Mannlegi þátturinn

Við fræddumst í dag um Stafræna heilsu, miðstöð sem var stofnuð í upphafi árs og hefur það hlutverk að skapa heilbrigðiskerfi framtíðarinnar. Guðmundur Jóhannsson samskiptastjóri Stafrænnar heilsu sagði okkur í dag frá þeim markmiðum sem eru þar í gangi og horfa með okkur lengra fram í tímann á það hver þróunin er í heilbrigðistækni, til dæmis eitthvað sem kallast stafrænir tvíburar, skammtatölvur og nanó-örflögur og flutning Heilsuveru yfir á Ísland.is sem mun gerast á næstunni. Svo heyrðum við af Lykkjum í leyfi á Húsavík, en það verður prjónaviðburður haldinn þar 16.-18. október, svokölluð prjónahelgi, Lykkjur í leyfi.Þarna sameinast prjón, ferðalag, matur, kvöldvökur og samvera. Nanna Einarsdóttir og Thelma Steimann standa að helginni og sögðu okkur betur frá henni í þættinum. Svo var það vísindaspjallið með Eddu Olgudóttur. Í dag sagði hún okkur frá rannsókn um efnið Úralíþín A sem getur mögulega verið notað til að meðhöndla erfið tilfelli hjartabilunar. En efnið Úralíþín A finnst til dæmis í granataeplum og bláberjum. Edda útskýrði þetta betur fyrir okkur í vísindaspjalli dagsins. Tónlist í þættinum: Vals nr.1 / Magnús Eiríksson (Magnús Eiríksson) Sous le ciel de Paris (Under Paris Himmel) / Sören Brix (Hubert Giraud) Love is Blue / Paul Mauriat and his orchestra (André Popp, Pierre Cour & Brian Blackburn) Stranger on the shore / Acker Bilk (Robert Mellin & Bilk Acker) UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Á föstudaginn verður Mannauðsdagurinn 2026 haldinn í Hörpu og þar sem rúmlega þúsund ráðstefnugestir munu koma saman. Í síbreytilegum heimi fyrirtækjareksturs og vinnustaða gegnir fólk sem starfar við mannauðsmál mikilvægu hlutverki og þeirra aðkoma að mótun menningar vinnustaðarins og því að hlúa að mannauðnum. Adriana K. Pétursdóttir formaður Mannauðs og Unnur Ýr Konráðsdóttir, varaformaður Mannauðs, sem standa að Mannauðsdeginum komu í þáttinn og sögðu okkur betur frá. „Bókabíó“ fór fram á kvikmyndahátíðinni RIFF í gærkvöldi en þá var sýnd verðlaunakvikmyndin Pride & Prejudice (Hroki og hleypidómar) frá árinu 2005 sem byggð er á sígildri sögu Jane Austen. Einnig var boðið uppá spjall með þeim Kristínu Lindu Jónsdóttur, formanni Jane Austen klúbbsins á Íslandi, og Silju Aðalsteinsdóttur, rithöfundi en Silja er helsti þýðandi verka Jane Austen á Íslandi. Silja og Kristín Linda komu til okkar í dag. Svo var það veðurspjallið með Einari Sveinbjörnssyni. Í dag talaði hann við okkur um El Nino og helstu áhrifin af honum, undarlega hegðun fellibyljarins Polo og svo veðrið hér á landi næstu daga. Tónlist í þættinum: Byrjaðu í dag að elska / Geirfuglarnir (Rokkmúsirnar) Litlu hlutirnir / Hildur Jónsdóttir (Hildur Jónsdóttir) Theme From a Summer Place /Percy Faith Orchestra (Max Steiner) Gæfa eða gjörvileiki / Spilverk þjóðanna (Spilverk þjóðanna) UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Við héldum áfram yfirreið okkar yfir það sem er að gerast á fjölum leik- og sviðlistahúsanna í vetur. Í þetta sinn var það Íslenski dansflokkurinn, en Lovísa Ósk Gunnarsdóttir er listdansstjóri þar á bæ. Hún sagði okkur frá dansflokknum og dansvetrinum framundan. Svo fengum við gullmola af safni RÚV. Í þetta sinn var brotið sem við fengum að heyra frá árinu 1995, úr þætti Þorsteins J. Vilhjálmssonar „Sumar í Héraði“ þar sem hann hafði farið um sveitina með upptökutæki og rætt við fólk í Dölunum. Þar heyrðum við samtal þriggja kvenna sem eru allar um nírætt þar sem þær sitja og hnýta heklubönd og karpa um allskonar ótengda hluti, peninga, kleinubakstur og skaphöfn hvorrar annarrar. Þetta voru þær Steinunn Gunnarsdóttir Grænumýrartungu í Hrútafirði, Margrét Oddsdóttir Jörfa í Haukadal og Gísla Sigríður Kristjánsdóttir frá Teigi í Hvammssveit. Lesandi vikunnar í Mannlega þættinum í þetta sinn var Gísli Hvanndal íslenskukennari og meðlimur í leshringnum Austurlandahraðlestri. Við fengum að vita hvaða bækur hann hefur verið að lesa undanfarið og hvaða bækur og höfundar hafa haft mest áhrif á hann í gegnum tíðina. Gísli talaði um eftirfarandi bækur og höfunda: Svanvængjuð þrá e. Valdimar Tómasson Næsta stríð e. Ásgeir H. Ingólfsson Bók vikunnar e. Snæbjörn Arngrímsson Íslensk óhamingja e. Bragi Páll Sigurðarson bækur Steinars Braga og þjóðsagan Djákninn á Myrká Tónlist í þættinum: Komdu með / Ríó Tríó (Gunnar Þórðarsson, texti Jónas Friðrik Guðnason) Svantes lykkelige dag / Povl Dissing (Benny Andersen) Nótt / Friðrik Ómar Hjörleifsson (Gunnar Þórðarsson, texti Þorsteinn Erlingsson) UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Föstudagsgestur Mannlega þáttarins í þetta sinn var leikarinn og leikstjórinn Björn Thors. Um síðustu helgi var leikritið Nýtt eldhús eftir máli, eftir Friðgeir Einarsson, í leikstjórn Björns frumsýnt í Kassanum í Þjóðleikhúsinu. Við ferðuðumst með Birni aftur í tímann, til námsáranna í Hamrahlíðinni og Hlíðaskóla þar sem kviknaði fyrst á leiklistarperunni í höfði Björns og svo fórum við enn aftar með honum, þangað sem rætur hans liggja í eyjunum í Breiðafirði. Forfeður og formæður, nútíminn, fortíðin og framtíðin með Birni Thors föstudagsgesti í dag. Svo var auðvitað matarspjallið með Sigurlaugu Margréti á sínum stað. Hún var engu að síður stödd í Feneyjum, líklegast á gondóla, hvaðan hún fræddi okkur um matarmenningu staðarins. Tónlist í þættinum: Lífið yrði dans / HLH flokkurinn (erl.lag, texti Laddi, Þórhallur Sigurðsson) Raddir efans / Prins póló (Svavar Pétur Eysteinsson) Bambolero / Gipsy Kings UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Elín Ósk Óskarsdóttir heldur upp á 40 ára söngafmæli sitt með tónleikum í Salnum í Kópavogi 4.október nk. Elín Ósk hóf tónlistarnám sitt við Tónlistarskóla Rangæinga 11 ára gömul. Hún stundaði svo nám við Söngskólann í Reykjavík frá 1979-1984 og lauk þaðan einsöngvaraprófi. Aðalkennari hennar var hin ástsæla söngkona Þuríður Pálsdóttir og henni við hlið var Jórunn Viðar tónskáld sem sá um undirleikin. Elín Ósk stundaði framhaldsnám á Ítalíu frá 1984-1986 hjá Pier Miranda Ferraro tenór og prófessor í Mílanó. Eftir tveggja ára nám á Ítalíu var Elín kölluð heim til Íslands til að syngja titilhlutverkið í óperunni Tosca í uppfærslu Þjóðleikhússins árið 1986 aðeins 25 ára og var það jafnframt hennar fyrsta hlutverk á sviði. Elín Ósk fór yfir ferilinn með okkur og sagði til dæmis frá því þegar hún missti röddina og ekki fannst orsök þess fyrr en hún loksins fór til kvensjúkdómalæknis sem gat greint hvað var að hrjá hana. Jónatan Garðarsson hélt svo áfram að fræða okkur um okkar frábæra tónlistarfólk. Í dag var komið að Björgvini Halldórssyni, Bo. Björgvin var auðvitað magnaður söngvari, en líka góður lagahöfundur og stjórnaði upptökum á fjölda hljómplatna fyrir aðra. Hann varð gríðarleg stjarna mjög ungur og hélt áfram allan ferilinn að syngja sig inn í hjörtu þjóðarinnar. Við komum ekki að tómum kofanum hjá Jónatani þegar kemur að Björgvini, frekar en fyrri daginn. Tónlist í þættinum: Ég fann þig / Björgvin Halldórsson (bandarískt þjóðlag, texti Jón Sigurðsson) Vissi d'arte / Elín Ósk Óskarsdóttir og Sinfóníuhljómsveit Íslands (Giacomo Puccini, texti Luigi Illica og Giuseppe Giacosa) Þó líði ár og öld / Björgvin Halldórsson (Bob Calili, Michael Brown & Tony Sansone, texti Kristmann Vilhjálmsson (duln.f. Hrafn Gunnlaugsson)) Skýið / Björgvin Halldórsson (Björgvin Halldórsson, texti Vilhjálmur Vilhjálmsson) UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Þann 24. september 1966 var Menntaskólinn við Hamrahlíð settur í fyrsta skipti og árið 1972 var hann fyrsti skólinn til að taka upp áfangakerfi. 