Samfélagið

Barnaverndarkerfið hefur verið mikið til umræðu. Tómas Hrafn Sveinsson formaður umdæmisráðs barnaverndar Reykjavíkur ræddi við Fanneyju Birnu Jónsdóttur um stöðu barnaverndar í dag, uppbyggingu og gang kerfisins og feril málanna sem koma inn á borð barnaverndarnefnda. Og síðan ætlum við að fræðast aðeins um ferðaþjónustu í Grænlandi, eins og hún blasti við árið 2021. Við endurflytjum viðtal sem Þórhildur Ólafsdóttir tók hér í Samfélaginu við Hjört Smárason, sem var þá forstjóri Visit Greenland: um ferðaþjónustu og uppbyggingu hennar og lærdóminn sem Grænlendingar ætluðu að draga af íslensku ferðamannasprengingunni.

Við byrjum þáttinn á gervigreindinni. Eyrún Magnúsdóttir gervigreindarfréttaritari Samfélagsins ætlar að kíkja til okkar og segja okkur frá því sem ber hæst í gervigreindarumræðunni þessa dagana. Í dag segir hún okkur frá meintum tímamótum í þróun gervigreindar, þegar gervigreindin byrjaði að forrita sjálfa sig – og hvaða áhrif það gæti haft á daglegt líf fólks sem tengist gervigreind ekki neitt. Þá fáum við að kynnast verkefninu "Virk efri ár" á Akureyri sem er verkefni sem er ætlað íbúum Akureyrarbæjar sem eru 60 ára og eldri. Gígja Hólmgeirsdóttir ræddi við Héðin Svarfdal, verkefnastjóra lýðheilsumála hjá Akureyrarbæ. Svo ætlum við að rifja upp garðyrkjupistil frá árinu 2011 þar sem rætt var um vetrarklippingar á trjám. Tónlist úr þættinum: PAUL SIMON - 50 Ways To Leave Your Lover. Rae, Corinne Bailey - He Will Follow You With His Eyes (Radio Edit) (bonus track wav). Teitur Magnússon - Kamelgult.

Í byrjun þáttar fáum við til okkar Valgerði Jakobínu Hjaltalín, nýdoktor við Háskóla Íslands, til að fræða okkur um ávaxtaflugur. Svo heimsækjum við Christian Keldsen, framkvæmdarstjóra Sulisitsisut, félag atvinnurekenda í Grænlandi. Og að lokum rifjum við upp heimsókn okkar á kaffinördakaffihús á Akureyri sem farin var í október 2024. Tónlist úr þættinum: Canadian Brass - The flight of the bumblebee. Baker, Julien - A Dreamer's Holiday BIG THIEF - Mythological Beauty. DUSTY SPRINGFIELD - Spooky.

Verð á rafmyntinni Bitcoin hefur sveiflast duglega niður á við síðustu mánuði. Í síðustu viku rifjuðum við upp samtal sem við áttum fyrir nokkrum árum við hagfræðinginn Björgvin Inga Ólafsson um rafmyntina, sem þá hafði risið mjög hátt. Nú er þessu öfugt farið og ætlum við að ræða aftur við Björgvin um ástæður þessarar niðursveiflu, traust á rafmyntum og um breytingar á notkun Bitcoin yfirleitt. Á Akureyri hefur lengi verið rætt um möguleika þess að bjóða uppá listnám á háskólastigi í bænum. Lítið hefur gerst í þeim efnum, þar til nú. Nú hafa Listaháskóli Íslands og Háskólinn á Akureyri hafið samstarf og bráðlega verðuð boðið upp á námskeið í listum í háskólanum fyrir norðan. Gígja Hólmgeirsdóttir leit við á opnum kynningarfundi og forvitnaðist um verkefnið. Að endingu rifjum við upp úr Samfélaginu í nærmynd svokallað meindýrahorn sem var dagskrárliður í þættinum um skeið. Guðmundur Óli Scheving mætti til að ræða um fiskifluguna sem hér á landi má finna í fjórum mismunandi tegundum.

Rætt við þær Bryndísi Björk Ásgeirsdóttur, prófessor í sálfræði við Háskólann í Reykjavík og Þóru Sigfríði Einarsdóttur, sérfræðingur í klínískri barnasálfræði með áfallasálfræði sem undirgrein, um áföll og ofbeldi sem börn verða fyrir í æsku sem og þau úrræði sem bæði börn og fullorðnir sem verða fyrir slíku geta leitað í. Þá lítum við um öxl og flytjum brot úr áhugaverðum þáttum frá 1976 sem fjölluðum um Grænland. Og í lok þáttar var rifjað upp viðtal við Björgvin Inga Ólafsson hagfræðing frá árinu 2021 um Bitcoin sem þá var í hæstu hæðum. Staðan hefur breyst umtalsvert núna en rafmyntin hefur fallið verulega í verði síðustu mánuði.

Fræðimenn á ýmsum fræðasviðum Háskóla Íslands vinna nú að umfangsmikilli rannsókn sem ber heitið Eyðibyggðir miðalda á Íslandi. Þar mætast sagnfræðin og fornleifafræðin meðal annars og varpa nýju ljósi á hvernig samfélag og byggð þróuðust á Íslandi á tímabilinu 1100-1400 (ellefu hundruð og fjórtánhunduð). Árni Daníel Júlíusson rannsóknarsérfræðingur við Sagnfræðistofnun háskólans ræðir við Fanneyju Birnu Jónsdóttur og leiðir okkur í allan sannleika um þessa yfirgripsmiklu rannsókn og hvernig ólíkum aðferðafræðingum tekst að vinna saman og komast að niðurstöðum. Við ætlum að heyra um dag í lífi stelpu í 9. bekk. Karólína Orradóttir er Akureyringur sem ætlar að lýsa fyrir okkur hefðbundnum degi hjá sér, en hún er námsmaður, félagsmálatröll, tónlistarnemi og ansi upptekin. Gígja Hólmgeirsdóttir talaði við Karólínu fyrir norðan. Og í lok þáttar ætlum við að líta um öxl og flytja brot úr áhugaverðum þáttum frá 1976 sem fjölluðum um Grænland. Tónlist úr þættinum: Nick Drake - Pink moon. Sume - Upernaaq

Almyrkvi á sólu verður sjáanlegur frá Íslandi þann tólfta ágúst. Það er í fyrsta sinn síðan 1954 sem hægt verður að sjá almyrkva hér á Íslandi. Hann mun sjást á vestasta hluta landsins, og má búast við að fólk flykkist að til að verða vitni af þessum atburði. Við sláum á þráðinn vestur á Snæfellsnes þar sem Ragnhildur Sigurðardóttir þjóðgarðsvörður í Snæfellsjökulsþjóðgarði ætlar að segja okkur af undirbúningi þar. Eyrún Magnúsdóttir, gervigreindarfréttaritari Samfélagsins kemur til okkar um miðbik þáttar. Alþjóðaefnahagsráðstefnan í Davos er nýafstaðin, en þar var mikið rætt um gervigreind. Eyrún segir okkur undan og ofan af því. Nú hyllir í breytingar hér í Samfélaginu, en dagskrárbreytingar verða á Rás1um mánaðamótin. Af því tilefni ætlum við að skyggnast til baka og hlusta á brot úr fyrstu þáttum Samfélagsins. Fanney Birna Jónsdóttir dagskrárstjóri Rásar 1 og Anna Marsibil Clausen ritstjóri hlaðvarpa ætla síðan að segja okkur af því sem framundan er. En fyrst er það almyrkvi á sólu. Umsjón: Elsa María Guðlaugs Drífudóttir Tónlist í þættinum: Bogomil font og fleiri - Gæfunnar par. Teitur Magnússon - Sumargestur.

