors en quatter linguas. Er chantà la chanzun ha il Bündner Jugendchor e cun ses dirigent Martin Zimmermann ed in chantadur avain nus discutà davart questa ovra.

er pace amour allegria jugendchor srg ssr uschia
Marella
La pussanza da l'odur

Marella

Play Episode Listen Later Nov 29, 2025 35:31


Essas era gia vegnids surprendids d'in mument a l'auter d'in sentiment da plaschair e legria, d'amura e cuntentientscha, senza propi savair daco? La raschun per tals sentiments surprendents e nunprevis è per il solit da chattar en il nunvisibel – en l'odur. Tut dascus po ella numnadamain activar en in hui tals sentiments en nus. Ina pussanza che mo l'odur ha. Insumma influenzeschan nus las odurs pli fitg che quai che nus pensain forsa. Uschia fan ellas tranter auter che nus chattain insatgi pli simpatic, lain sentir nus pli pauc dolurs, animeschan nus da star pli ditg en fatschenta, gidan da guarir e pon forsa schizunt cumbatter il cancer. Pertge odurar, odura betg mo noss nas, mabain noss entir corp. Co quai funcziuna precis e quant fitg che las odurs influenzescha nus pudais tadlar qua en la Marella.

essas tut marella uschia pertge
Artg musical
«Chant è nossa gronda passiun»

Artg musical

Play Episode Listen Later Nov 27, 2025 43:33


Surselva ha la famiglia Scherrer, l'Engiadina ils Janetts ed il Surses ha ils Peterellis – dinastias musicalas. La mamma da Rico Peterelli, Alice, era ina chantadura da num e pum. Ses figl Rico sa regorda fitg bain co ch'el ha tadlà tiers ad ella. Uschia è naschida gia baud l'amur per il chant e questa ha el era dà vinavant a sias figlias. L'«Artg musical» preschenta la famiglia musicala.

rico nossa ses chant scherrer art g surselva uschia
Marella
Il schurnalissem rumantsch ier ed oz

Marella

Play Episode Listen Later Nov 7, 2025 32:20


As imaginai: il temp senza internet, senza telefonin en giaglioffa e senza medias socialas en il chau. Uschia era il mund l'onn 1978, quel onn ch'ina runda illustra dad umens impurtants è sa chattada sin invit dal Radio Rumantsch per discutar davart la pressa rumantscha. Per tadlar lur decleraziuns impetuusas e lungas èsi propi da sa laschar en sin il sun e tun d'in auter temp, d'in auter millenni. Tuttina chatt'ins parallelas cun il mund rumantsch odiern e cun la rolla dal schurnalissem en quel. Tgeninas discuta la «Marella» cun David Truttmann, il schefredactur da la Fundaziun Medias Rumantschas FMR. El è persvadì: il schurnalissem en rumantsch è pli impurtant che mai.

marella uschia
Cuntrasts
Il stgazi da Samedan – istorgia en aur, tul e launa

Cuntrasts

Play Episode Listen Later Oct 19, 2025 25:37


Da vestgids fins en saida rosa e mongias en oss da balenas sur barettas en tul fin a tschops da parada en aur e launa u bicorns a la Napoleun – en Chesa Planta a Samedan, sin palantschin, datti tut quai ed anc bler dapli. In stgazi da textilias en radund 500 tocs or da trais tschientaners. Quest onn ha la Chesa Planta finalmain pudì instradar in'inventarisaziun scientifica – e las istoricras da textilias, Thessy Schoenholzer Nichols e Briony Langmead, sco er il designer e costumist Bernhard Duss sa mussan intgantads da la valur unica da la collecziun da Samedan. Spezial è ch'ins sa che tut quella rauba tutgava a las duas famiglias noblas de Salis e de Planta. Uschia survegn la collecziun conturas e sias parts pon vegnir cumbinadas cun persunalitads realas. Per la manadra da la Chesa Planta, Martina Shuler-Fluor, n'è quai betg mo in'attracziun per la publicitad, mabain er ina resursa impurtanta per la perscrutaziun da la cultura materiala e da la moda istorica en l'Engiadina. Proxima stad vul ella gia preschentar intginas textilias al public – e tgi che na vul betg spetgar fin lura survegn gia uss in'invista exclusiva en ils «Cuntrast». -------------------------------------------------------------------------------------------- Von feinseidenen rosa Kleidern und Fischbeinärmelchen über Tüllhauben und Paraderöcken in Gold und Wolle bis zu napoleonischen Zweispitzen – auf dem Dachboden der Chesa Planta in Samedan gibt es all das und noch vieles mehr. Ein textiler Schatz in rund 500 Stücken aus mehr als drei Jahrhunderten. Dieses Jahr konnte die Chesa Planta endlich eine wissenschaftliche Inventarisierung in Auftrag geben – und die Textilhistorikerinnen Thessy Schoenholzer Nichols und Briony Langmead sowie der Designer und Kostümbildner Bernhard Duss zeigen sich begeistert von der Samedner Sammlung. Einzigartig macht sie ihre Herkunft aus dem Hab und Gut der beiden Adelsfamilien de Salis und de Planta. Indem ihre Teile realen Personen zugeordnet werden können, gewinnt die Sammlung klare Konturen und ist mehr als eine blosse Anhäufung attraktiver Objekte. Für die Geschäfstführerin der Chesa Planta, Martina Shuler-Fluor, ist dies nicht nur eine Attraktion für die Öffentlichkeit, sondern auch eine wichtige Ressource für die Erforschung der materiellen Kultur und der historischen Mode im Engadin. Nächsten Sommer möchte sie bereits einige Textilien der Öffentlichkeit präsentieren – und wer nicht bis dahin warten möchte, bekommt schon jetzt einen exklusiven Einblick in der Sendung «Cuntrasts».

Cuntrasts
Ina prisa punk – en vista a las crisas da noss temp.!?

Cuntrasts

Play Episode Listen Later Sep 21, 2025 25:22


Betg mo ina presa, mabain in orcan da punk dovria noss temp, di la reschissura grischuna Magdalena Nadolska. A questa conclusiun vegn ella en vista ad ina societad che fa pauc, malgrà la crisa dal clima, malgrà la democrazia che va en muschna en l'America ed en blers pajais da l'Europa, malgrà populissem, femicidis e guerras. Tut quai furma la basa per il toc «Monokali Polypunk» ch'è da vesair actualmain en il teater da Cuira. Betg «peace and love», mabain punk saja la medischina necessaria per svegliar ina societad durmentada, di Magdalena Nadolska ed includa era sasezza. Malgrà tut las crisas actualas capitia pauc u nagut. Perquai punk. L'essenza dal punk saja la gritta e la gritta saja la forza che mettia l'uman en acziun. Uschia è naschì il project che ha manà al toc da teater «Monokali Polypunk».Il toc han scrit Flurina Badel e Gianna Olinda Cadonau. Era per ellas èsi cler: I na va betg per far reviver in'energia dals onns 1970, mabain per chattar il punk dad oz. Ma co tuna e co vesa or il punk da l'onn 2025? Il film dals Cuntrasts «Ina prisa punk» prenda si questa dumonda. El lascha vegnir a pled acturas ed acturs, la musicista, las auturas e la reschissura e mussa tge furma ch'il punk dad oz pudess avair. --------------------------------------------------------------------------------------------Nicht nur eine Prise, unsere Zeit bräuchte einen Punk-Orkan, sagt die Bündner Regisseurin Magdalena Nadolska. Zu diesem Schluss kommt sie angesichts einer Gesellschaft, die wenig tut, trotz Klimakrise, trotz der zerfallenden Demokratie in Amerika und in vielen Ländern Europas, trotz Populismus, Femiziden und Kriegen. All dies bildet die Grundlage für das Stück «Monokali Polypunk», das derzeit im Theater Chur zu sehen ist. Nicht «Peace and Love», sondern Punk sei die notwendige Medizin, um eine schlafende Gesellschaft aufzuwecken, sagt Magdalena Nadolska und schließt sich selbst mit ein. Trotz aller aktuellen Krisen passiere wenig bis gar nichts. Deshalb Punk, denn dessen Essenz sei die Wut und Wut sei die Kraft, die den Menschen ins Handeln bringt. So entstand das Projekt, das zum Theaterstück «Monokali Polypunk» führte. Das Stück haben Flurina Badel und Gianna Olinda Cadonau geschrieben. Auch für sie ist klar: Es geht nicht darum, eine Energie der 1970er Jahre wiederzubeleben, sondern den Punk von heute zu finden. Aber wie klingt und sieht der Punk des Jahres 2025 aus? Der Cuntrasts-Film «Eine Prise Punk» greift diese Frage auf. Er lässt Schauspielerinnen und Schauspieler, die Musikerin, die Autorinnen und die Regisseurin zu Wort kommen und zeigt, welche Form der heutige Punk haben könnte.