60 ára afmæli skólans verður fagnað svo um munar næsta laugardag með dagskrá frá morgni til kvölds. Ofursveit skólans mun koma fram, Hamraskáld að fornu og nýju lesa úr verkum sínum, boðið verður uppá gönguleiðsögn um skólann og margt fleira. Tveir fyrrverandi nemendur og nú meðlimir í Ofursveit MH, Jakob Frímann Magnússon og Karl Sigurðsson Baggalútur komu í þáttinn í dag. Pabba Reif er heitið á nýju dansverki sem frumsýnt verður eftir áramót í Tjarnarbíói. Aðstandendur sýningarinnar auglýsa nú eftir þáttakendum fyrir verkið, en leitað er eftir feðrum og ungmennum, sem munu svo dansa saman í sýningunni. Í kynningartexta segir að í verkinu munu feður fá tækifæri til að tengjast ungmennum sínum í gegnum dans og tónlist. Anna Kolfinna Kuran sagði okkur betur frá þessu verkefni og opnum danstíma á sunnudaginn í Dansverkstæðinu á Hjarðarhaga á sunnudaginn, en hún er danshöfundur verksins. Svo var það vísindaspjallið með Eddu Olgudóttur. Í dag sagði hún okkur frá rannsókn sem bendir til þess að heilinn hafi tvo mismunandi uppruna í fósturþroska. Þessi vitneskja auðveldar vísindahópum sem eru að rannsaka sjúkdóma í heilastofninum, en heilastofninn á líklega uppruna sinn í öðrum stofnfrumum en t.a.m. framheilinn. Edda útskýrði þetta betur í þættinum. Tónlist í þættinum: Við arineld / Erla Stefánsdóttir (Magnús Eiríksson, texti Kristján frá Djúpalæk) 10 dropar af sól / Baggalútur (Bragi Valdimar Skúlason) Eldur / Gissur Páll (Sveinn M Sveinsson, texti Steinn Steinarr) UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Á laugardaginn var haldinn hátíðlegur í fimmta sinn Lífræni dagurinn og í þetta sinn í Kringlunni. Þar gat fólk kynnst lífrænni ræktun og framleiðslu og ekki síst hitt fólkið sem stendur á bak við íslenska lífræna matinn. Anna María Björnsdóttir var hjá okkur í dag og fór með okkur yfir stöðuna á lífrænum landbúnaði á Íslandi og hvernig framtíðin lítur út. Heimildarmyndin Fuglar (og menn) var frumsýnd í síðustu viku. Í henni er fylgst með hjónunum Ólafi Aðalsteinssyni og Jóhönnu Ólafsdóttur sem hafa í rúma tvo áratugi helgað sumur sín verndun og uppbyggingu æðarvarps í Loðmundafirði á Austfjörðum. Myndin sýnir á afar fallegan og hispurslausan hátt samband manns og náttúru, en Ólafur hefur til dæmis byggt sex þúsund fuglakofa í firðinum fyrir kollurnar enda koma sífellt fleiri fuglar þangað á hverju ári. Ingvar Þórðarson, einn leikstjóra og framleiðandi myndarinnar, kom í þáttinn ásamt Pálma Benediktssyni, en hann er tengdasonur Ólafs og Jóhönnu og kemur sjálfur fram í myndinni. Að lokum kynntum við okkur málþingið Mikilvægi hvala í vistkerfi sjávar sem verður haldið á miðvikudaginn í Loftskeytasöðinni. Þar verður varpað ljósi á hlutverk hvala í vistkerfinu og tengsl þeirra við líffræðilega fjölbreytni, hringrás næringarefna, frumframleiðni, kolefnisbindingu og heilbrigði hafsins. María Theodóra Ólafsdóttir forstöðumaður Loftskeytastöðvarinnar og Valgerður Árnadóttir formaður Hvalavina sögðu okkur frá því sem þar fer fram í þætti dagsins. Tónlist í þættinum: Ég elska þig í akkorði / Ragnar Bjarnason og hljómsveit Svavars Gests (Neil Sedaka, texti Ómar Ragnarsson) Rogastans /Brek (Jóhann Helgi Benediktsson, Harpa Þorvaldsdóttir, Sigmar Þór Mattíasson, Guðmundur Atli Pétursson, texti Jóhann Helgi Benediktsson) Rock'n roll öll mín bestu ár / Brimkló (K. Johnson, texti Þorsteinn Eggertsson) Breaking up is hard to do / Neil Sedaka (Neil Sedaka & Greenfield) UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Við héldum áfram yfirferð okkur um leiksvið landsins, hvað verður á fjölum þeirra þennan leikvetur. Nú var komið að Leikfélagi Akureyrar, Bergur Þór Ingólfsson leikhússtjóri kom til okkar og fór með okkur yfir það sem er framundan hjá þeim, meðal annars 120 ára afmælissýning samkomuhússins, þar sem LA hefur verið til húsa og óteljandi sýningar hafa verið settar upp í og margt fleira. Við kynntumst svo fyrirtæki sem heitir Hoobla, en það er vettvangur þar sem fyrirtæki, stofnanir og sveitarfélög hafa aðgang að neti sérfræðinga, stjórnenda og ráðgjafa til að ráða í tímabundin verkefni, sem sagt eins konar umboðsskrifstofa fyrir fagfólk sem kýs að vinna í því sem hefur verið kallað gigg vinnumarkaðurinn eða hagkerfið. Hoobla er fimm ára um þessar mundir og stofnandi þess, Harpa Magnúsdóttir sagði okkur aðeins betur frá því. Og lesandi vikunnar í Mannlega þættinum í þetta sinn var Sigrún Tinna Sveinsdóttir, sem var í beinu sambandi frá Nýju Delí á Indlandi, en hún vinnur fyrir utanríkisþjónustuna þar. Við fengum hana til að segja okkur frá því hvaða bækur hún hefur verið að lesa undanfarið og hvaða bækur og höfundar hafa haft mest áhrif á hana í gegnum tíðina. Shuka Saptati, Seventy Tales of the Parrot, höfundur óþekktur Saga af svartri geit e. Perumal Murugan Shattered Lands: Five partitions and the making of modern Asia e. Sam Dalrymple Ráðuneyti æðstu hamingju e. Arundhati Roy A Fine Balance e. Rohinton Mistry Tónlist í þættinum: Jambalaya / Carpenters (Hank Williams) Ég labbaði í bæinn / Vilhjálmur Vilhjálmsson (Jóhann Helgason, texti Vilhjálmur Vilhjálmsson) Entre Amigos / Stan Getz og Big band Bossa Nova (Gary Mcfarland)

Föstudagsgestur Mannlega þáttarins í þetta sinn var María Reyndal leikstjóri og handritshöfundur. Annað kvöld verður leikritið Svikasögur frumsýnt á stóra sviði Borgarleikhússins en María samdi og leikstýrir verkinu. Við fórum með henni aftur í tímann, þegar höfundurinn og leikstjórinn vöknuðu til lífs hjá henni ungri að árum, unglingsárin á níunda áratugnum, árin í London og margt fleira. Svo var matarspjallið með Sigurlaugu Margréti auðvitað á sínum stað í dag. Við rifjuðum upp skemmtileg, og stundum skrýtin, húsráð frá 1966 úr Eldhúsbókinni góðu. Sum af þeim standast tímans tönn en önnur ekki. Tónlist í þættinum: Einhvers staðar einhvern tíma aftur / Mannakorn (Magnús Eiríksson) Careless Whisper / George Michael (George Michael & Andrew Ridgeley) Rapper's delight / The Sugarhill Gang (Nile Rodgers & Bernard Edwards) UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Við fræddumst í þættinum í dag um ráðstefnuna Töfrar tengslanna, sem fór fram á vegum þekkingarseturs BUGL, Barna- og unglingageðdeildar, fyrr í mánuðinum. Mikilvægi tengsla fyrir vellíðan og þroska barna var yfirskrift ráðstefnunnar. BUGL hafði safnað saman fjölbreyttum erindum og fræðsluefni um líðan, þroska og velferð barna og ungmenna auk þess að ráðfæra sig við ungmennaráð, þar sem notendur þjónustunnar fengu að koma að sínum áherslum. Unnsteinn Jóhannsson, verkefnastjóri og ráðgjafi á BUGL og Daðey Albertsdóttir sálfræðingur sem flutti erindið „Ertu að tengja við unglinginn þinn?“ á ráðstefnunni, komu í þáttinn í dag. Svo kom Jónatan Garðarsson til okkar og hélt áfram að fræða okkur um okkar frábæra íslenska tónlistarfólk. Í dag talaði hann um Helga Pétursson, Helga Pé, sem lést í nóvember. Helgi stofnaði Ríó tríó ásamt þeim Ólafi Þórðarsyni og Halldóri Fannari árið 1965, en seinna átti Ágúst Atlason eftir að ganga til liðs við sveitina. Helgi spilaði á kontrabassa í sveitinni og söng. Jónatan fór betur yfir feril Helga í þættinum og við heyrðum tvö lög með honum. Tónlist í þættinum: Upp á rönd / Hjálmar og GDRN (Guðrún Yr Eyfjörð Jóhannesdóttir og Sigurður Halldór Guðmundsson) Kvennaskólapía / Ríó tríó (Arlo Guthrie, texti Jónas Friðrik Guðnason) Þú ert / Helgi Pétursson (Þórarinn Guðmundsson, texti Gestur (dulnefni f. Guðmund Björnsson) UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Örnefni hafa löngum haft áhrif á afstöðu okkar til landslags og sögu og markviss söfnun þeirr hér á landi hófst snemma á síðustu öld. Surtsey reis úr hafi haustið 1963 en þar gefst einstakt færi á að rannsaka nafngiftir svo að segja frá fyrsta degi. Birna Lárusdóttir íslensku- land- og fornleifafræðingur hélt fyrirlestur á mánudaginn þar sem hún talaði um rannsóknir sínar, bæði á vettvangi í Surtsey og á greiningu heimilda, til að skoða rekja ferli örnefna í eynni. Birna fræddi okkur um örnefni í þættinum. Hvaða hugmyndir höfum við um geðveikar mömmur? Hvers vegna breytast sum viðhorf en önnur ekki? Hera Guðmundsdóttir menningarmiðlari hefur gert þætti um mæður, geðsjúkdóma og sögurnar sem fjölskyldur segja eða segja ekki. Hera fléttar saman sögu langömmu sinnar sem send var á Klepp um miðja tuttugustu öldina, eigin reynslu af geðhvörfum og samtímasögur mæðra sem lifa með geðsjúkdómum. Sögur um móðurhlutverkið, skömm og þagnir en líka ást, nánd og nýjar raddir. Þessir þættir hafa vakið mikla athygli og þá er hægt að nálgast í spilaranum á ruv.is en við fengum Heru Guðmundsdóttur til okkar í dag. Svo kom Edda Olgudóttir til okkar í sitt vikulega vísindaspjall. Í