Þrældómur nútímans er yfirskrift málþings sem ungliðahreyfing Íslandsdeildar Amnesty International heldur í næstu viku. fjallað verður um hvernig vinnumansal birtist okkur á Íslandi og á heimsvísu. Við fáum Árna Kristjánsson Ungliða- og aðgerðastjóra og Heiðrúnu Völu Hilmarsdóttur ungliða til okkar í upphafi þáttar. Síðasta jökulár 2024 til 25 fór illa með jöklana okkar. Þeir rýrnuðu um fimmtán milljarða tonna og virðist sem nú herði á bráðnun þeirra. Þetta kemur fram í nýrri samantekt sem Andri Gunnarsson verkefnisstjóri hjá Landsvirkjun og Þorsteinn Þorsteinsson, sérfræðingur á sviði jöklarannsókna hjá Veðurstofu Íslands ætla að segja okkur frá um miðbið þáttar. Stefán Gíslason umhverfisstjórnunarfræðingur hefur verið fastagestur í Samfélaginu um árabil, undanfarin ár höfum við spilað lesna pistla aðra hverja viku, en í dag kemur hann í eigin persónu og við ætlum að líta yfir farinn veg. Umsjón: Elsa María Guðlaugs Drífudóttir Tónlist í þættinum: Sugarcubes - Birthday. Laufey - Bewitched. Svavar Pétur Eysteinsson, Prins Póló - Gítarjukk í B dúr.

Loftslagsbreytingum fylgja ýmsar áskoranir sem þarf að bregðast við, meðal annars þarf að tryggja að húsin okkar standi aukið álag af sér. Það var til umræðu í erindi Elínar Þórólfsdóttur teymisstjóra hjá húsnæðis- og mannvirkjastofnun á málþingi um aðlögun að loftslagsbreytingum á dögunum. Við tölum við Elínu í upphafi þáttar. Heiðnar grafir á Íslandi, landnám Reykjavíkur og Grænland og Ameríka eru meðal umfjöllunarefnis Moldvarpsins, hlaðvarps sem fjallar um íslenska fornleifafræði. Fornleifafræðingarnir Arthur Knut Farestveit og Snædís Sunna Thorlacius halda Moldvarpinu úti og ætlum við að spjalla við þau um miðbik þáttar. Í lok þáttar fáum við Eddu Olgudóttur til okkar í sitt reglulega vísindaspjall. Umræðuefnið í dag eru heilsukvillar sem geta fylgt ADHD. En við byrjum á aðlögun að loftslagsbreytingum. Tónlist í þættinum: This must be the place - Talking Heads Time of the season - The Zombies Umsjón: Elsa María Guðlaugs Drífudóttir

Í dag ætlum við að kynna okkur smáforritið Bata, sem hefur það markmið að styðja við fólk með fíknisjúkdóma. Þórdís Rögn Jónsdóttir, annar stofnenda fyrirtækisins Rekovy á bak við smáforritið, ætlar að setjast hjá okkur í upphafi þáttar og segja okkur meira. Á morgun verður haldið upp á 25 ára afmæli Persónuverndar – stofnunin býður til afmælismálþings í Eddu, húsi stofnunar Árna Magnússonar, þar sem fjallað verður um stöðu persónuverndar í síbreytilegum heimi. Margt hefur breyst síðan stofnunin var sett á stofn og Helga Þórisdóttir forstjóri Persónuverndar ætlar að kíkja við og spjalla um það. Síðan fáum við pistil frá Páli Líndal umhverfissálfræðingi og pistlahöfundi Samfélagsins. Tónlist úr þættinum: PAUL SIMON - You Can Call Me Al. OYAMA - Vinur vina minna.

Við ætlum að halda áfram að ræða hið byggða umhverfi á Íslandi, eins og við höfum gert talsvert mikið síðustu vikur. Við höfum verið að reyna að skilja betur hvers vegna byggða umhverfið okkar er eins og það er, hvernig okkur líður í því og hvernig við tölum um það. Í dag fáum við sjónarhorn arkítekta, þegar Björg Torfadóttir, framkvæmdarstjóri Arkitektafélags Íslands sest hjá okkur til að ræða þessi mál. 5G er næsta skref í fjarskiptum hér á Íslandi og annars staðar í heiminum. 5G hefur verið kallað límið í fjórðu iðnbyltingunni og á að vera stökk frá fyrirrennurum sínum 2, 3 og 4G. Innviðauppbygging hefur átt sér stað undanfarin ár og stendur nú til að slökkva á síðustu 2G og 3G sendunum til að gera pláss fyrir nýja kerfið. Ólafur Magnússon frá fjarskiptafyrirtækinu NOVA kemur fræðir okkur um þetta á eftir. Helga Lára Þorsteinsdóttir, safnstjóri RÚV, ætlar að flytja gullmola úr safni RÚV, eins og hún gerir hér í Samfélaginu annan hvern mánudag. Í dag rifjar hún upp gamlan dagskrárlið á Rás 1 sem bar nafnið Húsmæðraþættir. Tónlist í þættinum: Hjálmar - Kindin Einar. Hill, Lauryn - Can't take my eyes off you. Polo and Pan - Canopée. La Havas, Lianne - Disarray.

Nýlega var tilkynnt að Óskarsverðlaunin árið 2029 verða sýnd á Youtube, vídeómiðli í eigu Google. Hvað segir það okkur um umhverfi fjölmiðla og kvikmynda að einn stærsti sjónvarpsviðburður ársins verði sýndur á miðlum tæknirisa? Við ætlum að velta þessu fyrir okkur með Eyrúnu Magnúsdóttur, gervigreindarfréttaritara Samfélagsins, í upphafi þáttar. Á miðvikudaginn voru niðurstöður starfshóps um stefnu í áfengis- og vímuvarnarmálum til ársins 2035 birtar til umsagnar á samráðsgátt stjórnvalda. Starfshópurinn hefur verið að störfum í næstum því tvö ár, enda voru verkefni hans stór; að kortleggja stöðu áfengis- og vímuefnamála á Íslandi og bregðast við stefnuleysi sem hefur ríkt í málaflokknum. Kristín I. Pálsdóttir, formaður starfshópsins, sest hjá okkur í dag og ræðir drögin. Gömul stífla í ánni Melsá í Ytri-Hraundal á Mýrum í Borgarfirði var fjarlægð við lok síðasta árs. Markmiðið var að endurheimta vatnasvæði árinnar fyrir fugla og fiska, og gera meðal annars sjóbirtingi kleift að ganga upp ána. Fuglavernd stóð fyrir verkefninu í samstarfi við Land og skóg og Hafrannsóknastofnun. Við hringjum í Jóhannes Guðbrandsson frá Hafrannsóknastofnun við lok þáttar og fáum að heyra af þessu. Tónlist úr þættinum: ASAP Rocky - Punk Rocky (Lyrics!). Svavar Knútur Kristinsson - Soundtracks. Eels - Novocaine for the soul.