Marella
«Dad asens, scurchets e buzzibaus»

Marella

Play Episode Listen Later Sep 19, 2025 51:12


Ina particularitad da l'Engiadina è che bunamain tut ils abitants dals vitgs han er in surnum. Dentant betg adina in num scharmant. Ils vischins d'in vitg fan beffa da quels dals vitgs vischins. E quels èn tutgads sin il viv e dattan enavos la piztgada. Uschia naschan per part denominaziuns pauc scharmantas per ils abitants e las abitantas. Ina collecziun cun tut ils surnums en Engiadina datti en furma stampada da l'Ediziun Piz: «Ils surnoms da noss cumüns».

ils uschia
Profil
Pieder Vincenz: «Nagin di è sco l'auter»

Profil

Play Episode Listen Later Sep 12, 2025 58:56


Sch'i va per scolar e cussegliar purs e puras, lura è il Plantahof a Landquart la dretga adressa en il Grischun. E dapi il favrer maina in Rumantsch quella veglia instituziun chantunala ch'è bler dapli che be ina scola. Dad esser in di directur dal Plantahof n'è bain mai stà ses siemi. Sco uffant fiss el pli gugent vegnì locomotivist. Dentant sco quai ch'igl è magari sin la via da la vita, prendan ins bain enqual storta fin ch'ins è là nua ch'ins è il mument. Uschia n'ha er l'agronom Pieder Vincenz betg mo lavurà per il chantun, mabain tranter auter er sco sviluppader regiunal da la Surselva, per il label da charn da la Migros, en il marketing da la ÖKK u er sin grondas farmas en la Nova Zelanda cun bun 10'000 nursas. E sche Vus vulais savair quant fitg ch'el po profitar da tut quellas experientschas professiunalas, tge ch'el fa insumma l'entir di sco directur dal Planthof, quant fitg ch'il velo gida el da chattar puspè la via e sch'el sa gia tut ils nums da ses passa 100 collavuraturs e collavuraturas, lura tadlai il «Profil».

dad profil kk sco migros vus nagin vincenz surselva grischun uschia
Minisguard
Minisguard dals 30.08.2025

Minisguard

Play Episode Listen Later Aug 30, 2025 12:01


La lutga è in sport cun ina gronda tradiziun. Mo lutga n'è betg be sport mabain tutga er tar la cultura svizra. Simon Keller da Sevgein è fascinà da tut quai che ha da far cun lutga. Al Minisguard ha el mussà sia passiun e nus avain vulì savair co ch'ins daventa propi in lutgader u ina lutgadra. Uschia avain nus accumpagnà il "nausch" giuven tar in trenament cun il club da lutga da Flem. Wie funktioniert der Schwingsport? Schwingen ist ein Sport mit einer grossen Tradition. Nur Schwingen ist nicht nur Sport, sondern gehört auch zur Schweizer Kultur. Simon Keller aus Sevgein ist fasziniert von allem, was mit Schwingen zu tun hat. Dem Minisguard zeigt er seine Leidenschaft und wir wollten wissen, wie man wirklich Schwingerin oder Schwinger wird. So begleiteten wir den «bösen» Jungen bei einem Training mit dem Schwingclub Flims.

sports training tradition leidenschaft jungen schwingen flem dals schwinger schweizer kultur simon keller uschia minisguard
Profil
Andri Jörger: «La lutga um cunter um fascinescha adina puspè»

Profil

Play Episode Listen Later Aug 28, 2025 58:46


La lutga ha gia adina fascinà Andri Jörger. Activ n'è el dentant betg stà, perquai ch'il dies ha fatg problems. S'enriclà n'è el dentant mai da quai. Uschia è Andri Jörger s'engaschà davos las culissas, è stà en ils comités d'organisaziun da las festas da lutga grischun-glarunaisas. E natiralmain accumpogna el ses dus figls a las festas. Ed era questa giada è in da ses figls a la festa federala, ed Andri Jörger sa chapescha sin tribuna cun passa 50'000 autras persunas. Sia fascinaziun per il sport en general sa mussa er en sia lavur. Dapi l'entschatta è el il «head greenkeeper» da la plazza da golf a Domat. In da Domat cun corp ed olma Sias ragischs sajan a Domat, raquinta Andri Jörger. El fetschia quai cun fieu e flomma. Uschia è el stà prest 30 onns en la suprastanza da la vischnanca burgaisa. In engaschament politic na saja dentant mai stà in tema per el. Memia pauc flexibel e memia spert saja il process politic. En la vischnanca burgaisa dentant hajan els adina pudì realisar spert projects. E quai a favur da las abitantas e dals abitants da Domat. Ses engaschament per la vischnanca sa mussa er en il fatg ch'el è stà cumandant dals pumpiers e ch'el è s'engaschà en autras uniuns e per events da sport.

ses sia act iv andri domat dapi uschia
Marella
Rodas che midan vitas: Istorgias da dus pioniers grischuns

Marella

Play Episode Listen Later Aug 28, 2025 40:38


Safaris cun Jeeps per mussar la cuntrada selvadia da l'Engiadina u milliuns da kilometers per mussar dad ir cun auto. Tge fiss la vita senza istorgias e quels che raquintan ellas? Gist sch'i va per quella chaussa che ha influenzà uschè fitg la vita da nus umans ils ultims 100 onns – l'automobil. En la «Marella» da dumengia proxima laschan Flurin Denoth e Barbara Darms reviver las memorias ad in temp, cura che l'auto n'era anc betg uschè derasà en il chantun Grischun. In temp che l'automobil ha pussibilità dad ir novas vias, da vegnir independent e d'avair success cun novas ideas. Uschia raquinta Flurin Denoth per exempel da ses tat che n'è betg mo stà l'emprim ch'ha fatg la patenta d'ir cun auto en il Grischun, mabain ch'ha era gia baud vis il potenzial economic da quest nov vehichel. E Barbara Darms dat ina pitschna invista en ils passa 60 onns ch'ella mussa gia dad ir cun auto a Grischuns e Grischunas e co che l'automobil ha la fin finala pussibilità ad ella d'esser independenta.