dag sagði hún okkur frá rannsóknum sem vekja vonir um lækningu á krabbameini í heila. Tónlist í þættinum: Anna Maja / Berti Möller (Henni Rasmus-Tómas Guðmundsson) Kramið hjarta / Valgeir Guðjónsson (Valgeir Guðjónsson) Von / Þorgrímur Jónsson (Þorgrímur Jónsson) Words / Bee Gees (Bee Gees) UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Við fræddumst um Matsmannafélag Íslands í dag, en Ragnar Ómarsson formaður þess kom í þáttinn. Fasteignakaup eru stærsta fjárfesting sem flestir Íslendingar ráðast í. Samt eru enn uppi álitaefni um upplýsingagjöf við sölu fasteigna, réttindi kaupenda og seljenda og meðferð byggingargalla. Þarna koma matsmenn til sögunnar og Ragnar sagði okkur frá starfi þeirra og ráðstefnu Matsmannafélagsins sem verður á fimmtudaginn. Núna í október mun Líney Emma Jónsdóttir dýralæknir klára nám í nálastungum fyrir hross og gæludýr. Við heyrðum í henni í þættinum í dag og hún sagði okkur frá ráðstefnu sem haldin er hér á landi og hefst á morgun þar sem dýralæknar hvaðanæva að úr heiminum hittast og bera saman bækur sínar. Þar á meðal er hópur dýralækna sem notar nálastungur í sínum meðhöndlunum. Líney Emma vonast til að það takist að vekja athygli Íslendinga á viðurkenningu og útbreiðslu nálastungu í dýralækningum í heiminum í dag. Einar Sveinbjörnsson kom svo til okkar í veðurspjallið. Það sem kom við sögu í dag var hitarnir í Evrópu sem hafa slegið öll met, afleiðingar El Nino sem er afar öflugur og svo eru haustlitirnir farnir að sýna sig hér heima, erum við með söknuð og trega í sumarlok eða hvað? Að lokum heyrðum við ljóðið Gangnadagsmorgunn eftir Sigurð Óskar Pálsson frá Borgarfirði Eystra. Tónlist í þættinum: Leikur að vonum / Mánar (Ólafur Þórarinsson Litlir kassar / Þokkabót (Pete Seeger, texti Þórarinn Guðnason) Þín innsta þrá / B.G. og Ingibjörg (Granata & Verard, texti Jóhanna G. Erlingsson) Spánardraumur / Hljómsveit Ingimars Eydal (Caerts, Roozenstraten, texti Einar Haraldsson) UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Við héldum áfram að fara yfir sviðið, bókstaflega, og forvitnast um það sem er á leiksviðum landsins á nýhöfnum leikvetri. Í dag kom til okkar Snæbjörn Brynjarsson leikhússtjóri Tjarnarbíós. Tjarnarbíó hefur verið kallað heimili frjálsu leikhópanna og Snæbjörn sagði okkur frá fjölbreyttri dagskrá vetrarins í þættinum. Svo kom Helga Lára Þorsteinsdóttir, safnstjóri RÚV, til okkar með gullmola af safni RÚV. Í dag kom hún með brot frá árinu 1963, þar sem Stefán Jónsson umsjónamaður fréttaauka fór í Skeiðarétt og ræddi við til dæmis fjallkóngana Magnús Árnason og Sigurgeir í Skáldabúðum, Guðmund Stefánsson gangnamann og Jónu Magnúsdóttur kvenfélagskonu auk þess sem við heyrðum kraftmikil tilsvor Páls Árnasonar sem var fjallkóngur í marga áratugi. Það er óhætt að segja að réttarstemningin skilar sér í þessu stórskemmtilega 63gja ára gamla innslagi. Lesandi vikunnar í Mannlega þættinum í þetta sinn var Rán Tryggvadóttir, lögfræðingur og doktor í höfundarétti. Hún sagði okkur frá því hvaða bækur hún hefur verið að lesa undanfarið og hvaða bækur og höfundar hafa haft mest áhrif á hana í gegnum tíðina. Rán talaði um eftirfarandi bækur og höfunda: Ljóð Emily Dickinson Berhöfða líf eftir Magnús Sigurðsson Things in Nature Merly Grow e. Yiyun Li Sálarljóð - úrval erlendra ljóða í þýðingu Atla Harðarsonar Drag plóg þinn yfir bein hinna dauðu e. Olga Tokarczuk sem Árni Óskarsson íslenskaði Handmaid's Tale e. Margret Atwood Gunnlaðarsaga e. Svövu Jakobsdóttur Circe eftir Madeline Miller Tónlist í þættinum: Þú ert / Helgi Pétursson (Þórarinn Guðmundsson, texti Gestur eða Guðmundur Björnsson) Á Mallorca / South River Band (Ólafur Þórðarson, texti Helgi Þór Ingason) Undir dalanna sól / Álftagerðisbræður (Björgvin Þ. Valdimarsson, texti Hallgrímur Jónsson frá Ljárskógum) UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Föstudagsgesturinn okkar í dag var engin annar en Eyfi, Eyjólfur Kristjánsson. Hann hefur víða komið við í íslensku tónlistarlífi og hefur verið einn af vinsælustu tónlistarmönnum landsins síðustu áratugi. Hann er að gefa út glænýja plötu og við heyrðum tvö lög af henni í þættinum. Eyfi ólst upp í Vogahverfinu, fór snemma að spila á gítar og spilaði snemma á kvöldvökum í Kerlingafjöllum þar sem íslendingar fóru gjarnan í skíðaferðir en þar vann hann sem skíðakennari. Hann var hluti af Vísnavinum og Hálft í hvoru. Eyfi tók þátt í fyrstu undankeppni Eurovision árið 1986 og hefur svo auðvitað staðið á stóra sviðinu í keppninni erlendis og lagið hans Nína er enn í dag sungið af öllum kynslóðum við hin ýmsu tækifæri. Bítlavinafélagið, sólóferillinn, bandarísk tónlist æskunnar, siglingar á skemmtiferðaskipum og margt fleira var rætt í spjallinu við Eyjólf í dag. Matarspjallið með Sigurlaugu Margréti var svo á sínum stað og í dag ákváðum við að tala um matarminningar, góðar og slæmar og umræðuefnið var fiskur í þetta sinn. Tónlist í þættinum: Dagar / Eyfi (Eyjólfur Kristjánsson, texti Aðalsteinn Ásberg Sigurðsson) Við getum allt / Eyfi (Eyjólfur Kristjánsson) Hang on baby / Eyfi (Eyjólfur Kristjánsson) UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Á sunnudaginn hefst Þjóðlistahátíðin VAKA í menningarhúsum Kópavogs og það er mikil menningarveisla sem þarna mun fara fram, tónlist, þjóðdansar, hagyrðingakvöld, íslenskt handverk, harmónikkuball, námskeið fyrir börn og fullorðna, vinnusmiðjur, rímnafögnuður og margt fleira. Ragnheiður Gröndal og Bára Grímsdóttir komu í þáttinn og sögðu betur frá. Við héldum svo áfram spjalli um ávaxtaflugur, sem sér í rauninni engan enda á. Við lásum upp afskaplega skemmtilega sögu af geitungabúi í Svíþjóð og glænýrri Nilfisk ryksugu. Við þökkum Jósep Blöndal fyrir að senda okkur þessa skemmtilegu sögu. Svo kom Jónatan Garðarsson til okkar og hélt áfram að fræða okkur um íslenskst tónlistarfólk. Í síðustu viku var það Gunnar Þórðarson en í þetta sinn sagði Jónatan okkur frá ferli Magnúsar Eiríkssonar, sem einnig féll frá í ár. Magnús átti langan farsælan feril, hann er einn af þessum stóru í dægurtónlist á Íslandi, bæði sem gítarleikari, lagasmiður og svo ekki síst sem textahöfundur. Við þekkjum öll fjölda laga sem hann samdi, auk þess sem hann rak hljóðfærabúðina RÍN ásamt fjölskyldu sinni. Við komum auðvitað ekki að tómum kofanum hjá Jónatani og svo fengum við einnig að heyra tvö af frábæru lögum Magnúsar. Tónlist í þættinum í dag: Hótel jörð / Egill Ólafsson (Heimir Sindrason, ljóð Tómas Guðmundsson) Göngur og réttir / Bára Grímsdóttir (Þjóðlag, texti Grímur H. Lárusson) Blús í G / Mannakorn (Magnús Eiríksson) Samferða / Mannakorn (Magnús Eiríksson) UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Það styttist í jólabókaflóðið, hægt og bítandi fara nýskrifaðar bækur að koma í bókabúðir sem er alltaf tilhlökkunarefni. Nú er komin út glæný bók eftir Þorgrím Þráinsson rithöfund sem heitir Ég kom til að gráta. Bókin fjallar um mann á miðjum aldri sem er í tilvistarkreppu og fer til Ólafsvíkur í leit að sjálfum sér. Hvaða afleiðingar hafa áföll í æsku, brotin sjálfsmynd, brestir í hjónabandi eða óttinn við að horfast í augu við sjálfan sig. Þorgrímur kom í þáttinn í dag. Í vikunni var áhugaverð frétt á ruv.is um að fundist hefði 255 ára skildingur sem náttúrufræðingurinn Sveinn Pálsson átti og hafði komið fyrir í vörðu af grjóti í Kvískerjum í Öræfum og Sveinn skrifaði í ferðabók sinni frá árinu 1794 að hann hefði einmitt komið téðum dönskum eirpeningi fyrir í vörðu. En í framhaldi af þessari frétt vildum við kynna okkur aðeins betur hver þessi maður, Sveinn Pálsson náttúrufræðingur var? Það vill svo skemmtilega til að væntanleg er sjö binda heildarútgáfa á verkum hans og Kristjan B. Jónasson bókmenntafræðingur er einn þeirra sem hefur unnið að útgáfu bókanna og hann kom í þáttinn í dag og fræddi okkur um þennan stórmerkilega mann, ferðir hans um landið og hans ævistarf. Svo var það vísindaspjallið með Eddu Olgudóttur. Í dag fræddi hún okkur um leðurblökur og þann eiginleika þeirra að geta borið veirur í sér án þess þó að sýkjast sjálfar af þeim. Og það getur einmitt verið talsvert hættulegt fyrir okkur mannfólkið. Tónlist