Federal republic in Central Europe
POPULARITY
«Jau hai lavurà tschients e tschients uras per questa Festa federala da tir – ed hai duvrà blera gnerva», di il schef dal tir Hubert Tomaschett. Il talent d'organisar occurrenzas da tir ha el dà vinavant a sia figlia Elena ch'è responsabla per il stan da sajettar da 10 meters. Per l'emprima giada insumma na datti nagin cudeschet cun ils resultats stampà – tut è digitalisà. Quai n'è dentant nagin problem per ils tiradurs da Santa Maria. Ils giuvens sa gidan cun ils pli vegls e viceversa. Malgrà tut la nova tecnica viva la tradiziun vinavant e carmala schizunt Svizras e Svizzers che vivan a l'exteriur. Tranter els Cecilia Decurtins, oriunda da Sumvitg, ch'è sgulada da Canada en Svizra aposta per la Festa federala da tir. -------------------------------------------------------------------------------------------- «Ich habe hunderte Stunden in dieses Eidgenössische Schützenfest investiert – und es hat viele Nerven gekostet», sagt Schützenchef Hubert Tomaschett. Sein organisatorisches Talent hat er an seine Tochter Elena weitergegeben, die für den 10-Meter-Schiessstand verantwortlich ist. Erstmals in der Geschichte des Festes wird auf ein gedrucktes Ergebnisbüchlein verzichtet – sämtliche Resultate werden digital erfasst. Für die Schützen aus Santa Maria stellt dies jedoch kein Hindernis dar: Jung und Alt unterstützen sich gegenseitig und meistern den digitalen Wandel gemeinsam. Trotz moderner Technik bleibt die Tradition lebendig und zieht sogar Auslandschweizerinnen und -schweizer an. Unter ihnen ist auch die aus Sumvitg stammende Cecilia Decurtins, die eigens aus Kanada zum Eidgenössischen Schützenfest in die Schweiz gereist ist.
Repetiziun dal 2023: Han dunnas in problem da vegnir a frida cun raps? Natiralmain betg. Ellas èn gist uschè cumpetentas – u betg cumpetentas – en dumondas finanzialas sco umens. E tuttina mussan differents studis e statisticas che la branscha da finanzas è anc adina en maun dals umens, che 30% da las dunnas èn dependentas finanzialmain da lur partenari, che bunamain 15% da las dunnas tranter 30 e 39 onns n'han betg in agen conto e che dunnas èn pertutgadas dubel uschè savens sco umens da povradad suenter la pensiun. En questa Marella mussain nus cun agid da l'istoricra Regine Wecker e la sociologa Katja Rost che l'independenza finanziala da las dunnas en Svizra è anc fitg giuvna e che rollas socialas sa midan be plaun plaunet. Ma oravant tut mussain nus cun agid da l'experta da finanzas e l'influenzadra Corinne Brecher co ch'ins fa urden cun sias finanzas; dal budget sur il provediment da vegliadetgna enfin a la cumpra da l'emprima aczia. E quai è natiralmain era interessant per umens.
Il Golden Gate Symphony Orchestra da San Francisco ad ils Scuol Classics - In cor che batta per dus naziuns – tranter la Bosnia e la Svizra
Ils Dis da litteratura a Soloturn èn il festival pluriling il pli impurtant en Svizra ed in inscunter annual da la scena litterara locala – ina buna plattafurma era per auturs ed auturas da la Svizra da preschentar lur texts ad in public pli vast.
Orlando Steiner dad Ardez ha fatg carriera en la hotellaria superiura. Sia via ha manà el er a Berlin, ad Amsterdam e lura enavos en la Svizra. Ussa lavura el a Flem tar Quant e Clerezza che cusseglian, resp. gestiuneschan hotels. Cun sia famiglia viva el a Falera. Morder sin ils dents e pazienza – quai èn las fermezzas dad Orlando Steiner. Quai gida el da na dar si. Orlando Steiner di, ch'el dovra squitsch e blera lavur. Uschiglio manca insatge. Mintgatant sto el dentant er far in «reset». E quel fa el per il solit il settember cun ir a chatscha. Sper sia lavur da cussegliaziun tar Quant e co-mainagestiun tar Clerezza a Flem è Orlando Steiner er docent da giast a la scola da hotellaria a Passugg. Ed el è er coach a la scola e commember da la giuria nua ch'il businessplan da scolaras e scolars vegn giuditgà. El possia profitar extrem da questa lavur a la scola er per Quant. Quai tegn dad ina vart giuven e mussa er nua che la via va, co ils hoteliers futurs pensan, di Orlando Steiner en il profil. Chattà la passiun per ir enturn cun glieud, l'hotellaria ed il turissem ha Orlando Steiner cun tschintg, sis onns sin il campadi da ses tat e sia tatta a Zernez. Gia sco buob ha el sez pudì decider chaussas ed er surprender responsabladad.
L'Artg musical preschenta duas ovras da dus cumponists main enconuschents. Enconuschais vus Heinrich Sutermeister u Tullio Zanovello? Igl è dus cumponists svizzers che Willi Derungs, dirigent dal chor Canto Classico, preschenta a nus in pau pli datiers. Da Sutermeister udin l'ovra «Max und Moritz» e da Zanovello «Ohne Leben keine Kunst», in ciclus da chanzuns dal cumponist turitgais.