Marella
In femicidi brutal en Surselva l'onn 1847

Marella

Play Episode Listen Later Jun 26, 2025 33:55


Al cumenzament da questa «Marella» stat ina bara. Il corp maltractà tutga a la giuvna dunna en speranza Maria Catrina Derungs da Trun. Quest cas criminal ch'è capità avant 178 onns ha scrit istorgia – ma betg be pervi dal destin trist da la victima, mabain pervi da l'assassin. El garegia ella. Ella sa lascha surmanar. Ella vegn en speranza e pretenda ch'el maridia ella. El na vul betg, ed uschia mazza el ella. Uschia fiss raquintada la varianta la pli curta da questa istorgia tragica: in tipic femicidi – che fiss bunamain ì en emblidanza. In da blers. Ch'il num da la victima – Maria Catrina Derungs – è insumma enconuschent fin il di dad oz ha da far cun ses assassin: Giachen Condrau Spescha. Quel ha scrit istorgia sco ultima persuna ch'è vegnida stgavazzada en Grischun. E perquai ans regurdain nus dal destin da la dunna da Trun. La redactura Astrid Alexandre ha retschertgà per questa «Marella» ils fatgs ed ils motivs da quest cas criminal istoric – ensemen cun l'istoricher Martin Camenisch e l'autur Rico Tambornino ch'ha elavurà quest cas en furma litterara en sia publicaziun «Il scutinem dallas olmas». Questa «Marella» è vegnida realisada l'onn 2018.

quest quel brutal marella trun surselva grischun uschia
Marella
«Retro-tuning grischun» – Uschia gievan turists cun auto il 1909

Marella

Play Episode Listen Later Jun 15, 2025 45:25


Prest betg d'imaginar. Dentant durant in quart tschientaner èsi stà scumandà d'ir cun auto en il Grischun. Uschia ch'i duvrava magari schliaziuns pragmaticas per turists e turistas che trapassavan il chantun alpin u che vulevan far qua vacanzas. Ina era da laschar trair l'automobil cun chavals sco l'exempel da Scuol-Tarasp dal 1909 mussa fitg bain. Empè dals bundant 20 PS devi per ils turists motorisads be pli quatter per viagiar atras il Grischun. Ed i d'era in scumond che giudeva blera simpatia tar la populaziun grischuna. Pertge fin ch'il suveran ha abolì quest scumond ils 21 da zercladur 1925 hai duvrà diesch votaziuns. La Marella dat en vista al 100avel giubileum da l'automobil en il Grischun in sguard enavos en quest temp unic e guarda co la motorisaziun ha midà il chantun e la vita da quels che vivan là.

auto ps retro tuning emp prest grischun uschia pertge
Profil
Leo Condrau: «Jau lavur anc adina gugent»

Profil

Play Episode Listen Later Jun 6, 2025 66:16


Cun 75 onns giaudan bain blers che giaudan gia daditg lur pensiun –Leo Condrau dentant betg. Anc adina lavura l'interprendider oriund da Mustér per sias firmas ch'el ha fundà avant 25 onns. Bain betg pli uschè intensiv e fitg sco pli baud, cunquai ch'el è ses agen patrun. Uschia po l'inschigner da construcziun ch'ha gia lavurà en il Nepal, en la Nigeria, en ils Stadis Unids da l'America ed en blers auters pajais dal mund parter en sez ses temp per far la lavur ch'el ama en sasez anc adina. Pertge grazia a sia lavur na stremblan chasas betg pli, cura ch'il tren passa sperasvi, ins chapescha er in l'auter en ustarias plainas e buna musica tuna finalmain era propi bain. Daco che l'alpinist e fotograf passiunà – che chatta ch'ina opera da passa quatter uras pudess anc ir in zic pli ditg – ha ussa dentant era plaunsieu avunda da la lavur cun bainprest 76 onns e quant grev ch'igl è da chattar ina successiun per sias firmas, quai pudais Vus tadlar qua en il «Profil» cun Leo Condrau.

Minisguard
Minisguard dals 06.06.2025

Minisguard

Play Episode Listen Later Jun 6, 2025 10:00


Auto Pikachu La gronda passiun da Daniela Stuppan è il mund dal comic giapunais Pokémon, ma ella è era fascinada dad autos. Uschia ha ella decorà ses auto cun figuras e simbols da quest comic. Nus avain accumpagnà la giuvna da Trimmis durant la transfurmaziun da ses auto a l'ultimativ pokémon. Scumond d'ir cun auto en il Grischun Per charrar tras il chantun Grischun duvrav'ins avant 100 onns blera pazienza e ... geabain, chavals. Cunquai ch'il scumond dad ir cun auto en il Grischun è pir vegni abolì ils 21-06-1925, eri fin lura lescha da tschentar giu il motor e da laschar trair l'auto da chavals. _______________________________________________________ Vom Fahrverbot zum Pikachu-Mobil: Graubündens bewegte Autogeschichte Vor 100 Jahren war Autofahren in Graubünden verboten – heute fährt ein leuchtend gelbes Pikachu-Auto durch Trimmis. Die Geschichte zeigt, wie sich Mobilität vom Verbot zur kreativen Freiheit entwickelt hat. Daniela Stuppan aus Trimmis hat ihre zwei großen Leidenschaften – Pokémon und Autos – auf kreative Weise vereint. Mit viel Liebe zum Detail verwandelte sie ihr Fahrzeug in ein rollendes Kunstwerk im Stil der japanischen Comicwelt. Ihr Auto, inspiriert von Pikachu, zieht als farbenfrohes Pokémon-Mobil alle Blicke auf sich. Ein Blick in die Vergangenheit zeigt, wie sehr sich die Mobilität im Kanton Graubünden verändert hat: Noch vor 100 Jahren war das Autofahren dort verboten. Erst am 21. Juni 1925 wurde das Verbot aufgehoben. Bis dahin mussten Motorfahrzeuge abgeschaltet und von Pferden gezogen werden – ein faszinierender Kontrast zur heutigen, kreativen Autokultur.

Profil
Ivan Zangerle: «Jau sun maridà cun il camping»

Profil

Play Episode Listen Later May 16, 2025 58:20


Il chantadur dals «Diabolics» maina cun ses frar ina plazza da campadi a Müstair là nua che lur geniturs avevan ina puraria. Il campadi Muglin cun plazza per fin 300 persunas sa chatta a l'ur dal vitg da Müstair ed è oriundamain stà il lieu dal bain puril da lur geniturs. Fastizs da quel ves'ins er anc oz. Uschia è per exempel il clavà vegnì transfurmà en ina sauna per ils giasts e là, nua che las vatgas giaschevan en stalla, èn oz las duschas per ils campers. Ivan Zangerle saveva gia baud ch'el na veglia betg daventar pur. Dal mat da scola che siemiava da daventar skiunz u giugader da ballape hai finalmain dà in miradur. Causa problems da sanadad ha el dentant gì da midar professiun. Cun 28 onns ha il Jauer perquai fatg in segund giarsunadi sco dissegnader da construcziun en in biro d'architectura, al qual Ivan Zangerle è sa participà sez a partir da ses segund onn d'emprendissadi. Ivan Zangerle abita dapi il divorzi sulet en l'atgna chasa a Müstair e sa legra surtut da las visitas da sias duas mattas creschidas durant las fins d'emna. Far da chasarin na saja betg propi sia lavur preferida. Surtut far cun tschitschapulvra fetschia el be, sch'i stoppia propi esser e segir cun tadlar dad aut musica. Sch'ins discurra d'ina band da rock en la Val Müstair, èn quai ils Diabolics, la furmaziun ch'i dat dapi 30 onns. Il chantadur ed era cumponist da numerusas chanzuns è Ivan Zangerle. Suenter avair emprendì durant il temp da scola a sunar la tuba, haja el bain svelt laschà la musica da la vart. Pir en la vegliadetgna da 20 onns ha il Jauer emprendì a moda autodidacta a sunar la ghitarra ed ha suenter era cumenzà a scriver sez texts e notas. Ina da las pli enconuschentas chanzuns dals Diabolics è «Jau ta n'ha jent».