í þættinum í dag: Það vantar spýtur / Olga Guðrún Árnadóttir (Ólafur Haukur Símonarson) Söknuður / Roof Tops (Oldham & Penn, texti Stefán G. Stefánsson) Rock'n roll öll mín bestu ár / Brimkló (Johnson, texti Þorsteinn Eggertsson) Styttur bæjarins / Spilverk þjóðanna (Spilverk þjóðanna) UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Stjórnmálin verða að svara þeim sem minnst hafa. Þetta er fyrirsögn greinar sem Björn Snæbjörnsson, formaður Landsambands eldri borgara, skrifaði. Hann segir að það sé kominn tími til að stjórnmálamenn hætti að tala um eldri borgara sem einsleitan hóp, því þeir eru fjölmennur og fjölbreyttur hópur þar sem sumir búa við ágæt kjör en aðrir þurfa að snúa hverri krónu og hafa verulegar áhyggjur af því að ná endum saman. Um 8.000 eldri borgarar eru með heildartekjur undir lægsta taxta á vinnumarkaði þrátt fyrir að hafa lagt sitt af mörkum til samfélagsins alla sína ævi. Björn kom í þáttinn í dag ásamt Oddnýju Árnadóttur, framkvæmdastjóra LEB, og þau fóru yfir stöðuna með okkur. Flest okkar sem eru á vinnumarkaði þurfum að taka starfsmannaviðtöl við starfsfólk og/eða yfirmenn og flestir gera þetta reglulega, td einu sinni á ári. Það er hægt að fara á námskeið í að eiga árangursríkt starfsmannaviðtal. Inga Þórisdóttir stjórnendaþjálfi er með hvorki meira né minna en þrjár gerðir af slíkum námskeiðum. Við heyrðum í henni í dag. Í lok þáttar tengdumst við við Ragnar Hólm Ragnarsson, þar sem hann var staddur í hljóðveri RÚV á Akureyri. En Ragnar stýrir Vatnslitahátíð Íslands sem hefst á Akureyri á fimmtudaginn, en þegar er uppselt á hana. Von er á ríflega hundrað manns til bæjarins, innlendum og erlendum, þar á meðal fimm heimsþekktir listamenn sem hafa helgað ævistarf sitt vantslitum. Ragnar sagði okkur betur frá vatnslitum og hátíðinni í þættinum. Tónlist í þættinum í dag: Angelía / Vilhjálmur Vilhjálmsson (W. Meisel, texti Theódór Einarsson) My Friend and I / Trúbrot (Magnús Kjartansson, texti Jóhann Hjálmarsson, þýðandi Rúnar Júlíusson) When the Rain Has Gone / Unni Birna Björnsdóttir (Unnur Birna Björnsdóttir og Pálmi J. Sigurhjartarson, texti Unnur Birna Björnsdóttir) Yes sir I can boogie / Baccara (Rolf Soja & Frank Dostal) Tasko Tostada / Hljómar (Rúnar Júlíusson) UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Við héldum áfram yfirferð Mannlega þáttarins yfir það hvað verður á fjölum leikhúsanna á nýhöfnum vetri. Í dag var það Þjóðleikhússtjórinn Magnús Geir Þórðarsson sem fór yfir leikveturinn, þar verða m.a. tvö ný íslensk verk á Stóra sviðinu, Hetjur hafsins, eftir Ragnar Bragason og Rými fyrir ást eftir Tyrfing Tyrfingsson. Fyrsta frumsýning ársins á Stóra sviðinu er hins vegar breska leikritið Högg. Nýtt verk um átakanlega lífsreynslu og von í myrkri, sem hefur sópað að sér verðlaunum. Lesandi vikunnar í Mannlega þættinum í þetta sinn var Laufey Sigurðardóttir fiðluleikari. Við fengum að heyra hvaða bækur hún hefur verið að lesa undanfarið og hvaða bækur og höfundar hafa haft mest áhrif á hana í gegnum tíðina. Laufey talaði um eftirfarandi bækur og höfunda: Ítölsku skáldkonurnar Dacia Maraini og Elsa Morante Halldór Laxness, meira og minna allt hans höfundarverk Fjallkirkjan e. Gunnar Gunnarsson Astrid Lindgren og fíllinn Babar Við heyrðum svo í lokin ljóðið Mynd eftir Þorstein frá Harmi af diskinum Ljóðið ratar til sinna í upplestri skáldsins. Tónlist í þættinum í dag: Góða ferð heim / Íkorni (Stefán Örn Gunnlaugsson) Skák og mát / úr Ormstungu, Króli, Rán Ragnarsdóttir, Jakob van Oosterhout og Hallgrímur Ólafsson (Jóhannes Damian, texti Hafstein Níelsson og Ólíver Þorsteinsson) Egils appelsín / Spilverk Þjóðanna (Spilverk Þjóðanna) UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Föstudagsgestur Mannlega þáttarins í þetta sinn var leikarinn, leikstjórinn og kvikmyndagerðarmaðurinn Benedikt Erlingsson. Hann er þessa dagana að leika á ný sýninguna sína Mr. Skallagrímsson í Landnámssetrinu í Borgarnesi eftir 10 ára hlé. Við ræddum við hann um ferilinn, ást hans á að segja sögur, stöðu kvikmyndagerðar á Íslandi og margt fleira í skemmtilegu spjalli í þættinum í dag. Svo tókum við upp þráðinn í matarspjallinu með Sigurlaugu Margréti í dag. Hún sagði okkur frá ferð sinni til Napólí og eyjunnar Ischia og matarupplifun sinni þar. Sætabrauði, kaffihús, ricotta ostur, kanínukjöt, pasta, hafmeyja og fleira í matarspjalli dagsins. Tónlist í þættinum í dag: Sigling / Magnús Þór Sigmundsson (Magnús Eiríksson) Glor på vinduer / Trine Dyrholm (Anne Kristine Linnet) Kærleikur / Óðmenn (Jóhann G. Jóhannsson, texti úr kórintubréfi Páls postula) UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Á laugardaginn fagnar Hótel- og matvælaskólinn í MK 30 ára afmæli sínu. Viðburðurinn er hluti af afmælishaldi skólans og markar mikilvægan áfanga í sögu hans. Með þessu vill forsvarsfólk skólans kynna starfsemi Hótel- og matvælaskólans, efla tengsl við gesti og samstarfsaðila og skapa ánægjulega samverustund fyrir alla aldurshópa. Það verður opið hús og fjölbreytt og fjölskylduvæn dagskrá í boði. Gestir geta fylgst með keppnum, heimsótt matarmarkað, kynnt sér fyrirtæki og samstarfsaðila, notið matar og tekið þátt í ýmiss konar afþreyingu. Við fengum til okkar góða gesti frá skólanum, nemann Janus Þorsteinsson Roelfs og kennarana Dóru Svavarsdóttur og Hinrik Carl Ellertsson, sem einnig er deildarstjóri. Og það verður líka gaman í Hafnarfirði um helgina því á bókasafninu á annarri hæðinni í Firðinum verður haldin í þriðja sinn hátíðin Heimar og himingeimar sem er búninga- og leikjahátíð þar sem saman kemur áhugafólk um búninga af öllum tegundum, allt frá búningum sem byggja á sögulegum grunni yfir í búninga úr vísindaskáldsögum eins og til dæmis Hringadrottinssögu og Stjörnustríðsmyndunum. Unnur Helga Möller viðburðarstjóri kom í þáttinn og sagði frá. Jónatan Garðarson verður áfram með okkur á fimmtudögum og fræðir okkur um íslenskt tónlistarfólk. Í dag sagði hann okkur frá Gunnari Þórðarsyni, sem lést í sumar. Jónatan rak magnaðan feril Gunnars frá því að hann byrjaði að spila kornungur á gítar, svo auðvitað hljómsveitirnar hans Hljómar, Trúbrot, Río tríó, Ðe lónlí blú bojs, og fleiri, sólóplöturnar og öll lögin sem hann hefur samið sem við öll þekkjum. Jóntan sagði okkur betur frá þessu í dag. Tónlist í þættinum: Það reddast / Ríó Tríó (Gunnar Þórðarsson, texti Jónas Friðrik) Allt í fína / Raggi Bjarna og Katrín Halldóra og Karl Orgeltríó (Karl Olgeirsson) Bláu augun þín / Hljómar (Gunnar Þórðarson, Ólafur Gaukur Þórhallsson) Þitt fyrsta bros / Pálmi Gunnarsson (Gunnar Þórðarson, Ólafur Haukur Símonarson) UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Reykjavík Bear hátíðin fer fram dagana 3.–6. september og sameinar bangsa, vini þeirra og gesti víðsvegar að úr heiminum í fjögurra daga hátíð. Bangsasamfélagið á rætur í menningu samkynhneigðra karla og varð til sem rými fyrir fólk sem fann sig ekki í ríkjandi útlitskröfum. Orðið bangsi hefur gjarnan verið tengt við stórvaxna, skeggjaða eða loðna karlmenn, en samfélagið er mun fjölbreyttara en sú staðalmynd gefur til kynna. Meðal hápunkta er val á Mr. Reykjavík Bear í Austurbæjarbíói laugardaginn. Sigurður Júlíus Guðmundsson, formaður Bangsafélagsins, og Jóhann Örn B. Benediktsson, sem vann titilinn Mr. Reykjavík Bear í fyrra, komu í þáttinn í dag. Svo brugðum við okkur til Síerra Leóne, en Barnaheill hefur staðið að byggingu skóla í þorpi þar. Ákvörðunin um að gera það var tekin eftir að blasti við að börnin á svæðinu gátu ekki nýtt sér aðstoð Barnaheilla því að það vantaði grunnstoðina, skólann. Tótla I. Sæmundsdóttir, framkvæmdastjóri Barnaheilla, sagði okkur betur frá þessu, verkefnum samtakanna, haustsöfnuninni, Vigdísarstokknum og styrktartónleikum í Salnum í þætti dagsins. Edda Olgudóttir tók upp þráðinn frá miðvikudögum síðasta vetrar og kom í vísindaspjallið í dag. Nú fjallaði hún um rannsóknir sem sýna áhrif sætuefna á þarmaflóruna og fleira, jafnvel í nokkrar kynslóðir. Tónlist í þættinum í dag: Skítaveður / Bogomil Font (Bragi Valdimar Skúlason) Gangi þér allt að sólu / Armundur Ernst Backman Björnsson (Armundur Ernst Backman