Í dag ætlum við að líta um öxl og rifja upp eldri umfjallanir sem hafa staðið tímans tönn. Fyrst flytjum við pallborðsumræður sem við vorum með hér í Samfélaginu í september 2024 þar sem fjallað var um kynslóðir. Við fengum til okkar nokkra góða gesti af nokkrum kynslóðum, spjölluðum við þau um skilning þeirra á kynslóðarmun og meintan ríg milli kynslóða. Síðar í þættinum flytjum við viðtal við írskan gervigreindarsérfræðing sem við fluttum í mars árið 2025. Þar fjölluðum við um hugtakið gervigreindarhæp.

Hvers vegna líður okkur oft ekki vel í byggða umhverfinu okkar? Þetta er spurning sem margir spyrja sig að þessa dagana, við í Samfélaginu þeirra á meðal. Við ætlum að halda áfram að fjalla um byggðarmál – í dag frá sjónarhorni arkítekta. Arnhildur Pálmadóttir arkítekt ætlar að setjast hjá okkur í upphafi þáttar til að ræða mannvæn mannvirki, sjálfbærar byggingaraðferðir, fagurfræði, nostalgíu, skipulagsmál, og ýmislegt fleira. Síðan ætlum að ræða lestur og læsi. Hver er munurinn á þessu tvennu? Hvað þarf til að geta lesið sér til gagns? Hvað vitum við í raun og veru um stöðu læsis og lesturs á Íslandi? Sigríður Ólafsdóttir, dósent á menntavísindasviði Háskóla Íslands, ætlar að segja okkur meira. Og í lok þáttar er það hið vikulega vísindaspjall. Edda Olgudóttir kíkir við og segir okkur frá nýlegum rannsóknum á áhrifum svefnleysis á heilann.

Okjökull fyrrverandi og Hofsjökull eystri eru viðfangsefni vísindagreinar sem birtist nýverið í alþjóðlega vísindaritinu annals of glaciology. Því var lýst yfir fyrir tólf árum að Okjökull væri horfinn. Hofsjökull eystri tórir enn, en talið að hann muni hverfa að óbreyttu eftir þrjátíu og fimm til fjörutíu ár. Eyjólfur Magnússon frá Jarðfræðistofnun háskóla íslands og Hrafnhildur Hannesdóttir frá Veðurstofu Íslands eru meðal höfunda greinarinnar. Við spjöllum við þau í upphafi þáttar. Við hringjum síðan austur á land og heyrum í Jóni Birni Hákonarsyni, formanni Sambands íslenskra sveitarfélaga. Sambandið er að fara af stað með átak til að auka þátttöku almennings í sveitarstjórnarkosningunum í vor. Meira um það um miðbik þáttar. Við ræðum síðan jafnrétti kynjanna í lok þáttar. Í fyrra voru liðin fimmtán ár frá setningu laga um hlutföll kynja í stjórnum fyrirtækja. Þau fara fram á að hlutfall kvenna sé þar 40%. Ásta Dís Óladóttir prófessor við viðskiptafræðideild Háskóla Íslands og fleiri birtu grein á dögunum í ritinu Stjórnmál og stjórnsýsla. Þar er farið yfir þróun mála frá setningu laganna fyrir fimmtán árum, áhrif þeirra og viðhorf til frekari aðgerða. Ásta Dís ætlar að segja okkur frá niðurstöðunum á eftir. En fyrst eru það jöklarnir. Tónlist í þættinum: Right Down the Line - Bonnie Raitt Heat Lightning - Mitski

Í dag ætlum við að taka púlsinn á sjálfbærnimálum. Stærsti sjálfbærniviðburður ársins er að nálgast, það er Janúarráðstefna Festu, miðstöðvar um sjálfbærni. Þema ráðstefnunnar í ár er umbreyting, en meðal annars verður fjallað um sjálfbærni á tímum geópólitískrar óvissu, loftslagsbreytinga og hraðrar tækniþróunar. Elva Rakel Jónsdóttir, framkvæmdastýra Festu, kíkir til okkar í upphafi þátta til að segja okkur meira. Gera þarf ráð fyrir loftslagsbreytingum og áhrifum þeirra í hönnun samgönguinnviða hjá Vegagerðinni. Páll Valdimar Kolka Jónsson, verkefnisstjóri umhverfismála, segir að hluti af því sé að sætta sig við óvissu í hönnunarferlinu. Við fáum að heyra betur af því á eftir. Í lok þáttar heimsækjum við Þjóðskjalasafnið. Að þessu sinni ætlar Sigríður Hjördís Jörundsdóttir skjalavörður að sýna og segja frá safni sem kemur frá Annie Leifs, eiginkonu Jóns Leifs tónskálds, dætrum þeirra og fjölskyldu.

Fimm skip taka þátt í rannsóknarleiðangri Hafrannsóknastofnunar í næstu viku. Í honum á að kanna stöðu loðnustofnsins sem heldur til fyrir norðan landið þessa dagana. Niðurstöður verða nýttar til að veita ráðgjöf um hve mikla loðnu verður heimilt að veiða í ár. Loðnan er verðmætur fiskur og ríkir spenna fyrir niðurstöðunum. Elsa María Guðlaugs Drífudóttir talar við Guðmund J. Óskarsson sviðsstjóra hjá Hafró um leiðangurinn og loðnuna sjálfa, sem er nokkuð frábrugðin öðrum fisktegundum sem við Íslendingar veiðum. New European Bauhaus er verkefni á vegum Evrópusambandsins þar sem markmiðið er að gera búsetuumhverfi borga og bæja sjálfbærara, fallegra og aðgengilegra. Hér á Íslandi eru byggingar og verkefni sem eru sagðar í anda New European Bauhaus, og sumir vonast jafnvel til þess að verkefnið geti lagað þau vandamál sem við erum að glíma við hér á Íslandi. En hvað er New European Bauhaus? Í dag fáum við til okkar tvo gesti frá félagssamtökunum Grænni byggð – sem taka þátt í verkefni sem tengist New European Bauhaus á Norðurslóðum – til að ræða þetta nánar. Það eru þær Katarzyna Jagodzinska framkvæmdastjóri og Elín Þórólfsdóttir stjórnarformaður Grænni byggðar. Tónlist: Bergman, Natalie - Shine Your Light On Me. Moses Hightower - Búum til börn. Parton, Dolly - These old bones. Girl in Red - Hemingway

Þegar Sveinn Enok Jóhannsson kom sér upp heimili í Höfnum á Reykjanesskaga vildi hann læra að hlaða og lagfæra gamlar hleðslur í garðinum sínum. Þegar það reyndist erfitt að komast á námskeið brá hann á það ráð að finna sérfræðing, halda sjálfur námskeið og bjóða öðrum að koma og læra með sér. Heyrum af þessu á eftir. Stefán Gíslason, umhverfisstjórnunarfræðingur og pistlahöfundur Samfélagsins, flytur okkur pistil um miðbik þáttar. Í dag fjallar hann um hvað það kostar að aðlaga samfélagið að loftslagsbreytingum. Og í lok þáttar ætlum við að rifja upp viðtal sem var flutt hér í Samfélaginu í mars síðastliðnum. Þá, fyrir næstum því ári síðan, var Grænland í brennidepli vegna yfirlýsinga Bandaríkjaforseta um að leggja landið undir sig. Síðan þá hefur forsetinn margítrekað vilja sinn til að ná yfirráðum yfir Grænlandi, nú af meiri krafti en áður. Í þessu ljósi finnst okkur tímabært að rifja upp viðtal Arnhildar Hálfdánardóttur við Rachael Lornu Johnstone, prófessor í lögfræði og sérfræðing í þjóðarrétti við Háskólann á Akureyri og Illisimatursafik-háskóla á Grænlandi, um sjálfstæði Grænlands og auðlindir. Umsjón: Elsa María Guðlaugs Drífudóttir Tónlist í þættinum: Lovin' Feeling - French 79 Secret Garden - Lamomali Fer sem fer - Moses Hightower No Reason - Big Thief Pivfit Nunat - Sumé

Ljósvist er nú í fyrsta sinn skilgreind í byggingarreglugerð og settar fram kröfur um ásættanleg birtuskilyrði í nýbyggingum. Mannvirkjahönnuðir þurfa þannig að sjá til þess að dagsljós sé ásættanlegt í vistarverum fólks og að skuggavarp og byggingamagn nýrra hverfa hamli því ekki. Ásta Logadóttir verkfræðingur hefur talað fyrir þessum breytingum á reglugerðinni um langt skeið og við ræðum við hana í upphafi þáttar. Um miðbik þáttar setjumst við niður með Ragnhildi Hólmgeirsdóttur og Hólmfríði Jónsdóttur frá íslensku sniðgönguhreyfingunni fyrir Palestínu. Þær ætla að segja okkur frá stöðu sniðgönguhreyfingarinnar í dag, þremur mánuðum eftir að vopnahlé tók gildi á Gaza. Og Edda Olgudóttir sest hér hjá okkur í vísindaspjall í lok þáttar. Hún ætlar að segja okkur frá áhrifum streitu á krabbameinsfrumur. Tónlist úr þættinum: Lisa Ekdahl - Vem vet. Khruangbin - People Everywhere (Still Alive).

Surtseyjarfélagið gaf nýverið út ritið Surtsey Research í sextánda sinn. Ritið er safn vísindagreina um eyna, jarðfræði hennar og lífríki. Tíu manna handvalinn hópur heimsækir Surtsey í júlí ár hvert og sinnir þar rannsóknum sem síðar rata í ritið. Í þætti dagsins spjöllum við við Hólmfríði Sigurðardóttur formann Surtseyjarfélagsins og Bjarna Diðrik Sigurðsson ritstjóra Surtsey Research og gjaldkera félagsins. Og í lok þáttar ræðir Páll Líndal vellíðan og farsældarhyggju í sínum reglubundna pistli. En við byrjum á Surtseyjarrannsóknum.

Kerfið hefur alfarið og algjörlega brugðist börnunum okkar sagði Inga Sæland formaður Flokks fólksins og nýorðinn mennta- og barnamálaráðherra um menntakerfið fyrir helgi. Orð Ingu hafa vakið mikla umræðu um málaflokkinn og eru ekki allir sammála um hvort þau máli rétta mynd af stöðunni. Sigrún Blöndal, kennari á Egilsstöðum finnst þau ekki endurspegla það sem hún sér í vinnunni á hverjum degi og vill minna á að á heildina litið gangi börnunum vel. Við spjöllum við Sigrúnu í upphafi þáttar. Og við höldum áfram að ræða menntamálin þegar Lísa Margrét Gunnarsdóttir, forseti Landssamtaka íslenskra stúdenta, kemur til okkar. Hún ætlar að fara með okkur yfir það helsta í hagsmunabaráttu stúdenta, meðal annars rannsóknir á áhrifum námslánakerfisins á stúdenta. Helga Lára Þorsteinsdóttir hefur grafið upp gimstein úr lakkplötusafni RÚV til að spila fyrir okkur. Að þessu sinni er það ódagsett viðtal Baldurs Pálmasonar við Sigríði Eiríksdóttur hjúkrunarkonu. En við byrjum á menntamálunum. Umsjón: Pétur Magnússon og Elsa María Guðlaugs Drífudóttir Tónlist: Lose control - VÖK Old moon - BSÍ

Konukot, neyðarskýli fyrir heimilislausar konur, opnaði á nýjum stað í Ármúla í gær. Skýlið hafði verið til húsa í Eskihlíð í um tvo áratugi en nýja húsið er stærra og hentar betur þörfum starfseminnar. Þetta eru mikil tímamót fyrir Konukot og Rótina, félagssamtökin sem reka Konukot, og Kristín I. Pálsdóttir, framkvæmdastýra Rótarinnar ætlar að setjast hjá okkur í upphafi þáttar og segja okkur hvað þetta hefur í för með sér. En það er sífellt erfiðara að greina á milli hvers er satt og logið á samfélagsmiðlum; talað er um vaxandi upplýsingaóreiðu og hugtök eins og netsvik, falsfréttir og rangupplýsingar heyrast gjarnan í þessu samhengi og gervigreindin virðist bara ætla að gera illt verra. Haukur Brynjarsson, og Skúli Bragi Geirdal frá Netvís ætla að kíkja til okkar og fjalla um þetta. Og í lok þáttar ætlar Bára Grímsdóttir, formaður kvæðamannafélagsins Iðunnar, að heimsækja okkur og fara yfir kvæðamálin. Fyrsti viðburður ársins hjá félaginu verður haldinn í kvöld, þar sem gestir geta kveðist á og fræðst um forna vætti og lírukassa. Tónlist úr þættinum: Dina Ögon - Milton. Oyama hljómsveit - The Bookshop. David Bowie - Breaking Glass

Hópastarf gegnir lykilhlutverki í endurhæfingu kvenna í fangelsum. Í fangelsinu á Hólmsheiði eru haldin Konukvöld alla þriðjudaga þar sem tveir sjálfboðaliðar frá Rauða krossinum hitta konur í afplánun. Markmiðið er að efla tengsl, hæfni í samskiptum og draga úr félagslegri einangrun en margar konur í fangelsum hafa ekki áður fengið tækifæri til að læra heilbrigð samskipti eða byggja upp traust í öruggu umhverfi. Tinna Eyberg Örlygsdóttir, verkefnastjóri hjá Rauða krossinum í verkefninu Aðstoð eftir afplánun, ræðir þessi mál við okkur. Og síðan leiðum við til lykta mál sem við opnuðum fyrir meira en ári síðan, mál sundlaugarinnar í Reykjahlíð í Þingeyjarsveit sem var fjarlægð af óljósum ástæðum fyrir næstum því áratug síðan í óþökk íbúa á svæðinu. Í september 2024 fórum við norður til að fjalla um örlög sundlaugarinnar, en nú, meira en ári síðar, er loksins komin einhvers konar niðurstaða í málið. Við fjöllum meira um það í seinni hluta þáttar. En við byrjum á endurhæfingu kvenna í fangelsum.