Artg musical
Canti e musiche dal Grigioni italiano

Artg musical

Play Episode Listen Later May 12, 2025 58:32


Chors, musicas, furmaziuns pitschnas e grondas dal Grischun talian preschentan musica delle Valli. L'«Artg musical» fa in viadi en las valladas talianas dal Grischun. Furmaziuns da chant e musica dal Puschlav, da la Val Bregaglia, Mesauc e Calanca preschentan chanzuns popularas dal Grischun. La gronda part èn melodias popularas dal Grischun talian. La PGI (Pro Grigioni Italiano) ha deditgà l'onn 2008 a la musica ed ha vulì renconuscher l'engaschi da tuttas persunas che s'occupan cun chant e musica. Uschia è naschì il project d'in portatun, in album cun dus discs cumpacts cun il titel «Al sul e l'amur».

italiano musicas musiche canti chors art g grischun uschia
Minisguard
Minisguard dals 03.05.2025

Minisguard

Play Episode Listen Later May 3, 2025 10:15


Senza dubi has ti er gia giugà cun ils tscheps da plastic da tuttas colurs. Ils Legos èn baingea in dals termagls ils pli enconuschents. Ma danunder vegnan quests termagls? E tgi ha inventà els? Il «Minisguard» s'occupa durant in'entira emissiun cun ils Legos. Uschia era la scola da Zernez che ha quest'emna gì l'emna da project cun il tema MINT. Tranter auter ha la 5 e 6avla classa experimentà e programmà cun LEGO Spike. Legos cun motors, e computerins integrads. __________________________________________________ Sicherlich habt ihr auch schon mit den bunten Plastiksteinen gespielt. Lego ist eines der bekanntesten Kinderspielzeuge weltweit. Aber woher stammen diese Spielzeuge und wer hat sie erfunden? Die Sendung «Minisguard» widmet sich in einer ganzen Episode den Legosteinen. Auch die Schule von Zernez hat sich in ihrer Projektwoche dem Thema MINT gewidmet. Dabei haben die Schülerinnen und Schüler der 5. und 6. Klasse mit Lego Spike experimentiert und programmiert. Diese speziellen Legosteine sind mit Motoren und Computern ausgestattet und ermöglichen spannende technische Projekte.

Profil
Romina Casutt: «Jau hai emprendì da tadlar sin mes cor»

Profil

Play Episode Listen Later Apr 15, 2025 58:26


Or da trais mais èn daventads passa 10 onns. La Sursilvana pendulescha regularmain tranter la Svizra e la Tansania. Per il mument è ses focus sin sia fatschenta sco planisadra da viadis individuals a Tansania ed a Sansibar. In discurs sur da las sfidas e dal curaschi da suandar l'atgna intuiziun. L'Africa cun tut sias colurs ha fascinà Romina Casutt oriunda da Falera gia da pitschen ensi. Suenter il studi d'architectura d'interiurs a Lucerna ha ella pachetà sia cofra ed è ida en l'Africa dal Sid per emprender englais. Planisads eran trais mais en la Citad dal Cap. Cura ch'igl è puspè stà temp da turnar a chasa, ha ella decis da restar pli ditg. Quest nov sentiment da vita african ha immediat attratg la giuvna ch'aveva da quel temp 25 onns – ina nova aventura ha uschia entschet. Per pudair finanziar sia vita en il sid è ella adina puspè turnada per intgins mais en Svizra. Suenter tschintg onns Citad dal Cap, bleras differentas plazzas da lavur, ina relaziun ch'è ida dapart ed in viadi da trais mais tras set pajais africans è Romina Casutt turnada l'onn 2018 enavos en Svizra per puspè fitgar pe sco architecta d'interiurs. Fisicamain era ella en Svizra, il cor è dentant restà en l'Africa. Uss è stà dumandà curaschi. Curaschi da suandar l'atgna intuiziun senza savair nua che la via va. Midar clamada, midar continent. Uschia ha la via manà ella a Daressalam. Dapi set onns viva ella uss en la pli gronda citad da Tansania. Actualmain para ella dad avair chattà ses cletg: planisadra da viadis individuals, cunzunt per giasts da l'Europa. Ina lavur che pussibilitescha da cumbinar omadus munds da Romina Casutt – il svizzer e l'african. L'aventura po damai cuntinuar.

Artg musical
Viva la mamma

Artg musical

Play Episode Listen Later Mar 6, 2025 58:26


Maria Riccarda Wesseling chanta arias da dunnas, mammas, strias, assassinas ord diversas operas enconuschentas. Per ses giubileum da 30 onns sin tribuna ha la chantadura grischuna Maria Riccarda Wesseling gì l'idea ch'ins pudessi ina giada metter il focus en in concert sin la rolla da la mamma en las operas e betg adina ils pèrs d'amur. Uschia è naschì il project ed ensemen cun la Kammerphilharmonie Graubünden ha ella realisà ina retscha da concerts sut il motto «Viva la mamma – mothers in opera».

Artg musical
Salip e la furmicla

Artg musical

Play Episode Listen Later Feb 23, 2025 57:55


Lviv National Philharmonic Orchestra of Ukraine suna l'emprima ovra da Gion Andrea Casanova per orchester. La chanzun populara dal salip e la furmicla è enconuschenta en l'entira Svizra rumantscha e questa chanzun ha inspirà Gion Andrea Casanova da scriver sia emprima ovra per orchester da chombra: «Omagi al salep e la furmicla». Ella è stada in dals puncts centrals dal concert festiv dals 29 da december 2024 en La Fermata a Falera. Il Lviv National Philharmonic Orchestra of Ukraine e ses dirigent Simon Camartin han dentant elegì per lur program anc ulteriuras capodovras. Uschia per exempel il «Concertante Nr. 1 für Bläserquintett und Orchester in B-Dur» da Peter Joseph von Lindpaintner.

ukraine orchesters peter joseph b dur falera svizra uschia
Profil
Laurin ed Ursin Fravi: Fieu e flomma per il biatlon? Live da Lai

Profil

Play Episode Listen Later Feb 15, 2025 55:54


Ursin Fravi (63) è in dals motors dal biatlon a Lantsch. Cun fieu e flomma ha l'anteriur chanzlist da la vischnanca accumpagnà il svilup dal sport, da l'idea fin uss al punct culminant. Ses fegl Laurin (26) ha pers avant dus onn il fieu per quel sport. La primavaira 2023 ha el annunzià ch'el termineschia sia carriera. Uschia desista il student d'architectura da las emoziuns da sa preschentar avant il public indigen. Bab e figl raquintan live en il «Profil» da lur fascinaziun per il sport che stat quels dis en il center.

ses profil laurin cun biatlon uschia
Minisguard
Minisguard dals 21.12.2024

Minisguard

Play Episode Listen Later Dec 21, 2024 10:37


Igl è fraid, i savura bain da tschaira... Ma sch'ins spetga memia ditg, datti in frust. Il trair chandailas ha ina lunga tradiziun. Uschia er a Glion, nua ch'ils uffants han pudì trair chandailas quest'emna. Qua dentant chandailas tut spezialas e natiralas. A Glion tiran ils uffants numnadamain chandailas da tschaira d'avieuls. Chandailas tutgan tar il temp d'advent, sco il pignol tar Nadal. En bleras stivas grischunas arda probablamain era uss gist ina u l'autra chandaila. Ma co funcziuna quai insumma? Tge precis sto tut capitar, per ch'ina chandaila possia arder pliras uras senza pausa?

nadal qua igl tge dals uschia minisguard
Cuntrasts
Art en dus – Arno Hassler e Daniela Keiser

Cuntrasts

Play Episode Listen Later Dec 1, 2024 26:57


L'artista Daniela Keiser che ha retschet l'onn 2017 il renumà Prix Meret Oppenheim e l'artist rumantsch Arno Hassler èn dapi var 30 onns in pèr. En quest temp han els adina puspè era realisà communablamain projects: art e construcziun en il spazi public. Dasperas lavuran els vi da lur atgnas ovras, en ateliers separads. Daniela Keiser per exempel lavura vi d'ina gronda incumbensa sin il palantschin d'ina baselgia barocca en il Giura a Bellelay. Arno Hassler sa deditgescha a la fotografia panoramica en il conturn urban, tranter las autostradas da Turitg. Ma tuttina sustegnan els in l'auter era durant quels projects. Il film raquinta da las diversas fassettas da la lavur artistica cuminaivla dad Arno Hassler e Daniela Keiser. Il focus central è la collavuraziun en il rom d'in nov project communabel d'art e construcziun per ina scola ad Affoltern, Turitg. Ina lavur cun il num «Rrring»: portas virtualas e coluradas duain manar las scolaras ed ils scolars en auters munds. Uschia na dat il pèr artistic betg mo colur a la construcziun da betun, mabain er a l'imaginaziun. ------------------------------------------------------------------------------------------- Daniela Keiser, Preisträgerin des renommierten Prix Meret Oppenheim 2017 und der rätoromanische Künstler und erfahrene Drucker Arno Hassler sind seit rund 30 Jahren ein Paar. In dieser Zeit haben sie immer wieder gemeinsam Werke realisiert: Kunst und Bau im öffentlichen Raum. Daneben arbeiten sie in separaten Ateliers an ihren eigenen Werken. Daniela Keiser etwa arbeitet an einem Grossauftrag auf dem Boden einer Barockkirche im Jura in Bellelay. Arno Hassler widmet sich der Panoramafotografie im urbanen Umfeld Zürichs zwischen den Autobahnen. Trotzdem unterstützen sie sich auch bei diesen Projekten gegenseitig. Der Film erzählt von den vielfältigen Facetten der gemeinsamen künstlerischen Arbeit von Arno Hassler und Daniela Keiser. Zentraler Fokus ist die Zusammenarbeit im Rahmen eines neuen gemeinsamen Kunst am Bau-Projekts für eine Schule in Affoltern, Zürich - eine Arbeit namens «rrring»: virtuelle, farbige Türen sollen die Schülerinnen und Schüler in andere Welten führen. So verleiht das Künstlerpaar einerseits dem Betonbau Farbe, andererseits soll die Arbeit die Vorstellungskraft und Fantasie der Schüler:innen wecken.