Björnsson) Seabird / Alessi Brothers (Billy Alessi, Bobby Alessi & Mike Melvoin) Fiskisúpa Sigríðar í Fjörhúsinu / Hilmar Oddsson (Hilmar Oddsson, texti Karl Roth) UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Við fræddumst í dag um heimsmeitaramótið PingpongParkison sem fer fram í Hannover í Þýskalandi í lok september. Hannes Guðrúnarson, borðtennisþjálfari og Vilborg Jónsdóttir, sem keppir fyrir hönd Íslands á mótinu, komu í þáttinn í dag. Borðtennis er, að þeirra sögn, eitt það besta fyrir fólk með parkinson. Parkinson hefur mörg ólík einkenni, eitt það þekktasta er skjálfti í höndum, en við borðtennisiðkun minnkar skjálftinn og ekki bara á meðan spilað er. Þau Hannes og Vilborg sögðu okkur betur frá þessu í dag. Er hægt að hlúa að sjálfum sér samhliða því að huga að öðrum og takast á við krefjandi verkefni? Rannsóknir sýna að einstaklingar sem sinna störfum sem fela í sér aðhlynningu fólks, geta verið útsettir fyrir neikvæðum heilsufarslegum áhrifum. Hins vegar sýna rannsóknir einnig fram á að samkennd getur dregið úr neikvæðum áhrifum. Við ræddum við Sólveigu Fríðu Kjærnested sérfræðing í klíniskri sálfræði í þættinum. Veðurspjallið með Einari Sveinbjörnssyni var svo á sínum stað eftir sumarfrí og verður áfram í þættinum annan hvern þriðjudag. Við veltum fyrir okkur haustveðrinu, þó september sé skilgreindur sem sumarmánuður í veðurfræðinni hér á landi. Næturfrost, lægðarspá, monsúnvindar og skyndiflóð komu við sögu. Tónlist í þættinum í dag: Ljósvíkingur / Egill Ólafsson (Gunnar Þórðarsson, texti Ólafur Haukur Símonarson) Óralangt / Mannakorn (Magnús Eiríksson) Wrap Your Troubles in Dreams / Dean Martin (Moll, Barris & Koehler) Singing in the Rain / Dave Brubeck Trio (Brown & Freed) UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Mannlegi þátturinn fór aftur í gang í dag eftir sumarfrí og þátturinn Sumarmál hefur runnið sitt skeið. Eins og undanfarin haust munum við á næstu mánudögum fara í svokallaðan leikhúsrúnt, þar sem við fáum að heyra hvað verður á fjölum leikhúsanna í vetur. Við byrjuðum í dag á því að ræða við Egil Heiðar Anton Pálsson Borgarleikhússtjóra og það sem verður þar á fjölunum í vetur. Helga Lára Þorsteinsdóttir, safnstjóri RÚV, kom svo til okkar með gullmola úr safni RÚV, pistil frá árinu 1949 sem Geir Aðils, fréttaritari RÚV í Kaupmannahöfn sendi heim. Geir segir þar t.d. frá því þegar skömmtun var aflétt eftir Heimsstyrjöldina, Fegrunarfélagi Kaupmannahafnar og fleiru. Og lesandi vikunnar í Mannlega þættinum í þetta sinn var Elínborg Sturludóttir dómkirkjuprestur. Við fengum að heyra hvaða bækur hún hefur verið að lesa undanfarið og hvaða bækur og höfundar hafa haft mest áhrif á hana í gegnum tíðina: Systkinaerjurnar e. Moa Herngren Kæri fáviti e. Virginie Despentes Jakaranda e. Gael Faye Salka Valka, Vefarinn mikli frá Kasmír og Sjálfstætt fólk Tónlist í þættinum í dag: Reykjavík / Spilverk þjóðanna (Spilverk Þjóðanna) Þrisvar í viku / Bítlavinafélagið (Jón Ólafsson) Greidd skuld er glatað fé / Fánar (Magnús R. Einarsson, Ásgeir Óskarsson og Haraldur Þorsteinsson) UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Föstudagsgestur Mannlega þáttarins í þetta sinn var leikarinn, rithöfundurinn og leikstjórinn Gunnar Helgason. Við fórum með honum aftur í tímann á æskuslóðirnar úr Hvassaleytinu í Vogahverfið, hvar hann eyddi öllum stundum í fótbolta eða á skíðum. Hvenær leiklistin kom inn í líf hans og svo bókaskrifin og leikstjórnin, en Gunnar hefur leikstýrt leiksýningum víða um lönd og skrifað um þrjátíu bækur. Nú síðast var hann að auglýsa á samfélagsmiðlum eftir frægum „Bo“-frösum sem verða notaðir á minningartónleikum um Björgvin Halldórsson í haust. Svo var það matarspjallið með Sigurlaugu Margréti. Í dag veltum við því fyrir okkur hvort og hvernig er hægt að sitja úti, jafnvel heilt kvöld á Íslandi og hvað sé best að borða við slíkar aðstæður? Tónlistin í þættinum: Óbyggðirnar kalla / KK og Magnús Eiríksson (Magnús Eiríksson) Hringd'í mömmu / Stefán Hilmarsson (Yeary, Mille & Green, texti Stefán Hilmarsson) Póstnúmer / Flott (feat.KR!$$!) (Vigdís Hafliðadóttir og Regnhildur Veigarsdóttir, texti Vigdís Hafliðadóttir og Arnór Björnsson) UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Svava Bjarnadóttir sagði upp vinnunni sinni sem sjúkraliði á geðsviði og opnaði lítinn stað þar sem allt sem viðkemur mannlegri sjálfsrækt er í fyrirrúmi. Hún er sjálf með ýmis námskeið og er nýbúin að kaupa slatta af hengirúmum sem hún notar í hugleiðslur og og stundir fyrir hópa sem vilja slaka á og njóta. Staðurinn er í Hveragerði og við hittum Svövu þar, en hún er andlegur einkaþjálfari, reikimeistari og geðsjúkraliði. Og við stöldruðum lengur í Hveragerði en það eru merk tímamót þegar bæjarfélag fagnar 80 ára afmæli og Hveragerði fagnar einmitt slíku afmæli allt þetta ár og dagskráin er glæsileg. Við hittum menningar-, atvinnu- og markaðsfulltrúa bæjarins, Sigríði Hjálmarsdóttur, en hún hóf störf fyrir þremur árum og á þeim tíma hafa þrír bæjarstjórar vermt bæjarstjórastólinn. Svo kom Jónatan Garðarsson til okkar og hélt áfram að fræða okkur um íslenska tónlist og íslenskt tónlistarfólk. Í dag talaði Jónatan um Ragnar Bjarnason, eða okkar eina sanna Ragga Bjarna, sem var auðvitað einn ástsælasti dægurlagasöngvari íslenskrar tónlistarsögu. Tónlistin í þættinum: Ég skal bíða þín / Helgi Björns og reiðmenn vindanna (Micheal Legrand, texti Hjördís Morthens) Hveragerði / Bergþóra Árnadóttir (Bergþóra Árnadóttir) Vertu ekki að horfa svona alltaf á mig / Ragnar Bjarnason (Monaco, McCarthy & Johnson, texti Jón Sigurðsson) Þannig týnist tíminn / Ragnar Bjarnason og Lay Low (Bjartmar Guðlaugsson) UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Við fræddumst um átakið Með lífið í lúkunum hér á eftir. Samtök og stofnanir sem vinna með brotaþolum ofbeldis hafa blásið til samfélagsmiðlaátaks til að vekja athygli þeirri hættu sem fylgir kyrkingartökum, bæði sem hluti af kynlífi eða sem hluti af öðru ofbeldi. Ranghugmynda hefur gætt um slíkt, en rannsóknir leiða í ljós meiri hættu en áður hefur verið talið. Hver einasta sekúnda sem flæði blóðs er heft hefur áhrif á heilann og lítið átak þarf til að valda skemmdum. Ástþóra Kristinsdóttir, sérfræðingur í ofbeldismálum hjá Þróunarmiðstöð íslenskrar heilsugæslu, og Drífa Snædal, talskona Stígamóta, komu í þáttinn og sögðu okkur betur frá. Stefnumót við fortíðina, svangar ruslaverur og dansiball í göngugötunni er allt partur af Listasumri á Akureyri sem hefst á morgun og stendur til 18.júlí. Við slógum á þráðinn norður og töluðum við Elísabetu Ögn Jóhannsdóttur verkefnastjóra menningarmála hjá Akureyrarbæ. Edda Olgudóttir kom svo til okkar í vísindaspjallið og í dag talaði um rannsóknir á heilanum og heilaheilsu. Tónlist í þættinum í dag: Vor í Reykjavík / Uppáhellingarnir (Andri Ólafsson, texti Þórarinn Már Baldursson) Ást og friður / Halli Reynis og Vigdís Jónsdóttir (Halli Reynis) Refur / Svavar Knútur (Svavar Knútur) Við gengum tvö / Ingibjörg Smith (Friðrik Jónsson og Valdimar Hólm Hallstað) UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Reykvíkingur ársins var kynntur á dögunum, hann er valinn út frá tilnefningum, einstaklingar sem hafa með háttsemi sinni eða atferli verið til fyrirmyndar á einhvern hátt. Eftir yfirferð á tilnefningum var tekin ákvörðun um að veita Jensínu Eddu Hermannsdóttur titilinn, en hún er þekkt fyrir framlag sitt til uppeldismála og jákvæðrar sálfræði í skólastarfi og hefur starfað af heilindum að málefnum barnanna í leikskólanum Laufásborg. Jensína kom í þáttinn í dag. Í sumar eru fjörutíu ár liðin frá því að fyrsta alþjóðlega sumarnámskeiðið í íslenskri tungu og menningu var haldið við Háskóla Íslands. Námskeiðið var sérstaklega hannað fyrir námsmenn sem komu hingað frá erlendum háskólum. Branislav Bédi kom í þáttinn í dag, en hann kemur frá Slóvakíu og er doktor í annarsmálsfræðum við Árnastofnun og hefur kennt íslensku sem annað mál við Háskóla Íslands. Einar Sveinbjörnsson veðurfræðingur var svo með okkur í dag í veðurspjallinu í beinni útsendingu úr hitanum í Rómarborg. Í dag horfði hann einmitt til hitabylgjunnar í