Lestin

Draumaríngl er samsýning 14 listamanna sem haldin er á Gljúfrasteini og stendur til 31. október 2026. Sýningin er leikur milli listforma og listaverka, samtal við Halldór og Auði; samtal við skáldverkin, lífið og listaverkin sem þau hjónin sköpuðu. Auður Lóa Guðnadóttir og Berglind Erna Tryggvadóttir eru sýningarstjórar en sú síðarnefnda fór með Lestina í leiðsögn. Í byrjun mánaðarins kom út 8 laga tilraunarafpoppplatan Kuðungur, frumraun tónlistarkonunnar Unu Mistar Óðinsdóttur. Við gerð plötunnar notast hún meðal annars við sérsmíðað hljóðfæri þar sem hún notast við kuðunga og skeljar til að stjórna rafhljóðum. Við ræðum við Unu Mist. Og við ræðum um nýjustu sjónvarpsveituna í streymishlaðborði Íslendinga, Apple TV.

Menning fólks frá rómönsku Ameríku er að verða stöðugt meira áberandi í Reykjavík, það eru æ fleiri veitingastaðir sem bjóða upp á mat frá álfunni, tónlistarviðburðir og danspartý. Og nú í dag hefst í fjórða sinn rómansk Ameríska kvikmyndahátíðin í Bíó Paradís. Það eru fimm myndir sýndar frá fimm löndum en allar eftir konur. Við fáum til okkar skipuleggjendur hátíðarinnar, þau Hugo Llanes og Taniu Zarak. Í gamla húsi Tryggingarmiðstöðvarinnar á Laugavegi 114 hefur verið opnuð ný listamannarekin verslun sem heitir 114, eftir húsnúmerinu. Það sem gerir búðina sérstaka er að vörurnar sem þar eru til sölu eru mestmegnis framleiddar á staðnum og gestir geta jafnvel fylgst með handverksfólki skapa þær í rýminu, allt frá fatnaði og fylgihlutum til ilmvatna. Húsið er núna, eins og margir þekkja, kallað Hlemmur Haus og er undirlagt af alls kyns skapandi einstaklingum. Bræðurnir Rik og Ross McNair stofnuðu verslunina en þeir vinna einnig í húsinu undir nafninu Endurtakk. Verslunin þjónar þeim tilgangi að vera sá hluti þessa skapandi samfélags sem opnast út á götuna og býður fólki inn. Við spjöllum við Maddý Hauth, framkvæmdastýru Hlemms Haus um búðina. Svo er það matur. Í síðustu viku fjallaði Björn Teitsson um sjónvarpsmanninn og rokkstjörnukokkinn Anthony Bourdain. Og hann ætlar að halda áfram að pæla í matarmenningunni út frá hugðarefnum Bourdain - það hvernig matur tengir fólk, En nú veltir hann því fyrir sér hvar og hvernig við verslum í matinn í samtímanum. Kaupmaðurinn á horninu og heimsending, kemur við sögu. Og svo heyrum við um Ísraelsku heimildarmyndina NAZA sem hefur vakið hörð viðbrögð í heimalandinu.

Nú á dögum fer fram pólsk menningar- og listahátíð víða um borgina. Hátíðin ber nafnið Ulga, eða fró, og er markmiðið að skapa rými fyrir fólk til að koma saman, nærast og njóta menningar á afslappaðan hátt. Á meðal þess sem er um að vera er hljóðganga um Sorpu og matarlist með einföldi i-i. Lestin settist niður með skipuleggjendum hátíðarinnar, þeim Ignacy Rybka, Katarzynu Strojnowsku og Weroniku Adamowsku á Bókasafni Kópavogs til að forvitnast um málið. Gervigreindarsmíðuð mynd sem lögreglan hefur prentað á límmiða og dreift til íslenskra skólabarna thefur vakið umtal í dag. Tveir brosandi lögregluþjónar og krúttlegur skógarbjörn í teiknimyndastíl öll merkt “Lógreglan.” Svona ódýrar og metnaðarlausar gervgreindarmyndir er það sem á ensku er kallað AI Slop en íslenska þýðingin gervigreindarslor er að ná nokkurri útbreiðslu. Við pælum í hinu slor-móderníska ástandi í þætti dagsins. Og ræðum í kjölfarið við Adam Flint grafískan hönnuð og lektor við listaháskóla Íslands um notkun gervigreindarmynda í pólitískri umræðu, slopaganda, sem er að verða sífellt algengara. Hvernig notar Trump gervigreindina og hvernig birtist hún á samfélagsmiðlum í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslunnar um ESB?