René Oswald e sia passiun per musica ed instruments da plirs tschentaners Ils Oswalds da Müstair Musica populara ed instrumentala en la Val Müstair, quai èn ils Oswalds. Ina famiglia cun blers musicants. In dals pli enconuschents è Sarin Oswald, musicant e cumponist da blers semperverds populars sco « Salüds a Müstair a Müstair», «Il valser dal postigliun», «Sül Alp Zadra» ubain «Il juven Jauer». Sin questa fotografia dal 1972 èn da vesair blers dals musicants dals Oswalds, er René, il pli giuven da tuts. Ils Oswalds da Müstair èn ina gronda famiglia - e fitg musicala. In dals impurtants è stà Sarin Oswald, annada 1902, suandà da ses figls Sigi, Josef, Ludwig, Walter ed Alois. Els eran musicants populars passiunads ed enconuschents e persunalitads impurtantas da la musica populara da tut il Grischun. Per exempel Ludwig, er el in cumponist da vaglia ed enconuschent cun sia chapella. Il pli giuven dals figls da Sarin è René che ha sa fatg in num sco interpret professiunal, surtut en la musica classica. René Oswald, sia carriera, sia musica a ses instruments. El è naschì a Cuira sco pli giuven da diesch uffants d'ina famiglia da musicants. Sias emprimas uras da clarinetta ha el survegnì da ses bab Sarin, in instrumentalist enconuschent e cumponist che ha cumponì blers tocs, en spezial dal sectur da la musica populara. Oz, blers onns pli tard e sco musicist da professiun, fa René Oswald blers concerts en tut l'Europa.. El ha studegià a l'academia da musica ed al conservatori da Turitg e a l'academia da musica Basilea. Impuls prezius ha el survegnì dal professer Ewald Koch en la Germania da l'ost ch'al ha introducì en il mund dals tuns da la scola da clarinettas tudestga. René Oswald è il purtader dal premi da la regenza dal chantun Grischun. Activitad da concerts en Svizra ed a l'exteriur El è sta sin ils palcs da la Wigmore Hall a Londra, en Austria e Germania – ed ha fatg registraziuns radiofonicas en Svizra ed en Austria. El è er stà docent da curs internaziunals per clarinettas istoricas e modernas. «In musicist che fa concerts è in sportist d'elita. Sche jau n'exercitesch betg mintga di: l'emprim di m'accorscha jau, il segund mia dunna ed il terz di tut tschels» Ses repertori Quel cumpiglia sin la clarinetta tut ils stils da la classica tempriva Johann Melchior Molter fin a la litteratura da standard da Mozart, Weber, Spohr e Hindemith. In da ses engaschaments impurtants è la musica contemporana. Numerus cumponists han scrit per el ovras: Jürg Brüesch, cumposiziuns per clarinetta e clavazin; Mario Giovanoli, solo per clarinetta; Gion Antoni Derungs, concert per clarinetta ed ulteriuras ovras per clarinetta e clavazin; Meinrad Schütter, tocs da solo per clarinetta ed ulteriuras cumposiziuns per clarinetta e clavazin. René Oswald sa deditgescha cun gronda premura al sunar sin la clarinetta en es fin al corn da basset.
La Chasa federala è ina da las pli impressiunantas ed impurtantas chasas da l'entira Svizra. Là decidan politichers e politicras numnadamain leschas, pia reglas che valan per nus tuttas e tuts. Normalmain s'entaupan els ed ellas quatter giadas ad onn per trais emnas – quai numn'ins sessiun. Ma co funcziunescha quai propi cun il Cussegl naziunal, il Cussegl dals chantuns ed il Cussegl federal? Élin ha pudì visitar durant in di la Chasa federala ed ha tranter auter tschertgà Rumantschas e Rumantschs. A la fin hai schizunt dà in selfie cun il Cusseglier federal Ignazio Cassis. Das Bundeshaus ist eines der eindrücklichsten und wichtigsten Gebäude der Schweiz. Dort beschliessen Politikerinnen und Politiker Gesetze, also Regeln, die für uns alle gelten. Normalerweise treffen sie sich viermal im Jahr während drei Wochen – das nennt man Session. Aber wie funktioniert das genau mit National-, Stände- und Bundesrat? Élin durfte das Bundeshaus einen Tag lang besuchen und hat sich unter anderem auf die Suche nach den Rätoromanen und Rätoromaninnen gemacht. Zum Schluss hat sie sogar noch ein Selfie mit Bundesrat Ignazio Cassis bekommen.
L'iniziativa da la PPS «Na ad ina Svizra da 10 milliuns!» procura per grondas discussiuns. Tge consequenzas avess in'approvaziun per la politica, per la societad e per l'economia? E cun tge effects stuess quintar il Grischun? Anna Giacometti da la PLD, Roman Hug da la PPS e Martin Candinas da la partida Il Center èn giasts en il «Controvers» da Berna. Die SVP-Initiative «Keine 10 Millionen-Schweiz» sorgt für heftige Diskussionen. Welche Konsequenzen hätte eine Annahme für die Politik, für die Gesellschaft und die Wirtschaft? Und welche Auswirkungen hätte Graubünden zu erwarten? Mitte-Nationalrat Martin Candinas, SVP-Nationalrat Roman Hug und FDP-Nationalrätin Anna Giacometti diskutieren darüber im «Controvers» aus Bern.
Ina dependenza tutga mai mo la persuna che consumescha, mabain er ses conturn. Spezialmain vulnerabels èn uffants. 100‘000 dad els creschen si en Svizra cun ina mamma ubain in bab dependent. Da questa cifra parta Dependenzas Svizra. E la droga numer 1 è l'alcohol. La Marella sa deditgescha en duas parts a quella uffanza cun sumbrivas. En l‘emprima avevan ils fradagliuns Samy e Giana Maria Cantieni e Gian-Marco Schmid raquintà co ch‘igl era da crescher si cun in genitur dependent. D'udir da tut temp sin rtr.ch/marella En la segunda part giain nus suenter a la dumonda tge agid che uffants da persunas dependentas chattan ozendi en il Grischun, co che quellas purschidas funcziunan e co ch‘ils uffants vegnan protegids. Ed er Gian-Marco Schmid, Giana Maria e Samy Cantieni vegnan anc ina gida a pled.
«Igl è brutal a Cuira – crack-city, effectiv». Sche pertutgadas e pertutgads discurran uschia da lur citad, na sa lascha il problem betg pli ignorar. Il film mussa co che l'atmosfera en il Stadtgarten a Cuira, ina da las grondas scenas da drogas avertas en Svizra, è sa midada ils ultims onns. Dapli persunas, dapli agressivitad, dapli delicts. Tut quai è la consequenza dal crack che ha remplazzà per gronda part il heroin ed autras substanzas. Ma ussa datti nova speranza a Cuira. Mez mars vegn avert il nov local da consumar. Las spetgas èn grondas. In sguard en il local a Turitg mussa ch'il concept po funcziunar. A Cuira èn las consumentas ed ils consuments dentant anc fitg sceptics. -------------------------------------------------------------------------------------------- «Es ist brutal in Chur – Crack-City, effektiv». Wenn Betroffene so über ihre Stadt sprechen, lässt sich das Problem nicht mehr ignorieren. Der Film zeigt, wie sich die Stimmung im Stadtgarten Chur, einer der grossen offenen Drogenszenen der Schweiz, in den letzten Jahren verändert hat. Mehr Personen, mehr Aggressivität, mehr Delikte. All das ist die Folge des Cracks, das Heroin und andere Substanzen weitgehend ersetzt hat. Doch nun gibt es in Chur neue Hoffnung. Mitte März wird der neue Konsumraum eröffnet. Die Erwartungen sind hoch. Ein Blick in das Lokal in Zürich zeigt, dass das Konzept funktionieren kann. In Chur ist die Skepsis bei den Konsumentinnen und Konsumenten aber noch gross.
