Radio Swammerdam

Waarom zijn medicijnen soms zo onbetaalbaar, en dan weer zo goedkoop als een suikerklontje? En wat komt allemaal aan ethiek voorbij als de zorg schaars wordt? In deze aflevering nemen we je mee door de reis die een medicijn moet afleggen, van investering tot apotheker, en wie het dan allemaal tegenkomt. Farmaceuten, de overheid, patiëntenbelangen, allen hebben iets te zeggen over het goedje. En dat gaat niet zonder dilemma's. Hoeveel mag een medicijn kosten, wie moet er betalen? De reis van een medicijn blijkt niet zonder ethische valkuilen.We bespreken de dilemma's uit de zorgeconomie met onze twee gasten, een econoom en een arts. Samen onderzoeken zij het terrein van de geneesmiddelenmarkt en gaven daar in 2025 een cursus over. Te gast: Xander Koolman, gezondheidseconoom aan de VU en Mariska Koster, eveneens onderzoeker aan de VU.Tabe Bakker vraagt ze naar de beschikbaarheid van zorg, de opzet en noodzaak van de cursus en hoe ze kijken naar systeemverandering. Ook deze gesprekken zijn niet gespeend van ethiek. Dat was ook te verwachten, met zo'n gastcolumnist. Die kwam namelijk van ethicus dr. Marijn Sax, verbonden aan de UvA. Radio Swammerdam - Zorgen uit de zorg - 22 februari 2026Gast: Xander Koolman en Mariska KosterPresentatie: Tabe BakkerCo-presentatie: Sam SimonsColumn: dr. Marijn SaxTechniek: Momo SchaapRadio Swammerdam is hét wekelijkse radioprogramma over Amsterdamse wetenschap sinds 2 mei 2010. Onze redactie bestaat uit Amsterdamse studenten of net afgestudeerden met een passie voor onderzoek en journalistiek. In onze knusse studio in Pakhuis de Zwijger schuiven wetenschappers aan om hun onderzoek uitgebreid en toegankelijk toe te lichten. Het gesprek is iedere zondagochtend van 11:00 tot 12:00 te horen op Radio Salto. Daarna zijn we terug te beluisteren als podcast op Spotify, Apple Podcasts, Pocket Casts of een ander podcast platform.Voor vragen, complimenten, opmerkingen, of andere vormen van contact zijn we te bereiken op: redactie@radioswammerdam.nl.De redactie van seizoen 2025-2026 bestaat uit Tabe Bakker, Momo Schaap, Sam Simons, Max Waterreus, Bruno Beeke, Sita Bouman en Eva van der Zee.

Hoe belangrijk is geur voor seks… bij motten?Geur lijkt iets onbelangrijks, maar is in de natuur van levensbelang. Dieren vinden voedsel, partners en zelfs hun leefgebied via geur. In dit gesprek duiken we in de rol van geur in evolutie met onder andere van windtunnels, mottenseks en onaantrekkelijke vrouwtjes.Max Waterreus spreekt met evolutie- en populatiebioloog Astrid Groot (verbonden aan het IBED), samen met co-presentator Eva van der Zee.Radio Swammerdam - Mottenseks - Astrid Groot over geur en evolutie op 15 februari 2025Gast: Astrid GrootPresentatie: Max WaterreusCo-presentatie: Eva van der ZeeTechniek: Momo SchaapRadio Swammerdam is hét wekelijkse radioprogramma over Amsterdamse wetenschap sinds 2 mei 2010. Onze redactie bestaat uit Amsterdamse studenten of net afgestudeerden met een passie voor onderzoek en journalistiek. In onze knusse studio in Pakhuis de Zwijger schuiven wetenschappers aan om hun onderzoek uitgebreid en toegankelijk toe te lichten. Het gesprek is iedere zondagochtend van 11:00 tot 12:00 te horen op Radio Salto. Daarna zijn we terug te beluisteren als podcast op Spotify, Apple Podcasts, Pocket Casts of een ander podcast platform.Voor vragen, complimenten, opmerkingen, of andere vormen van contact zijn we te bereiken op: redactie@radioswammerdam.nl.De redactie van seizoen 2025-2026 bestaat uit Tabe Bakker, Momo Schaap, Sam Simons, Max Waterreus en Eva van der Zee.

Open Source Investigations spelen een bepalende rol in de informatie-oorlogen die er woeden rondom internationale conflicten. Maar wie zijn de mensen, en verhalen achter die ‘publieke data'?In deze uitzending is onze gast Lonneke van der Velden. Zij is docent en onderzoeker in Global Digital Cultures aan de Universiteit van Amsterdam. Presentator Sam Simons interviewt haar samen met Momo Schaap over het fenomeen ‘Open Source Investigations'. Duidelijk wordt dat het romantische beeld van de internetspeurders niet volledig is. Want getuige zijn is geen keuze voor wie zelf in oorlogsgebied leeft.Radio Swammerdam - Open Source Investigations: Lonneke van der Velden over informatievergaring in conflictgebieden - 8 februari 2026Gast: Lonneke van der VeldenPresentatie: Sam SimonsCo-presentatie: Momo SchaapColumn: Thomas MissetTechniek: Eva van der ZeeRadio Swammerdam is hét wekelijkse radioprogramma over Amsterdamse wetenschap sinds 2 mei 2010. Onze redactie bestaat uit Amsterdamse studenten of net afgestudeerden met een passie voor onderzoek en journalistiek. In onze knusse studio in Pakhuis de Zwijger schuiven wetenschappers aan om hun onderzoek uitgebreid en toegankelijk toe te lichten. Het gesprek is iedere zondagochtend van 11:00 tot 12:00 te horen op Radio Salto. Daarna zijn we terug te beluisteren als podcast op Spotify, Apple Podcasts, Pocket Casts of een ander podcast platform.Voor vragen, complimenten, opmerkingen, of andere vormen van contact zijn we te bereiken op: redactie@radioswammerdam.nl.De redactie van seizoen 2025-2026 bestaat uit Tabe Bakker, Momo Schaap, Sam Simons, Max Waterreus en Eva van der Zee.