Evrópu, hvað hefur mælst hár hiti og hverjar eru horfurnar? Í því samhengi fræddi hann okkur um rauða hitaviðvörun, hvað þýðir hún? Hverjar eru ástæður þessa og hvað er hitahvelfing? Og hver er tengingin á milli hitabylgjunnar og kalds sjós og lofts suðvestan Íslands? Í restina fór Einar svo aðeins yfir horfurnar hér heima framundan. Tónlist í þættinum í dag: Í huga mér / Brimkló (Quillan Pierce, texti Jón Sigurðsson) Allt það góða / Helgi Pétursson (Kris Kristoferson, texti Jónas Friðrik Guðnason) Á úthafsins öldum / Magnús Eiríksson (Magnús Eiríksson) Turistens klagan / Cornlis Vreeswijk (Cornelis Vreeswijk) UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Þór Breiðfjörð tónlistarmaður er nýútskrifaður úr meistaranámi í menningarstjórnun frá Háskólanum á Bifröst. Meistararitgerðin hans heitir Vinsældir án vettvangs, staða söngleikjalistformsins á Íslandi sem menningarvettvangs. Þór kom í þáttinn og sagði okkur betur frá efni ritgerðarinnar, enda hefur hann heldur betur lifað og hrærst í söngleikjaforminu í gegnum tíðina. Helga Lára Þorsteinsdóttir, safnstjóri RÚV, kom svo til okkar í dag með gullmola af safni RÚV. Í þetta sinn leyfði hún okkur að heyra hluta af spjalli Stefáns Jónssonar við Gústaf Pálsson borgarverkfræðing úr þættinum Hálftíminn: Um hreinlætið í Reykjavík frá árinu 1968. Lesandi vikunnar í Mannlega þættinum í þetta sinn var Grétar Halldór Gunnarsson, prestur við Kópavogskirkju. Hann sagði okkur frá því hvaða bækur hann hefur verið að lesa undanfarið og hvaða bækur og höfundar hafa haft mest áhrif á hann í gegnum tíðina. Grétar talaði um eftirfarandi bækur og höfunda: Skrifað í sand - æviminningar Karls Sigurbjörnssonar Sálumessa syndara - æviminningar Esra Péturssonar geðlæknis (Ingólfur Margeirsson ritaði) Siddharta e. Hermann Hesse (íslenskuð af Haraldi Ólafssyni) Páll postuli Sigurbjörn Einarsson Tónlist í þættinum í dag: Bjartsýni / Ríó tríó (Gunnar Þórðarson, texti Þorsteinn Eggertsson) (Café Song) Empty Chairs and Empty Tables / Þór Breiðfjörð (Alain Boublil, texti Claude-Michel Schönberg, Úr Vesalingunum) Út á stoppistöð / Stuðmenn ( Jakob Frímann Magnússon) UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Andrea Róbertsdóttir framkvæmdastjóri Félags kvenna í atvinnulífinu var föstudagsgesturinn okkar að þessu sinni. Hún var tilnefnd til Stjórnunarverðlauna Stjórnvísis 2026 en þau verðlaun eru veitt stjórnendum sem hafa skarað framúr á sínu sviði og sýnt framúrskarandi hæfni í starfi. Andrea hefur komið víða við í atvinnulífinu og hefur mjög gaman af lífinu. Hún er þekkt fyrir lífsgleði og jákvæðni og við töluðum við hana um lífið og tilveruna og ferðuðumst aftur í tímann og svo aftur til dagsins í dag. Matarspjallið með Sigurlaugu Margréti var svo á sínum stað og áætlunin var að tala um sumarsólstöður sem eru á sunnudaginn og mat sem er við hæfi að borða þá og í dag á kvenréttindadaginn. Aftur á móti festumst við í spjalli upp úr Eldhúsbókinni gömlu, yfir greinum um líkamsrækt húsmæðra, sítrónur og táfýlu. Tónlist í þættinum í dag: Má ég / Ragnheiður Gröndal (Ragnheiður Gröndal) Hakk og spaghettí / Árný Margrét (Svavar Pétur Eysteinsson) Fyrrverandi / Una Torfa (Una Torfadóttir) UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Á mánudaginn var alþjóðadagur vitundarvakningar um ofbeldi gegn öldruðum af því tilefni kom varaformaður Landssambands eldri borgara, Sigurður Ágúst Sigurðsson, í þáttinn í dag. Hlutfall einstaklinga 60 ára og eldri mun aukast um tæp 40% á heimsvísu frá 2019-2030 og ofbeldi gegn öldruðum er vanmetið og getur birst í margvíslegri mynd. Sigurður sagði okkur betur frá þessu í þættinum í dag. Una Emilsdóttir er sérnámslæknir í atvinnu og umhverfislæknisfræði og er við nám og störf í Danmörku. Una segir mikilvægt að vera upplýstur neytandi og að það skipti máli að forðast skaðleg efnaáhrif á líkama og húð með þekkinguna að vopni. Við heyrðum í Unu í dag og forvitnuðumst til dæmis um hvað atvinnu- og umhverfislæknisfræði felur í sér. Svo kom Jónatan Garðarsson til okkar og hélt áfram að fræða okkur um íslenskt tónlistarfólk og í dag var komið að KK eða Kristjáni Kristjánssyni saxófónleikara, en hann er kunnastur fyrir hljómsveit sína KK sextettinn sem hann starfrækti í um fimmtán ára skeið. Sveitin var vinsælasta danssveit landsins og með henni sungu þekktir söngvarar, til dæmis Ragnar Bjarnason og Ellý Vilhjálms. Tónlist í þættinum í dag: Í bláum skugga / Stuðmenn (Sigurður Bjóla Garðarsson) Á Mallorca / South River Band (Ólafur Þórðarson, texti Helgi Þór Ingason) Lukta-Gvendur / Alfreð Clausen, Sigrún Jónsdóttir og KK sextett (N. Simon, texti Eiríkur Karl Eiríksson) 9:20 Special / KK sextett (J. Palmer, Earle Warren & W. Engwick) UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Við rákumst á áhugaverða grein sem Miriam Petra Ómarsdóttir Awad skrifaði í Heimildina undir fyrirsögninni Hugleiðingar um vestræna menningu. Þar veltir hún fyrir sér hvernig hugmyndin um „vestræna menningu“ mótar sýn okkar á annað fólk. En föðurfjölskylda hennar er egypsk og hún hefur í gegnum tíðina lent ítrekað í þeirri stöðu að finna sig knúna til þess að sannfæra viðmælendur sína um að þau væru gott fólk og oftar en ekki að „þau væru sko mjög vestræn“. Miriam var hjá okkur í þættinum í dag. Landsmót UMFÍ 50+ fer fram helgina og aðalmótssvæðið er í Hrafnagilshverfi en einnig verður keppt á Akureyri og Dalvík. Mótið er opið öllum sem verða 50 ára á árinu og eldri. Keppt verður í 18 greinum á mótinu og við slógum á þráðinn norður og töluðum við Ómar Braga Stefánsson landsfulltrúa og framkvæmdastjóra Landsmóta UMFÍ. Notkun tíðahvarfahormóna hefur aukist talsvert hér á landi síðustu fimm ár. Rannsóknir sýna svo ekki verður um villst að það er ekki áhættulaust, eins og margir gætu haldið, heldur er talið að þau geti aukið áhættu á brjóstakrabbameini hjá konum ef þau eru notuð of lengi og í of miklu magni. Sigurdís Haraldsdóttir krabbameinslæknir og prófessor í Háskóla Íslands segir tíðahvarfahormón klárlega eiga rétt á sér ef einkenni breytingaskeiðs hjá konum eru mikil og þrálát en þá til eins skamms tíma og hægt er. Helga Arnardóttir ræddi við Sigurdísi í Heilsuvaktinni í dag um þetta og helstu áhættuþætti fyrir krabbameini hjá konum. Tónlistin í þættinum: Sumarvísa / Þorgerður Ása Aðalsteinsdóttir (Matt Poulson, texti Iðunn Steinsdóttir) Anna Maja / Berti Möller (Henni Rasmus, texti Tómas Guðmundsson) Lets Go Away for a While / Beach Boys (Brian Wilson) UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Við heyrðum í Ingu Eydal í dag, hún var í hljóðstofu fyrir norðan og við ræddum við hana um föður hennar Ingimar Eydal tónlistarmann en þessa dagana er einmitt verið að auglýsa tónleika honum til heiðurs, en hann hefði orðið níræður í haust. Ingimar lék á píanó og var einn vinsælasti hljómsveitarstjóri á Íslandi og fjölhæfur tónlistarmaður. Ingimar var einnig vinsæll kennari og tók virkan þátt í bæjarlífinu á Akureyri. Ingimar stofnaði eigin hljómsveit 1962, Hljómsveit Ingimars Eydal sem lék í Sjallanum á Akureyri um margra áratuga skeið. Við skruppum á Þjóðskjalasafn Íslands og töluðum við Brynhildi Ingvarsdóttur fagstjóra miðlunar og útgáfu þar á bæ. Hún sagði frá hinum ýmsu leiðum miðlunar til að almenningur eigi sem greiðastan aðgang að safninu. Lesandi vikunnar í þetta sinn var Vilhjálmur Pétursson rithöfundur og þýðandi. Hann var að gefa út fyrstu skáldsögu sína, nóvelluna, Harðindi, sem fékk fljúgandi start og vann samkeppnina Nýjar raddir hjá Forlaginu. En svo sagði hann okkur auðvitað frá því hvað hann hefur verið að lesa undanfarið og hvaða bækur og höfundar hafa haft mest áhrif á hann í gegnum tíðina. Vilhjálmur talaði um eftirfarandi bækur og höfunda: Huldukonan e. Fríðu Ísberg Irpa e. Hildi Knútsdóttur Project Hail Mary e. Andy Weir Góðir Íslendingar e. Huldar Breiðfjörð Minnisbók e. Sigurð Pálsson Tónlistin í þættinum: María Ísabel / Hljómsveit Ingimars Eydal (J. Moreno & L. Moreno, texti Ásta Sigurðardóttir) Vor í Vaglaskógi / Hljómsveit Ingimars Eydal (Jónas Jónasson, texti Kristján frá Djúpalæk) Reyndu aftur / Mannakorn (Magnús