Sigls spectaculars giu d'ina schanza da 55 meters cun rotaziuns ch'ins vegn be sturn da guardar – quai è stà il final dal Big Air als gieus olimpics a Livigno, paucs kilometers davent da la Svizra. E là ha il reporter Claudio Spescha vulì esser da la partida en il public. Ma co fan ins quai ina sonda il favrer, cura che blers van en vacanzas da skis – e ch'igl ha gia bler traffic senza gieus olimpics? Claudio Spescha è ì tuttina. Tanschi per esser ad uras a Livigno e sfunsar en l'atmosfera olimpica – u datti in caos da traffic sin las vias grischunas? Tenor il concept dal chantun Grischun èsi da quintar cun fin 4000 visitadras e visitaders supplementars en confrunt cun il traffic normal da la stagiun auta. Il chantun Grischun ha mess en pe in concept da traffic per 5,5 milliuns francs per pudair transportar las persunas che vulan ir a Livigno – Livigno ch'è accessibel l'enviern be tras il tunnel da Munt la Schera cun unicamain in vial. Ins ha installà: quatter areals da park & ride cun tut il persunal necessari, curs supplementars da la Viafier retica tras il tunnel dal Vereina, ina colliaziun spessa d'autos da posta tranter Zernez/Müstair e Livigno che basegna 30 manischunzs d'autos da posta supplementars. Tge portan quels gieus olimpics al Grischun, auter che traffic e custs per manischar quel – senza avair la garanzia che l'Italia sa participeschia lura propi a quels custs? Ed insumma: n'èn gieus olimpics fin ussa betg stads per regla ina show bombastica cun in lung barbagiat da custs starmentus per ils pajataglias ed ina massa indrizs che daventan ruinas? L'Italia ha vulì impedir quai cun far gieus decentrals en plirs lieus – insatge che la Svizra vul forsa era far il 2038. Perquai èn ils gieus olimpics 2026 a Livigno, Milaun, Cortina ed auters lieus er in test per la Svizra. Ma funcziuna quai propi – senza ruinas e custs stravagads? Era quai fatschenta Claudio Spescha sin ses viadi a Livigno. -------------------------------------------------------------------------------------------- Spektakuläre Sprünge von einer 55 Meter hohen Schanze, mit Rotationen, bei denen einem schwindelig wird – das war das Finale des Big Air bei den Olympischen Spielen in Livigno, wenige Kilometer von der Schweiz entfernt. Und dort wollte Reporter Claudio Spescha im Publikum mit dabei sein. Doch wie macht man das an einem Samstag im Februar, wenn viele in den Skiurlaub fahren – und es ohnehin schon viel Verkehr hat, ohne Olympische Spiele? Claudio Spescha ist trotzdem gefahren. Ob es wohl reicht, um pünktlich in Livigno zu sein und in die olympische Atmosphäre einzutauchen – oder gibt es ein Verkehrschaos auf den Bündner Strassen? Gemäss dem Konzept des Kantons Graubünden ist mit bis zu 4000 zusätzlichen Besucherinnen und Besuchern zum normalen Hochsaisonverkehr zu rechnen. Um den erwarteten Ansturm zu bewältigen, hat der Kanton Graubünden für 5,5 Millionen Franken ein Verkehrskonzept auf die Beine gestellt: vier Park & Ride-Areale, inklusive des notwendigen Personals, zusätzliche Kurse der Rhätischen Bahn durch den Vereinatunnel und eine dichte Postautoverbindung zwischen Zernez/Müstair und Livigno, die 30 zusätzliche Chauffeure benötigt. Was bringen diese Olympischen Spiele Graubünden, ausser Verkehr und Kosten für dessen Bewältigung und der Ungewissheit, ob sich Italien dann auch wirklich adäquat an diesen Kosten beteiligt? Waren Olympische Spiele bisher nicht in der Regel eine kurze bombastische Show, gefolgt von einem langen Rattenschwanz an enormen Kosten für die Steuerzahler und einer Menge Einrichtungen, die zu Ruinen geworden sind? Italien wollte dies verhindern, indem es dezentrale Spiele an mehreren Orten veranstaltete – etwas, das die Schweiz 2038 auch tun möchte. Deshalb sind die Olympischen Spiele 2026 in Livigno, Mailand, Cortina und anderen Orten auch ein Test für die Schweiz. Doch funktioniert das wirklich? Auch das beschäftigt Claudio Spescha auf seiner Reise nach Livigno.
La destinaziun da Flem Laax en il focus: I va per sfidas, midadas, novaziuns e consequenzas da l'investiziun da 94,5 milliuns francs da las vischnancas da Flem, Laax e Falera en la Finanz Infra. «Ti pos tschertgar ina societad en Svizra ch'ha uschè novs indrizs», di Reto Gurtner, il president dal cussegl d'administraziun da las pendicularas Arena Alva. 80 milliuns importia be l'investiziun en la nova pendiculara da Flem, il FlemXpress. E las vischnancas han cumprà las 30 pendicularas, ils 216 kilometers pista, ils 5 snowparks e las 2 halfpipes per 94,5 milliuns francs. Il grond avantatg per las vischnancas cun il sistem da «sell-and-lease-back» è la pussaivladad – en cas che l'Arena Alva giess per exempel concurs – da laschar vi ils indrizs ad insatgi auter, da manar sezzas u da stgarpar giu tut. E questa decisiun possian las vischnancas prender entaifer dis, declera Reto Gurtner. Il FlemXpress è vegnì construì per promover il traffic da stad. Per quel motiv han ins tschertgà in sistem autonom, uschia ch'ins po laschar ir las pendicularas era sch'igl ha be 200 u 300 persunas.
En Svizra pon ins sa laschar cremar ubain sutterrar. La «Marella» purtretescha ina terza opziun che fiss pli ecologica: la cumpostaziun funerala. Insacura sa tschenta la dumonda: tge duai capitar cun mes corp suenter mia mort? 10% da la populaziun sa decida per ina sutterrada, 90% per ina cremaziun. In'autra opziun n'exista betg en Svizra. Omaduas metodas han però effects negativs sin l'ambient: La sutterrada po donnegiar il terren e las auas entras chemicalias e materials betg decumponibels, e la cremaziun dovra blera energia e lascha enavos rument spezial. Duas uniuns svizras s'engaschan per ch'ina terza opziun daventia legala: la cumpostaziun funerala. La «Marella» s'inscuntra cun Sarah Joliat da l'uniun «Humusation Suisse» e cun Lina Hänni da l'uniun «Werde Erde».
Era il WEF da quest'on procura per lingias grassas. La visita dal president american Donald Trump ha emplenì las medias. Sia politica metta sin il chau las reglas politicas da fin uss. Il mund è en midament, e tant la Svizra sco l'Europa tschertgan ina via dad ir enturn cun quai. Davos ils mirs da segirezza a Tavau vegn discutà. Igl è in mund exclusiv. Be paucas e paucs han access al center da congress durant il Forum mundial d'economia a Tavau. Da politicras fin managers: Tuts van cun lur agenda a Tavau e vulan profitar da l'inscunter tranter politica ed economia. Ma tge capita davos ils mirs da segirezza? Tgi s'inscuntra cun tgi vid la bar? E tge atmosfera spetga en quest lieu exclusiv? La Marella respunda.