Við fáum heimsókn Ólaf Andra Ragnarsson, tölvunarfræðing, frumkvöðul og gervigreindarsérfræðing, sem hefur um margra áratuga skeið sinnt rannsóknum á nýjustu tækni og framtíð hennar. Undanfarið hefur hann, eins og margir aðrir, mest velt fyrir sér gervigreindinni, og meðal annars skrifað um hana vikuleg fréttabréf sem lesa má á Substack. Í lok síðasta árs og byrjun þess nýja skrifaði hann tvær greinar annars vegar um þróun gervigreindar árið 2025, sem var viðburðarríkt á því sviði, og hins vegar um framtíð gervigreindar, á árinu 2026 og lengra inn í framtíðina. Við ákváðum að nýta tækifærið og fara yfir málin, gríðarlega hraða þróunnar gervigreindar síðustu ár, lygilega innviðauppbyggingu sem tengist gervigreind, gervigreindarkapphlaup heimsvelda, stöðu Evrópu í gervigreindarmálum, og hvort gervigreindin sé búbbla. Við förum vítt og breitt í þætti dagsins með Ólafi Andra Ragnarssyni. Og í lok þáttar kom Edda Olgudóttir, vísindamiðlari Samfélagsins með upprifjun á árinu 2025. Umsjón: Ástrós Signýjardóttir og Pétur Magnússon. Tónlist þáttarins: THE BEATLES - And Your Bird Can Sing.

Aðgreindur hjóla- og göngustígur, Kársnesstígur, hefur verið tilefni umræðna meðal íbúa Kópavogs undanfarnar vikur. Stígurinn á að tengjast Fossvogsbrú, fyrstu stóru framkvæmdinni í fyrsta áfanga Borgarlínu, sem tengir vesturhluta Kópavogs og Reykjavíkur yfir Fossvog. Í nóvember samþykkti bæjarstjórn Kópavogs tillögu að nýju deiliskipulagi fyrir stíginn, Kársnesstíg, sem kynnt var fyrir íbúum í lok sama mánaðar. Finnur Pálmi Magnússon, hjólreiðamaður, Kópavogsbúi og stjórnarmaður í Útivistarsamtökum Kársness, fór yfir kosti og galla nýs Kársnesstígs með okkur. Jón Gunnar Þorsteinsson, ritstjóri Vísindavefsins kíkti við í síðari hluta þáttar og sagði okkur hvað vakti mesta athygli á Vísindavefnum árið 2025. Þar var ýmislegt sem tengist samfélagsumræðunni á árinu en annað sem kom skemmtilega á óvart. Umsjón: Ástrós Signýjardóttir og Pétur Magnússon. Tónlist þáttarins: BENNI HEMM HEMM feat. RETRO STEFSON - FF ekki CC. LOU REED - Caroline Says II. Fleet Foxes - Helplessness Blues (#6 plata vikunnar (Helplessness Blues) maí 2011).

Á laugardag gerði Bandaríkjaher árásir á Venesúela og handsamaði forsetann, Nicolas Maduro. Búist er við því að Maduro komi fyrir dóm í New York í dag. Donald Trump Bandaríkjaforseti sagði Bandaríkin ætla að stýra landinu og að bandarísk fyrirtæki myndu endurreisa olíuiðnað landsins. Viðbrögð alþjóðasamfélagsins hafa verið alls konar – meðal annars hefur því verið haldið fram að árás Bandaríkjahers á Venesúela sé jafnframt árás á alþjóðaréttakerfið. Dr. Þórdís Ingadóttir, prófessor við lagadeild Háskólans í Reykjavík og forstöðumaður Alþjóða- og Evrópuréttarstofnun HR, ræddi stöðuna í alþjóðamálunum. Við heimsóttum Þjóðskjalasafn Íslands, þar sem Hrefna Róbertsdóttir þjóðskjalavörður tók á móti okkur og sýndi okkur áhugaverð skjöl sem tengjast textíl og einokunarverslun á Íslandi á 18.öld. Um jólin var heimildaleikhúsverkið Er ekki allt í lagi heima hjá þér, um fjórar manneskjur sem ólust upp hjá móður með alvarlegan geðsjúkdóm, flutt á Rás 1. Umfjöllunarefni þáttanna hefur vakið athygli og Eva Rún Snorradóttir, leikstjóri og handritshöfundur verksins, ræddi við okkur um mikilvægi þess að opna umræðuna um geðræn veikindi og hvaða afleiðingar það hefur fyrir börn að alast upp með andlega veiku foreldri. Umsjón þáttar: Ástrós Signýjardóttir og Pétur Magnússon. Tónlist þáttar: Joni Mitchell - California. Crospy, Stills, Nash & Young - Helpless.

Heilsutengd markmið um áramót eru algeng. Til þess að markmiðin náist er gott að hafa í huga að fara rólega af stað, vera með raunhæfar væntingar um árangur og huga að skemmtanagildi hreyfingarinnar. Daníel Sæberg Hrólfsson, WorldFit-þjálfari og einkaþjálfari hjá World Class, kemur til okkar í byrjun þáttar með góðar ráðleggingar til þeirra sem ætla að taka heilsuna föstum tökum á nýja árinu. Við ætlum líka að fjalla um ljótar og fallegar nýbyggingar. Umræða um byggingar- og skipulagsmál er að þroskast og verða háværari, en stór hluti þeirrar umræðu snýr að því hvað allt er ljótt. Er eitthvað raunverulega til í því? Eða er þetta birtingarmynd nostalgíu eða fortíðarþrár? Þórhallur Bjarni Björnsson, skipulagsfræðinemi og talsmaður Arkítektúruppreisnarinnar, kíkir til okkar á eftir til að ræða þetta, sem og kosningu um fallegustu og ljótustu nýbyggingar ársins 2025. Konur eru mikilvægar nú á dögum sem leiðtogar, skrifar Ebba Margrét Magnúsdóttir kvensjúkdóma- og fæðingalæknir í nýjasta hefti Læknablaðsins. Ebba Margrét segir heiminn þurfa sterka og mannlega kvenleiðtoga. Hún kíkir til okkar í lok þáttar og spjallar við okkur um leiðtoga heimsins nú í upphafi árs. Tónlist úr þættinum: Bleachers - Modern Girl Clairo - Juna BRÍET - Cowboy Killer