Eiríksson) UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Föstudagsgestur Mannlega þáttarins í þetta sinn var íþróttafréttamaðurinn Hörður Magnússon. Hann er einn þeirra sem lýsir leikjunum á HM sem hófst í gærkvöldi. Hann var sjálfur mikill markaskorari fyrir FH á löngum ferli og spilaði einnig með A landsliðinu. Hann hefur verið íþróttafréttamaður í um það bil þrjátíu ár og lýsir íþróttakappleikjum af mikilli innlifun. Við fórum með honum aftur í tímann á æskuslóðirnar í Hafnarfirðinum, upphaf knattspyrnuferilsins, hvernig það kom til að hann fór að vinna í íþróttafréttamennskunni, ást hans á tónlist og margt fleira. Svo var það matarspjallið með Sigurlaugu Margréti. Köld spænsk tómatsúpa er kælandi í sumarhitanum , við kíktum á uppskrift að einni slíkri og flettum svo í Eldhúsbókinni góðu einu sinni sem oftar. Tónlistin í þættinum: Eitt lag enn / Brimkló og Björgvin Halldórsson (erlent lag, texti Ómar Ragnarsson) Herbergið mitt / Brimkló (Arnar Sigurbjörnsson, texti Vilhjálmur frá Skáholti) Ripples / Genesis (Mike Rutherford, Phil Collins, Steve Hackett & Tony Banks) UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Í fréttum í gær, 10.júní, fagnaði framkvæmdastjóri Þroskahjálpar, Anna Lára Steindal, því að íslensk stjórnvöld hafi fullgilt valfrjálsri bókun við samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Hún segir það hana vera mikla réttarbót. En hvað er þessi bókun og hvað þýðir hún og hverju breytir hún? Anna Lára kom í þáttinn í dag og fór með okkur yfir það af hverju þetta skiptir svona miklu máli. Nú líður senn að sögulegu afreki Sigurgeirs Svanbergssonar sjósundskappa, en hann ætlar að synda niður Lagarfljót til að vekja athygli á þjónustu Píeta samtakanna á Austurlandi og um land allt. Sigurgeir stefnir á að láta til skara skríða um leið og veður leyfir, vonandi næsta mánudag, 15.júní. Enginn hefur áður reynt slíkt afrek í leirlitu Lagarfljótinu. Björgunarsveitin Brimrún hefur staðið með honum í undirbúningnum og hefur kortlagt fljótið og leiðina sem liggur frá Fljótsdal niður að Lagarfossvirkjun, nærri 50 kílómetrar og áætlað er að sundið taki um 24 klst. Guðrún Birna Le Sage markaðsstjóri Pietasamtakanna sagði okkur betur frá þessu og starfi samtakanna í dag. Svo hélt Jónatan Garðasson áfram að fræða okkur um íslenska tónlist og íslenskt tónlistarfólk. Í dag talaði hann um Svavar Gests. Líklega hafa fáir ef nokkur komið að íslenskri tónlist með jafn fjölbreytilegum hætti og Svavar gerði en segja má að framlag hans í því samhengi sé ómetanlegt. Jónatan sagði okkur betur frá ferli og lífi Svavars í þættinum. Tónlistin í þættinum: Dís / Ragnheiður Gröndal (Jóhann Jóhannsson, texti Bragi Valdimar Skúlason og Ragnar Kjartansson) Allur lurkum laminn / Bubbi Morthens (Hilmar Oddsson) Þórsmerkurljóð / Ragnar Bjarnason og Hljómsveit Svavars Gests (lagahöfundur ókunnur, texti Sigurður Þórarinsson) Hvert er farið blómið blátt? / Ragnar Bjarnason og Ellý Vilhjálms með Hljómsveit Svavars Gests (Pete Seger, texti Valgeir Sigurðsson) UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Á mánudagskvöldið kom stórfrétt í íslenskri golfsögu þegar kylfingurinn Gunnlaugur Árni Sveinsson vann sér inn þátttökurétt á Opna bandaríska meistarmótinu í golfi. Hann verður fyrstur íslenskra karlkylfinga til að keppa á mótinu og annar Íslendingurinn til að keppa á risamóti karla. Gunnlaugur Árni, sem er einungis tvítugur, er gríðarlegt efni. Ólafur Björn Loftsson afreksstjóri Golfsambands Íslands, kom í þáttinn og útskýrði fyrir okkur í dag hversu stórt það er að komast inn á þetta mót og hverju það skiptir fyrir Gunnlaug Árna og íslenskt golf. Ný vitundarherferð er í gangi til styrktar Kvennaathvarfinu undir yfirskriftinni Rjúfum mynstrið. Rúmlega fimm þúsund manns hafa sótt prjónauppskriftina að prjónapeysunni Skjól sem Tinna Laufdal hannaði í samstarfi við Kvennaathvarfið og garn er að seljast upp í verslunum og fjöldi viðburða hefur verið skipulagður víða um land. Linda Dröfn Gunnarsdóttir framkvæmdastýra kom í þáttinn í dag einmitt í einni útgáfu af peysunni Skjól. Svo kom Edda Olgudóttir til okkar í vísindaspjallið, eins og hún hefur gert á miðvikudögum í vetur. Í dag sagði hún okkur frá rannsóknum á collageni sem fæðubótaefni. Tónlistin í þættinum: Ég veit þú kemur / Ellý Vilhjálms (Oddgeir Kristjánsson, texti Ási í Bæ) Ó borg mín borg / Haukur Morthens (Haukur Morthens, texti Vilhjálmur frá Skáholti) Ástrós / Bubbi Morthens og Bríet (Bubbi Morthens) Ég er kominn heim / Óðinn Valdimarsson (Imre Kálmán, texti Jón Sigurðsson) UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Samkvæmt nýrri könnu er viðhorf almennings á Íslandi til dánaraðstoðar að tæp 74 prósent eru mjög hlynnt eða fremur hlynnt henni. Lífsvirðing er félag um dánaraðstoð sem var stofnað árið 2017 og hefur að markmiði að stuðla að opinni, upplýstri og yfirvegaðri umræðu um dánaraðstoð við skýr og ströng skilyrði. Ingrid Kuhlman er formaður félagsins og hún sagði okkur meira frá félaginu, niðurstöðum könnunarinnar og sinni persónulegu reynslu í þættinum í dag, en faðir hennar fékk dánaraðstoð í Hollandi árið 2002. Árbók Ferðafélags Íslands 2026 ber heitið Kjósasýsla og er nr.99 í þessri merku ritröð. Yfir sögusvið bókarinnar gnæfir fjallgarðurinn Esjan sem fylgst hefur með mannlífinu í Kjósarsýslusveitum frá margvíslegum sjónarhornum. Bjarki Bjarnason er höfundur bókarinnar en hann gjörþekkir þetta landsvæði og hefur búið í Mosfellssveit frá barnæsku. Hann kom í þáttinn í dag og sagði okkur frá bókinni en í henni er að finna áhugaverðar ljósmyndir, jarðfræðikort, gróðurkort og kort sem sýnir staðsetningu á herbúðum sem risu víða í Kjósasýslusveitum í seinni heimsstyrjöldinni. Svo var það veðurspjallið með Einari Sveinbjörnssyni. Í dag ætlar Einar byrjaði á því að kenna okkur nokkrar þumalputtareglur sem ágætt er að hafa í huga þegar kemur að veðrinu. Til dæmis: Hvað getur far skýjanna sagt okkur um það hvort það sé að kólna eða hlýna. Hvað segir blika á suðurhimni okkur um regnhorfur? Hver er munurinn á uppláttarbliku og fyrirstöðubliku? Hvenær verða góðviðribólstar að skúrabúlstrum? Svo hefur mælst sérlega lágur og eftirtektarverður loftþrýstingur fyrir árstímann, sem minnir á júní 1961 eða hvað? Og að lokum skoðaði Einar aðeins veðurhorfurnar framundan. Tónlistin í þættinum: Mexico / Snorri Helgason og Bríet (Snorri Helgason) Tryllta tungl / Brimkló (Barnes og Haggart, Ómar Ragnarsson) Sveitin mín / Haukur Morthens og Mezzoforte (Jóhann Helgason) Tempó Prímó / Uppáhellingarnir og Sigríður Thorlacius (Jón Múli Árnason, texti Jónas Árnason) UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Sería Sögufélags er ný ritröð um Íslandssögu þar sem vandaðar rannsóknir eru settar fram í lifandi frásögn. Bækurnar eru ríkulega myndskreyttar og er hver bók um sig nákvæmlega 100 blaðsíður. Ragnheiður Kristjánsdóttir er ein af fyrstu höfundum í þessum nýjum bókaflokki og hún kom til okkar í dag. Bók Ragnheiðar nefnist Þurfamenn fá mannréttindi, en árið 1927 var gerð breyting á íslenskum fátækralögum en fram að því var gert ráð fyrir að þau sem þáðu fátækrastyrk væru svipt ýmsum borgaralegum réttindum, svo sem atvinnufrelsi og kosningarétti. Helga Lára Þorsteinsdóttir safnstjóri RÚV kom til okkar með gullmola af safninu eins og hún hefur gert annan hvern mánudag í vetur. í dag kom hún með tvo fréttaauka frá árinu 1955 frá heimsókn forseta Íslands, Ásgeirs Ásgeirssonar, til Noregs. Fyrst stutt umfjöllunum Bjarna Guðmundssonar blaðaafulltrúa utanríkisráðuneytisins ferðina og svo frá heimkomu forsetahjónanna og móttökunum sem þau fengu, ræðu Auðar Auðuns bæjarstjóra og Ásgeirs sjálfs. Helga Lára sagði okkur meira frá þessu í þættinum. Og lesandi vikunnar í Mannlega þættinum í þetta sinn var Andri Fannar Óttósson starfsmaður BUGL, barna- og unglingageðdeildar Landspítalans. Hann ætlar sagði okkur frá því hvaða bækur hann hefur verið að lesa undanfarið og svo hvaða bækur og höfundar hafa haft mest áhrif á hann í gegnum tíðina. Andri talaði um eftirfarandi bækur og höfunda: Ljóðasafn Einars Braga, Lunch Poems e. Frank O'Hara Morgunþula í stráum e. Thor Vilhjálms Faðir vorið Selurinn Snorri Skólaljóðin