Margir þekkja hina ævintýralegu fornbókaverslun Bókina, sem stendur á horni Klapparstígs og Hverfisgötu. Lestin heimsótti ræddi við eigandann, Ara Gísla Bragason, um breytingar sem hafa nýlega orðið á búðinni, bókakostinn og ferðamennina sem sækja mikið í búðina. Þá ræddum við einnig við gesti og gangandi og tókum púlsinn á stemningunni í þessari miðbæjarperlu. Þessa dagana er hægt að sjá tvær nýjar en mjög ólíkar íslenskar myndir í kvikmyndahúsum - önnur er heimildarmynd um jökla og tengingar milli kynslóða, en hin er söngvamynd byggð á lögum Sálarinnar hans Jóns míns. Kolbeinn Rastrick rýnir í báðar myndirnar, Um tímann og vatnið og Hvar er draumurinn? Íslenska svartmálmshljómsveitin Misþyrming hefur undanfarna mánuði ferðast milli tónlistarhátíða og leikið með einni stærstu stjörnu öfgarokkheimsins undanfarna áratugi, hinum pólska Nergal söngvara hljómsveitarinnar Behemoth. Saman hafa þeir leikið þrjátíu ára gamla plötu í heild sinni. Við fáum til okkar Dag Gíslason, forsprakka Misþyrmingar og ræðum um Sventevith.

Öld ímyndunaraflsins nefnist ný bók eftir Berg Ebba Benediktsson, rithöfund og fyrirlesara - sem vill ekki láta kalla sig framtíðarfræðing. Í bókinni skorar hann samtímann á hólm og veltir fyrir sér stöðu mennskunnar á tímum gervigreindar. Fríða og Kristján spjalla við Berg um gervigreind, bækur, líkamleika og kapítalisma.

Það er alþjóðlegur dagur læsis. Læsi er í þó nokkurri útrýmingarhættu en bara rétt rúmlega helmingur íslenskra unglinga býr yfir grunnhæfni í lesskilningi. Við veltum fyrir okkur hvers konar samfélag tekur við þegar lestur og bækur hætta að skipta máli, það sem á ensku er kallað post-literate samfélag. Anna María Tómasdóttir og Gígja Hilmarsdóttir hafa skapað öðruvísi leikhúsupplifun í Tjarnarbíói undir yfirskriftinni Tilboð mánaðarins. Í stað hefðbundinna uppsetninga er hér á ferðinni leiklestur og miðinn kostar bara 2000 krónur. Í kvöld mun Hjörtur Jóhann Jónsson, leikari, lesa fyrsta verk Tyrfings Tyrfingssonar, Grande. Næstu vikur ætlum verður matargerðarlist í Lestinni á þriðjudögum. Björn Teitsson ætlar að flytja okkur pistlaröð um matarmenningu, hvernig við njótum og neytum matar og matartengds menningarefnis í samtímanum. Í fyrsta pistlinum fjallar hann um kokkinn og sjónvarpsmanninn Anthony Bourdain heitinn, sem var mikil rokkstjarna meðal matarperra. Nýlega kom út kvikmyndin Tony sem byggir á ævi hans og endurminningum.

Í þætti dagsins fjöllum við um leikræna tilburði stjórnmálafólks. Á Íslandi hafa pólitíkusar framið alls kyns gjörninga til að vekja athygli á þeim málum sem þeir vilja koma á dagskrá. Við förum yfir nokkra slíka og veltum fyrir okkur hvað stóra núll Kristrúnar Frostadóttur merkir í því samhengi. Eftir alvarlegt atvik í júlí óttast nú margir að mannkynið geti ekki haft stjórn á gervigreindinni sem það er að þróa. Meira en 1200 gervigreindar-agentar frá OpenAI sem voru í prófunum fundu leiðir til að eiga í samskiptum sín á milli, hópurinn skipulagði sig, laumaðist út af afmörkuðu æfingasvæði sínu, og hakkaði og gerði óskunda hjá hugbúnaðarsíðunni Hugging Face. Við ræðum málið við Tryggva Frey Elínarson hjá Datera. Brynja Hjálmsdóttir kemur við og segir frá þáttaröðinni Furious. Um er að ræða lögguþætti sem gætu þó höfðað til þeirra sem hafa ekki gaman af lögguþáttum alla jafna.

Hið Íslenska bókmenntafélag gaf nýlega út glæsilegt yfirlitsrit yfir verk Sigvalda Thordarson arkitekt. Albína Thordarson, arkitekt og dóttir Sigvalda, skrifaði bókina eftir að hafa safnað upplýsingum um verk föður síns um árabil en Pétur H. Ármannsson ritar aðfararorð og kafla um mótunarár arkitektsins. Líkt og flestar bækur um arkítektúr inniheldur hún mikinn fjölda teikninga og ljósmynda en þar er líka farið yfir ævi Sigvalda, sem fæddist árið 1911 en varð aðeins 52 ára gamall. Albína segir okkur frá bókinni og ræðir einnig arkítektúr nútímans. Bandaríski rappparinn Yasin Bey, sem er þó betur þekktur sem Mos Def, er á leiðinni til Íslands þar sem hann leikur á tónleikum í næstu viku. Mos Def sló fyrst í gegn um miðjan tíunda áratuginn, en nýtur mikillar virðingar í hip-hop heiminum. Davíð Roach ætlar að rifja upp feril kappans, en nýtilkomið flóð amerískra gullaldarrappara til landsins kveikir þó einnig tilvistarlegar pælingar um tímann og aldurinn. Og við ætlum líka að heyra um 30 ára gamlan geisladisk, Strumpastuð, sem var einn sá allra vinsælasti á íslandi árið 1996 og er loksins komin á Spotify. Jónatan Garðarson gaf diskinn út á sínum tíma og greinir frá tilurð hans.