In november ‘45, zes maanden na de bevrijding, wordt de Amsterdamse bioscoop Kriterion feestelijk geopend met een bijzonder publiek. Alle werknemers zijn student en hebben de oorlog doorgebracht in het verzet, in een kamp, of allebei.Momo Schaap spreekt met Anna Eva Boogaard, die specifiek onderzoek deed naar het verzetswerk van vrouwen – of ‘meisjes' – die op die avond aanwezig waren. Hun verhalen zijn een belangrijke aanvulling op het overheersende beeld van de verzetsstrijder.Anna Eva Boogaard doceert moderne geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam. Eind vorig jaar verscheen over dit onderzoek haar boek ‘De Kriterionmeisjes' bij de Arbeiderspers.Met een column van Hannah van BuchemRadio Swammerdam - De Kriterionmeisjes - 1 februari 2026Gast: Anna Eva BoogaardPresentatie: Momo SchaapColumnist: Hannah van BuchemCo-presentatie: Max WaterreusTechniek: Tabe BakkerRadio Swammerdam is hét wekelijkse radioprogramma over Amsterdamse wetenschap sinds 2 mei 2010. Onze redactie bestaat uit Amsterdamse studenten of net afgestudeerden met een passie voor onderzoek en journalistiek. In onze knusse studio in Pakhuis de Zwijger schuiven wetenschappers aan om hun onderzoek uitgebreid en toegankelijk toe te lichten. Het gesprek is iedere zondagochtend van 11:00 tot 12:00 te horen op Radio Salto. Daarna zijn we terug te beluisteren als podcast op Spotify, Apple Podcasts, Pocket Casts of een ander podcast platform.Voor vragen, complimenten, opmerkingen, of andere vormen van contact zijn we te bereiken op: redactie@radioswammerdam.nl.De redactie van seizoen 2025-2026 bestaat uit Tabe Bakker, Momo Schaap, Sam Simons, Max Waterreus en Eva van der Zee.

Zwijgen is een recht. Maar wat als stilte toch iets lijkt te zeggen? In deze aflevering van Radio Swammerdam gaan Eva van der Zee en co-host Tabe Bakker in gesprek met strafrechtjurist Tessa van der Rijst (VU Amsterdam) over het zwijgrecht en de spanning tussen juridische theorie en rechterlijke praktijk. Hoewel zwijgen geen bewijsmiddel is, kan het in de bewijswaardering en rechterlijke overtuiging wél een rol spelen, met name in zaken waarin verklaringen ontbreken. Wat betekent dat voor de rechtsstaat, en voor het uitgangspunt dat iedereen onschuldig is tot het tegendeel is bewezen? Tussendoor klinkt een column van Brechtje Hartong van Ark, die reflecteert op stilte en de betekenis van niet-spreken. Een aflevering over recht, intuïtie en de vraag wat zwijgen ons eigenlijk vertelt.

Zijn katten nu werkelijk zo onaangepast als we soms denken? Of zijn katten veel slimmer in communiceren met ons mensen dan we al die tijd dachten?In deze uitzending gaat het over kattenmensen en mensenkatten. We denken soms weleens dat de kat een onverschillig dier is dat zich het liefst door niemand laat verstoren. In deze uitzending blijkt dat de wetenschap zich lange tijd in dit beestje heeft vergist. Onderzoek naar de relatie tussen katten en mensen laat zien dat er zelfs sprake is van een heuse kattencultuur, en misschien zelfs taal.Sam Simons sprak met dier-mens-wetenschapper Maarten Reesink, verbonden aan de afdeling Media Studies van de Universiteit van Amsterdam en het Centrum voor DierMens Studies. Naar aanleiding van zijn boek Planeet Poes (Uitgeverij Noordboek).In deze uitzending hoor je wat het kan opleveren als we dieren gaan onderzoeken als individuen, en we de biologische bril even afzetten.Radio Swammerdam - 18 januari 2026Gast: Maarten ReesinkPresentatie: Sam SimonsCo-presentatie: Momo SchaapTechniek: Eva van der ZeeRadio Swammerdam is hét wekelijkse radioprogramma over Amsterdamse wetenschap sinds 2 mei 2010. Onze redactie bestaat uit Amsterdamse studenten of net afgestudeerden met een passie voor onderzoek en journalistiek. In onze knusse studio in Pakhuis de Zwijger schuiven wetenschappers aan om hun onderzoek uitgebreid en toegankelijk toe te lichten. Het gesprek is iedere zondagochtend van 11:00 tot 12:00 te horen op Radio Salto. Daarna zijn we terug te beluisteren als podcast op Spotify, Apple Podcasts, Pocket Casts of een ander podcast platform.Voor vragen, complimenten, opmerkingen, of andere vormen van contact zijn we te bereiken op: redactie@radioswammerdam.nl.De redactie van seizoen 2025-2026 bestaat uit Tabe Bakker, Momo Schaap, Sam Simons, Max Waterreus en Eva van der Zee.