og Íslendingasögurnar Tónlistin í þættinum: Sól bros þín / Bubbi Morthens (Bubbi Morthens) Negril / Bjartmar Guðlaugsson (Bjartmar Guðlaugsson) Gott er að lifa / Bergþóra Árnadóttir (Bergþóra Árnadóttir) UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Hinrik Ólafsson leikari og leiðsögumaður var föstudagsgesturinn okkar í dag en hann er handritshöfundur og leikstjóri nýrrar íslenskrar heimildarmyndar, Above Iceland, sem verður frumsýnd í Bíó Paradís 10.júní. Í henni er fjallað um eldfjöll, jöklar, þjóðsögur og lífsbaráttu þjóðar. Myndin er sérstök fyrir það leyti að hún er aðallega tekin upp að ofan með drónum. Hinrik Ólafsson útskrifaðist frá Leiklistarskóla Íslands 1993 og hefur starfað sem leikari í leikhúsum landsins og í fjölda kvikmynda- og sjónvarpsverkefna. Svo kom Sigurlaug Margrét til okkar í matarspjallið. Grasið grænkar, laufblöðin spretta fram, beðin fyllast af gróðri, velkomnum og óvelkomnum og alltaf þurfum við að borða. Við töluðum lengst af um súrmjólk, minningar og nostalgíu henni tengd og aðeins í lokin um purusteik. Tónlistin í þættinum: Times like these / Glen Campbell (Foo Fighters lag) Time in a bottle / Jim Croce (Jim Croce) You´ve got að friend / James Taylor (Carole King) UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Gunnlaugur Jónsson og Þór Freysson komu til okkar í dag, en þeir hafa verið að gera nýju heimildarþættina um Bubba Morthens, Lögin hans Bubba, þar sem farið er yfir 15 vinsælustu lögin hans að mati þjóðarinnar. Á laugardaginn er komið að sjötugsafmælinu sjálfu, en þriðji og síðasti þátturinn verður í sjónvarpinu á föstudagskvöldi. Í þáttunum er rætt við Bubba auk fjölda samferðamanna hans þar sem lögin og hans helstu tímabil á löngum ferli eru rifjuð upp. Þeir Þór og Gunnlaugur fræddu okkur aðeins um Bubba Morthens í þættinum. Við töluðum snemma í apríl við Einar Guttormsson og Hartmann Guðmundsson sem voru þá á leiðinni í 3.500 km. hjólreiðaferðum vesturströnd Bandaríkjanna á 37 dögum. Nú eru þeir komnir aftur til baka og við heyrðum í dag hvernig ferðin gekk. Markmið ferðarinnar var að vekja athygli á Parkinsonsjúkdómnum og undirstrika mikilvægi líkamlegrar hreyfingar í baráttunni við sjúkdóminn, en Einar er sjálfur með Parkinson. Einar og Hartmann sögðu okkur betur frá hjólreiðaferðinni. Svo kom Jónatan Garðarsson til okkar og hélt áfram að fræða okkur um íslenska tónlist og íslenskt tónlistarfólk. Í dag talaði Jónatan um Stefán Jónsson söngvara Lúdó sextett, eða Stebba í Lúdó. Hann var meðal allra fyrstu rokksöngvara Íslands en hann kom kornungur fram á sjónarsviðið laust fyrir 1960 og varð jafnframt sá fyrsti af þeirri kynslóð rokksöngvara sem söng inn á plötu. Tónlistin í þættinum: Fjórir kátir þrestir / Egill Ólafsson, Edda Heiðrún Backman og Tamlasveitin (erlent lag, texti Jón Sigurðsson) Þrek og tár Fallegur dagur / Bubbi Morthens (Bubbi Morthens) Því ekki að taka lífið létt / Lúdó sextett (Lew Douglas, Cliff Parman & Frank Levere, texti Ómar Ragnarsson) Ólsen Ólsen / Lúdó sextett (Mann & Appel, texti Þorsteinn Eggertsson) UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Það er fátt sem hefur verið rætt meira um undanfarin tvö ár en gervigreind og spurningarnar eru óteljandi, margt afskaplega spennandi og einni margt sem vekur ugg. En við kynntum okkur í dag hvernig gervigreindin getur virkað í skólum, bæði fyrir kennara og nemendur. Námfús er íslensk lausn fyrir leikskóla og grunnskóla sem er notuð bæði á Íslandi og Þýskalandi og unnið er að því að aðlaga lausnina fyrir framhaldsskóla. Skúli Thorarensen framkvæmdastjóri Námfús kom í þáttinn í dag við fengum hann til að útskýra fyrir okkur hvernig þetta virkar og hverjir möguleikarnir eru. Næringarþerapía á rætur að rekja til hugmyndafræði functional medicine, þar sem meginmarkmiðið er að styðja líkamann út frá rót vandans. Við ræddum við Sigríði Róbertsdóttur, eða Siggu Róberts, í þættinum í dag, en hún er næringaþerapisti sem lærði fræðin í Bretlandi. Hún segir að líkaminn hafi ótrúlega getu til að ná jafnvægi þegar hann fær réttan stuðning. Hún talaði meðal annars um það af hverju konur á miðjum aldri eru í meiri hættu á histamínóþoli. Svo var það vísindaspjallið með Eddu Olgudóttur. Í dag sagði hún okkur frá rannsókn á músum þar sem var í fyrsta skipti skoðað hvernig krabbamein og krabbameinslyf virka mismunandi á mismunandi aldurskeiðum þar sem líkaminn og ónæmiskerfi líkama okkar eru berskjaldaðri á efri árum en þegar við erum ung. Tónlistin í þættinum: Þetta loft / Sigurður Halldór Guðmundsson (Sigurður Halldór Guðmundsson) Það sýnir sig / Hjálmar (Sigurður Halldór Guðmundsson) Heiðlóan / Gísli Magna og Co. (Steingrímur M. Sigfússon) Kötturinn sem gufaði upp / Olga Guðrún Árnadóttir (Ólafur Haukur Símonarson) UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Leikhópurinn Lotta heldur upp á tuttugu ára afmælið í ár og sýning hópsins í sumar er Litaland sem segir frá grunnlitunum gulum, rauðum og bláum. Hver litur byggir sinn eigin heim í Litalandi og í upphafi eru samskipti milli heimanna lítil enda vill hver litur halda sig út af fyrir sig. Anna Bergljót Thorarensen er höfundur verksins og jafnframt stofandi leikhópsins. Hún kom í þáttinn í dag ásamt öðrum af tveimur leikstjórum, Þórunni Lárusdóttur. Svo var það Heilsuvaktin með Helgu Arnardóttur. Hvað einkennir heilbrigð og langlíf ástarsambönd og hvenær verða þau óheilbrigð? Hvaða máli skipta tengslin og nándin sem við fáum í æsku fyrir ástarsambönd okkar á fullorðinsárum og hvernig getur það komið fram á neikvæðan hátt ef örugg tengsl og nánd hafa ekki verið til staðar. Guðbrandur Árni Ísberg sálfræðingur leitast við að svara þessum spurningum og fjölmörgu öðru um ástina í nýútkominni bók sinni Í augum þínum verð ég til. Helga ræddi við Guðbrand á Heilsuvaktinni í tilefni af því. Tónlistin í þættinum: Aftur heim til þín / Eyþór Ingi og Lay Low (Baldur Hjörleifsson og Jónína Guðrún Eysteinsdóttir) Hver er hann? / Leikhópurinn Lotta, Rósa Ásgeirsdóttir (Baldur Ragnarsson, texti Sævar Sigurgeirsson) Ósvikin ást / Eyjólfur Kristjánsson (Eyjólfur Kristjánsson, texti Aðalsteinn Ásberg) UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR

Á undanförnum árum hefur umræða um einhverfu kvenna aukist en þær fá oft ekki greiningu fyrr seint á ævinni. Í áratugi var einhverfa skilgreind út frá drengjum og stúlkur féllu utan rammans og fullorðnar konur enn frekar. Þegar greiningin kemur, oft á þrítugs- eða fertugsaldri og stundum eftir fimmtugt, lýsa margar konur henni eins og þar hafi þeim loksins verið gefin hin rétta skýring á eigin lífi. Skýringu á því hvers vegna ákveðnir hlutir voru alltaf erfiðari, hvers vegna félagsleg samskipti voru alltaf lýjandi og hvers vegna einföld dagleg verkefni gátu á stundum tekið alla orku frá þeim. Við ræddum við Vigdísi M Jónsdóttur sálfræðing í dag. Við fórum svo í heimsókn á Þjóðskjalasafnið og hittum þar fyrir Njörð Sigurðsson aðstoðarþjóðskjalavörð. Hann sýndi okkur einkaskjöl sem Jónas Jónsson frá Hriflu lét geyma á safninu eftir að hann lét af störfum. Hann fór fram á það að skjölin skyldu vera lokuð frá afhendingu 1966 til 1.maí árið 1985, en þá hefði hann orðið 100 ára. Njörður sagði okkur frá þessum skjölum sem geymd eru í fimm öskjum á safninu, en þau voru talsvert persónuleg. Lesandi vikunnar í Mannlega þættinum í þetta sinn var Úlfar Jökull Eyjólfsson nemandi í MR. Hann sagði okkur frá því hvaða bækur hann hefur verið að lesa undanfarið og hvaða bækur og höfundar hafa haft mest áhrif á hann í gegnum tíðina. Úlfar talaði um eftirfarandi bækur og höfunda: Himnaríki og helvíti e. Jón Kalman Þrúgur reiðinnar e. john steinbeck Gamli maðurinn og hafið e. Ernest Hemingway Behind the shades (ævisaga Bob dylans) e. Clinton Heylin. Náðarstund e. Hannah Kent Harry Potter bækurnar. Tónlistin í þættinum: Á ferðalagi / Ragnar Bjarnason (D. Darst, texti Ómar Ragnarsson) The Girl from Ipanema / Stan Getz og Astrud Gilberto (Carlos Antoni Jobim, Vinicius de Moraes & Norman Gimbel) Kóngur einn dag / KK og Magnús Eiríksson (Magnús Eiríksson) UMSJÓN: GUNNAR HANSSON OG GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR