Lestin

Orri Guðmundsson er tvítugur kvikmyndagerðarmaður í námi í Listaháskóla Íslands. Hann er að taka þátt í Sprettfisk, keppni á Stockfish hátíðinni, og framlagið hans er heimildarmynd um Guðmund Emil Jóhannsson. Myndin heitir Íslenskur Herkúles og veitir innsýn í hversdagsleika Gumma Emil. En hvernig er að gera mynd um manneskju sem hefur nú þegar myndað lífið sitt og birt það á netinu? Svo flytjum við samtal við Björn Þór Vilhjálmsson, kvikmynda- og bókmenntafræðing, um Óskarsverðlaunamyndina One Battle After Another.

Hver er munurinn á því að deita á Íslandi og í Bandaríkjunum? Við berum okkur saman við Bandaríkjamenn í gegnum afþreygingarefnið sem við neytum, en menningin og aðstæður í ástarleit hafa mótast út frá gjörólíkum forsendum. Birna Gustafsson kynfræðingur, talar við okkur frá Brooklyn. Einar Már Jónsson, rithöfundur, flytur okkur pistil um sögukennslu og framfararhyggju. Og Fríða Þorkelsdóttir rifjar upp galara, starfsheiti úr dystópíunni Love Star etir Andra Snæ, og segir frá South Park þætti.

Við ræðum umtöluðustu heimildarmyndina um þessar mundir, Inside the Manosphere, úr smiðju Louis Theroux. Þar hittir hann áhrifavalda sem tala fyrir íhaldssömum kynjahlutverkum, stórum vöðvum og vafasömum fjárfestingum. Svo kryfjum við popplag með Friðriki. Að þessu sinni, í tilefni Íslensku tónlistarverðlaunanna, er það íslenskt popplag. Eitt af blómunum með Benna Hemm Hemm og Páli Óskari.

Um þessar mundir má sjá í kvikmyndahúsum þrjár myndir með þremur mismunandi Skarsgård í aðalhlutverkum. Hinn 74 ára Stellan leikur í norsku óskarsmyndinni Affeksjonsverdi, elsti sonur hans Alexander leikur í BDSM-homma-rómantíkinni Pillion og annar sonur, Bill, leikur í spennumynd leikstjórans Gus Van Sant, Dead Man's Wire. Reyndar eru allt í allt sex synir Stellans Skarsgård virkir í leiklistinni. Við forvitnumst um þessa miklu leikarafjölskyldu. Ástin er formlega orðinn faraldur. Eiríkur Örn Norðdahl fjallar um það hvernig ástarsagan, það sem á ensku er kallað romance novel, er smám saman að leggja undir sig heiminn. Og svo kíkjum við á Kabarett í Þjóðleikhúskjallaranum. Leikhópur ókunnuga fólksins í leikstjórn Bjarts Örns Bachmann frumsýnir Kabarett næstkomandi föstudag. Söngleikurinn er byggður á leikriti sem er byggt á endurminningum frá Berlinarárum ungs rithöfundar. Weimar lýðveldið er við það að líða undir lok, Adolf Hitler er vinsæll pólitíkus, hægrimenn og vinstrimenn berjast á götum úti, samtímis dunar jazzinn í klúbbum borgarinnar.

Helsta uppskeruhátið amerískra kvikmyndabransans, Óskarsverðlaunahátíðin var haldin í Los Angeles í nótt, í 98 skipti. Stóru fréttirnar af hátíðinni eru þær að One Battle after Another, mynd Paul Thomas Anderson, var verðlaunuð sem besta myndin, fyrir bestu leikstjórn, og besta aðlagaða handritið. Vampíru-períóðu-tónlistarmyndin Sinners í leikstjórn Ryan Coogler fékk fjóra óskara Besta aðalleikona var Jessie Buckley fyrir Agnesi í Hamnet, og aðalleikari var Michael B. Jordan fyrir túlkun sína á tvíburunum í Sinners. Til þess að fara yfir þetta allt og meira hringdi Lóa í mikinn áhugamann um óskarsverðlaunin Samúel Lúkas, sem er kvikmyndaleikstjóri búsettur í Berlín. Við heyrum líka um þýska heimspekinginn Jürgen Habermas, sem lést um helgina. Hann var orðinn 96 ára og skrifaði bækur nánast þar til yfir lauk. Hann var einn af risunum í evrópskri heimspeki á seinni hluta 20. aldar. Hann var bjartsýnismaður sem trúði á skynsemi mannsins og möguleika okkar til að eiga í rökræðum í almannarýminu . Og hann reyndi að teikna upp hvaða kjöraðstæður þyrftu að vera til staðar til að við gætum rætt skynsamelga saman. Vilhjálmur Árnason segir frá helstu kenningum Habermas.

Líður þér eins og þú sért útlagi úr ríki Ástarinnar? Í þessum þriðja þætti flettum við aðeins í bókinni Love in Exile eftir Shon Faye og ræðum við Bríeti Blæ Jóhannsdóttur. Umræðuefnin eru stefnumótamiðlar og afhjúpun á samfélagsmiðlum. Eiríkur Örn Norðdahl er í þema, hann flytur sinn annan pistil um ástina, Narkissos og Erich Fromme veita innblástur.

Við erum á tólfta degi stríðs Bandaríkjanna og Ísraels gegn Íran, og átökin hafa breiðst víða út um Miðausturlönd. Samkvæmt nýjustu tölum hafa 1300 fallið í Íran, 570 manns verið drepnir í Líbanon, 7 bandarískir hermenn látis, 11 ísraelar og 17 manns í ríkjunum við Persaflóa. Gestur Lestarinnar er Magnús Þorkell Bernharðsson sem er prófessor í sögu Mið-Austurlanda við Williams háskóla í Bandaríkjunum. Magnús flytur hátíðarfyrirlesturinn á Hugvísindaþingi Háskóla Íslands á föstudag: Hvað má og hvað má ekki? Akademískt frelsi á tímamótum. Á laugardag heldur hann svo fyrirlestur um stöðuna í miðausturlöndum í Bókabúð Forlagsins. Þar er yfirskriftin Átök í miðausturlöndum - er þriðja heimsstyrjöldin í vændum? Hvort tveggja góðar og mikilvægar spurningar sem við snertum á í þætti dagsins.

Við veltum fyrir okkur hernaði í nútímanum eins og hann birtist í stríðinu í Íran um þessar mundir: drónar, gervigreind, og árásir á gagnaver, koma meðal annars við sögu. Við ræðum við Erling Erlingsson hernaðarsagnfræðing. Og talandi um Íran. Persar er gríðarlega mögnuð kvikmyndaþjóð og Kolbeinn Rastrick ætlar að rekja sögu persneskrar kvikmyndagerðar og segja frá þeirri írönsku mynd sem er í sérstöku uppáhaldi hjá honum: Nóttin þegar það rigndi, frá 1967, eftir Kamran Shirdel. Við rýnum svo í sjónvarpsþættina Hildur á Sjónvarpi Simans. Þetta eru sakamálaþættir byggðir á skáldsögum Satu Rämö, með Ebbu Katrínu Finnsdóttur í hlutverki ísfirsku brimbrettalöggunnar Hildar. Brynja Hjálmsdóttir sjónvarpsgagnrýnandi segir frá.

Pauliina Oinonen stýrir grænlensku listahátíðinni Suilaa, sem er haldin annað hvert ár í Nuuk. Við setjumst niður með henni í Katuaq menningarmiðstöðinni í Nuuk og veltum fyrir okkur listformum og stílum, þemum og umfjöllunarefnum í grænlenskri list. Svo heyrum við stutt brot úr þættinum Elsta land í heimi, þar sem fjallað er um grænlenskt leikhús og sagnamennsku. Á hugvísindaþingi á laugardag ætlar Gústav Adolf Bergmann Sigurbjörnsson, heimspekingur, að taka til varna fyrir dómstól götunnar í erindi sem hann kallar Vitnisburður, orðrómur, rógur. Gústav heimsækir Lestina og veltir því fyrir sér hvort eitthvað sé til sem heiti dómstóll götunnar og hvaða gagn sé þá af honum.

Popplagið Where is my husband er einkennissöngur einhleypra kvenna á Tiktok um þessar mundir. Við kryfjum lagið, sem er með bresku tónlistarkonunni RAYE, í þætti dagsins. Venju samkvæmt er það tónskáldið og tónlistarmaðurinn Friðrik Margrétar Guðmundsson sem hjálpar okkur að skilja aðdráttaraflið við lagið. Ein vinsælasta samsæriskenningin um internetið er sú að það sé nú þegar dautt, þar séu engar manneskjur lengur heldur einungis bottar sem setja inn færslur, læka og skilja eftir athugasemdir. Fríða Þorkelsdóttir, bókmenntafræðingur og netblaðamaður Lestarinnar, rekur uppruna kenningarinnar.

Ása Ninna Pétursdóttir, fjölmiðlakona, hefur gert ástina að sínu helsta viðfangsefni í sinni vinnu. Hún gerði tvær þáttaraðir af Fyrsta blikinu og eina af Sveitarómantík. Hvernig eigum við að leita að ástinni? Hverjir eru gallarnir við Tinder? Og hvað lærði hún um ástarleit á því að gera stefnumótaþætti í íslensku samfélagi. Eiríkur Örn Norðdahl, rithöfundur, er að velta fyrir sér sögu sem hann heyrði. Sagan er af því hvernig eldri kona brást við þegar hún heyrði hvers vegna hjón skildu. Þemað í pistli Eiríks er að þessu sinni ást fullorðinna.

Að venju eru margir að velta fyrir sér píslarsögu Jesú Krists nú á föstunni. Píslarsagan er rakin í guðspjöllum nýja testamentisins þar sem er sagt frá innreið Jesú í Jerúsalem, handtöku hans, dauðadómi, líkamlegum og andlegum pyntingum og krossfestingu. Saga sem flestir þekkja á yfirborðinu - en hefur þó verið frjór vettvangur fyrir trúarlegar, heimspekilegar og bókmenntalegar vangaveltur í um tvö þúsund ár. Sigurvin Lárus Jónsson, prestur og nýja-testamentsfræðingur, pælir með okkur í píslarsögunni. Við fáum svo pistil frá Einari Má Jónssyni í París en að þessu sinni veltir hann fyrir sér líkindum nútímans við millistríðsárin, og lýsir hressilegum dansi litla-Hitlers og litla-Stalíns.

Á laugardagsmorgun hófu Bandaríkjamenn og Ísraelar loftárásir í Íran, og myrtu meðal annars æðstaklerk landsins, Ayatollah Ali Khamenei. Íranir hafa svarað með árásum á Ísrael, herstöðvar Bandaríkjanna og vinaþjóðir þeirra á svæðinu. En hvað mun gerast, mun hin óvinsæla klerkastjórn falla? Munu bandarískir hermenn ráðast inn í landið? Hvað þýðir þetta fyrir jafnvægið í alþjóðapólitíkinni? Við förum yfir þetta með Guðmundi Hálfdánarsyni, prófessor í sagnfræði. Friða Þorkelsdóttir, bókmenntafræðingur og netblaðamaður Lestarinnar, veltir fyrir sér hnignun internetsins og ljósu punktunum sem enn má þar finna.

Röskun í leikstjórn Braga Þórs HInrikssonar er sálfræðitryllir byggður á samnefndri skáldsögu. Lögfræðingurinn Hera flytur inn í nýja íbúð þar sem undarlegir hlutir fara að gerast. Við spjöllum við Braga um klisjur og úrvinnslu úr þeim. Kolbeinn Rastrick rýnir í Röskun og Dimmalimm eftir Mikael Torfason. Hvernig tekst Emerald Fennel til að gera sína aðlögun aö skáldsögu Emely Brontë? Þrjár konur vega og meta það sem tekst til og það sem misferst, en myndin hefur vakið sterk viðbrögð, þá sérstaklega hjá aðdáendum bókarinnar.

Það hlýtur að hafa einhver áhrif á ástarleitina að við séum með 5 mismunandi öpp til að finna þann eina rétta, þá einu réttu. Hvernig er ástin á tímum Tinder, á tímum tæknikapítalisma, Wolt, ChatGPT og Claude? Fyrsti viðmælandinn er piparsveinn og ljóðskáld, Þorvaldur Sigurbjörn Helgason. Undir lok þáttar fáum við pistil frá Eirikí Erni Norðdahl, um óhreinindi og slaufun.

Frakkland er á suðupunkti vegna andláts Quentin Deranque sem lést í slagsmálum milli hægri- og vinstrisinnaðra aktívista. Við sökkvum okkur ofan í frönsk stjórnmál með Einari Má Jónssyni sem hefur búið þar í landi og fylgst með pólitíkinni undanfarin 60 ár. Við spjöllum svo við forsprakka hljómsveitarinnar Einakrónu, Björk Magnúsdóttur, en á dögunum kom út fyrsta plata sveitarinnar, Rembihnútar. Björk byrjaði að setja tónlist inn á Soundcloud fyrir nokkrum árum til að geta spilað hana auðveldar fyrir sig sjálfa. Þáverandi umsjónarmenn útvarpsþáttarins Ólátagarður rákust á hana á netvafri og byrjuðu að spila hana á Rás 2.

Getur Slapp verið appið sem bjargar okkur? Tveir æskuvinir hafa stofnað nýjan samfélagsmiðil sem er einungis fyrir íslendinga og þarf rafræn skilríki til að skrá sig inn á hann. Þannig ekki er hægt að koma þar fram undir huldu höfði. En hvernig er að nota þennan miðil? Hvað virkar og hvað virkar ekki? Við veltum fyrir okkur kostum og hindrunum með Reyni Ólafssyni, álitsgjafa Lestarinnar. Komin eru 20 ár síðan Næturvaktin, einn ástælasti íslenski sjónvarpsþátturinn, var sýndur í sjónvarpi. Nú sjá MR-ingar fyrir sér að setja hann upp í leikriti Herranætur í vor, en mörg í leikhópnum voru ekki fædd þegar þættirnir voru sýndir. Og við förum yfir fréttir af BAFTA-verðlaununum. Hverjir voru sigurvegarar kvöldsins og hvað var ritskoðað og hvað ekki.