In de jaren '20 en '30 bloeit het Amsterdamse nachtleven op. Naar het theater, cabaret, een film of zelfs dansen op jazz: niemand hoeft zich 's avonds meer te vervelen. Wanneer de Tweede Wereldoorlog uitbreekt, houdt iedereen z'n adem in, maar niet voor lang.Momo Schaap spreekt met historica Merel Meijer, die in haar promotieonderzoek de uitgaanscultuur in Amsterdam onder de Duitse bezetting beschouwt. In deze uitzending vertelt ze over de opgelegde controle en uitsluiting van bovenaf, maar ook over wat er tussen de regels door nog steeds mogelijk bleef en hoe het kon dat bioscoopbezoek recordhoogtes bereikten die nooit meer zijn geëvenaard.Radio Swammerdam - 11 januari 2026•⁠ ⁠Gast: Merel Meijer•⁠ ⁠Presentatie: Momo Schaap•⁠ ⁠Co-presentatie: Sam Simons•⁠ ⁠Techniek: Tabe Bakker•⁠ ⁠Column: Hannah Jansen----------Radio Swammerdam is hét wekelijkse radioprogramma over Amsterdamse wetenschap sinds 2 mei 2010. Onze redactie bestaat uit Amsterdamse studenten of net afgestudeerden met een passie voor onderzoek en journalistiek. In onze knusse studio in Pakhuis de Zwijger schuiven wetenschappers aan om hun onderzoek uitgebreid en toegankelijk toe te lichten. Het gesprek kun je elke zondag tussen 11:00 en 12:00 uur luisteren via RadioSalto. Of je luistert terug als podcast opSpotify, iTunes of een ander podcast platform.Voor vragen, complimenten, opmerkingen, of andere vormen van contact zijn we te bereiken op: redactie@radioswammerdam.nl.De redactie van seizoen 2025-2026 bestaat uit Tabe Bakker, Momo Schaap, Sam Simons, Max Waterreus en Eva van der Zee.

Hoe leef je samen in een stad waar niemand meer de meerderheid vormt? Die vraag staat centraal in het boek Samenleving van minderheden van Frans Lelie en Maurice Crul. Op basis van jarenlang onderzoek laten zij zien dat onze steden superdivers zijn geworden: mensen zonder migratieachtergrond zijn niet langer de vanzelfsprekende norm, en de groep van minderheden is samen juist de meerderheid.In deze aflevering spreekt Max Waterreus met Frans Lelie over wat die verschuiving betekent voor hoe we naar integratie, samenleven en gelijkwaardigheid kijken. Waarom schiet het klassieke integratiedenken tekort? En welke nieuwe manieren van denken hebben we nodig om samen stad te zijn?Radio Swammerdam - 28 december 2025Gast: Frans LeliePresentatie: Max WaterreusCo-presentatie: Tabe Bakker----------Radio Swammerdam is hét wekelijkse radioprogramma over Amsterdamse wetenschap sinds 2 mei 2010. Onze redactie bestaat uit Amsterdamse studenten of net afgestudeerden met een passie voor onderzoek en journalistiek. In onze knusse studio in Pakhuis de Zwijger schuiven wetenschappers aan om hun onderzoek uitgebreid en toegankelijk toe te lichten. Het gesprek kun je elke zondag tussen 11:00 en 12:00 uur luisteren via RadioSalto. Of je luistert terug als podcast op Spotify, iTunes of een ander podcast platform.Voor vragen, complimenten, opmerkingen, of andere vormen van contact zijn we te bereiken op: redactie@radioswammerdam.nl.De redactie van seizoen 2025-2026 bestaat uit Tabe Bakker, Momo Schaap, Sam Simons, Max Waterreus en Eva van der Zee.

Een ‘goede stem' heb je niet zomaar, je moet je aan een heleboel ongeschreven regels houden. Wil je bijvoorbeeld rationeel overkomen? Praat dan iets monotoner. Deze en meer huidige standaarden zijn voor een groot deel overgeleverd uit de 19e eeuw. Hoe klonken mensen tweehonderd jaar geleden, lang voor de uitvinding van de microfoon? We hebben geen geluiden, maar wel allerlei boekjes over spraakoefeningen en ‘stemziektes'. Aan de hand van zulk materiaal traceert hoogleraar Josephine Hoegaerts de sociale geschiedenis van de stem. Redacteur Tabe Bakker ging met Josephine in gesprek over haar boek, Speaking, Stammering, Singing, Shouting, en ontdekte de blinde vlek die de geschiedschrijving heeft voor ons stemgeluid.Radio Swammerdam - 30 november 2025Gast: Josephine HoegaertsPresentatie: Tabe BakkerCo-presentatie: Eva van der ZeeTechniek: Sam Simons en Max Waterreus----------Radio Swammerdam is hét wekelijkse radioprogramma over Amsterdamse wetenschap sinds 2 mei 2010. Onze redactie bestaat uit Amsterdamse studenten of net afgestudeerden met een passie voor onderzoek en journalistiek. In onze knusse studio in Pakhuis de Zwijger schuiven wetenschappers aan om hun onderzoek uitgebreid en toegankelijk toe te lichten. Het gesprek kun je elke zondag tussen 11:00 en 12:00 uur luisteren via RadioSalto. Of je luistert terug als podcast op Spotify, iTunes of een ander podcast platform.Voor vragen, complimenten, opmerkingen, of andere vormen van contact zijn we te bereiken op: redactie@radioswammerdam.nl.De redactie van seizoen 2025-2026 bestaat uit Tabe Bakker, Momo Schaap, Sam Simons, Max Waterreus en Eva van der Zee.

Waarom voelen Amsterdammers zich niet meer welkom in hun eigen binnenstad? Die vraag stelt stedelijk geograaf Fenne Pinkster, auteur van het essay Het Haperende Hart van de Stad. Daarin vertellen bewoners over hun ervaringen met het centrum; een plek die ooit van iedereen leek, maar steeds meer in de greep komt van toerisme, gentrificatie en commerciële druk. In deze aflevering gaat Max Waterreus met haar in gesprek over wat er verloren gaat als de stad vooral draait om bezoekers. Ook schuift Jasper van Dijk aan, van Stichting Amsterdam Heeft een Keuze, die de gemeente voor de rechter daagt omdat het toeristenplafond niet wordt gehandhaafd. Maar zijn die aantallen wel het echte probleem? En wat kunnen we doen om het hart van Amsterdam weer kloppend te maken, voor Amsterdammers zelf? Samen met tweede presentator Momo Schaap onderzoeken we hoe de binnenstad weer een plek kan worden waar bewoners zich thuis voelen.

Vooruitstrevend in het ene opzicht, maar niet het andere: De Amsterdamse School was een eigenzinnige architectuurstroming waarin alle vormen van kunst en nijverheid samenkwamen. In de roerige jaren '10 was er weliswaar oog voor de arbeider, maar het werk van vrouwen bleef onderbelicht. Momo Schaap spreekt met Loulou Kokkedee, curator van Museum Het Schip, die voor de tentoonstelling Ongekend Talent de archieven indook op zoek naar de vrouwen van de Amsterdamse School – en toen die archieven ontoereikend bleken, zocht ze verder. Met een column van Hannah Jansen. Tweede presentator: Tabe Bakker. Techniek: Max Waterreus.

Vooruitstrevend in het ene opzicht, maar niet het andere: De Amsterdamse School was een eigenzinnige architectuurstroming waarin alle vormen van kunst en nijverheid samenkwamen. In de roerige jaren '10 was er weliswaar oog voor de arbeider, maar het werk van vrouwen bleef onderbelicht. Momo Schaap spreekt met Loulou Kokkedee, curator van Museum Het Schip, die voor de tentoonstelling Ongekend Talent de archieven indook op zoek naar de vrouwen van de Amsterdamse School - en toen die archieven ontoereikend bleken, zocht ze verder. Met een column van Hannah Jansen. Tweede presentator: Tabe Bakker. Techniek: Max Waterreus.

Hoe leren apen naar voedsel zoeken? Die vraag stelt prof. Karline Janmaat, hoogleraar cognitieve gedragsecologie. Normaal bestudeer je daarvoor apen in het wild, maar Karline doet dit ook in Artis! Hoe moet je voedselzoek-gedrag in de dierentuin onderzoeken, waar apen niet naar eten hoeven te zoeken? Antwoord: met een virtueel bos. In deze aflevering bespreken Karline Janmaat en Max Boot de resultaten van hun onderzoek met touchscreens en voedselpuzzels, wat de apen daar zelf van vonden, en staan we stil bij het ZOOlogy congres in Artis eind december.

We namen een paar van onze favoriete fragmenten mee van het vorige seizoen. Luister gezellig mee met onze Recap Aflevering! Een aflevering door Momo Schaap, Max Waterreus en Tabe Bakker. Met dank aan Pakhuis de Zwijger en Radio SALTO.

Alle studieplekken van de UvA worden op een paar plekken geclusterd, is dat wel zo verstandig? Luister onze Swammerdam Special: nu eens niet een wetenschapper maar studenten aan het woord. Actiegroep @dereaksie maakt zich ernstig zorgen om dit clusterbeleid van de UvA. Ze organiseerden een begrafenis voor de recent gesloten bibliotheek in het PCHoofthuis en maken zich hard voor een gezonde relatie tussen student, universiteit en stad: ‘Als je elkaar tegenkomt gaat het bruisen, dan leeft het.' Zie ook dereaksie.nl Een uitzending van Tabe Bakker, met dank aan De Reaksie

Wat gebeurt er als classici, archeologen en historici elkaars werk niet meer begrijpen? Schrijver en blogger Jona Lendering schetst de crisis waarin de oudheidkunde zich bevindt aan de hand van een serie dwalingen en hypes. Journalisten maakten er een potje van, maar ook wetenschappers zelf zijn medeplichtig. Momo Schaap spreekt met Lendering, die al veertien jaar over oudheidkunde bericht op zijn blog Mainzer Beobachter. Voor het boek 'Oudheidkunde is een wetenschap' sprak hij met veertig Nederlandse en Belgische wetenschappers over hun vakgebied. Tweede presentator: Max Waterreus. Techniek door Emerence Kapteijn.

In deze aflevering van Radio Swammerdam spreken we met planoloog Martin van der Maas over zijn essay De stad en de auto – Een duurzame toekomst met blijvende bebouwing. Hoe kunnen onze steden toekomstbestendig blijven terwijl de auto een steeds grotere rol speelt? Martin deelt zijn inzichten over duurzame stadsontwikkeling, mobiliteit en het bewaren van het karakter van onze leefomgeving. Luister mee en ontdek hoe wij samen kunnen bouwen aan slimme, leefbare steden voor morgen!

Hoewel we vaak denken dat we volledig zelfstandig keuzes maken over onze gezondheid, blijkt dat die beslissingen beïnvloed worden door veel meer dan alleen rationele afwegingen. In deze aflevering van Radio Swammerdam gaan presentatoren Max Waterreus en Daniel Teunissen in gesprek met communicatiewetenschappers Saar Mollen en Julia van Weert over wat onze gezondheidskeuzes allemaal beïnvloedt. Daarbij bespreken ze ook hoe nieuwe onderzoeksmethoden, zoals het gebruik van AI en virtual reality, ons steeds beter inzicht geven in hoe mensen informatie verwerken en keuzes maken. Met een column van Jens Rummens.

Wat is manipulatie eigenlijk? Hoe verhoudt het zich tot onze autonomie? En kunnen we ooit echt manipulatievrij leven? Sinds kort beschermt Europese wetgeving ons tegen manipulatie in de digitale wereld. Maar het begrip ‘manipulatie' dat de EU hanteert is nog lang niet uitgekristalliseerd. Filosoof en onderzoeker Marijn Sax dook erin en vertelt ons alles over hoe manipulatie past (of juist niet past) binnen het juridische kader van de EU. En nu we het toch over manipulatie hebben: het is Mei Social Vrij! Mei Social Vrij roept op om sociale media een maand lang volledig links te laten liggen vanwege zorgen om onze mentale gezondheid, maar ook, opnieuw de angst voor manipulatie. Voor sommigen gaat dat niet ver genoeg. In deze aflevering spreken we twee mensen die de smartphone altijd links laten liggen. Zoveel mogelijk socialvrij. Wat kunnen we van hen en Marijn leren over autonomie, druk, en digitale dwang?

In 2017 werden de Oranje Leeuwinnen voor het eerst Europees kampioen: één van de vele aftrappen (en bewijzen) van het toenemende succes van vrouwenvoetbal in Nederland. Maar vrouwen op het veld (in plaats van naast) is niet altijd vanzelfsprekend geweest. Het vrouwenvoetbal in Nederland kent, anders dan het mannenvoetbal, namelijk een vrij korte doch turbulente geschiedenis van komen en gaan: zo werd vrouwenvoetbal in 1935 door de burgemeester van Amsterdam verboden, waarna de KNVB in 1938 volgde met een landelijk verbod op vrouwenvoetbal. Bovendien konden vrouwen pas in 1971 lid worden van de KNVB. Het lijkt zodoende een ontstaansgeschiedenis te hebben die gekenmerkt wordt door weerstand. Waar komt dat precies vandaan, die weerstand? En wat is er in de tussentijd veranderd? In deze uitzending van Radio Swammerdam proberen redacteuren Emerence Kapteijn en Maaike Kooijman antwoorden te vinden op de vraag: wat kan vrouwenvoetbal ons vertellen over de maatschappelijke ontwikkeling van emancipatie en gender (on)gelijkheid? Oud-profvoetballer en hoogleraar Philosophy of Humanity, Culture, and Society (Universiteit Tilburg) Martine Prange vertelt over het Nederlandse vrouwenvoetbal als lens voor emancipatie, met een column van Josephine Feij en een korte reportage over de fanbeweging Ajax Women Fanatics.

Wie spraken er Proto-Indo-Europees? En wordt het Nederlands steeds simpeler? Historische taalkundigen zoeken de oorsprong van alle Indo-Europese talen in een gemeenschappelijke voorouder die zo'n vierduizend jaar geleden werd gesproken. En hoewel deze taal een volledig hypothetische constructie is, spreken zij met zelfvertrouwen over de uitspraak én grammatica van deze verre voorloper van ondermeer het Nederlands, Italiaans, Perzisch en Koerdisch. Momo Schaap spreekt met Yoïn van Spijk, historisch taalkundige en etymoloog, over de geschiedenis van onze taal de grote uitdagingen die werden overwonnen in het bestuderen daarvan. Techniek: Emerence Kapteijn

Plassen doe je elke dag, en als het goed is ook vaker dan één keer. Een gewoonte - of ritueel - dat als alledaagse activiteit niet snel in de (wetenschappelijke) belangstelling staat. In deze uitzending van Radio Swammerdam duikt redacteur Emerence Kapteijn daarom in de wondere wereld van de w(c)etenschap achter, jawel, urine. Kunnen we bijvoorbeeld bepaalde elementen uit onze urine voor duurzaamheidsdoeleinden hergebruiken? En op welke manier kunnen we het urineren terugvinden in ons stedelijk landschap? Chemicus Steven Beijer (Universiteit van Amsterdam) onthult de resultaten van het Lowlands onderzoek ‘We Need Your P(ee)' naar de invloed van drugs en pijnstillers op de winning van fosfaathoudend struviet uit urine. Vervolgens vertelt documentaire fotograaf en samensteller van het boek “Gezeik in Amsterdam” Renzo Gerritsen tijdens een wandeling over de Wallen over de geschiedenis en het verdwijnen van Amsterdamse plaskrullen uit het straatbeeld.

De Varsity is de belangrijkste studentenroeiwedstrijd van het jaar. Een cocktail van traditionele corporale en olympische gemoederen, plus een 'muur van geluid', maakt dat de roeiers meer druk voelen dan bij andere wedstrijden. Helpt zo'n sfeer de roeiers ook harder te roeien? Redacteur Tabe Bakker spreekt met sportpsycholoog dr. Gerald Weltevreden, roeier Mick Makker en trekt eropuit op het terrein van de Varsity zelf. Wat zegt de wetenschap, de roeier en het publiek? Met een column van Job Korte. Met dank aan Momo Schaap voor de techniek.

Het duurzaamheidssprookje by Radio Swammerdam

Nationalistisch vermaak lijkt tandeloos; we grinniken om Frank Lammers als Michiel de Ruyter en Soldaat van Oranje de musical. Maar achter dit simpele vermaak kan een van 's werelds meest verwoestende ideologieën schuilgaan. Momo Schaap spreekt met Joep Leerssen, emeritus hoogleraar Europese studies aan de Universiteit van Amsterdam, over de geschiedenis van het romantisch nationalisme, hoe het na de Eerste Wereldoorlog undercover ging en nu weer de kop opsteekt. Tweede presentator: Tabe Bakker Techniek: Daniël Teunissen

Met de tand des tijds duiden we aan dat de tijd knagend aan ons bestaan het vergankelijke aantast. Op zoek naar waar dit gezegde zijn oorsprong heeft gevonden, stuit Max Waterreus op verschillende theorieën. De etymologie is interessant, omdat je er ook aan kan zien uit welk taalgebied een woord afkomstig is. Zo is 'radio' een ingeslikte vorm van het Engelse 'radio-receiver', wat weer van 'radius' komt, Latijn voor 'straal'. De etymologie van het gezegde over tanden en tijd brengt ons naar de klassieke oudheid, van Ovidius, via Shakespeare en naar het heden. Tanden en tijd hebben nog veel meer met elkaar te maken. Materiaal dat onder andere wordt gevonden in tanden speelt een sleutelrol in archeologisch onderzoek. Het vertelt ons iets over afkomst, tijdvak, locatie en nog meer. Zoals de etymologie van 'tand des tijds' ons diagonaal door allerlei tijdvakken en plekken meeneemt, zo neemt ook het isotopenonderzoek naar tanden ons door de geschiedenis mee. Met vandaag in de uitzending: dr. Lisette Kootker, specialist in archeologisch en forensisch onderzoek en verbonden aan de VU. Wat vertelt de tand des tijds ons allemaal nu? Met een column van Brechtje Hartong van Ark. Een aflevering van Max Waterreus. Met dank aan Tabe Bakker voor de techniek.

In films en series zijn personages vaak onderdeel van een klein, hecht groepje vrienden dat te pas en te onpas bij elkaar aan de deur staat. Maar de praktijk blijkt weerbarstiger. Vriendschappen veranderen of verwateren, mensen verdwijnen of komen onverwacht dichter bij je te staan. Dat fascineert niet alleen redacteur Maaike Kooijman, maar ook de wetenschap. Aristoteles hield zich al bezig met de theorie en praktijk van vriendschappen en vandaag de dag gebeurt dat nog steeds. We praten met hoogleraar sociologie Beate Völker en Anne van der Steen, maker van 'Anne zoekt vrienden', over vriendschap in de hedendaagse maatschappij.

Deze week praten we met Shivant Jhagroe, schrijver, onderzoeker, artiest en universitair docent aan de Universiteit Leiden, over de grenzen van duurzaamheidsdenken. In zijn boek 'Voorbij duurzaamheid. Op weg naar radicale ecorechtvaardigheid' haalt hij de rol van kapitalisme, kolonialisme en sociale uitsluiting aan in de strijd voor een eerlijke toekomst voor onze planeet. Waarom is de huidige benadering van duurzaamheid niet genoeg? En wat moeten we wél doen om echte verandering te bewerkstelligen?

In Amsterdam bezetten kinderen zowel letterlijke als figuurlijke ruimtes die vorm geven aan de levendige, chaotische structuur van de stad. Letterlijk zijn ze aanwezig in parken, speeltuinen of in de bakfiets van hun ouders. Figuurlijk symboliseren kinderen de toekomst van de stad. Net als ouderen, die op hun beurt het verleden representeren, breken zij met de tijd van efficiëntie: snel, sneller, snelst, in het hier en nu. Opgroeien in de stad kent daarom ook z'n gevaren: het zijn de volwassenen in hun auto's en op hun elektrische fietsen die het straatbeeld domineren, daarmee ruimte innemen en dus gezien - of gehoord - worden. Hoe zit het met de plek van het kind in de openbare ruimte? En wat zegt dat over hoe we plaats maken voor de stem van de opgroeiende jeugd in Amsterdam? In deze uitzending van Radio Swammerdam gaat redacteur Emerence Kapteijn (op straat) in gesprek met Michela Grasso, Research Fellow bij het Urban Cycling Institute over opgroeien in een drukke stad, de wisselwerking tussen afhankelijkheid, mobiliteit en kind-zijn, en het geluid van je eerste herinneringen: de A10. Ook komen zes kinderen uit de Amsterdamse kinderraad aan het woord, een gemeentelijk adviesorgaan waarin de representatie van het perspectief van kinderen centraal staat, en leest Jens Rummens een column voor die spreekt tot de verbeelding van het (buiten)spelen. Muziek: Op Een Onbewoond Eiland - Kinderen voor Kinderen. BNNVARA Als Ik De Baas Zou Zijn (Van Het Journaal) - Kinderen voor Kinderen. 1984 BNNVARA Een Been Op De Stoep - Kinderen voor Kinderen. BNNVARA

In de westerse wereld zitten we in een kapitalistische structuur. Op zoek naar vermeerdering. In deze aflevering praat Rijk Landsmeer met Rogier van Reekum over de mitsen en maren van het kapitalisme en hoe we het gevaar daarvan kunnen verminderen met revolutionaire liefde. Rogier van Reekum is universitair docent bestuurskunde en sociologie aan de Erasmus Universiteit en schrijver van het boek: Theorie van de kraal. Kapitaal – Ras – Fascisme Tweede presentatie: Momo Schaap Techniek: Emerence Kapteijn

Een in bloed badende godenzoon en pikante portretten van heiligen – in de late middeleeuwen krijgt christelijke kunst soms een rauw randje, met beeldtenissen die enkel beschreven kunnen worden als body horror of erger. Momo Schaap spreekt met Wendelien van Welie, kunsthistoricus en docent aan de UvA, die in 2020 de publicatie 'Body Language: Het lichaam in de middeleeuwse kunst' en een bijbehorende tentoonstelling verzorgde, over de verassende benaderingen en verborgen symbolen achter afbeeldingen van Jezus, Maria en andere figuren. Met een column door Hannah Jansen. Techniek: Maaike Kooijman

'Ik moet de gebeurtenissen duidelijk maken die van een verlegen, zachtaardig, ijverig en liefhebbend kind dit verlokkende monster hebben gemaakt', schreef Arthur W. in de 19e eeuw naar de Franse arts Henri Legludic. W. werd herhaaldelijk opgepakt voor onder meer travestie. Artsen maakten in die tijd gretig gebruik van literaire bekentenissen als de zijne om hun theorieën over homoseksualiteit te ontwikkelen of staven – én andersom. Zo makkelijk als we nu de letters LHBTI+ van onze tong laten rollen, zo wispelturig was de wetenschap daar lange tijd over. Hoe kwam de kennis rondom homoseksualiteit tot stand, en hoe betrouwbaar was die eigenlijk? Geertje Mak, hoogleraar Politieke geschiedenis van gender in Nederland aan de UvA, en Mary Kemperink, emeritus hoogleraar moderne Nederlandse letterkunde aan de RUG, aan het woord. Presentatie door Maaike Kooijman en met een column van Maaike Brink.

Hoewel populisme vaak wordt gezien als een containerbegrip dat moeilijk te definiëren is, blijft het een centraal thema in de hedendaagse politiek. Hoe komt het dat emoties in het politieke debat zo vaak de overhand krijgen boven argumenten? In deze aflevering van Radio Swammerdam spreekt redacteur Max Waterreus met politicoloog Gijs Schumacher, die onderzoek doet naar de rol van emoties in de politiek, onder andere via het ‘Hot Politics Lab'. Samen met Emerence Kapteijn gaan ze opzoek naar een nieuwe definitie van populisme.

In Nederland is sinds 1 januari 2024 het gebruik van mobiele telefoons niet meer toegestaan op middelbare scholen. Scholen zijn zelf met leraren, leerlingen en hun ouders afspraken gaan maken hoe dit er op hún school precies uit gaat zien. We zijn nu een jaar later en redacteur Daniel Teunissen is benieuwd: Wat zeggen wetenschappers over het nieuwe beleid? En hoe denken de leerlingen zelf hierover?

Hoewel kerst veelal geassocieerd wordt met de warmte en gezelligheid van het samenkomen met familie en vrienden, ervaart niet iedereen kerstmis als the most wonderful time of the year. Kerst kan namelijk ook als eenzaam worden ervaren, of als erg stressvol – bijvoorbeeld door de verhitte gesprekken tijdens het kerstdiner. Op welke wijze (kerst)muziek ons stressgevoel tijdens de niet zo hap-happiest season of all kan reduceren, en hoe vaktherapie zich binnen het domein van de psychologie en de psychiatrie onderscheidt van andere vormen van therapeutische interventies, bespreekt redacteur Emerence Kapteijn in deze kerstspecial van Radio Swammerdam met dr. Martina de Witte (University of Melbourne). Zij onderzoekt zowel de effectiviteit van muziekinterventies als waarom, hoe en wanneer muziektherapeutische interventies effectief zijn. Met een column van Job Korte. De muziek in deze aflevering: I'll Be Home for Christmas – Oscar Peterson [1995, geschreven door: Buck Ram, Kim Gannon, Walter Kent; geproduceerd door: Robert Woods, Elaine Martone; bron: Telarc] Have Yourself a Merry Little Christmas – Oscar Peterson [1995, geschreven door: Hugh Martin, Ralph Blane; geproduceerd door: Robert Woods, Elaine Martone; bron: Telarc] Last Christmas – Wham! [1984, geschreven & geproduceerd door: George Michael; bron: Epic] Ave Maria, D.839 – Andreas Delfs, Renee Fleming, Royal Philharmonic Orchestra [2005, geschreven door: Adam Storck, Franz Schubert, Walter Scott; geproduceerd dood: Chris Hazell; bron: Decca Music Group Ltd.] KERST MET DE FAM – MEROL [2018, bron: AMMEHOELA RECORDS]

Moderne Chinese kunst, we weten er maar weinig over en toch speelt er heel veel. Sjoukje van der Meulen is docent hedendaagse Chinese kunst, met haar bespreken we de grote werken in de hedendaagse Chinese kunst en ons perspectief op het land en de sector. Waarom die best wat genuanceerder mag zijn. Met een column van Thomas Misset. Presentatie door Rijk Landsmeer

Geld; het is in onze levens zó alomtegenwoordig dat het haast lijkt alsof het er altijd al geweest is. Maar geld kwam er niet vanzelf en op een dag zal het misschien weer verdwijnen. Momo Schaap spreekt met Elon Heijmans, historicus en archeoloog, die in zijn boek The Origins of Money in the Iron Age Mediterranean World (2021) de diepe ontstaansgeschiedenis van geld beschrijft als een langdurige economische, sociale én politieke ontwikkeling. Met een column van Jens Rummens. Tweede presentator en techniek: Max Waterreus.

Vanaf jongs af aan wordt ons al verteld dat we zuinig moeten zijn op ons gebit. De glazuurlaag op onze tanden groeit immers niet terug en daarom moeten we goed poetsen. Maar het lichaam heeft ook zelf een systeem wat ons beschermt tegen gaatjes en infectie, namelijk mondvloeistoffen. In deze aflevering praten we over de samenstelling en functionaliteiten hiervan. Max Waterreus sprak met Marja Laine en Toon Ligtenberg over de verschillende functies van speeksel, een slechte adem en boomhars-kauwgom.

Bij het koffieapparaat, in je favoriete serie of door je koptelefoon, in de hedendaagse (pop)cultuur gaat het altijd en overal over de liefde. Het narratief is meestal hetzelfde: mensen in een relatie zijn gelukkig, singles zijn zielig. Juist voor twintigers, waarvoor het pad der liefde regelmatig wordt overwoekerd door onkruid, kan het belangrijk zijn om te investeren in tijd met jezelf. Of zoals Carrie Bradshaw al zei: 'The most exciting, challenging and significant relationship of all is the one you have with yourself'. Lonneke van den berg ontdekte hoe vrijgezel zijn in je jongvolwassenheid je weerbaarder maakt in latere fases van je leven. In deze podcast vertelt ze over de verschillende kenmerken van je twintiger jaren in 2024 en de relatie met 'singlehood'. Hoeveel belang heeft Gen Z bij sex and the city?

Het gefluister dat zich als een lopend vuurtje verspreidt en gewone verhalen in sappige geheimen verandert - iedereen heeft vast weleens met roddelen te maken, of je nu deelneemt aan de conversatie of onderwerp van gesprek bent. Het is de brandstof voor elk drama, het sensationele gerucht dat mensen geboeid houdt; het kan ons verbinden, maar het kan óók de grenzen tussen feit en fictie doen vervagen. In deze aflevering van Radio Swammerdam licht postdoctoraal onderzoeker Terence Dores Cruz (UvA) de functie én het belang van roddelen in zowel gesprekken met vrienden als op de werkvloer met collega's toe. Hoe hangt roddelen bijvoorbeeld samen met reputatievorming, partnerkeuze en samenwerking? Wanneer vinden we een roddel geloofwaardig? En wat zegt dat over ons inlevingsvermogen of ons vertrouwen in anderen? Met een column van Jens Rummens en het nummer "Hendrik Haan" uit Ja Zuster Nee Zuster.

Onderweg naar je werk fietsend langs de beverdammen en meanderende rivieren. Met aan de zijkant enorme holle zomereiken, eekhoorns en vliegende gele kwikstaarten. Of het spotten van een Eland en een Pelikaan onderweg. De natuur in Nederland is niet meer wild, maar dat kan het wel weer worden. Rewilding is de term voor het verwilderen van onze natuur. Rijk Landsmeer praat in deze aflevering over alle ins en outs van Rewilding met buitengewoon hoogleraar Wildlife Ecology and Conservation Liesbeth Bakker en met illustrator en schrijver Jeroen Helmer.

De Amsterdamse beurs, een gebouw waar mensen, goederen en geld van over de hele wereld bijeenkwamen -- mensen, geld en goederen, ja, maar vanaf de zeventiende eeuw was er natuurlijk ook die spiksplinternieuwe financiële innovatie: het aandeel. Er ontstond een handel in immateriële dingen: de windhandel. Momo Schaap spreekt met Inger Leemans, o.a. hoogleraar cultuurgeschiedenis aan de VU, niet zozeer over de technische kant van die aandelen, als wel over de emotionele, fysieke kant ervan. Over het lawaai, de spanning en de geur van de Amsterdamse beurs in de zeventiende en achttiende eeuw. Tweede presentator en techniek: Tabe Bakker

Op een bombardement na, is er niets dat een stad zó snel kan veranderen als een Olympische Spelen. Op welke manier vinden we de spelen van 1928 terug op a.o. Politiek, Sociaal of Architecturaal vlak in het hedendaagse Amsterdam? Sporthistoricus Jurryt van de Vooren vertelt hoe sport een lens kan zijn voor historische context.

'Koopt Nederlandsch Waar, Dan Helpen Wij Elkaar!' - die boodschap verspreidde de in 1915 opgerichte Vereeniging Nederlandsch Fabrikaat. De vereniging verspreidde propaganda, organiseerde fabrieksbezoeken voor kinderen en staan aan de wieg van de jaarbeurs in Utrecht. Joep Onstenk, docent Nederlandse Geschiedenis aan de UvA, onderzocht hun geschiedenis en laat zien dat de vereniging past in een grotere ontwikkeling in de eerste helft van de twintigste eeuw: het ontstaan van de Nederlander als consument, de burgerconsument! Luister nu onze nieuwste aflevering via de #linkinbio

We zijn bijna allemaal opgegroeid met haar melk, ze hoort bij het Nederlandse landschap, ze heeft ons de cappuccino gegeven en Parmezaanse kaas, haar poep vervuilt het grondwater, haar scheten verandert het klimaat. We refereren naar haar met het woord veestapel, maar wie is de koe achter de veestapel? Hoe meer we weer leren over haar hoe meer het schuurt hoe we met haar omgaan. Wij zien de koe als productiedier, maar wat wil die koe zelf?

Vorige week ging Radio Swammerdam over CO2 en de opwarming van de aarde. Nu kijken we naar de relatie tussen die klimaatverandering en onze voedselvoorziening. Als oogsten mislukken door droogtes en overstromingen en de veestapel moet krimpen, heeft iedereen dan straks nog wel genoeg te eten? Redacteur Maaike Kooijman in gesprek met UU-wetenschapper Niko Wojtynia en Milieudefensie-onderzoeker Niels Debonne.

Om de wereldwijde opwarming van de aarde binnen te perken te houden moeten we de uitstoot van broeikasgassen drastisch verlagen en misschien zelfs CO2 uit de lucht halen. Maar hoe doen we dat? Hoe meten we CO2 en wat is de rol van oceanen hierin? Maaike Kooijman en Momo Schaap in gesprek met NIOZ-directeur Han Dolman en hoogleraar atmosfeer, broeikasgassen en klimaat Sander Houweling.

De wondere tonen van jazz op Radio Swammerdam! Invloeden van jazz - en andere delen van Afro-Amerikaanse cultuur - zijn terug te horen in bijna alles wat we vandaag de dag luisteren. Hoe kon muziek uit de marge zo groot worden? Redacteur Maaike Kooijman gaat erover in gesprek met hoogleraar jazz Walter van de Leur, dansschooleigenaar Teodora Kasabova en bigbandleider Chris Muller. Nummers in de uitzending: - Shorty George - Count Basie - Running Around - Chris Muller Big Band - Who Walks In When I Walk Out - Ella Fitzgerald en Louis Armstrong

Radio Swammerdam bestaat 15 jaar! Dat vierden we op maandagavond 3 juni met onze allereerste uitzending met publiek, live vanuit de IJzaal in Pakhuis de Zwijger. Een avond vol lezingen, panelgesprekken, columns en muziek over het thema 'Luisteren naar wetenschap'. Wat verwachten niet-wetenschappers van de wetenschap? Staan we (nog) open voor waarheden die anders zijn dan de onze? En luisteren wetenschappers zélf eigenlijk wel goed genoeg? Met speciale dank aan David Baneke, Sicco de Knecht, Paul Diederen, Chunglin Kwa, Anne Dijkstra, Frank Kupper, Lieven Heeremans, Tamar de Waal, Alexander Bakkes en Pelle Bast als Astronaut.

Op begrafenissen van Sinti komen honderden mensen af, sommige Afro-Surinamers dansen hun overledenen naar het graf, in Mexico vieren ze jaarlijks Día de los Muertos. Hoe gaan mensen om met de dood in verschillende culturen en perioden? Radio Swammerdam-redacteuren Maaike Kooijman en Momo Schaap in gesprek met Karin Anema, schrijver van 'Kraaienmars', en Guus Sluiter, directeur van Museum Tot Zover.