Gianna Olinda Cadonau è manadra da la partiziun da cultura e commembra da la direcziun da la Lia Rumantscha. Ed ella è er autura, scriva cudeschs e tocs da teater. La lavur per la Lia Rumantscha ed er la promoziun da cultura èn fitg politics. I va er per raps publics. E perquai èsi dad ir enturn cun grond respect. En ina communitad usche pitschna è tut fitg visibel, di Gianna Olinda Cadonau en il profil. Ils giavischs dad ella èn modests. Scriver, far viadis e passentar temp cun sia famiglia. Ses viadis mainan ella savens en l'Asia, magari er en l'India nua ch'ella ha sias ragischs. «Tschertas ingredienzas èn schon da là. Per exempel la fulla dad umans che guarda ora sco jau. E quai fa bain.» I saja las pitschnas chaussas: co ils corps sa movan, tge che vegn maglià, co sa vestgì, cun tge colurs. «A mes corp vai bain en l'India. Mia pel, mes chavels, la digestiun. Il corp è quiet. Na betg ch'jau stess mal en Svizra. Ma igl è insatge che croda davent en l'India.»
150 onns tradiziun da famiglia: Ils Cavengs da Glion e lur art d'urer – Siemis da hockey en il Grischun: Co che Demian e Gianluca han chattà lur passiun – Jeunes Talents Noël: Musica collia giuvens talents da tut la Svizra
«L'onn 2025 è stà fitg intensiv. In onn, nua ch'ins ha gì da decider bler, e nua ch'ins è era crudà in pèr giadas.» Sco mainafatschenta da la Sedrun Solar SA ha el scrit quest onn istoria d'energia. Ensemen cun ses team èsi gartegià da realisar sco pitschna interpresa sisum la Surselva l'emprim grond parc solar alpin en Svizra. Decisiv saja stà d'avair gì il curaschi da decider, da gughegiar e far! Quai valia per el dal reminent era en il sport. Blers onns ha il bab da trais figlias creschidas fatg cursas extremas sco ultramaratons e realisà era là che bler che paria nunpussaivel a l'entschatta sa laschia realisar cun l'endretga tenuta, preparaziun e strategia. En il Profil lascha l'um da 60 onns repassar quest onn turbulent cun tut sias sfidas e dat era in'invista en sia vita privata.
Segunda part da l'audioficziun NEW WORLD da Nadine Hosang. Nus sa chattain en la Svizra dal 2040. La naziun vegn regida da l'intelligenza artifiziala Elvezia che controllescha patratgs, emoziuns e mintgadi da la populaziun. L'umanitad mundiala è partida en duas categorias; quellas ê quels che vivan dadens, e quellas e quels che (sur)vivan dador il mir.
Questa emissiun è l'emprima part da l'audioficziun New World da Nadine Hosang. Avant dus onns ha Ivo Bärtsch (head of drama al Lyceum Alpinum Zuoz) incumbensà sia anteriura scolara da scriver in text per la tribuna. Oriundamain avess quai stuì daventar in text positiv, mo Nadine Hosang è sa laschada inspirar da quai ch'ella observa en il mund: mirs, ingiustias socialas ed economicas, guerras, etc. Uschia è New World daventà in text plitost distopic, dentant tuttina cun in messadi da speranza. Il punct da partenza da la ficziun raquintada en questa «Marella» è il suandant: Nus ans chattain en la Svizra dal 2040. La naziun vegn regida da l'intelligenza artifiziala Elvezia che controllescha e regulescha patratgs, emoziuns ed il mintgadi da la populaziun. Tuts e tuttas en Svizra vivan ina vita facila e monotona, pertge che la Svizra fa part dals pajais che sa chattan dadens in grond mir che separa l'umanitad en persunas che vivan dadens e talas che (sur)vivan dador il mir. Il 2024 è New World vegnì mussà en ina versiun tudestga. Per l'ultim Festival Travers ha Andrea Urech translatà il text en puter, e questa versiun è la basa da questa audioficziun creada cun scolaras e scolars dal Lyceum Alpinum Zuoz.
Tgi n'ha betg gia ina giada tschertgà sasez en l'internet. Be gia per guardar tge ch'ins chatta tut là da sasez. Jau hai en tutta cas chattà cun tschertgar mamez mes giast dal «Profil». Pertge tut quai che jau hai chattà da mes numalin en la rait ha animà mai d'emprender d'enconuscher in zic meglier quest Gion Caviezel da Haldenstein. Pertge el n'è betg mo stà manader da la scola a Singapur, inspectur da scola en il chantun da Schaffusa ed ha avant curt era manà il consorzi da scola da Laax, Falera, Sagogn e Schluein. El ha era manà plirs onns la federaziun d'unihockey dal Grischun, è scrivent e dat ussa cun 61 onns puspè scola a giuvnas persunas fugitivas a Cazas. Co quai è da puspè dar scola, daco ch'el è gia currì ina giada 100 kilometers al toc e daco ch'el è tuttina puspè turnà en Svizra suenter diesch onns a Singapur, ses segund dachasa, gliez ed anc bler dapli raquinta Gion Caviezel en quest «Profil».
Il giuven dirigent da la Brass Band Cazis Robin Bartholini è creschì si cun musica classica. En l'«Artg musical» raquinta el co ch'el e daventà part da la scena da brassband e pertge ch'i saja fitg evident che questa scena sa deditgeschia adina puspè er a litteratura da chor. Causa ses studi è il dirigent che deriva da la Svizra franzosa tranter auter era daventà part dal mund da brassband. Grazia ad in da ses anteriurs docents da diriger ha el survegnì la chaschun da surpigliar la Brass Band Cazis. El sez sa descriva sco in dirigent multifar. Sia lavur na sa drizza betg mo a furmaziuns instrumentalas, mabain er a musica d'orchester u a chors. En connex cun musica saja el fitg mirveglius, perquai saja fitg impurtant per el da s'engaschar per differentas scenas.
Il festival da musica mundiala e tradiziunala a Rudolstadt cun polcas, tarantellas, blues da la Sahara, chant da la Georgia e montferrines da «Follaton». Il festival da musica mundiala e tradiziunala a Rudolstadt en la Turingia è sta per la 33avla giada. In eveniment da tradiziuns cun var 100'000 visitadras e visitaders, cun 130 concerts da band ed artistas da tut il mund: polcas da la Finlanda, tarantellas da la Calabria, blues da la Sahara, chant viril da la Georgia e montferrines da la regiun dal Lac Leman e da la Savoia. Quels tuns èn vegnids da «Follaton», il trio da Losanna che ha represchentà la Svizra e che ha savì persvader cun in grondius concert. Il public è sta impressiunà ed a la fin hai da in grond applaus per Léonie Bugnon (ghitarra), Ella Vérant (violina) e Nikita Pfister (arpet ed orgels da maun).