September: Arnhildur Hálfdánardóttir var með pistlaröð um botnvörpuveiðar og stöðu hafsins umhverfis Ísland. Í einum pistlanna ræddi hún við Snjólaugu Árnadóttur, dósent við lagadeild Háskólans í Reykjavík og forstöðumann Sjálfbærni- og loftslagsréttarstofnunar Háskólans í Reykjavík um hafréttarmál. Samfélagið hitti Sigríði Gísladóttur, framkvæmdastjóra samtakanna Okkar heimur, og fékk að fræðast um samtökin og stöðu þeirra barna sem alast upp hjá foreldri með geðrænan vanda. Í Árskógum hefur Rauði krossinn boðið upp á hópkennslustundir í íslensku sem leiddar eru af reyndum kennurum í sjálfboðaliðastarfi. Samfélagið fékk að fylgjast með kennslustund og heyrði meira um starfið. Október: Samfélagið fékk að kíkja á æfingu hjá yndislegum hópi fólks með þroskahömlun sem æfir undir leiðsögn Nönnu Guðbergsdóttur í World Class, Ögurhvarfi. Hópurinn gengur undir nafninu Breyttur lífsstíll. 24.október var Kvennafrídagurinn haldinn. Af því tilefni fékk Samfélagið þrjár konur til að ræða stöðuna í jafnréttismálum. Þær Kolbrún Halldórsdóttir, formaður BHM, Saga Davíðsdóttir frá Feministafélaginu Emblu við Menntaskólann í Hamrahlíð og Helga Haraldsdóttir, formaður Hinsegin daga, settust niður með Ástrós Signýjardóttur og Elsu Maríu Guðlaugs-Drífudóttur. Elsa María Guðlaugs- Drífudóttir hitti Benedikt Traustason frá Reykjavíkurborg við Tjörnina. Hjá borginni eru uppi áætlanir um að komast að því hversu menguð tjörnin er og grípa til aðgerða til að hjálpa lífríki hennar. Samfélagið kíkti á kóræfingu hjá Happy hour kórnum eitt kvöldið en kórinn hefur verið starfræktur í sex ár. Sigríður Soffía Hafliðadóttir, kórstjóri, segir markmiðið með kórnum að fá konur til að hittast og njóta þess að syngja saman. Nóvember: Fríbúðin er rekin í Gerðubergi í Breiðholti, í henni er allt ókeypis. Pétur Magnússon heimsótti verslunina en þangað getur hver sem er komið við, tekið hluti úr hillum og skilið eftir hluti sem aðrir geta tekið með sér heim. Svæðið við Elliðaárstöð í Elliðaárdal iðar nú af lífi árið um kring.. Gamlar byggingar hafa fengið nýtt hlutverk og saga svæðisins er vel varðveitt. Ástrós Signýjardóttir heimsótti svæðið og hitti Brynhildi Pálsdóttur, hönnuð, sem hafði þá nýverið tekið við Hönnunarverðlaunum Íslands. Laura Sólveig Lefort Scheefer, formaður ungra umhverfissinna, og Þorgerður María Þorbjarnardóttir, formaður Landverndar, færðu okkur reglulega pistla um framgang mála á COP30 loftslagsráðstefnunni í Brasilíu. Desember: Pétur Magnússon lagð leið sína í Þjóðminjasafnið og ræddi þar við þjóðfræðinga um jólahefðir, fáheyrða jólavætti og hlýddi á jólatóna. Stefán Gíslason flutti pistil þar sem hann fjallaði um eitraðar rúsínur og aukna notkun þeirra. Við fjölluðum töluvert um rólega aðventu og kíktum í heimsókn á leikskólann Hlíðarenda þar sem unnið er með rólegt umhverfi í kringum börnin í desember.

Í síðustu tveimur þáttum ársins rifjum við upp það helsta sem flutt hefur verið í Samfélaginu árið 2025. Í dag förum við yfir fyrri hluta ársins.

Tíu nýir þættir af Þjóðsögukistunni koma út fyrir jólin. Upp úr kistunni koma tíu jóla- og vetrarsögur, sprottnar upp úr þjóðtrú og sagnaarfi ólíkra landa. Í kistunni leynist meðal annars saga af köngulóm sem skreyta jólatré og norskum tröllum sem troða sér inn í mannahús á aðfangadag og stela jólamatnum. Ingibjörg Fríða Helgadóttir, sem stýrir Þjóðsögukistunni, kíkir til okkar og segir okkur allt um þessa nýju jólaþætti en Þjóðsögukistan er eitt vinsælasta barnaefni sem Rás eitt gefur út. Aðfaranótt aðfangadags 1956 komu 52 ungverskir flóttamenn til Íslands. Þá höfðu Sovétmenn brotið á bak aftur uppreisnina í Ungverjalandi – en þetta var fyrsti hópur flóttamanna sem fékk hæli hér á landi fyrir tilstuðlan stjórnvalda. Í nýjum þáttum, sem frumfluttir verða um hátíðirnar, fjallar Ingvar Þór Björnsson, fréttamaður hjá RÚV, um undirbúning og framkvæmd þessara aðgerða og varpar ljósi á sögu og afdrif Ungverjanna. Ingvar sest hjá okkur í þætti dagsins og segir okkur meira. Í lok þáttar kemur hljómsveitin Austurpóllinn til okkar en sú hljómsveit er sérstök fyrir þær sakir að hún er skipuð þremur tólf ára stúlkum. Hljómsveitin hefur verið að syngja fyrir gesti í miðbænum nú á aðventunni og þær eru hvergi nærri hættar. Þær segja okkur allt um hljómsveitina og ætla að spila fyrir okkur jólalög. Tónlist úr þættinum: Ellis, Dove - Heaven Has No Wings. Stereolab - Melodie Is A Wound [Edit]. GDRN, Magnús Jóhann Ragnarsson - Þín hvíta mynd.

Við verðum á þjóðlegum nótum í þætti dagsins. Í morgun lagði ég leið mína upp í Þjóðminjasafn til að ræða við þjóðfræðinga um jólahefðir – um fáheyrða jólavætti og jólatóna. Núna klukkan 1 hefst málþing um þetta og fjöldi þjóðfræðinga halda þar erindi um ýmis efni, um dansa og jólaleiki, óvenjuleg jólakvæði, jólahrollvekjur og ýmislegt fleira. Og í lok þáttar ætlum við að heyra upptöku frá árinu 1949. Þar les Einar Ólafur Sveinsson þjóðsöguna af galdramönnunum í Vestmannaeyjum.

TIME-tímaritið, bandaríska, valdi nýlega forstjóra tæknirisa sem menn ársins. Ekki einn mann heldur hóp tæknileiðtoga sem standa að hraðri þróun gervigreindar. Gervigreindarakríktektarnir, eins og þeir eru titlaðir hjá TIME. Við setjumst niður með Eyrúnu Magnúsdóttur, gervigreindarfréttaritara Samfélagsins, til að velta fyrir okkur hvort þetta séu hetjur eða skúrkar. Við fáum líka hinn árlega jólapistil Stefáns Gíslasonar, umhverfisstjórnunarfræðings og pistlahöfundar Samfélagsins. Hann fer yfir það helsta sem hafa þarf í huga fyrir hátíðarnar, eins og honum einum er lagið. Réttindaskóli og frístund UNICEF er alþjóðlegt verkefni sem hefur verið starfrækt á Íslandi frá árinu 2016. Í réttindaskóla og frístund UNICEF er allt starf skóla og frístundar miðað við barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna og skólar sem taka þátt í verkefninu skuldbinda sig til að gera barnasáttmálann að leiðandi stefi í öllu sínu starfi. Unnur Helga Ólafsdóttir, verkefnastjóri hjá UNICEF, segir okkur allt um réttindaskólann og mikilvægi barnasáttmálans. Umsjón: Ástrós Signýjardóttir og Pétur Magnússon Tónlist þáttarins: Leonard Cohen - Sisters of mercy GDRN - Úti er alltaf að snjóa Fred Neil - Other side to this life

Stjórnendur skíðasvæðisins í Bláfjöllum vonast til að opna skíðasvæðið um helgina, ef veður leyfir. Þar eru skíðalyftur sem henta jafnt byrjendum sem lengra komnum og auk þess hefur skíðagöngusvæðið farið ört stækkandi. Á þeim þremur árum sem snjóframleiðsla hefur verið þar hefur aðsóknin aukist mikið. Ástrós Signýjardóttir ræðir við Magnús Árnason, framkvæmdastjóra skíðasvæðisins, sem er spenntur fyrir komandi vetri. Vísindaspjallið verður á sínum stað í dag. Seinna í þættinum ætlar Edda Olgudóttir að kíkja við til að segja okkur aðeins frá tengslum efnafræði og matseldar – gæti komið sér vel í aðdraganda jóla. Við veltum líka aðeins fyrir okkur IKEA-jólageitinni. Meira um það á eftir. Við byrjum í Bláfjöllum.

Við byrjum þáttinn í heimi nýsköpunar og sprotafyrirtækja. Nýlega lauk sérstökum viðskiptahraðli fyrir heilsutæknisprota – sem haldið var af KLAK-icelandic startups, og við ætlum að forvitnast um hann. Þetta er búið að vera stórt ár fyrir KLAK, sem fagnaði 25 ára afmæli árið 2025. Við fáum til okkar Ástu Sóllilju Guðmundsdóttir, framkvæmdarstjóra og Harald Bergvinsson, verkefnastjóra, til að ræða þetta nánar. Um miðbik þáttar fáum hundraðasta pistil Páls Líndal umhverfissálfræðings hér í Samfélaginu. Hvernig breytist sjávarstaða við Ísland ef Grænlandsjökull, eða jöklar á Suðurskautslandinu, bráðna? Guðfinna Aðalgeirsdóttir, prófessor við jarðvísindadeild Háskóla Íslands, kíkir til okkar og fræðir okkur um áhrif hlýnunar jarðar á bráðnun jökla og afleiðingar þess á hækkun sjávarborðs jarðar. Tónlist frá útsendingarlogg 2025-12-16 Bergman, Natalie - Gunslinger. Springfield, Dusty - All I see is you. Sam Fender & Olivia Dean - Rein me in. Wednesday - Townies.

Við byrjum þáttinn á læknisvísindalegum nótum og fáum til okkar Valgerði Jakobínu Hjaltalín, nýdoktor á heilbrigðisvísindasviði Háskóla Íslands sem hefur verið að velta fyrir sér frumefninu Arsen og sögu þess. Við ætlum að fjalla aðeins um þetta efni, sem getur valdið alvarlegum eitrunum og var áður fyrr oft notað sem morðvopn. Ekki missa af því. En við ætlum líka að kafa ofan í safn ríkisútvarpsins, eins og við gerum alltaf annan hvern mánudag. Það eru oft mikil verðmæti sem finnast þar. Helga Lára Þorsteinsdóttir, safnstjóri RÚV, ætlar að kíkja við og reiða fram jólalega upptöku frá 1960. Í lok þáttar ætlum við svo að fjalla aðeins um jólaplöntur. Tónlist úr þættinum: Ellis, Dove - Pale Song. GDRN - Af og til. Jim Croce - Walking back to Georgia

Þessar vikurnar streyma nýútgefnar bækur í bókabúðir og verslanir um allt land í hinu svokallaða  jólabókaflóði . Hugtakið vísar til þess þegar nýjar bækur „flæða“ inn á markaðinn rétt fyrir jólin – þetta hugtak er að sjálfsögðu að löngu orðið rótgróið í íslenskri tungu, en á undanförnum árum hefur hugtakið „jólabókaflóð“ byrjað að skjóta upp kollinum á ólíkum tungumálum í erlendum fjölmiðlum. Branislav Bedi, verkefnastjóri hjá Árnastofnun, sest hjá okkur í upphafi þáttar til að segja okkur meira. Svo kíkjum við í heimsókn á leikskólann Hlíðarenda. Þar finnur starfsfólk fyrir spenningnum og tilhlökkuninni sem eykst hjá börnunum eftir því sem nær dregur jólunum. Sigrún Inga Reynisdóttir deildarstjóri segir mikilvægt að skapa rólegt umhverfi í kringum börnin í desember. Við fáum einnig að heyra í Unni, 5 ára, og Matthíasi Myrkva, 4 ára. Þau segja okkur allt um Grýlu, jólagjafir, jólasveina og syngja fyrir okkur jólalög. Þegar jólaösin er komin á fullt er mikilvægt að gefa sér tíma og staldra við. Það er auðvelt að gleyma sér í streitunni og því skiptir máli að nálgast jólahátíðina með ró, njóta góðra stunda og tengsla við fólkið í kringum sig. Sigrún Þóra Sveinsdóttir, doktor í lífeðlisfræðilegri sálfræði, kíkir til okkar í lok þáttar og gefur okkur góð ráð til að halda púlsinum niðri í jólaösinni. En við byrjum á jólabókaflóðinu. Tónlist úr þættinum: Simon and Garfunkel - The only living boy in New York. Stevens, Sufjan - Come on let's boogey to the elf dance. Boygenius - Powers.

Hvernig höldum við umhverfisvæn og sjálfbær jól? Hvernig höldum við stresslaus jól? Þetta eru spurningar sem margir spyrja sig þessa dagana. Og við ætlum að reyna að svara þeim í dag, eða svona alla vega byrja að reyna að svara þeim. Þær Birgitta Stefánsdóttir og Þorbjörg Sandra Bakke, sem eru í teymi hringrásarhagkerfis hjá Umhverfis- og orkustofnun, koma til okkar í upphafi þáttar og gefa okkur góð ráð um sjálfbær og umhverfisvæn jól. Tvö félög hafa fengið fjárstyrk frá utanríkisráðuneytinu upp á tíu milljónir króna til að efla umræðu um kosti og galla aðildar að Evrópusambandinu. Félögin tvö eru Evrópuhreyfingin og Heimssýn. Við vildum vita meira um þessar hreyfingar, sem gera má ráð fyrir að verði áberandi í umræðunni um Evrópumál á næstunni. Í þætti gærdagsins fengum við til okkar talsmann Heimssýnar, og í dag er það Evrópuhreyfingin. Og í lok þáttar fáum við umfjöllun um málfar – nánar tiltekið jólamálfar. Tónlist úr þættinum: Ólöf Arnalds - Bright and still. Marten, Billie - I Can't Get My Head Around You. Labi Siffre - The Vulture

Fátækt er talsvert algengari og dýpri meðal fólks af erlendum uppruna en hjá fólki með íslenskan bakgrunn. Þetta er meðal þess sem kemur fram í skýrslu sem unnin var fyrir forsætisráðherra og er hluti rannsóknarverkefnis sem hófst árið 2022 um fátækt og áætlaðan samfélagslegan kostnað. Í niðurstöðukafla skýrslunnar segir að aukin hætta á fátækt meðal nýfluttra innflytjenda endurspegli samspil margra þátta. Skortur á félagslegu tengslaneti, tungumálahindranir og misræmi milli menntunar og krafna íslensks vinnumarkaðar geti aukið líkur á fátækt. Halldór S. Guðmundsson, prófessor við félagsráðgjafadeild, kemur til okkar og ræðir við okkur um niðurstöður skýrslunnar. Í gær var greint frá því að tvö félög myndu fá fjárstyrk frá utanríkisráðuneytinu til að efla umræðu um kosti og galla aðildar að Evrópusambandinu. Félögin tvö eru Evrópuhreyfingin og Heimssýn, og næstu tvo daga ætlum við að fjalla um þessar hreyfingar sem gera má ráð fyrir að verði áberandi í umræðunni um Evrópumál á næstunni. Og í lok þáttar kemur Edda Olgudóttir, vísindamiðlari Samfélagsins, til okkar. Í dag ætlar hún að tala um Omega-3 fitusýrur og hvers vegna þær eru mikilvægar. Tónlist úr þættinum: HJÁLMAR & DJ FLUGVÉL OG GEIMSKIP - Tilvonandi vor. STEVIE WONDER - Sir Duke.

16 daga átak gegn kynbundnu ofbeldi er alþjóðleg herferð UN Women sem stendur ár hvert frá 25. nóvember til 10. desember. Herferðin tengir saman alþjóðlegan baráttudag Sameinuðu þjóðanna gegn kynbundnu ofbeldi og alþjóðlegan mannréttindadag Sameinuðu þjóðanna. Í ár, þegar 30 ár eru liðin frá undirritun Peking-sáttmálans, er athyglinni beint að stafrænu ofbeldi gegn konum og stúlkum. Sara McMahon, kynningarstjóri UN Women á Íslandi, settist niður með mér í morgun og ræddi við mig um stöðuna, áhyggjuefnin og framtíðina. Síðustu helgi hóf ný þáttaröð göngu sína á Rás 1 sem heitir Fatlist – í þáttunum fjalla Kolbrún Dögg Kristjánsdóttir og Heiða Vigdís Sigfúsdóttir um birtingarmyndir fötlunar í menningu og listum og kafa ofan í sögu fötlunar, skilgreiningar hennar og hvaða mynd listin dregur upp af fötluðu fólki. Í seinni hluta þáttar ætla Kolbrún Dögg og Heiða Vigdís að setjast hjá okkur og segja okkur meira um Fatlist – en byrjum á alþjóðlegri herferð UN Women. Umsjón: Ástrós Signýjardóttir og Pétur Magnússon. Tónlist þáttarins: Marvin Gaye - Yesterday

Síðustu vikur hafa hlustendur Samfélagsins heyrt pistla frá Þorgerði Maríu Þorbjarnardóttur, formanni Landverndar, og Lauru Sólveigu Leffort Scheefer, forseta Ungra umhverfissinna. Þær tóku þátt í COP-30, loftslagsráðstefnu Sameinuðu þjóðanna í Belem í Brasilíu og í pistlum sínum sögðu þær frá dvöl sinni í Belem sem og því sem bar hæst á ráðstefnunni, sem var heldur tíðindamikil í ár. Þær Þorgerður og Laura ætla að setjast hjá okkur í upphafi þáttar og gera upp dvöl sína þar og fara nánar út í helstu atburði og niðurstöður COP-30. Við förum svo í okkar reglulegu heimsókn í Þjóðskjalasafnið og hittum þar Ragnhildi Önnu Kjartansdóttur, skjalavörð. Hún ætlar að segja okkur frá helgidagabrotum sem voru framin á 17. og 18. öld ásamt jóladagatali safnsins. En við byrjum á COP-30.

Við verðum á faraldsfæti í þætti dagsins. Við hefjum þáttinn með heimsókn í Hússtjórnarskólann, sem er staðsettur á Sólvallagötu í Reykjavík. Skólinn hefur starfað óslitið frá árinu 1942. Ég kíkti í skólann í gær og ræddi þar við Mörtu Maríu Arnarsdóttur, skólameistara, um námið og hið árlega opna hús sem er í skólanum á morgun. Á ferð okkar Mörtu Maríu um skólann hittum við fleiri kennara sem deildu með okkur ýmsu áhugaverðu. Frá Sólvallagötunni höldum við svo í Hafnarfjörð en skólakór Öldutúnsskóla fagnar 60 ára starfsafmæli í ár, en kórinn var stofnaður árið 1965. Í gegnum árin hefur kórinn ferðast víða og sungið á fjölda tónleika en á sunnudaginn er komið að árlegum jólatónleikum kórsins í Hafnarfjarðarkirkju. Kórinn var við æfingar í gær, ég kíkti við og hlýddi á undurfagran barnasöng og ræddi við Brynhildi Auðbjargardóttur, kórstjóra, en hún var sjálf í kórnum sem barn. Frá barnasöngnum höldum við svo í Skógræktarfélag Hafnarfjarðar og hittum Steinar Björgvinsson, framkvæmdastjóra en þar á bæ eru allir að undirbúa sig fyrir sölu jólatráa. Steinar segir okkur allt um meðhöndlun jólatrjáa og af hverju stafafuran er uppáhalds lifandi jólatré Íslendinga. Umsjón: Ástrós Signýjardóttir. Tónlist þáttarins: Saman - Lay Low og Ragnheiður Gröndal

Í dag fjöllum við um hugverkaiðnaðinn og þau hvatakerfi sem ætlað er að styðja rannsóknir og þróun hjá íslenskum fyrirtækjum. Nokkur óánægja hefur verið með þessi mál og einhver fyrirtæki hafa hótað því að sækja stuðning út í heim og jafnvel flytja starfsemina úr landi. Jón Ágúst Þorsteinsson, forstjóri Klappa, ætlar að kíkja til okkar og ræða þessi mál í upphafi þáttar. Stefán Gíslason umhverfisstjórnunarfræðingur verður með okkur eins og venja er á hálfsmánaðarfresti. Í dag ætlar hann að fjalla um rúsínur og aukna notkun þeirra nú þegar jólin nálgast. Starfshópur á vegum félags- og húsnæðismálaráðherra skilaði í byrjun október af sér skýrslu um málefni fullorðinna einhverfra. Starfshópnum var falið að greina stöðu og þjónustu fullorðinna einhverfra á Íslandi, meta þörf á aðkomu hins opinbera og leggja fram tillögur til úrbóta. Einhverfusamtökin gera nokkrar athugasemdir við skýrslu starfshópsins. Valdís Guðmundsdóttir er í stjórn samtakanna og ætlar að deila með okkur sínum hugleiðingum. En byrjum á hugverkaiðnaðinum.