Í þættinum í dag verður rýnt í Wuthering Heights, Fýkur yfir hæðir, nýja kvikmyndaaðlögun þessarar klassísku skáldsögu Emily Brontë. Það er Emerald Fennel sem skrifar handritið og leikstýrir og hefur myndin vakið mikið umtal, og sitt sýnist hverjum: kynþokkafull eða bara kjánaleg, um það er deilt. Það er hjartaknúsarinn Jacob Elordi sem fer með hlutverk Heathcliffs og Margot Robbie leikur Cathy. Kolbeinn Rastrick fellir dóm sinn í Lestinni í dag. Við fræðumst svo um Sérstæðuna, dansverk um framtíð án líkama. Rósa Ómarsdóttir danshöfundur hefur í rúman áratug reynt að færa manneskjuna úr miðja dansverka sinna, og núna já, er mannslíkaminn algjörlega fjarverandi - því þannig er auðvitað framtíðin sem blasir við okkur, heilanum verður bara hlaðið upp í skýið og við getum losnað við allan líkamlegan sársauka, þrár og langanir. Svo er það pistill frá rithöfundinum Eiríki Erni Norðdahl. Hann er að velta fyrir sér fjörbaugsgarði og nýjum útlendingalögum.

Þú hittir okkur á mjög kínverskum tíma í lífi okkar, kæri hlustandi. Kína er út um allt þessa dagana, Barnið þitt leikur sér með Labubu, vinsælasta teiknimynda allra tíma er hin kínverska Ne Zha 2, æ fleiri Íslendingar keyra rafbíla frá Kína, og hvað er málið með þessi dansandi vélmenni í nýárssýningu kínverska kommúnistaflokksins? Lestin í dag er tileinkuð Kína, við ræðum við Geir Sigurðsson, prófessor í kínverskum fræðum og þvermenningarlegri heimspeki við Háskóla Íslands.

Hvað eiga íslendingar mörg orð yfir vont veður og úrkomu? Og hvað eiga incelar mörg orð yfir konur sem ekki vilja sofa hjá þeim? Fríða Þorkelsdóttir, bókmenntafræðingur og netblaðamaður Lestarinnar, fer yfir orðaforðan sem verður til í myrkari kimum internetsins, þar sem bölsýni og kvenfyrirlitning ráða ríkjum. Eru danir of góðir til að við hugsum um þá sem nýlenduherra? Sólveig Ásta Sigurðardóttir, nýdoktor á Hugvísindasviði veltir fyrir sér af hverju það gæti verið að Danir hafi þá ímynd að þeir séu einfaldlega of 'næs' til að vera nokkurntíman kallaðir nýlenduherrar, þó þeir eigi grimmilega sögu á Jómfrúaeyjum. Undanfarna daga hefur löng samfélagsmiðlafærsla farið eins og eldur í sinu um netið. “Þetta er upphafið á einhverju stóru” nefnist færslan - Something big is happening. Í færslunni fjallar höfundurinn Matt Shumer um starf sitt sem forritari og hvernig það hefur gjörbreyst á undanförnum árum með tilkomu gervigreindar. Við veltum fyrir okkur hvort forritarar séu hættir að kóða, hvað er vibe-coding og verða til einhverjar forritarar í framtíðinni. Viðmælandi Lestarinnar er Jón Eðvald Vignisson, forritari og reynslubolti úr sprotabransanum.

Það er verið að rífast um Palestínu og pólitík á kvikmyndahátíðinni Berlinale. Það var þýski leikstjórinn Wim Wenders sem lét fyrstu umdeildu ummælin falla í þeirri rökræðu. Við rekjum atburðarrásina og um hvað er tekist á um. Hamnet í leikstjórn Chloé Zhao gæti verið mynd ársins. Myndin er byggð á samnefndri bók eftir Maggie O'Farrel, sem er söguleg skáldsaga um sonarmissi Shakespeare og hvernig það varð kveikjan, sársaukinn, að harmleiknum Hamlet. Við ræðum þessa mynd í þaula við Ölmu Mjöll Ólafsdóttur, Helgu Dögg Ólafsdóttur og Kolfinnu Nikulásdóttur, sem voru snortnar yfir myndinni.

Það er tími fyrir popplagakrufningu. Við setjumst niður og kryfjum lag með umtalaðasta tónlistarmanni heims um þessar mundir, Bad Bunny frá Púertó Ríkó. Lagið nefnist DtMF og er fullkomin tjáning á því hvernig það er að verða þrítugur. Friðrik Margrétar Guðmundsson, poppmeinafræðingur Lestarinnar, fræðir okkur um tónlistarstílana sem hann notast við: reaggeton, samba, bomba og plena. Við höldum svo út á eyðieyju í fylgd með Kolbeini Rastrick kvikmyndagagnrýnanda. Þar gerist Send help, nýjasta hryllingsmynd leikstjórans Sam Raimi sem er þekktur fyrir Spiderman-myndir sínar og Evil Dead-seríuna. Og Lóa Björk veltir fyrir útvarpi, flakkar milli stöðva víðsvegar um hnöttinn og spjallar við nemendur í MH um hvernig útvarp þau væru til í að gera.

Í lok janúar opnaði nýr samfélagsmiðill og fylltist fljótlega af notendum. Það er svosem ekki í frásögur færandi, nema vegna þess að hann var ekki ætlaður mannfólki heldur vitvélum, gervigreindar-agentum. Tryggvi Freyr Elínarson rekur atburðarásina í kringum hinn umtalaða samfélagsmiðil Moltbook og segir frá tækninni á bakvið hann, agentunum eða stafrænu erindrekunum sem munu hafa gríðarleg áhrif á næstu árum. Eiríkur Örn Norðdahl sendir okkur pistil um leit hans að nýju áhugamáli sem á að veita honum lífsfyllingu. Og við beinum sjónum okkar að vetrarólympíuleikunum og pælum í skíðastökki. Eiríkur Guðmundsson fjallaði um fegurð þessarar mögnuðu íþróttar í innslagi í Lestinni fyrir 8 árum síðan og ræddi þá við Einar Örn Jónsson íþróttafréttamann.

Sögulega hefur norsk kvikmyndagerð staðið í skugganum af því sem hefur verið framleitt í nágrannalöndunum. Danskir og sænskir leikstjórar hafa í gegnum alla kvikmyndasöguna verið með þeim virtustu og mest spennandi, snillingum miðilsins - en Norðmenn hafa frekar þótt púkó. Að undanförnu hefur gróskan þó færst í auknum mæli til Noregs. Raunar stendur norsk kvikmyndagerð í svo miklum blóma að það er farið að tala um gullöld norskra kvikmynda og sjónvarpsþátta. Toppurinn á þeim ísjaka eru níu tilnefningar til óskarsverðlauna sem kvikmyndin Affeksjonsverdi eftir Joachim Trier hlaut á dögunum. Er þetta bara olíupeningurinn, eða eru Norðmenn að gera eitthvað annað rétt? Við ræðum við Grímar Jónsson, kvikmyndaframleiðanda um gullöld norskra kvikmynda. Við heyrum svo um ævintýri Lóu Bjarkar á Grænlandi, en hún fór þangað í lok janúar til að taka púlsinn á grænlensku þjóðarsálinni eftir hótanir Bandaríkjaforseta um að taka yfir landið. Við heyrum brot úr þáttunum Elsta land í heimi sem hún vann ásamt Pétri Magnússyni um heimsóknina.

Við heyrum í einum víðförlasta Íslendingi allra tíma, en Katrín Sif Einarsdóttir, er núna á leiðinni til afríska eyríkisins Sao Tome og Prinsíp - en þegar hún lendir þar, hefur hún komið til allra landa í heiminum. Hinrik Wöhler hringir í flökkukindina Katrínu Sif. Við ætlum líka að velta fyrir okkur merkingu ástarljóða, og það hvort það sé nógu rómantískt að senda elskhuga sínum ljóð samið af gervigreind. Fríða Þorkelsdóttir veltir þessu fyrir sér. Þátturinn byrjar á miðjum amerískum fótboltavelli, en púertóríkanski tónlistarmaðurinn Bad Bunny, einn allra vinsælasti tónlistarmaður heims, tróð upp í nótt á hálfleikssýningu í úrslitaleik Ameríska fótboltans. Íhaldsmenn þar í landi og forsetinn sjálfur höfðu fordæmt að spænskumælandi listamaður ætti að skemmta áhorfendum - og dómur Trumps var að tónleikarnir hafi verið kinnhestur í andlit þjóðarinnar. Önnur sýning hafði verið haldin honum til höfuðs, þar sem rokkrapparinn Kid Rock kom fram. Við rýnum í táknin og pólitíska merkingu hálfleiksskemmtunar Bad Bunny með Nínu Hjálmarsdóttur.

Árið 2061 nær golfstraumurinn ekki lengur til Íslands, þorskstofninn er hruninn, flóttafólk streymir til landsins, óstjórn ríkir og glæpagengi og stríðsherrar berjast um völdin - já og það er alltaf rigning. Grímuklætt fólk á mótorhjóli stelur mikilvægum kassa frá líftæknifyrirtæki, og ungur tæknimaður lendir í klóm mannræningja.Einhvern veginn þannig er hefst ný íslensk myndasaga sem kom út hjá Froski útgáfu í desember. Huldufólk nefnist bókin og á bakvið hana standa teiknarinn Fannar G. Gilbertsson og höfundurinn Gunnar Birgisson - sem starfar sem lögfræðingur í Texas í Bandaríkjunum. Við ræðum við Fannar og Gunnar um myndasögur og niðurbrot samfélagsins Nú í janúar breyttist eignarhald á samfélagsmiðlinum Tiktok í Bandaríkjunum, en um langt skeið hafa bandarísk stjórnvöld viljað færa það úr höndum kínverskra eigenda, fyrirtækisins Bytedance, enda mikil tortryggni í garð þeirra og grunsemdir um áhrif kínverskra stjórnvalda. Um leið og nýir eigendur - sem eru nátengdir Donald Trump - tóku við varð umtalsverð breyting á virkni forritsins. Notendur héldu því meðal annars fram að algóryþminn virtist dempa dreifingu á færslum tengdum Epstein-skjölunum og mótmælum gegn útlendingalögreglunni ICE í Minneapolis. Við ætlum að fræðast um þetta, heyra hvort þetta hafi áhrif á íslenska notendur, og almennt um það hvernig Tiktok virkar í mismunandi heimshlutum. Tryggvi Freyr Elínarson, þróunarstjóri og sérfræðingur tæknilausna hjá Datera, útskýrir stöðuna. Tónlistin í þættinum er frá Coby Sey og Láru.

Við rýnum í það hvernig mismunandi tímavíddir renna saman í vampíru-tónlistar-períóðu-hryllingsmyndinni Sinners eftir Ryan Coogler, sem er tilnefnd til metfjölda Óskarsverðlauna,16 talsins. Chanel Björk Sturludóttir spjallar við okkur um kynþáttapólitík og afrófútúrisma í Sinners. Eiríkur Örn Norðdahl sendir okkur pistil, að þessu sinni um grísku goðsagnaveruna Hydru, hrekkjusvín og dönsku og sænsku aðferðina við að berjast gegn nasisma. Við heyrum svo brot úr viðtali Lóu Bjarkar við Karl Ágúst Þorbergsson frá því í fyrra, en þá sagði Karl frá því af hverju hann hætti að starfa í leikhúsi og fór að smíða.

Epstein-skjölin voru gerð aðgengileg af bandaríska dómsmálaráðuneytinu fyrir helgi. Það eru rúmlega þrjár milljónir nýrra skjala tengd auðkýfingnum og barnaníðingnum Jeffrey Epstein. Nafn Donalds Trumps Bandaríkjaforseta kemur fram minnst 4.500 sinnum í þessum skjólum. Fríða Þorkelsdóttir, bókmenntafræðingur er reglulegur gestur í Lestinni þar sem hún flytur fréttir af netinu. Og eitt af því sem vakti athygli Fríðu í Epstein-skjölunum er tenging við spjallborðið 4chan. Borðtennis er góð íþrótt. En er hægt að gera taugatrekkjandi mynd um slíkt ping pong? Leikstjórin Josh Safdie og leikarinn Timothée Chalamet hafa gert heiðarlega tilraun með myndinni Marty Supreme. Kolbeinn Rastrick kvikmyndagagnrýnandi segir okkur hvernig til tókst. Við ræðum svo sjónvarpsþættina Danska Konan eftir Benedikt Erlingsson. Þar leikur stórleikkonan Trine Dyrholm leyniþjónustukonu, hjúkrunarfræðing og hefndarengil sem hefur komið sér fyrir í venjulegri blokk í Hlíðunum til að bjarga heiminum. Brynja Hjálmsdóttir rýnir í þættina.

Íslendingar komust ekki á verðlaunapalla á Evrópumeistaramótina í handbolta sem lauk í gær en Grammy-verðlaunin voru haldin í gærkvöldi, og þar var Íslendingur sem sigraði. Laufey Lín og platan hennar Matter of Time var valin besta platan í flokki hefðbundinnar dægurtónlistar. Laufey vakti athygli fyrir þakkarræðu um tónlistarkennslu. Á fimmtu öld fyrir krist var uppi í Grikklandi maður sem er í hugum flestra hálfgerð frummynd heimspekingsins. Sókrates var tötrum klæddur meinlætamaður sem hélt til á torgum Aþenu og tók þar fólk tali. Hann spurði það spurninga um hluti sem það átti að vita, en sneri því í hring, og sannfærði það fljótt um að í raun vissi það lítið sem ekkert. Hann var kaldhæðinn og ögrandi talaði um frummyndir og hellakenningar, og var að lokum dæmdur til dauða af samborgurum sínum. Þessa persónu þekkjum við Íslendingar fyrst og fremst í lýsingu nemanda hans Platóns, En Platón er ekki sá eini sem skrifaði um Sókrates. Nú í haust kom út í fyrsta skipti á íslensku, bók sem nefnist Minningar um Sókrates eftir forngríska sagnaritarann Xenófón. Við ræðum við Hjalta Snæ Ægisson, sem þýðir og gefur út bókina.

Við ætlum að kryfja eitt vinsælasta popplag síðasta árs, sem var á dögunum tilnefnt til Óskarsverðlaunanna sem besta lagið í kvikmynd. Tónlistarmaðurinn og poppmeinafræðingur Lestarinnar Friðrik Margrétar Guðmundsson rýnir með okkur í Golden sem kemur fyrir í vinsælu Netflix-teiknimyndinni Kpop Demon Hunters. Nú á dögunum var haldin ráðstefna gegn gyðingahatri í Ísrael. Þangað var boðið helstu forkólfum hægristjórnmála í Evrópu, meðal annars meðlimum í flokkum sem eiga rætur sínar að rekja til nasismans. Rithöfundurinn Eiríkur Örn Norðdahl fjallar um einkennilegar draumfarir eins þessara stjórnmálamanna, Svíþjóðardemókratanum Jimmie Åkesson. Í kvöld verður heimildarmyndin Melania, sem fjallar um forsetafrú Bandaríkjanna Melania Trump, frumsýnd í menningarmiðstöðinni sem áður hét Kennedy Center, í Washington DC. Við förum yfir umdeilda nafnabreytingu og gabbvefsíðu stofnunarinnar.

Slúður getur verið góður veruleikaflótti á erfiðum tímum. Anna Marsý spjallar við Doktor slúður, Grétu Bergrúnu Jóhannesdóttur - doktor í félagsfræði - um tilgang og virkni slúðursagna. Við hringjum svo til Minneapolis í Bandaríkjunum sem er orðið að hálfgerðri púðurtunnu eftir tvö morð útlendingaeftirlitsins ICE á almennum borgurum á undanförnum vikum. Við ræðum við Íslending sem býr i borginni, Karvel Ágúst Schram, um mótmæli og samstöðu borgarbúa.

Hvers vegna að búa til nýjan samfélagsmiðil? Hvað er að hinum? Og hvað er að netinu? Una Schram ræðir við stofnanda Perfectly Imperfect, samfélagsmiðils sem ætlar sér að bjarga okkur frá netinu. Söngleikurinn Ormstunga var frumsýndur síðastliðinn laugardag í Þjóðleikhúsinu. Sýningin, sem er byggð á Gunnlaugs sögu Ormstungu, varð upphaflega til sem nemendaleikrit Hafsteins Níelssonar. Hafsteinn og Óliver Þorsteinsson, handrits-, texta-, og tónlistarhöfundar leikritsins, ræddu við Jóhannes Bjarka Bjarkason um tónlistina í verkinu og líkindin milli kveðskapar og rapps. Og svo heyrum við pistil eftir Hallveigu Kristínu Eiríksdóttur sem fjallar um fyrstu reglubók handboltans og föður íþróttarinnar, hinn danska Holger Nielsen.

Mon, 26 Jan 2026 17:03:00 -00000:55:28

Kosmískt skítamix er nýjasta afurð vináttu og listræns samstarfs Hljómsveitarinnar Evu. Hana skipa þær Vala Höskuldsdóttir og Sigríður Eir Zophoníasdóttir. Þær hlutu í fyrsta sinn styrk úr sviðslistasjóði fyrir einhverjum árum og sökum veikinda og væntinga um að bjarga heiminum með sviðslistaverki dróst á langinn að búa verkið til. En nú er það tilbúið, og er í sýningu í Tjarnarbíó og hefur hlotið frábærar viðtökur. Rapparinn og pródúsentinn Ízleifur er við það að gefa út sína þriðju plötu sem ber titilinn 100&einn. Jóhannes Bjarki ræðir við hann um skapandi ferlið og við fáum að heyra forsmekk af því sem koma skal.

Eiríkur Örn Norðdahl, rithöfundur, veltir fyrir sér óhugsandi hlutum. Það er óhugsandi að standa uppi á Bolafjalli og horfa yfir til Bandaríkjanna, þangað til það er það ekki. Mergur, nýtt íslenskt sviðs og tónverk, verður frumsýnt í Tjarnarbíó á Föstudag. Lestin kíkir á æfingu og Katrín Lóa, leikstjóri, svarar því hvers vegna það var nauðsynlegt að gera kórverk um það sem er ógeðslegt og fyllir okkur skömm. Satu Råmö er stödd í Finnlandi, á leið á frumsýningu á sjónvarpsþáttum annars vegar og hinsvegar leikriti, sem byggt er á bókum eftir hana. Satu býr á Ísafirði, eins og skálsdsagnapersónan Hildur, Satu skrifar sögurnar og Hildur, leysir glæpi.

Í bókinni Ástarkraftur: Undirstöður ástarfræða er lagður grunnur að ástarrannsóknum í íslensku samhengi. Fjöldi höfunda á skrif í bókinni en það eru Silja Bára Ómarsdóttir og Berglind Rós Magnúsdóttir sem ritstýra henni. Jóhannes Bjarki ræðir við Berglindi Rós og Önnu Guðrúnu Jónsdóttir sem kynnti hugtakið í doktorsritgerð sinni árið 1991. Brynja Hjálmsdóttir sér um sjónvarpið í Lestinni. Að þessu sinni segir hún frá tveimur HBO þáttum, I Love LA - kynslóðarportretti í borg englanna þar sem kaldhæðnin drýpur af hverju strái og The Pitt - læknadrama í Pittsburgh með kerfisádeilu. Og svo eru það íþróttir. Þorkell Gunnar Sigurbjörnsson segir okkur frá frændum okkar í Færeyjum sem unnu sinn fyrsta leik á EM um helgina, þegar þeir sigruðu Svartfellinga.

Er Trump fasisti? Af hverju gæti verið ó-gagnlegt að skilgreina hann sem slíkan? Pontus Järvstad, sagnfræðingur, er sérfræðingur í fasisma og and-fasisma, við ræðum við hann um Trump. Fríða Þorkelsdóttir, rithöfundur og bóksali, er með hugan við X, áður Twitter. Og hvernig það hefur breyst. Við fáum pistil frá henni. Jóhannes Bjarki ræðir við Salvöru Gissurardóttur, sem hefur skrifað greinar á íslenska Wikipedia í 20 ár. Í síðustu viku var þessi ristastóra, gríðarlega mikilvæga vefsíða, 25 ára gömul.

Sóley Kaldal ræðir mögulegar sviðsmyndir í málefnum Grænlands, en í gær fór fram fundur í Hvíta Húsinu, þar sem ráðherrar frá Danmörku og Grænlandi hittu bandaríska ráðamenn. Jóhannes Bjarki heimsækir sögufrægt hljóðver í Hafnarfirði, Hljóðrita, og ræðir við Jónatan Garðarsson, fyrrum útvarpsmann, Kolbeinn Rastrick rýnir í nýja suður-kóreska bíómynd, No Other Choice.

Við heyrum um bell hooks, bandaríska fræðikonu og rithöfund, sem skrifaði fjölda bóka, greina og blogga. Hún er þekkt fyrir feminíska, andrasíska og andkapítalíska greiningu sína á samfélagi, samböndum og menningu. Bókin hennar All about Love kom út í íslenskri þýðingu í haust, Allt um ástina, hjá Hinu íslenska bókmenntafélagi. Sólveig Ásta Sigurðardóttir, bókmenntafræðingur, segir frá hooks. Dagana 15.-18 janúar fer fram evrópska tónlistarhátíðin ESNS, eða Eurosonic, í Groeningen í Hollandi. Ísland hefur sent frá sér fulltrúa á þessa fagaðilahátíð síðan árið 2007, en að þessu sinni eru það hin margslungna Elín Hall, partýpoppsveitin Inspector Spacetime og þungarokkararnir í Múr sem koma fram. Við spjöllum við Kára og Árna í Múr fyrir ferðalag þeirra, ásamt því að heyra í Maríu Rut Reynisdóttur, framkvæmdastjóra Tónlistarmiðstöðvar Íslands sem er í Hollandi. Eirkur Örn Norðdahl, rithöfundur, flytur pistil um morðið á Renee Good.

Una Þorleifsdóttir var í hópi þeirra sem kom á fót nýju BA-námi í sviðslistum sem hét þá fræði og framkvæmd, en heitir í dag sviðshöfundabraut. Á morgun verður kynnt nýtt meistarnám í sviðslistum í Listaháskólanum og að því tilefni kom Una og ræddi sviðslistir, nám og samfélagslegt mikilvægi sviðslistaverka. Þórir Baldursson, tónlistarmaður, hefur unnið með fjölda þekktra tónlistarmanna. Hann á sér merkilega sögu sem Jóhann Sigmarsson sá að tilefni var til að segja í heimildarmynd. Sú mynd hefur litið dagsins ljós og heitir Maðurinn sem elskar tónlist. Jóhann og Þórir ræða við Jóhannes Bjarka.

Það hafa staðið yfir mótmæli í Íran frá því 28. desember 2025. Íranskir mótmælendur hafa verið drepnir af yfirvöldum og slökkt hefur verið á netinu, svo erfitt er að fylgjast með atburðum og staðfesta dauðsföll. Trump hefur hótað að skarast í leikinn og stjórnvöld í Íran hafa haldið því fram að Bandaríkin séu á bakvið mótmælin og séu að skapa ófriðinn í landinu. Íranir sem mótmæli séu að minnsta kosti að gera Bandaríkjunum til geðs. Við skoðum sögulega samhengið þegar kemur að afskiptum Bandaríkjanna af stjórnmálum í Íran með Kjartani Orra Þórssyni, sérfræðingi í málefnum Írans.

Í vikunni hefur bandaríkjaher handsamað þjóðhöfðingja Venesúela og lýst yfir áhuga sínum á því að kaupa Grænland. Við veltum fyrir okkur heimsvaldastefnu Trump og hvernig hún samræmist slagorðinu 'America First' eða Ameríka í fyrsta sæti, sem var áberandi í forsetaframboði Donalds Trump. Sveinn Máni Jóhannesson, sagnfræðingur, er sérfræðingur í sögu Bandaríkjanna. Kolbeinn Rastrick vegur og metur þriðju Avatar myndina úr smiðju James Cameron.