Gia per la 35avla giada ha lieu la concurrenza da brassbands – ed era massa fans vegnan dapi massa onns. Sonda, ils 20 da settember 2025 è il KKL a Lucerna danovamain il center da la musica da brass. Nov furmaziuns da la Svizra ed il giast internaziunal dals Stadis Unids, la Five Lake Silver Band, cumbattan per las arbajas. E sco mintg'onn datti ina fulla da fans che van a tadlar. Nus avain discurrì cun intginas persunas che van dapi blers onns al Swiss Open davart lur fascinaziun per questa concurrenza.
Ils onns 70 ed 80 era Walter Lietha in dals enconuschents chantauturs en Svizra. Ses texts critics ed ina tscherta censura han dentant franà sia carriera musicala. El è sa deditgà als cudeschs ed al commerci cun art. Ils ultims decennis ha Lietha manà la libraria Narrenschiff, ha publitgà cudeschs en sia chasa editura Calven e tgirà ses antiquariat. Dasper n'ha el dentant mai chalà da far musica. E da sia musica e tge che ha influenzà sia musica discurrin cun el en l'Artg musical.
Andi Seeli oriund da Vuorz vala sco ina vaira icona en la scena da mountainbike. Ils onns 1980 ha el fundà ensemen cun dus amis il Club da Velo Surselva. Pli tard è el daventà trenader naziunal. Durant quels 10 onns sco trenader dals megliers mountainbikers da la Svizra ha el pudì festivar numerus success, tranter auter trais medaglias olimpicas ed otg titels da campiun mundial. Enconuschent è Seeli però surtut pervia dal «Power Kids Cup», oz enconuschent sut il num «Swiss Bike Cup», ina seria da cursas en Svizra ch'el ha lantschà il 1994. Quella seria da cursas è anc oz ina da las pli impurtantas suenter quella da la cuppa mundiala e vala sco sia ovra da la vita. Seeli ha dentant era fundà l'equipa da Nino Schurter ch'el ha pli tard surdà a Thomas Frischknecht. Il Sursilvan è uschia ina da quellas persunas ch'ha furmà Nino Schurter sco meglier mountainbiker dal mund.
Cavaione è in pitschen vitg cun ina gronda istorgia. Aut sur la Val Puschlav e datiers dal cunfin cun la Valtellina sa definivan ils abitants e las abitantas baud sco Svizzers baud sco Talians, per ch'els na stoppian betg pajar taglia u betg far servetsch militar – quests furbazs! Pir il 1875, pia avant 150 onns, han els survegnì la naziunalitad svizra – quai è stada l'ultima gronda natiralisaziun en Svizra. Quella giada vivevan anc 108 persunas en l'aclaun che la vischnanca da Brusio ha surpiglià. Oz vivan mo pli otg persunas l'entir onn si là. Al grond giubileum da tutgar dapi 150 onns tar la Svizra participescha però bunamain l'entira val. Quai è l'istorgia singulara da l'ultim vitg ch'è daventà svizzer e quella da sias abitantas e da ses abitants. -------------------------------------------------------------------------------------------- Cavaione ist ein kleines Dorf mit einer grossen Geschichte. Hoch über dem Tal des Puschlavs und nahe der Grenze zum Veltlin, gaben sich die Einwohnerinnen und Einwohner mal als Schweizer, mal als Italiener aus, um weder Steuern zahlen noch Militärdienst leisten zu müssen – diese Schlaumeier! Erst 1875, also vor 150 Jahren, erhielten sie die Schweizer Staatsbürgerschaft. Dies war die letzte grosse Einbürgerung in der Schweiz. Damals lebten noch 108 Personen im Weiler, den Brusio damals in seine Gemeinde aufnahm. Heute sind es nur noch acht Personen, die das ganze Jahr dort oben wohnen. Zum 150-Jahr-Jubiläum als Teil der Schweiz ist jedoch fast das ganze Tal angereist. Das ist die einzigartige Geschichte des abgelegenen Dorfes, das als letztes zur Eidgenossenschaft gestossen ist, und die seiner Bewohnerinnen und Bewohner.
El è il chanzlist ch'è cun 45 onns il pli ditg en uffizi en Svizra. Empè dad ir en pensiun, ha Urs Niederegger prolungà ses job. La fin dal 2024 avess l'Engiadinais cuntanschì la vegliadetgna da pensiun. Entant ha el ina cunvegna da pudair restar anc ina legislatura enfin la fin dal 2027. Durant quel temp duai la vischnanca publitgar duas plazzas da lavur che Urs Niederegger ha fatg ils ultims decennis. Sper il manar la chanzlia è suttamess ad el numnadamain er l'uffizi da construcziun.
Ida Spinnler guarda enavos sin in tschientaner turbulent, sin sia vita muventada: Quella ans maina da l'uffanza sco figlia da Randulins en l'Italia, en il mund dals artists a Paris ad ina vita dira sco mamma singula cun trais uffants ils onns 1960 en Svizra. Ida Spinnler accumplescha quest onn ses 101avel anniversari. Ella guarda enavos sin in tschientaner turbulent, sin sia vita muventada: Quella ans maina da l'uffanza sco figlia da Randulins en l'Italia, en il mund dals artists a Paris ad ina vita dira sco mamma singula cun trais uffants ils onns 1960 en Svizra. «Damain che ti has, pli libra che ti es», concluda Ida Spinnler – era sche sia vita è stada tut autra che simpla. Sco uffant surviva ella il tifus, sco giuvna ina guerra e sco creschida ina vita tranter lavur, famiglia e migrenas. Uschè bain sco cun bunamain 100 onns na saja anc mai ì cun ella. Ma Ida Spinnler sa dumonda il medem mument quant vegls ch'ils umans dastgan insumma vegnir. Questa «Marella» è in panopticum tras in tschientaner or d'ina vista fitg persunala e fa las dumondas tge ch'i dovra per la fortuna e cur ch'igl è temp per ir. Questa «Marella» è vegnida realisada ed emessa l'emprima giada l'onn 2024.
Durant la stad porta RTR repetiziuns dad «Artgs musicals» dals ultims onns. Questa giada in dal schaner 2022 cun il purtret da Sylvia Caduff. Sylvia Caduff, naschida ils 7 da schaner 1937 a Cuira, ha atgnamain scrit istorgia ils onns 1960 sco dirigenta durant in temp che las dunnas n'avevan en Svizra anc gnanca il dretg da votar. La Grischuna è stada l'emprima dunna che ha dastgà diriger ils Berliner Philharmoniker ed auters gronds orchesters. Sco dunna ha ella stuì persvader pli fitg ch'ils umens per survegnir il respect merità.
4 onns ha il Samedrin en la chapitala da la Serbia. Dacurt è il politolog returnà cun sia dunna e las duas figlias en Svizra. A Belgrad ha l'um da 48 onns che ha studegià scienzia politica ed administradiva bajegià si ils ultims onns ina firma d'internet cun il focus sin schenumnà "Gamification" .
Dapi 5 onns vivan il Sursilvan e sia dunna Eliane en in pitschen vitg en il sidvest da la Tschechia .Qua en quest lieu idillic amez in parc da natira aveva la famiglia da sia dunna - ch'è creschida si en Svizra, ch'ha dentant ragischs tschecas - in bain puril cun bisons ed abitaziuns da vacanzas. Ord l'anteriur scolast e pedagog curativ è daventà in pur ed ospitont . "Nus avain emprendì tut da null ensi, ils dis èn lungs, ma bels" , di l'um da 39 onns ch'è creschì si a Flutschinas/Trun.
Il vitget muntagnard periferic dal Puschlav, Cavaione, è pir daventà part da la Svizra avant 150 onns. Fin lura n'eran ils abitants e las abitantas betg Svizzers, ma era betg Talians – pia en ina sort terra da nagin.
13 medaglias per la Svizra als campiunadis mundials da ski alpin. Part da quest success è er Nicolas Margreth. Cun 13 medaglias è la delegaziun svizra turnada da Saalbach dals campiunadis mundials da ski alpin. Part da quest success è er Nicolas Margreth. Il Surmiran è trenader da la gruppa speed da la federaziun svizra da skis. Cun il success svizzer a Saalbach cumbinesch'ins dentant er las frisuras spezialas ch'èn vegnidas tagliadas suenter la cursa rapida. Ina rolla centrala en questa istorgia gioga er Nicolas Margreth. El è numnadamain per dir uschia «la culpa» da questa acziun. En il Profil raquinta l'um da 35 onns dapli da quels dis da success, da sia via en la cuppa mundiala e pertge ch'el ha tschernì d'esser trenader e betg en la branscha turistica.
Vuschs giuvnas procuran per in'emissiun frestga plain vita. Gea – chantar en in chor è cool! Chant giuven ha ina colur tut atgna. Quest'emissiun avain nus colurà cun musica da questa tempra. Vuschs giuvnas dal Grischun, da la Svizra ed era d'auters pajais preschentan insaquantas chanzuns en differentas linguas e differents stils.
La gruppa Furbaz è fin ussa l'unica band rumantscha che ha cuntanschì il final da l'Eurovision Song Contest. Avant 36 onns han ils Furbaz represchentà la Svizra a Losanna cun la chanzun «Viver senza tei». Malgrà ch'igl ha bastà mo per il 13avel plaz, ha questa preschentaziun dà in stausch enorm a lur carriera. Ils «Cuntrasts» recapituleschan l'istorgia dal success dals Furbaz. Per questa retrospectiva filmica han ils «Cuntrasts» visità dus commembers dals Furbaz: Marie Louise Werth, la chantadura e pianista da la gruppa, sco er Ursin Defuns, in dals chantadurs da background ch'è stà da la partida a partir dal cumenzament. Tge fan els oz e s'interesseschan els anc per l'Eurovision Song Contest? A maun d'intervistas e da material d'archiv vegn recapitulà il viadi che ha manà quella gruppa da la Surselva ils onns 1980 e 1990 al success naziunal ed internaziunal. La part principala da questa documentaziun deriva dal film «Giu bambin? – Il recept per il success dals Furbaz» (2009) da l'autura Carin Camathias. -------------------------------------------------------------------------------------------- Die Gruppe Furbaz ist bislang die einzige rätoromanische Band, die es ins Finale des Eurovision Song Contest geschafft hat. Vor 36 Jahren vertraten sie die Schweiz in Lausanne mit dem Lied «Viver senza tei». Obwohl sie nur den 13. Platz belegten, gab dieser Auftritt ihrer Karriere einen enormen Schub. Ein Rückblick. Für diesen filmischen Rückblick hat «Cuntrasts» zwei langjährige Mitglieder der Furbaz besucht: Marie Louise Werth, die Sängerin und Pianistin, sowie Ursin Defuns, einer der Backgroundsänger, der von Anfang an dabei war. Was machen sie heute und interessieren sie sich noch für den «Eurovision Song Contest»? Anhand von Interviews und Archivmaterial wird der Weg nachgezeichnet, der diese Gruppe junger Menschen aus der Surselva in den 1980er- und 1990er-Jahren zu nationalem und internationalem Erfolg führte. Der Hauptteil dieser Dokumentation stammt aus dem Film «Giu bambin? – Il recept per il success dals Furbaz» (2009) der Autorin Carin Camathias.
Ils Furbaz han adina chantà rumantsch. Il rumantsch na saja mai stà in crap da stgarpitsch, di Marie Louise Werth en il «Profil». La lingua rumantscha tunia lom grazia als blers vocals. Sche la chanzun e la melodia sajan fermas avunda, lura n'emportia la lingua bunamain nagut. Marie Louise Werth sa regorda gugent dal final da l'Eurovision Song Contest ESC il 1989. Quai saja stà insatge nov ed in'experientscha nunditga. Era sch'els, ils Furbaz, eran sterics sin tribuna. La participaziun dals Furbaz a l'ESC è sa dada. Ils Furbaz chantavan sco studenta e students en l'hotel Cucagna a Mustér per ils giasts. Ina saira era ina raspada dal Radio Rumantsch preschenta. Suenter lur preschentaziun èn ils Furbaz vegnids dumandads, sch'els vulessan participar a la selecziun Svizra da l'ESC (lura anc Concours Eurovision de la chanson). Cun «Da Cumpignia» han ils Furbaz fatg plazza trais a la selecziun svizra il 1987. Cun «Sentiments» èni in onn pli tard vegnids segunds, davos Céline Dion. E cun «Viver senza tei» hani gudagnà il 1989 la selecziun svizra e pudì represchentar la Svizra a l'ESC. Suenter il final hai dà in grond travasch e bleras dumondas per engaschis. Il success è vegnì enorm spert. Be dus onns pli tard, sin il punct culminant, han ils Furbaz decidì da chalar e quai cun in disc cumpact cun chanzuns da Nadal. Nadal è lura era pli tard puspè stà in grond tema tar ils Furbaz. Per ir sin turnea cun chanzuns da Nadal èn els blers onns pli tard sa reunids. Per Marie Louise Werth è la carriera musicala ida vinavant suenter la separaziun dals Furbaz. Ma igl ha duvrà blera gnerva e temp. Ed i saja stà in dir temp, di la chantadura, pianista ed entertainra en il «Profil». In dir temp saja era stà quel da corona. Artistas ed artists hajan quasi gì in scumond da lavurar, era cun consequenzas finanzialas. Suenter corona saja stà da cumenzar tar nulla.