Á morgun kemur út skáldsagan Maríuklefinn, eftir Eirík Guðmundsonn rithöfund og útvarpsmann, en fullfrágengið handrit af bókinni fannst í fórum Eiríks eftir að hann lést árið 2022. Þetta er bréfaskáldsaga þar sem bréfritari í Lissabon skrifar til ástarinnar sinar Maríu, hann skrifar um allt sem sækir á hugann, leiftur úr bókmenntum og mannkynssögunni og það sem verður á vegi ferðalangs á framandi slóðum. Í tilefni af útgáfunni verður haldið málþing í Eddu á morgun þar sem vinir og fræðimenn varpa ljósi á feril Eiríks sem skáldsagnahöfundar, dagskrárgerðarmanns í útvarpi og fræðimanns. Við ræðum þetta við Jón Kalman Stefánsson rithöfund. Jacob Levy Moreno lagði grunninn að leikrænni geðmeðferð, sýkódrama, á fyrri hluta síðustu aldar en hann var frumkvöðull á sviði hópmeðferða í geðlækningum. Trausti Ólafsson, leikhúsfræðingur tók diplómapróf í sýkódrama í Bretlandi árið 2003 og hefur reglulega síðan leitt hópa í geðleikhúsi. Nú hefur hann skrifað bókina Geðleikhús Moreno - Lifandi skáldskapur í rými, þar sem hann fer yfir hugmyndafræði geðleikhússins og hvernig slíkar vinnulotur eru settar upp. Við ræðum við Trausta á heimili hans í Kópavogi.

Rétt tæpum 30 árum eftir að rappstjarnan Tupac Shakur var myrtur í Las Vegas hefur sá sem fyrirskipaði morðið loksins verið sakfelldur. Heimildarmyndin Um tímann og vatnið var frumsýnd hér á landi fyrir helgi. Myndin byggir á samnefndri bók Andra Snæs Magnasonar frá árinu 2019. Myndin notast við gríðarlegt magn af heimamyndböndum frá Andra, mömmu hans og afa, til að velta fyrir sér framgangi tímans og bráðnun jökla vegna loftslagsbreytinga. Við spjöllum við Andra Snæ og leisktjóra myndarinnar, hina óskarstilnefndu, Söru Rosa. Við kíkjum svo aftur á Hamraborg festival sem nú fer fram í Kópavogi. Í gær sagði Silfrún Una okkur frá bílagjörningi sínum en í dag mun hönnuðurinn Tomas Pausz segja frá lifandi tæknilistaverki sem hann vann ásamt gagnasérfræðingnum Miguel Angel Crozzoli.

Við kynnum nýjan liðsmann í Lestinni. Fríða Þorkelsdóttir mun leysa Lóu af næstu vikurnar. Hún kíkti upp í Kópavog um helgina, en þar er mikið um að vera þessa dagana - Hamraborg Festival fer fram í sjötta sinn. Listakonan Silfrún Una Guðlaugsdóttir segir frá gjörningi sínum sem fram fór í bílakjallara í Hamraborginni en þar bauð hún upp á bíladans, tónlist, öskrandi hljólreiðafólk og labradora, meðal annars. Við veltum svo fyrir okkur stöðu fjölmiðla. Í kvöld fer í loftið síðasti kvöldfréttatími Sýnar - eða Stöðvar 2 eins og hún hét lengi. Það eru rétt tæp 40 ár frá því að stöðin hóf að sjónvarpa fréttum og hefur verið mikilvægur hluti af íslensku fjölmiðlalandslagi. En nú verður slökkt á myndavélunum, Hvað segir þetta um stöðu fjölmiðlunar og blaðamennsku á Íslandi í dag, geta hlaðvörp og vefmiðlar tekið keflinu og hvað þýðir þetta fyrir lýðræðið og samfélagslega umræðu í landinu. Við ræðum við Eyrúnu Magnúsdóttur og Eirík Hjálmarsson.

Viðfangsefni þáttarins er nýtt sænskt sjónvarpsdrama sem nefnist Hundarnir. Þættirnir sem hafa fengið glimrandi dóma og gríðarlegt áhorf í heimalandinu fjalla um starfsfólk á lögmannsstofunni Matsson og Moradi í Stokkhólmi sem sérhæfa sig í að verja harðsvíraða glæpamenn. Þarna er tekist á við gengjamenningu í svíþjóð þar sem ungmenni og börn eru notuð til voðaverka, þarna er tekist á við metoo, jafnvægi vinnu og einkalífs og meltingarvandræði. Við spjöllum við Vigdísi Häsler lögfræðing um þættina.

Myndu Íslendingar afsala sér fullveldinu með því að ganga í Evrópusambandið, eða er innganga einmitt besta leiðin til að tryggja raunverulegt fullveldi Íslands til framtíðar. Um þetta hafa verið skrifaðar ótal skoðanagreinar undanfarnar vikur í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslunnar um áframhald aðildarviðræðna við ESB. Í þætti dagsins ætlum við að reyna að skilja betur þetta hugtak, hvað það þýðir, og hvort að skilningur okkar á því hafi breyst frá því að Ísland varð frjálst og fullvalda ríki árið 1918. Við spjöllum við Guðmund Jónsson prófessor í sagnfræði.

Um helgina bárust þær fréttir að leikarinn og grínistinn Steinn Ármann Magnússon væri látinn, 62 ára að aldri. Steinn Ármann er þekktur fyrir hlutverk í fjölmörgum sjónvarpsþáttum, kvikmyndum, leikritum og talsetningum - Kötturinn Keli í Stundinni Okkar, Sveppi í Veggfóðri, Siggi Sæti í Latabæ en hann vakti fyrst athygli sem annar hluti gríntvíeykisins Radíusbræður sem komu eins og stormsveipur inn í íslenskt grín á tíunda áratugnum. Jón Gnarr kíkir í heimsókn og við ræðum uppistand Radíusbræðra, óheflaðan húmor og grínseríuna Limbó sem var slaufað af RÚV eftir tvo þætti.

Í Lestinni í dag ætlum við að leita að sumasmellinum 2026. Var eitthvað eitt lag sem fangaði sumarið í ár eða er hinn brotakenndi samtími búinn að gera út af við stóra sameiginlega sumarsmellinn? Við fáum hóp tónlistargrúskara til að segja hvaða lag einkenndi sumarið hjá þeim og hvað gerir lag að góðu sumarlagi. Bellamix69, Óli Dóri, Margrét Erla Maack, Dóra Júlía, Una Schram og Einar Karl í Ólátagarði eru ráðgjafar Lestarinnar í dag. Við sökkvum okkur svo ofan í aðra seríu af rifrildisþáttunum Beef á Netflix. Nú fylgjumst við með erjum tveggja para sem starfa á ríkmannlegum golfvelli. Brynja Hjálmsdóttir segir frá.

Það er 20. ágúst og í dag fagnar Lestin fimmtudagsafmæli góðvinar þáttarins, ljóðskáldsins og menningargagnrýnandans Ásgeirs H. Ingólfsson. Ásgeir lést eftir skammvinn veikindi í byrjun síðasta árs og hefur skilið eftir sig skarð í íslensku menningarlífi. Hann fjallaði reglulega um kvikmyndir og bækur í hina ýmsu prent- og vefmiðla, ekki síst á bloggsíðunni sinni Menningarsmygl. Hér á Rás 1 var hann verið með árlega pistla frá kvikmyndahátiðunum í Berlín og Karlovy Vary í Tékklandi - en þar í landi bjó hann undanfarinn áratug. En Ásgeir var einnig skáld og nú í tæka tíð fyrir afmælið er komin út þriðja ljóðabók Ásgeirs, Næsta stríð, og á morgun verður veisla, útgáfuhóf, bíósýning, ljóðakvöld til heiðurs honum í Bíó Paradís. Við ræðum um hugsjónir og list Ásgeirs H. Ingólfssonar við tvo vini hans Val Gunnarsson og Jón Bjarka Magnússon.

Í Lestinni í dag miðvikudaginn 19. Ágúst ætlum við að hrekjast um miðjarðarhafið undir lok bronsaldar með sjálfum Ódysseifi. The Odyssey eftir bandaríska leikstjórann Christopher Nolan hefur notið mikilla vinsælda í kvikmyndahúsum í sumar. Myndin byggir á einu höfuðriti vestrænna bókmennta, Ódysseifskviðu sem eins og Illíónskviða er eignuð gríska skáldinu Hómeri - og hún var líklega rituð fyrir meira en 2700 árum en hafði áður varðveist í munnlegri geymd í einhverjar aldir. Við ræðum við Svavar Hrafn Svavarsson prófessor og sérfræðing í heimspeki fornaldar um það hvort Nolan nái að fanga kjarna Ódysseifskviðu.