Artg musical
Arnold Spescha e ses ardiment per lingua e musica

Artg musical

Play Episode Listen Later Oct 27, 2024 60:35


Da giuven ensi ha la musica giugà ina rolla impurtanta en la vita dad Arnold Spescha. Uschia èn la musica sacrala e la musica instrumentala daventadas l'emprim ardiment. Pli tard ha Arnold Spescha chattà l'ardiment per la musica classica ed oravant tut la tschintgavla sinfonia da Beethoven ha fascinà ed intganta anc adina el. L'anteriur professer da lingua a la scola chantunala ha dentant en giuvens onns cumenzà a scriver poesias. Sper l'interess per lingua e cultura ha el en sia lirica er mess en pled ses sentiments, sias ponderaziuns e reflexiuns davart la musica, l'aura e la lingua. Divers cumponists han mess en musica sias poesias. En l'«Artg musical» discurra Arnold Spescha da ses ardiments.

Artg musical
Bruckner: in um da cuntradicziun

Artg musical

Play Episode Listen Later Sep 15, 2024 57:38


Quest onn festivass il cumponist romantic ses 200avel anniversari. Oz vala l'um austriac sco figura da grond'impurtanza. Quai n'è dentant betg adina stà uschia. Tgi era Anton Bruckner propi? L'«Artg musical» emprova da dar respostas a questa dumonda. «Dubis da sasez», «chau dir», «sinfonias monumentalas»: quai è Bruckner en trais chavazzins. Era sch'il cumponist ha cumbattì durant tut sia vita cun grondas malsegirtads, è el adina restà fidaivel a sias ideas musicalas. Uschia è daventà or d'in giuven organist da la champagna in grond cumponist sinfonic. Quest svilup ha procurà per blera sceptica, ma era per gronda admiraziun.

Cuntrasts
Far operetta – Hänsel e Grettina ad Ardez

Cuntrasts

Play Episode Listen Later Sep 3, 2024 26:27


Cumbinar Queen cun Humperdinck, Polo Hofer u Beethoven – quai che tuna impussibel fa l'Operetta Ardez en sia pli nova producziun. Il pitschen team creativ enturn Chasper Curò Mani ha elavurà in potpurri musical sin basa da l'operetta «Hänsel e Grettina» dal cumponist Humperdinck. L'autur da films Casper Nicca ha pudì accumpagnar Chasper Curò Mani e sia truppa davent da l'emprima prova fin la premiera ad Ardez. Uschia ha el pudì documentar l'entir svilup da l'operetta, e quai dals exercizis da las chantaduras e dals chantadurs professiunals fin a las sfidas tecnicas ch'els han stuì schliar. Il film dat in'invista intima en in process creativ. ------------------------------------------------------------------------------------------ Queen mit Humperdinck, Polo Hofer oder Beethoven kombinieren – was unmöglich klingt, macht die Operetta Ardez in ihrer neuesten Produktion. Das kleine Kreativteam um Chasper-Curò Mani hat ein musikalisches Potpourri auf Basis der Oper «Hänsel und Grettina» des Komponisten Humperdinck erarbeitet. Der Filmemacher Casper Nicca konnte Chasper-Curò Mani und seine Truppe von der ersten Probe bis zur Premiere in Ardez begleiten. So konnte er die gesamte Entwicklung der Operette von den Exerzitien der Berufssängerinnen und -sänger bis hin zu den technischen Herausforderungen, die es zu lösen gab, dokumentieren. Entstanden ist ein intimer Einblick in ein kreatives Schaffen.

Marella
Il rir dals filosofs

Marella

Play Episode Listen Later Jul 28, 2024 31:39


Rir po mintgin! E quel che na po betg rir, fa ina trista figura! Mo i dat bleras modas da rir. Tranter il rir perfid che po cuir al vischin il donn ed il surrir che po perdunar in entiert e qua tras midar il clima ostil en bainvulientscha datti tschients da variantas. Nus essan il pli savens betg ils patruns da noss rir. Mintgatant vegn el sur da nus sco in orcan, e nus stuain rir talmain ch'ins sto quasi sa turpegiar. Mo tuttina: pudair rir da cor, nè quai betg ina da las funtaunas las pli autenticas da nossa cuntentientscha? Dal 2007 fin il 2016 ha RTR emess emna per emna lemissiun FORUM. Persunas dal fatg or dal champ da la scienza han preschentà, declerà ed analisà fenomens, svilups e dumondas da la vita e da la societad. Pliras da questas analisas ed invistas èn restadas actualas, uschia che nus repetin durant la stad ina selecziun dals var 500 Forums. Il 2007 è Iso Camartin sa fatschentà cun las diversas scolas e modas e manieras per daventar ventiraivel.

Marella
Prominenzas en viadi tras il Grischun 1794–1874

Marella

Play Episode Listen Later Jul 14, 2024 34:47


Il temp da stad è il temp da viagiar. Entant ch'ils Svizzers tschertgan il chaud en pajais esters, vegnan turists d'utro en il Grischun per giudair la vita muntagnarda. Giasts d'auters pajais che visitan noss chantun devi gia en il 18 e 19avel tschientaner. Scrivents, picturs, artists e musicists han descrit il Grischun or da lur optica. La lingua rumantscha sco lingua barbara, lufs fomentads e cuntradas pittorescas. Uschia ha per exempel l'american James Fenimor Cooper, autur dal roman «Il davos Mohican», observà il 1828 che la situaziun linguistica en Grischun saja sumeglianta sco tra ils Indians americans. En cumpagnia da l'istoricher Adolf Collenberg faschain nus in viadi tras il Grischun cun Cooper, Bakunin, il revoluzer russ, il Svizzer Carl Spitteler ch'ha retschavì il premi nobel da litteratura ed ulteriuras persunas prominentas americanas, englaisas, polacas e germanas. Dal 2007 enfin il 2016 ha RTR emess emna per emna l'emissiun FORUM. Persunas dal fatg or dal champ da la scienza han preschentà, declerà ed analisà fenomens, svilups e dumondas da la vita e da la societad. Pliras da questas analisas ed invistas èn restadas actualas, uschia che nus repetin durant la stad ina selecziun or dals var 500 Forums. Il Forum dad oz è vegnì emess per l'emprima giada il zercladur 2013.

Marella
Giugar – ballape ed auters gieus

Marella

Play Episode Listen Later Jul 7, 2024 31:25


Daco han ils Spagnols mantegnì l'expressiun englaisa «futbol» ma nus Rumantschs giugain a ballape, entant ch'ils Talians èn fieu e flomma per «il calcio»? En il rumantsch vegl discurrivan nus «d'arbaiders» enstagl d'arbiters e nus avain perfin in verb che deriva da quest pled latin: arbitrar bain in gieu. Sper in sguard sin il gieu da ballape e la muntada dal giugar sa metta Chasper Pult er als fastizs da gieus d'uffants d'antruras. En Surmeir per exempel faschevan ils mattatschs «igl lombard» cun chatschaders, fugitivs e praschuniers. U lura faschevan ils mats mulins cun las buccarias. U co scheva il padrin da Max e Moritz en la versiun rumantscha: «Himmel Herrgott so etwas – ün Maikäfer sün meis nas!» Dal 2007 enfin il 2016 ha RTR emess emna per emna l'emissiun Forum. Persunas dal fatg ed or dal champ da la scienza han preschentà, declerà, ed analisà fenomens, svilups e dumondas da la vita e da la societad. Pliras da questas analisas ed invistas èn restadas actualas, uschia che nus repetin durant la stad ina selecziun or dals var 500 Forums. Il Forum dad oz è vegnì emess per l'emprima giada il zercladur 2008 durant il campiunadi europeic da ballape en Svizra ed Austria.

Marella
«Sun jau in bun bab?»

Marella

Play Episode Listen Later Mar 31, 2024 40:41


Babs s'engaschan ozendi pli activamain en la famiglia ed èn er involvids pli directamain en la tgira dals uffants. Uschia sa confruntan els era da temp en temp cun la dumonda: «Sun jau in bun bab?» Inqual bab ha en ses mintgadi forsa mintgatant il sentiment da betg adina esser gist il meglier bab per ses uffants. Per exempel sch'el turna adina puspè memia tard a chasa da la lavur, sch'el è stedi pli fatschentà cun ses telefonin che cun ses uffants, sch'el percorscha ch'el n'è betg stà in bun exempel u era sch'el perda ina u l'autra giada la gnerva e vegn lura pli dad aut cun ils uffants che quai ch'el vul en sasez. Igl èn cunzunt quels muments e questas situaziuns che fan sa dumandar els, sch'els fan era propi tut endretg per lur uffants, tge ch'els pudessan far meglier u almain auter e sch'els èn la fin finala era buns babs. Insatge che era ils quatter babs Curdin, Jan, Paul e Marcel enconuschan da lur mintgadi.

sun igl uschia
Profil
Iso Camartin - l'intellectual cun cor ed umor

Profil

Play Episode Listen Later Mar 23, 2024 54:36


Il filosof, autur e publicist festivescha questa dumengia ses 80avel anniversari. Ses mund è il mund dals bustabs, da las scrittiras, dals cudeschs e da las filosofias. Dentant betg be il pled fascinescha l'anteriur professer da rumantsch, era l'art figurativ. Uschia ha il collecziunader passiunà rimnà sia entira vita figuras ed objects da las pli differentas culturas e religiuns. En il Profil dat Iso Camartin in schatg da questas duas passiuns ed in'invista en ses pli nov cudesch che cumpara il proxim mais. Plinavant tradescha el co ch'el festivescha ses 80avel e tge recept ch'el ha per restar positiv er en la vegliadetgna. 

ses profil umor uschia
Noss chors
Oz chantan uffants

Noss chors

Play Episode Listen Later Jan 30, 2024 60:13


En connex cun il nov cudesch da chanzuns rumantschas per uffants «fari farà farella» che è cumparì ultimamain, chantan oz differentas furmaziuns d'uffants per «Noss chors» – da quellas tradiziunalas ma era ina u l'autra che n'è probablamain betg anc uschè enconuschenta. Il cudesch «fari farà farella» che cuntegna 33 chanzuns cun texts valladers duess porscher nov chant rumantsch per uffants. I vegn chantà dal «dromedar», dal «scarafag da furtüna», ubain era dal «bazegner» u la «nona» – tut tematicas adattadas al mund dals uffants. Leta Mosca, anteriura magistra da Sent, è l'inizianta da l'entir project. Avant passa trais onns aveva ella survegnì ina pitschna cumposiziun dal renumà musicist songagliais, Rudolf Lutz. Quel regal ha animà ella da realisar in cudesch che porscha novas chanzuns rumantschas ad uffants da scoletta e scola primara. Sin basa da quell'idea ha il cumponist songagliais cumponì anc pliras chanzuns. La tscherna dals texts per las chanzuns è vegnida fatga da l'inizianta dal project e singuls texts ha Leta Mosca perfin scrit sezza. En la Quotidiana declera Rudolf Lutz ch'i n'era betg difficil da cumponer chanzuns rumantschas causa ch'el haja in bun sentiment per la melodia d'autras linguas. Per l'entira realisaziun dal cudesch è l'anteriura magistra primara vegnida sustegnida da la «Scoula da musica Engiadina Bassa/ValMüstair». Cun fundar ina gruppa da lavur han differentas persunas cun experientscha en il mund dal chant d'uffants pudì contribuir insatge al project. Per l'ina èn vegnidas fatgas ulteriuras cumposiziuns per cumplettar la paletta da chanzuns per il cudesch, per l'autra ha quella collavuraziun pussibilità d'empruvar ora sche las cumposiziuns èn propi era adattadas per uffants. Cun differentas gruppas da scolaras e scolars da la «Scoula da musica Engiadina Bassa/Val Müstair» han las duas magistras Nina Mayer e Sidonia Caviezel emprais la gronda part da las chanzuns ch'il nov cudesch cuntegna. Uschia han pudì vegnir fatgas registraziuns ch'èn integradas en il carnet. Tar mintga chanzun chatt'ins in code da QR. Cun scannar quels codes cun in telefonin pon ins tadlar tut las chanzuns dal cudesch. L'emprima ediziun dal «fari farà farella» na datti betg per cumprar. Cun contactar la «Scoula da musica Engiadina Bassa/Val Müstair» pon ins dentant retrair gratuitamain in exemplar.

Noss chors
Embratschada musicala

Noss chors

Play Episode Listen Later Jan 23, 2024 60:00


Durant ils mais fraids da l'enviern datti pauc pli bel che da sa stgaudar cun ina bavronda chauda, ina bugliotta ubain cun resti lomin e chaud. Era musica e chanzuns da chors pon stgaudar dad endadens. Per part sa gia il patratgar vid ina pegna scalegl ni in té chaud stgaudar. Sch'ins sa senta mal po in bun discurs stgaudar il cor ni era ina bella chanzun po ir profund. Differentas studias mussan che musica e chant influenzeschan positivamain process en il corp e fan uschia en il ver senn dal pled bain a corp ed olma – e bleras chantaduras e chantadurs han franc sez fatg quell'experientscha. Musica mida il battacor, la frequenza dal respirar, la pressiun dal sang ed effectuescha la schluccada dals musculs e l'equiliber ormonal. Uschia po la musica far cuntent, esser inspiranta, calmar, svegliar regurdientschas e schizunt levgiar mals. Perquai è l'emissiun dad oz emplenida cun chanzuns che van a cor – chanzuns d'amur e d'auters temas. In'ura per Voss bainstar e per stgaudar, il meglier forsa gist cun in té ubain ina tschigulatta chauda dasper in cheminé...

Profil
Annina Sedlacek: «En Svizra pon ins viver bain da l'art»

Profil

Play Episode Listen Later Jan 20, 2024 57:01


L'Engiadinaisa lavura dapi 20 onns sco actura libra en ils pli differents lieus, ultimamain era cun ina rolla en la seria «L'ultim Rumantsch». La tribuna è il dachasa dad Annina Sedlacek. L'Engiadinaisa da 43 onns lavura dapi bun 20 onns sco actura libra, docenta ed artista. Scuvrì quella giada ses talent e recumandà ad ella da far la scola da teater Dimitri ha in cussegliader da professiun. Entant tutga il «viver or da la valisch» tar il mintgadi dad Annina Sedlacek, cunquai ch'ella lavura en ils pli differents lieus, surtut en Svizra. Ses dachasa è actualmain a Locarno en il chantun Tessin, nua ch'ella abita cun ses partenari. «Per mai èsi fundamental d'avair in bel dachasa privà. Cunquai che jau viagesch bler e dorm er adina puspè en in auter letg, dovr jau suenter in refugi nua che jau stun era bain». En teaters, films e sco docenta en scolas Ils engaschaments dad Annina Sedlacek èn fitg differents. Uschia lavura ella era sco docenta en scolas, sco actura sin tribunas u en films. Ultimamain ha ella surpiglià ina rolla en la seria rumantscha da RTR «L'ultim Rumantsch»: Ina lavur in pau autra, per part pli tecnica, di l'Engiadinaisa. «Per represchentaziuns sin tribuna exercitain e glimain nus fin sis emnas ordavant. Per ina producziun da film hai jau in curt text e quel è da repeter tut tenor in entir di.» In segirezza finanziala absoluta n'haja ella betg, admetta Annina Sedlacek. Ella n'enconuschia quai era betg auter. Impurtant saja dentant d'avair ina gronda disciplina quai che reguarda l'administraziun. Plans da turnar en patria Suenter che ses partenari ha finì il «Master» a l'Academia Dimitri, vul Annina Sedlacek puspè turnar a Sent en sia patria. La rait sociala e la vischinanza da la famiglia, quai sajan ils motivs per questas ponderaziuns. Per quant ditg ch'ella vegnia a restar en Engiadina, na possia ella betg dir. Quai dependia adina era da la lavur.

Profil
Timea Luana Panier: «Jau dun gugent en egl»

Profil

Play Episode Listen Later Jan 13, 2024 57:50


Timea Luana Panier, oriunda da Sagogn, viva a Basilea, è designra da moda ed illustratura. Dapi bun in onn ha ella in agen label da moda da resti da bogn e da mintgadi per dunnas. Ella viva per la moda e per las colurs ed è permanentamain a la tschertga da novs looks. Inspirà Timea Luana Panier ha sia tatta – cun lezza ha ella emprendì da far chaltschiel e da cuser. Era dissegns, tagls e maletgs ha ella fatg gugent en sia uffanza. Uschia èsi stà cler baud che Timea Luana Panier ha inavaina artistica e creativa. Era durant il temp da scola è la dunna che ha oz 29 onns dada en egl cun sias cumbinaziuns da resti coluradas ed extravagantas. Insumma saja ella ina persuna che dettia gugent en egl e che procuria per inqual tachel da colur en la vita. Da la cusunza a lagen start-up da moda Ch'ella veglia ir en direcziun da la moda è stà cler baud. Uschia ha Timea Luana Panier fatg in emprendissadi da cusunza a Cuira. Quest temp saja bain stà bel, ma memia structurà per la dunna cun bleras ideas en il chau. Suenter far viadis e lavurar en la gastronomia ha Timea Panier cuntinuà sia via da moda cun studegiar design da moda a Basilea. Avant passa in onn ha la Sursilvana accumplì in da ses gronds siemis e fundà l'agen label da moda cun duas amias dal studi. Sper il label lavura la dunna oriunda da Sagogn anc sco vendidra en ina butia da tastgas a Basilea per pudair finanziar sia vita, enfin chil start-up sa paja. La gronda finamira e ses siemi è dentant da pudair viver in di da l'atgna fatschenta che producescha moda da bogn e da mintgadi per dunnas. Sper la moda che emplaina la gronda part da la vita da Timea Luana Panier fa ella gugent yoga, spassegiadas en la natira e s'inscuntra cun amias ed amis.

Minisguard
Minisguard dals 06.01.2024

Minisguard

Play Episode Listen Later Jan 6, 2024 10:00


Recicladi Rueun ed ils rests da Nadal: Il Minisguard è stà sin visita en in recicladi per guardar tge che vegn dismess e pertge ch'i fa senn da separar chartun, palpiri, metal, lain ed autra rauba. – Prevista sin l'onn 2024: Tge precis che quai onn nov porta, na sa nagin dir. Ma ina u duas chaussas èn uss gia segiras. Uschia è l'onn 2024 per exempel in onn plain elecziuns. Ma er en il mund da sport capita quest onn ina massa. – Vocabulari da naiv: Naiv nova, naiv entira ubain naiv arsa e marscha? La Rumantschia enconuscha ina massa pleds per l'alv bletsch che croda giu da tschiel. Il Minisguard porscha in pitschen curs da vocabulari d'enviern.

metal naiv tge dals uschia minisguard
Profil
Eligius Tambornino: «Jau giess anc ina giada questa via»

Profil

Play Episode Listen Later Dec 16, 2023 59:34


A la fin da la stagiun 2021/2022 ha Eligius Tambornino tratg in stritg sut sia carriera sportiva ch'ha cumenzà cun il passlung e ch'è ida a fin cun il biatlon. Oz è Eligius Tambornino maridà, ha dus uffants, è scolast primar ed è puspè sa chasà en sia patria a Trun. Eligius Tambornino valeva avant bun 10 onns sco in dals megliers sprinters svizzers da passlung en la tecnica libra, il skating. En questa disciplina è el daventà campiun svizzer, è stà classà pliras giadas en ils top 10 da la cuppa mundiala ed ha dastgà sa participar a campiunadis mundials ed a gieus olimpics. Il 2014, suenter ils gieus olimpics a Sotschi ch'èn ids a fin cun ina gronda dischillusiun, è Tambornino sa decidì da lantschar ina nova carriera en il biatlon. Durant otg onns ha el lavurà cun corp ed olma per il success en il sport da biatlon. Propi fitgar pe en la cuppa mundiala n'ha il sportist da Trun però mai pudì, principalmain pervia dal sajettar sin pes. Oz na stat betg pli il sport, mabain la famiglia en il focus Enstagl da la loipa ed il stan da tir è oz la stanza da scola la plazza da lavur dad Eligius Tambornino. Dapi l'onn passà dat el scola primara a Danis. Anc durant la carriera sco biatlet ha el frequentà la scol'auta da pedagogia a Cuira. «Sco en il sport èsi era magari da morder sco scolast, ma jau emprov da far mes meglier pussibel sco quai chjau hai fatg tut ils onns sco passlunghist u biatlet.» Il temp liber passenta el il pli gugent cun sia famiglia. Ma er il moviment na dastga betg mancar. Uschia ha Eligius Tambornino cumenzà a far cursas da currer sur distanzas lungas, cursas da trailrunning. Per l'onn proxim è el gia s'annunzià per l'Eiger Ultra Trail, ina cursa sur ina distanza da 101 kilometers cun 6'700 meters differenza d'autezza. E betg mancar en la vita da l'anteriur profi da sport dastga la musica. Dapi passa 20 onns è Eligius Tambornino commember da la societad da musica Trun.

Minisguard
Minisguard dals 18.11.2023

Minisguard

Play Episode Listen Later Nov 18, 2023 11:24


Fiutscher – passa 180 professiuns e 240 scolaziun sa preschentan Mintga dus onns han giuvnas e giuvens sco era persunas creschidas la pussaivladad da fufragnar en las pli differentas professiuns e scolaziuns. Il Minisguard ha visità tranter auter ils constructurs e las contructuras da metal, nua ch'ins dastga preparar in toc metal, al buglir e la finala prender l'ovra a chasa. Ils lainaris e las lainarias mussan co ch'ins construescha in tetg u ina stgala ed ils electricists e las electricistas da rait guardan per exempel che nus hajan electricitad u internet fin en chasa u en scola. Uschia duai l'exposiziun Fiutscher gidar a tscherner la dretga professiun u scolaziun. Co chat jau il dretg emprendissadi u la dretga scola per mai? Exposiziuns sco la Fiutscher èn in bun agid. Ma per propi chatar la professiun che plascha e ch'ins fa lura era gugent e bain datti plirs pitschens pass. En il Minisguard mussain nus cun l'exempel da Paula la via a partir dal mument ch'ella va en la settavla classa e na sa anc betg propi tge far, fin ch'ella sa decida per in emprendissadi.

ils dals uschia minisguard
Artg musical
Chanzuns da Markus Fricker

Artg musical

Play Episode Listen Later Oct 29, 2023 57:58


Markus Fricker è da l'annada 1943 ed è da Rupperswil (AG), in lieu tranter Lenzburg ed Aarau. El ha lavurà fin la pensiun sco scolast da musica ed ha era dirigì divers chors. Dal cumponer ha el ditg laschà la detta, pertge per el eran ils cumponists ina sort heroxs, gia da buob ensi. Tant en scola sco era tar chanzuns per ses chors hai magari dà la situaziun ch'el ha stuì arranschar in zic per pudair adattar ina chanzun a la furmaziun. Uschia ha el pass per pass survegnì adina dapli gust da scriver musica.  Quest atun è cumparì in emprim disc cun chanzuns d'el. Rainer Held dirigia il Deutscher Kammerchor.

Artg musical
Chanzuns da Markus Fricker

Artg musical

Play Episode Listen Later Oct 29, 2023 57:58


Dal cumponer ha Markus Fricker ditg laschà la detta, pertge per el eran ils cumponists ina sort herox. Tant en scola sco era tar chanzuns per ses chors hai magari dà la situaziun ch'el ha stuì arranschar in zic per pudair adattar ina chanzun a la furmaziun. Uschia ha el pass per pass survegnì adina dapli gust da scriver musica e la finala ha el cumenzà ils onns 90 adina pli savens a cumponer. E cun 80 onns ha el pudì realisar in siemi, ses emprim disc cumpact cun sias chanzuns.

Minisguard
Minisguard dals 21.10.2023

Minisguard

Play Episode Listen Later Oct 21, 2023 12:30


Élin emprenda da Peter da resgiar e fender laina a maun Ils dis d'atun cura ch'i vegn pli fraid èsi er puspè da stgaudar. Bleras e blers en il Grischun fan quai sco Peter Janutin cun ina pigna da laina. El stgauda si'entira chasa cun ina pigna scalegl e fa er sez tut la laina ch'el dovra – e quai a maun. Il selvicultur ha mussà ad Èlin dal Minisguard co ch'ins resgia e fenda laina a maun tar el a chasa a Savognin. Élin visita ina fabrica da laina per stgaudar a Panaduz Peter fa blera laina. Ma i dat da quels e quellas che fan anc bler dapli laina cun grondas maschinas. Uschia ina «fabrica» da laina per stgaudar è a Panaduz. Là produceschan Lukas Lütscher e collegas tut en tut var 15'000 tonnas laina per stgaudar en in onn, quai è tant sco passa 600 camiuns plain laina. Lukas ha mussà ad Èlin tut ils pass dal mument ch'il camiun riva cun ils pigns e plantas or dal guaud fin tar il pachet cun 15 kg u er passa 400 kg laina per stgaudar.

dals savognin grischun uschia minisguard
Noss chors
Ils quatter elements en chant: Aria

Noss chors

Play Episode Listen Later Oct 10, 2023 60:04


L'element aria stat per passageritad, levezza e midadas. En la lingua dal mintgadi stat l'aria era per il vent. Per il solit è l'aria miaivla sco in ventin frestg – sa dentant era survegnir la forza desastrusa d'orcans e stemprads. Uschia sa preschentan era las chanzuns da «Noss chors». L'aria è atgnamain transparenta ed ins fa pir stim dad ella cura ch'ella sa muventa. Per exempel cura ch'in vent stritga enturn il nas ubain cun trair flad. Il carstgaun surviva circa trais emnas senza vivonda, trais dis senza aua e be circa trais minutas senza aria – quai demussa quant impurtanta che l'aria è propi. Entras quai che l'aria n'è betg palpabla u visibla stat ella simbolicamain era per la fantasia ed il patratgar. Il vent è medemamain il motor per diversas chaussas en noss mintgadi. El stauscha las nivlas sur il tschiel e (pli baud) noss bastiments sur las mars. Perquai ha l'aria ed il vent inspirà differentas auturas e cumponists da scriver chanzuns e poesias tar quest tema.

Profil
Fadrina Hofmann: «Jau sun independenta en tut quai ch'jau fatsch»

Profil

Play Episode Listen Later Sep 30, 2023 56:52


Ella dovria sia libertad, di la schurnalista che lavura dapi il fanadur 2023 tar la Posta Ladina e che viva a Scuol ensemen cun ses dus uffants. Ils emprims onns da sia vita ha Fadrina Hofmann passentà cun ses geniturs en l'Africa, en la Tansania. Ella na sa regordia betg bain da quest temp. Dentant è la dunna da 41 onns persvadida d'avair prendì cun sai da quel temp in pau la mentalitad africana. «Jau viv adina ferm en il preschent, quai è in dun african. Viver e giudair la vita, senza guardar adina enavos en il passà.» Rapportar e scriver da tut quai che capita en la regiun fa l'Engiadinaisa gugent e cun passiun. Il pli gugent scriva Fadrina Hofmann reportaschas u purtrets da persunas. Cumbinar la lavur sco schurnalista en pensum cumplain ed educar il medem mument suletta ils dus uffants, quai saja stada ina sfida, surtut ils emprims onns. Entant han ils uffants 13 e 15 onns e lubeschan ad ella d'avair dapli temp sasezza. Fadrina Hofmann s'engascha perquai sin differents secturs. Uschia en il teater sco actura, cun scriver cudeschs sco autura u er sco commembra da pliras organisaziuns rumantschas. Fadrina Hofmann di da sasezza ch'ella saja ina «Rumantschuna». «A mai stat la tgira da nossa lingua e cultura ferm a cor. Perquai m'engasch jau er per exempel en la suprastanza da l'Uniun dals Grischs u per il Festival da teater Travers.» Recreaziun chatta ella adina puspè en la natira. Quella scuvra Fadrina Hofmann il pli gugent cun ses chaun «Milo», e quai da tutt'aura. Las spassegiadas cun el remplazzian il studio da fitness. Sia passiun per il viagiar e las mirveglias per l'exotic emprovia ella da viver almain ina giada l'onn cun in viadi pli lung cun sia famiglia.

Noss chors
Las quatter linguas da la Svizra

Noss chors

Play Episode Listen Later Sep 26, 2023 60:38


Ils 26 da settember è il di da las linguas europeicas. In di d'acziun per celebrar ed appreziar las linguas e las culturas. Uschia vulain nus deditgar quest'emissiun da Noss chors a las linguas svizras. L'onn 2001 è vegnì numnà l'onn da las linguas europeicas. Durant quel han ins introducì il di europeic da las linguas. Il Cussegl da l'Europa ha la finamira da promover la stima per tuttas linguas e culturas, da mussar si ils avantatgs da la plurilinguitad e da mantegnair il stgazi cultural da las bun 200 linguas europeicas. Circa dus terzs da la populaziun svizra discurra almain ina giada per emna dapli ch'ina lingua. Quai cumenza gia en scola nua che mintgin e mintgina emprenda sper sia lingua materna almain anc in'ulteriura lingua naziunala. Quella diversitad vegn era celebrada dals chors en quest'emissiun.

Profil
Alexi Decurtins - il «grand seigneur» vegn 100 onns

Profil

Play Episode Listen Later Sep 23, 2023 57:01


Sias ovras per il rumantsch èn legendaras e giganticas. L'um dals vocabularis sursilvans, cumplenescha quest onn ses 100avel anniversari. En sasez era l'idea da discurrer cun «IL Decurtins» davart la vegliadetgna, l'art ed il misteri da vegnir vegls. Ses grond giubileum impressiunescha dentant pauc il linguist. Uschia che nus avain discutà davart l'intelligenza artifiziala, segundas abitaziuns, il mund da las medias ed il clima. «IL Decurtins» è anc cun 100 onns interessà, mirveglius ed eloquents, sco adina. 

Minisguard
Minisguard dals 02.09.2023

Minisguard

Play Episode Listen Later Sep 2, 2023 11:10


Tge è code? Tge ha in telefonin, ina frestgera ed in auto cuminaivel? Sche ti crais u betg – tuts trais funcziunan be cun in per lingias code. Uschia numn'ins il linguatg, che umans e maschinas dovran per communitgar in cun l'auter. In mund senza code, fiss ozendi nunimaginabel. Ed uschia fa la 6avla classa da Trin quest'emna las emprimas emprovas cun programmar.

sche trin tge dals uschia minisguard