Il victory-day è il di da la victoria dals alliads sur la Germania dals nazis. Cun la capitulaziun da la Wehrmacht tudestga è a fin la Segunda Guerra mundiala en l'Europa. En il Grischun è ils 8 da matg 1945 stà in di sco blers auters, cun ina normalitad dalunsch dals champs da guerra. E tuttina ha la guerra laschà ses fastizs er en nossas vals per las Grischunas ed ils Grischuns, e quai durant 5 onns, 8 mais e 7 dis. Pli ch'ina giada era la guerra avanzada fin davant porta, spetgava la Svizra da vegnir assaglida proximamain – e lura aveva puspè tschessà il privel da guerra acut. Tar il mintgadi da quella giada tutgavan da tuttas sorts temas, ch'èn ids en emblidanza. Per exempel il plan «Wahlen» e ses raziunament da las vivondas, u ils Polacs internads en il Grischun. U era co che tschients da fugitivs èn vegnids sur il cunfin a Martina en l'Engiadina, ed han survegnì albiert en la chasa da scola a Scuol. Questa «Marella» lascha reviver istorgias emblidadas e commoventas che han muventà e fatschentà avant 80 onns. L'emissiun è ina repetiziun ed è vegnida realisada ed emessa l'emprima giada avant tschintg onns.
Las vischnancas cuntinueschan cun votaziun malgrà che in'integraziun da l'ospital regiunal Engiadin'Ota en l'ospital chantunal è giud maisa – Uss pon scolaras e scolars da l'entira Svizra emprender rumantsch – Dismetter rument bloccant e sa scuntrar a Trun.
«Suisse Romande en musique»: quai il motto da quist'ura da musica. Differentas furmaziuns da la Svizra franzosa fan resunar differentas chanzuns popularas da lur regiuns. Durant quest'ura da Noss chors vegnan chantadas da tuttas sorts chanzuns – il fil cotschen: chant franzos. Sper intginas chanzuns fitg enconuschentas, datti er ina u l'autra supresa ch'i n'è anc betg vegnida chantada uschè savens. Sa laschai suprender d'in'ura franzosa plain moviment e variaziun.
Or da trais mais èn daventads passa 10 onns. La Sursilvana pendulescha regularmain tranter la Svizra e la Tansania. Per il mument è ses focus sin sia fatschenta sco planisadra da viadis individuals a Tansania ed a Sansibar. In discurs sur da las sfidas e dal curaschi da suandar l'atgna intuiziun. L'Africa cun tut sias colurs ha fascinà Romina Casutt oriunda da Falera gia da pitschen ensi. Suenter il studi d'architectura d'interiurs a Lucerna ha ella pachetà sia cofra ed è ida en l'Africa dal Sid per emprender englais. Planisads eran trais mais en la Citad dal Cap. Cura ch'igl è puspè stà temp da turnar a chasa, ha ella decis da restar pli ditg. Quest nov sentiment da vita african ha immediat attratg la giuvna ch'aveva da quel temp 25 onns – ina nova aventura ha uschia entschet. Per pudair finanziar sia vita en il sid è ella adina puspè turnada per intgins mais en Svizra. Suenter tschintg onns Citad dal Cap, bleras differentas plazzas da lavur, ina relaziun ch'è ida dapart ed in viadi da trais mais tras set pajais africans è Romina Casutt turnada l'onn 2018 enavos en Svizra per puspè fitgar pe sco architecta d'interiurs. Fisicamain era ella en Svizra, il cor è dentant restà en l'Africa. Uss è stà dumandà curaschi. Curaschi da suandar l'atgna intuiziun senza savair nua che la via va. Midar clamada, midar continent. Uschia ha la via manà ella a Daressalam. Dapi set onns viva ella uss en la pli gronda citad da Tansania. Actualmain para ella dad avair chattà ses cletg: planisadra da viadis individuals, cunzunt per giasts da l'Europa. Ina lavur che pussibilitescha da cumbinar omadus munds da Romina Casutt – il svizzer e l'african. L'aventura po damai cuntinuar.
Duas furmaziuns da la Svizra tudestga chantan chanzuns popularas en dialect svizzer. Quest'emissiun porscha in viadi tras differents chantuns da la Svizra. En differents dialects vegn chantà da l'amur, da stailas u era d'in u l'auter viadi. L'ensemble «Molto cantabile» da Lucerna ed il «ChorBasel» procuran per in'ura populara plain variaziun. Sper varsaquants semperverds sco «Simeliberg», «Luegit vo Bärg und Tal» u «Stets i trure mues i lebe» datti era diversas chanzuns popularas in pau main enconuschentas.
Der Gemeinderat von Wettingen will alles unternehmen, um ein grosses Unternehmen anzusiedeln. Dieses sucht einen neuen Standort in der Schweiz und würde möglicherweise bis zu 3000 Arbeitsplätze schaffen. Nun soll Land beim Tägerhard zur Arbeitszone werden. Weiter in der Sendung: · Kanton Solothurn: Die Staatsanwaltschaft hat viel zu tun. Das zeigen die Zahlen im Jahresbericht, der am Mittwoch publiziert wurde. · Svizra 27: Das Projekt der Nordwestschweizer Kantone für eine Landesausstellung hat genügend Geld, um nun beim Bund ein Bewerbungs-Dossier einzureichen.
Mintgatant èsi impurtant da savair, sch'i dat sulegl ils proxims dis u sch'igl è da pachetar en ina giacca da plievgia. Quai savain nus savens grazia a las prognosas da l'aura en l'internet, al radio u en la televisiun. Il «Minisguard» è stà sin il tetg probablamain il pli enconuschent da la Svizra per guardar co ch'ils meteorologs da SRF vegnan da guardar en l'avegnir. Entaifer pacas uras han Braida e Flavia chantà e registrà 14 chanzuns d'uffants rumantschas. Ruedi ha accumpagnà ellas sin il clavazin. Per che tut tunia a la fin endretg e bain, ha dentant era Gioni, il tecnicist dal tun betg dastgà mancar.