Jason Arday átti sér ævintýralega sögu, sonur Ganískra innflytjenda í Bretlandi sem var á einhverfurófi, lærði ekki að tala fyrr en 11 ára og lesa 18 ára - en var orðinn yngsti svarti prófessor Cambridge háskóla fyrir fertugt. Undanfarnar vikur og mánuði hefur verið fjallað ítarlega og stundum heiftúðlega í breskum fjölmiðlum um Arday en hann var sakaður um ritstuld og að hafa ýkt eða logið ýmsu um eigin ævi. Hann varð að skotspón í menningarstríðum Bretlands um kynþætti og háskólamenntun, einhver umtalaðasti og umdeildasti maður landsins. Um helgina bárust svo þær fréttir að hann væri látinn, hefði fallið fyrir eigin hendi. Við ræðum við Gauta Sigþórsson sem hefur starfað í rúma tvo áratugi í bresku háskólaumhverfi um Jason Arday.

Sjónvarp verður áberandi í þessum fyrsta Lestarþætti haustsins. Þriðja sería af House of the Dragon kom út í sumar og við ætlum að rýna í hana með sjónvarpsgagnrýnanda Lestarinnar Brynju Hjámsdóttur - þættir í sagnaheimi Krúnuleikanna eftir George RR Martin. Ljósmyndarinn og heimildarmyndargerðarmaðurinn Spessi kíkir í heimsókn og segir frá heimildarmyndinni Afsakið á meðan ég æli sem hann gerði um Megas. Myndin var frumsýnd árið 2023 en var sýnd á RÚV um helgina. Og svo fögnum við stórafmæli Lestarinnar, með því að rifja upp fyrsta þáttinn sem fór í loftið fyrir 10 árum. Donald Trump, Gísli Pálmi, Stranger Things, Jón Helgason, Pink Floyd og Aron Can komu meðal annars við sögu.

Nú um helgina kusu íbúar Perú sér nýjan forseta, Keiko Fujimori, og um viku áður kusu Kólumbíumenn sér nýjan forseta, Abelardo de la Espriella, en þetta eru fimmta og þriðja fjölmennasta ríki rómönsku ameríku. Báðir sigurvegararnir eru hægrisinnaðir og bætast þar með við nokkra íhaldsbylgju í stjórnmálum suður og mið-ameríku, þar sem jafnvel róttækir hægrimenn hafa náð völdum í nokkrum löndum og þá oftar en ekki með stuðningi Donalds Trump. Hólmfríður Garðarsdóttir, prófessor í bókmenntum og menningu Rómönsku Ameríku við Háskóla Íslands ræðir um hægribylgjuna. Og í bókaklúbbi Lestarinnar lesum við skærgula bók um pólitískt ástand heimsins. Hyperpolitics er poppstjórnmálafræði eftir ungan belgískan sagnfræðing sem heitir Anton Jäger.

Lestin er á leiðinni í sumarfrí eftir vikuna og Lóa og Kristján nefna það menningarefni sem hefur setið á hakanum á tímabilinu. Halldór Armand Ásgeirsson fjallar um HM 2026 og að þessu sinni fjallar hann um assymetrískan fótbolta eins og hans birtist í sigri Paragvæ á Þýskalandi og assymetrískan hernað eins og hann birtist í stríði Bandaríkjanna og Írans. Við fáum svo tónlistarpistil um Primavera Sound tónlistarhátíðina og nýja plötu Boards of Canada. Það er Davíð Roach Gunnarsson sem segir frá.

Í þætti dagsins er aðeins eitt á dagskrá: við kryfjum, undir handleiðslu Friðriks, lagið Gera sitt besta með reykvísku rokkhljómsveitinni Hasar. Hvað hljóma þeir eins og? Hvað fjallar textinn um? Eiga þeir heima fyrir ofan læk eða neðan?

Fyrir tveimur vikum tókum við upp Lestina í lifandi flutningi með áhorfendum í Iðnó. Þá sögðum við frá sýningunni Strange Rules sem var opnuð í Feneyjum í maí, sýning sem tekst á við nýja tækni og kynnir til leiks hugtakið reglulist, protcol-art. Í þætti dagsins ræðum við nánar við einn sýningarstjóranna, breska listamanninn Mat Dryhurst. Við ræðum um regluverk heims, tvíhöfða orma og höfundarétt á tímum gervigreindar. Við leitum svo uppi íslenska protcol-list og ræðum við aðstandendur grínfréttasíðunnar og samfélagsmiðilsins, Midillinn.com. Þetta eru listamennirnir Þórður Hans Baldursson og Kristján Thorlacius Finnsson. Einar Már Jónsson sendir okkur svo pistil frá París um fótboltabullur, útlendingaandúð og ömmu sem var borin á kóngastól milli gatna í miðjum óeirðum.

Vikulegur bókaklúbbur Lestarinnar í Júní tekur fyrir nýjustu skáldsögu Þórdísar Helgadóttur, Lausaletur, sem kom út fyrir síðustu jól. Aðalpersónurnar er starfsfólk á prentsafni í ónefndri borg í miðjum heimsfaraldri, þar sem dularfull heilabilun herjar á fólk. Sölvi Halldórsson, skáld, er gestur bókaklúbbsins. Senn lýkur riðlakeppni heimsmeistaramótsins í knattspyrnu karla sem fer fram í Bandaríkjunum, Mexíkó og Kanada. Einhver allra besti knattspyrnumaður sögunnar, Lionel Messi, hefur skorað 5 mörk í fyrstu tveimur leikjum sínum á mótinu - þrátt fyrir að vera orðinn 39 ára gamall. Halldór Armand Ásgeirsson reynir að setja fingurinn á snilligáfu Messi. Kolsvarta komedían Our hero Balthazar sem er nú sýnd í Bíó Paradís tekst á við stór og alvarleg málefni eins og byssuofbeldi og samfélagsmiðla. Kolbeinn Rastrick rýnir í myndina.

Við ætlum að kíkja í Kringluna og Smáralind og heyra hvað mun ráða ákvörðun fólks hvernig það mun kjósa í ágúst, hvort ísland eigi að hefja aðildarviðræður við Evrópusambandið. Hvað ræður skoðunum fólks á Evrópusambandinu og hvaða mál skipta mestu máli þegar fólk sest niður og ákveður hvort það segir já eða nei. Eiríkur Örn Norðdahl veltir fyrir sér hvað það þýðir að mannkynið hafi eignast sinn fyrsta billjarðamæring , Elon Musk, og hvort að tækniauðmenn nútímans þurfi nokkuð á okkur hinum að halda. Sjónvarpsþættirnir Better Call Saul og hitabylgja í Evrópu koma meðal annars við sögu.

Inga Steinunn Henningsdóttir setti sér það markmið að setja upp leikrit fyrir þrítugt. En um hvað á leikritið að vera? Í sýningunni Leikritið, sem er sett upp í sumarleikhúsinu Afturámóti í Háskólabíói, fáum við svarið við því. Á hverri sýningu fær Inga Steinunn nýjan mótleikara, sem veit ekkert um hvað sýningin er og er að sjá línurnar sínar í fyrsta skipti. Einar Már Jónsson, pistlahöfundur Lestarinnar í París, vogar sér að gera samanburð. Samanburðurinn er á því sem tæknin lofaði að gera og breyta heiminum, og svo hvernig hún hefur raunverulega breytt heiminum.

Kier Starmer varð í morgun sjötti forsætisráðherra Bretlands á tíu árum til að segja af sér. Við hringjum til London og ræðum við Sigrúnu Davíðsdóttur um feril þessa lánlausa leiðtoga Verkamannaflokksins. Hinn skoski Richard Gadd sló í gegn með óvæntu eltihrellisþáttunum Baby Reindeer fyrir tveimur árum. Nú er hann mættur aftur með nýja þætti sem hann skrifar og leikur aðalhlutverkið í, Half Man. Brynja Hjálmsdóttir segir okkur frá þessum átakanlegu þáttum.

Lagið Midnight Sun með Zöru Larsson kom út í fyrra á samnefndri plötu, en nýtur enn þvílíkra vinsælda þetta sumarið. Við kryfjum þetta lag sænsku poppprinsessunar undir dyggri leiðsögn Friðriks Margrétar Guðmundssonar. Svo fáum við pistil sendan með flugi frá París, Einar Már Jónsson, rithöfundur, segir frá merkum manni. Marc Bloch var afkastamikill fræðimaður en á miðjum aldri tók hann svo þátt í frönsku andspyrnuhreyfingunni. Hann á sér því merka ævi sem Einar Már rekur í þætti dagsins.

Parið Tom og Anna hefur flust til Berlínar á öðrum áratug 21. aldarinnar til að lifa hinni fullkomnu tilveru. Þau starfa í skapandi greinum, búa innan um fallega hluti í fallegri íbúð, og deila myndum af lífi sínu á samfélagsmiðlum. Þau eru aðalpersónur skáldsögunnar Le perfezioni eftir ítalska rithöfundurinn Vincenzo Latronico sem kom út árið 2022. Íslensk þýðing á bókinni kemur út hjá bókaforlaginu Benedikt í haust, en enska útgáfan verður til umræðu í bókaklúbbi Lestarinnar þessa vikuna. Gestur klúbbsins er Björn Halldórsson rithöfundur. Heimsmeistaramótið í knattspyrnu sem fer fram í Mexikó, BNA og Kanada hófst í síðustu viku. Halldór Armand Ásgeirsson mun gera mótinu skil fyrir hönd Lestarinnar næstu vikur. Í sínum fyrsta pistli veltir hann fyrir sér merkingu rauðu spjaldanna þriggja sem fóru á loft í opnunarleik mótsins. Og við höldum 16. júní hátíðlegan, en dagurinn er tileinkaður skáldsögunni Ulysses eftir írska rithöfundinn James Joyce sem gerist öll þennan dag. Eiríkur Örn Norðdahl útskýrir aðdráttarafl bókarinnar.

Föstudaginn 12. júní var Lestin tekin upp í Klúbbi Listahátíðar í Iðnó. Við veltum fyrir okkur stöðu listarinnar í samtímanum - á tímum snjallsíma, samfélagsmiðla, gervigreindar, á tímum þegar lýðræðið á undir högg að sækja, á stríðstímum, verðbólgutímum, á tímum Trump og tækni-kapítalisma. Getur listin sagt eitthvað nýtt og áhugavert um þessa tíma, getur hún haft einhver alvöru áhrif, þegar hún þarf stöðugt að keppa við alla aðra afþreyingu á netinu, á samfélagsmiðlum, í athyglishagkerfinu. Við ræðum við tvo listamenn, Cristophe Meierhans og Mat Dryhurst.

Thu, 11 Jun 2026 17:03:00 -00000:54:16false

Í gær samþykkti Alþingi frumvarp dómsmálaráðherra um brottfararstöð. Brottvísunarstöðinni er ætlað að hýsa útlendinga sem vísa á úr landi. Henni verður fundið húsnæði á Suðurnesjum en lögin taka gildi 1. Desember. Frumvarpið hefur verið gagnrýnt, umfram allt fyrir það að börn skuli vistuð í lokuðu úrræði. En í þinginu var nokkur samhljómur, 42 þingmenn kusu með en restin sat hjá. Eiríkur Örn Norðdahl, rithöfundur, situr hins vegar ekki hjá í pistli dagsins. Við beinum sjónum okkar svo aftur að ástinni á tímum Tinder og annarra snjalltækja ástarlífsins. Snjólaug Lúðvíksdóttir uppistandari er viðmælandi Lóu í þætti dagsins.

Árið 1967 kom út eitthvað alræmdasta og öfgafullasta rit feministahreyfingarinnar, SCUM manifesto (eða SORI á íslensku) eftir Valerie Solanas. Hún leggur til að öllum karlmönnum verði eytt af jörðinni, en glasafrjóvganir og sjálfvirknivæðing muni viðhalda samfélagi kvenna. Við ræðum bókina við Kristínu Svövu Tómadóttur, sagnfræðing og þýðanda bókarinnar, í bókaklúbbi Lestarinnar. Við ræðum svo um íslenskan sagnaarf og barnamenningu. Við ræðum við Kristínu Rögnu Gunnarsdóttur um nýja útgáfu hennar af Njálssögu fyrir börn - Njála hin skamma.

Örn Gauti er forsprakki og söngvari rokkhljómsveitarinnar HASAR, sem eru nýbúnir að senda frá sér plötu, Nýjasta tíska. Við ræðum pönk, Kalla á þakinu og skeitera á göngutúr um hverfið með Erni Gauta. Listir og velferð er nýtt nám á meistarastigi í Listaháskóla Íslands og nokkrir nemendur í því námi munu standa fyrir dagskrá á morgun í Klúbb Listahátíðar, sem fer fram undir yfirskriftinni Samfélag, listir og líðan. Alexía Björg kom í Lestina, en hún mun leiða leiki í Klúbbnum á morgun.

Við kryfjum slagarann Gleymmérei með Bríeti og KK, lag sem að má svo sannarlega glamra á gítarinn í útilegu í Básum í sumar. Er þetta vel samið kántrý eða kúrekablæti Bríetar komið úr böndunum? Friðrik Margrétar Guðmundsson, tónskáld og tónlistarmaður, ræðir þetta við umsjónarmenn Lestarinnar. Um þessar mundir njóta tvær hryllingsmyndir eftir unga menn mikilla vinsælda í kvikmyndahúsum. Báðir fengu þeir tækifæri til að gera mynd í fullri lengd eftir að hafa slegið í gegn á Youtube. Myndirnar eru Obsession og Backrooms, en leikstjóri þeirrar síðarnefndu er einungis 20 ára gamall.

Björk Guðmundsdóttir og James Merry opnuðu um helgina sýningu í Listasafni Íslands, Echolalia og Ummyndlingar. Sýningin er hluti af Listahátíð í Reykjavík og stendur yfir fram á haust. Við fáum Björk í heimsókn og ræðum við hana um samstarfið við James, sköpunarferlið, umhverfisbaráttu og gervigreind. Svo fáum við heyra nýtt lag með Skröttum, Stressed, og pistil frá Eiríki Erni Norðdahl, sem er að þessu sinni að rífast um liti.

Bókaklúbbur Lestarinnar verður í gangi í júní. Fyrsta bókin sem við tökum fyrir er Kæri Fáviti eftir franska rithöfundinn Virginie Despentes. Bókin gerist á internetinu í tölvupóstssamskiptum, og fjallar um Metoo, fíkn, stéttaklifur og ótal margt fleira. Rokkgoðsögnin Patti Smith kom fram í Eldborg í Hörpu um helgina og brunaði svo beint á Akureyri til að spila í Hofi. Við ræðum við Andreu Jónsdóttur, útvarpskonu á Rás 2, um Patti. Einar Már Jónsson sendir okkur pistil frá París.

Sameiginleg bein útsending Víðsjárog Lestarinnar frá Iðnó, sem hefur nú verið umbreytt í klúbb Listahátíðar í Reykjavík. Viðmælendur í þættinum eru Lára Sóley Jóhannsdóttir, listrænn stjórnandi Listahátíðar, Hrefna Lind Lárusdóttir, Eygló Höskuldsdóttur, Kjartan Hólm, Rósa Jóhannesdóttir, Helgi Zimsen, Jóhannes Zimsen, Viðar Eggertsson, Elísabet Indra Ragnarsdóttir, Anna Rún Tryggvadóttir, Chloe Loftus og Florent Devlesaver.

Við röltum um Feneyjatvíæringinn, eina elstu og vinsælustu myndlistarhátíð heims, sem hófst í byrjun maí. Við kíkjum inn í nokkra þjóðarskála, ræðum við listafólk og hátíðargesti, og veltum fyrir okkur pólitísku hitamálunum.

Lestin í dag er að mestu lögð undir umræður um stíl í bókmenntum, svokallaðan ritlistarstíl sem sumir telja sig geta greint í bókum fólks sem er menntað í skapandi skrifum í Amerískum háskólum. Við fáum innlegg frá Eiríki Erni Norðdahl sem reynir að setja fingurinn á þessa fagurfræði, og svo höldum við áfram með rithöfundunum Þórdísi Gísladóttur og Fríðu Ísberg og reynum að setja umræðuna í skandinavískt og íslenskt samhengi. Það eru tæplega 20 ár frá því að byrjað var að kenna skapandi skrif í Háskóla Íslands, og við ætlum að velta því fyrir okkur hvort og þá hvernig þetta nám hefur haft áhrif á íslenskt bókmenntalíf. Undir lok þáttarins hringjum við svo til Kýpur og spjöllum við Övru Sidiropoulou prófessor í leikhúsfræðum um gríska harmleiki. Þessi forna leikhúsgrein nýtur ennþá vinsælda og virðingar en í gær hlaut uppsetning Þjóðleikhússins á Óresteiu eftir Æskilos og í leikstjórn Benedict Andrews flest verðlaun á Grímuhátíðinni.

Kvikmyndin Fjord, í leikstjórn rúmenska leikstjórans Christan Mungiu, hlaut Gullpálmann um helgina. Hún stóð upp úr að mati dómnefndar af þeim 22 myndum sem voru í aðalkeppninni í ár. Búist er við að myndin muni skapa miklar umræður þegar hún fer í almenna sýningu, en í henni verður strangtrúuð rúmensk/norsk fjölskylda fyrir barðinu á norsku barnaverndarnefndinni. Myndin er í raun byggð á máli sem fór hátt í norskum fjölmiðlum fyrir 10 árum. Einar Már Jónsson, rithöfundur, flytur okkur pistil frá París, að þessu sinni um framtíðarbókmenntir og kjarnsæi. Brynja Hjálmsdóttir sjónvarpsgagnrýnandi Lestarinnar rýnir í nýja íslenska grínþætti sem sýndir eru á RÚV og heita 20 og eitthvað.

Við ræðum við nokkra íslendinga sem eru staddir í Cannes í ólíkum erindagjörðum, Dögg Mósesdóttir, framleiðandi, sem er að kynna myndina Eyríki. Ása Baldursdóttir og Hrönn Sveinsdóttir úr Bíó Paradís, sem eru að horfa á myndir og funa og velja hvað verður á dagskrá á komandi mánuðum í eina listabíói landsins. Við fræðumst um plönin þeirra og förum yfir nokkur mál er varða keppnina um Gullpálmann. Hera Guðmundsdóttir fer nokkrum sinnum á ári til Parísar að sjá nýjustu tísku, í síðustu heimsókn sinni til Parísar kom hún auga á alveg nýja týpu af tískuáhugamanni, týpu sem er algengari í Kísildalnum en á tískupöllum Parísar. Svo ræðum við við tónlistarmanninn Tuma Torfason, sem heldur tónleika í Iðnó á sunnudaginn, en með nokkuð sérstöku þema. Tumi, ásamt fleiri saxófónleikurum, mun flytja þekkt útvarps-og sjónvarpsstef.