Sco «palaz da l'aria» è el vegni titulà: il nov jet dal Cussegl federal. Dapi quest onn fa el kilometers en l'aria. 103 milliuns francs ha el custà, e damai procurà per intginas lingias grossas. En il mintgadi è il jet in instrument impurtant da lavur per la regenza Svizra. RTR è sgulà il favrer ensemen cun il minister da l'exteriur Ignazio Cassis en Rumenia, quai a chaschun da l'Emna rumantscha. En questa «Marella» prendain nus quest viadi sco exempel per in da blers ch'in commember u ina commembra dal Cussegl federal fa en uffizi. Nus sclerin las dumondas: Tge signifitgi d'inscuntrar autras culturas? Tge reglas valan a l'exteriur ? Co ir enturn cun pajais ch'han tut autras ideas? Tge èn las sfidas e tge portan tals viadis a la politica Svizra? Nus discurrin dentant era cun il pilot sur da sia lavur e sur da las sfidas da sgular cun cussegliers u cusseglieras federalas d'in lieu a l'auter.
La snowboardista professiunala da Madulain sa legra fitg sin il grond eveniment sportiv da Freestyle en Engiadina dals 17 fin 30 da mars 2025. Il campiunadi mundial da Freestyle en Engiadin'Ota furma la finiziun da questa stagiun d'enviern cun las cursas tranter ils 17 e 30 da mars. Ferm quint dad esser da la partida sco atleta fa er Larissa Gasser da Madulain. La snowboardista che è en il cader A da Swiss Ski, cumbatta fin l'ultim di per ina da las quatter plazzas da partenza che stattan a disposiziun tar las dunnas. La decisiun vegnia tratga pir l'ultim mument. Il plaschair da pudair cumbatter per medaglias sin la Corviglia sur San Murezzan al medem lieu nua ch'ella è stada l'emprima giada cun 5 onns sin l'aissa, la fetschia in plaschairun. Arda il fieu per il campiunadi gia? Sco atleta activa ed er ambassadura dal campiunadi mundial da Freestyle en Engiadina, enconuschia Larissa Gasser tuttas duas varts. Il plaschair e l'euforia che l'eveniment ha lieu en Svizra, dentant er vuschs criticas che na crajan betg anc vid il eveniment. Ch'i dovria simplamain ina buna sbrinzla che envida il fieu en val, è Larissa Gasser persvadida. E decisiv vegn ad esser l'aura per ina «WM» da success. «Jau ves il campiunadi mundial da Freestyle en Engiadina sco ina gronda schanza. Igl è er ina sort da turnar a chasa, cunquai ch'ils emprims champiunadis en Svizra dal 1985 avevan er lieu a San Murezzan.» Er la data da las cumpetiziuns sportivas la fin da la stagiun d'enviern vesa Larissa Gasser sco grond avantatg. Saja a reguard alloschis, ma er per survegnir l'attenziun meritada, suenter il campiunadi da biatlon u er il Maraton da skis engiadinais. Ina dira via enavos Che Larissa Gasser è oz sportista activa tar Swiss Ski na sa declera betg da sai. Ella ha numnadamain gì dad ir tras in temp fitg difficil suenter in grev accident l'onn 2017. Durant il campiunadis mundials da juniors en la Tschechia è ella sa blessada fermamain. La diagnosa: in ferm squass da tscharvè e donnegià il sistem da nerva vegetativ. Las consequenzas sajan stadas nundumbraivlas e fitg pesantas en ses mintgadi, uschè la sportista engiadinaisa. En consequenza era Larissa Gasser era crudada ord il cader da Swiss Ski. «Jau n'enconuscheva betg pli a mes bab u a mes frar. Tut era ester per mai e jau n'aveva pli nagins sentiments d'empatia.» Suenter quatter onns intensivs da rehabilitaziun, tranter auter er cun patratgs da suicid, ha Larissa Gasser puspè chattà la via enavos sin pista cun agid da famiglia ed amis, ed ha cuntanschì il nivel da pli baud.
Differents ensembles vocals pitschens da la Svizra procuran per in'ura da musica plain moviment. Ensembles virils, da dunnas ed era maschadads chantan differents arranschaments da chant «a capella». Dezibelles, Quite Loud, Ensemble Noctuor, touChant a capella, Ostinato Luzern, Vocabular e Cantuccini procuran per in'ura da chant «a capella». I sa tracta qua da gruppas vocalas pitschnas che chantan arranschaments vocals da tut gener – d'arranschaments da rock e pop enfin tar in u l'auter arranschament popular porscha quest'emissiun musica vocala per in e scadin.
Entant ch'il mund para dad esser sa revegnì da corona, n'ha la pandemia per millis e millis da persunas mai prendì fin. Ellas cumbattan cunter la lunga sumbriva da corona, cunter long-Covid – sco Myriam Egli da Sagogn. Exact tschintg onns suenter che la Confederaziun ha proclamà il stadi d'urgenza en Svizra raquinta la «Marella» l'istorgia da questa dunna ch'era ina giada coiffeusa ed impressaria activa e plain energia, ma che sto viver oz ina vita fermamain limitada. Che questa istorgia n'è betg in cas singul sa Chantal Britt, presidenta da l'Associaziun long-Covid Svizra, per atgna experientscha. La Marella cun in purtret dad ina malsogna pauc enconuschenta cun in enorm effect sin la vita da las persunas pertutgadas.
Lviv National Philharmonic Orchestra of Ukraine suna l'emprima ovra da Gion Andrea Casanova per orchester. La chanzun populara dal salip e la furmicla è enconuschenta en l'entira Svizra rumantscha e questa chanzun ha inspirà Gion Andrea Casanova da scriver sia emprima ovra per orchester da chombra: «Omagi al salep e la furmicla». Ella è stada in dals puncts centrals dal concert festiv dals 29 da december 2024 en La Fermata a Falera. Il Lviv National Philharmonic Orchestra of Ukraine e ses dirigent Simon Camartin han dentant elegì per lur program anc ulteriuras capodovras. Uschia per exempel il «Concertante Nr. 1 für Bläserquintett und Orchester in B-Dur» da Peter Joseph von Lindpaintner.
Il cumponist turitgais ha ina colliaziun stretga cun il Grischun e la Svizra rumantscha. Hans Lavater vegn or d'ina veglia famiglia da Turitg ed è naschì ils 24 da favrer 1885. Suenter il gimnasi ha el frequentà in studi da chemia. En ses temp liber ha el però fatg musica, emprendì da sunar clavazin e cello ed era gia empruvà da cumponer emprimas chanzuns. La finala è Hans Lavater sa decidì da daventar musicist da professiun. Dentant era sco cumponist è el sa profilà. El ha scrit passa 100 chanzuns cun texts tudestgs, franzos ed era rumantschs («Al pur grischun», «Ma chara val», «Ei tucca da notg»). Noss chors fa omagi a Hans Lavater ch'aveva er ina colliaziun stretga cun il Grischun. Dal 1932 fin il 1943 ha el dirigì il chor viril Ligia Grischa.