Mannlegi þátturinn

Vigdís Hafliðadóttir söngkona, leikkona, grínisti, handritshöfundur og ýmislegt fleira var föstudagsgesturinn okkar. Hún nam heimspeki við Háskóla Íslands og hefur t.d. leikið í kvikmyndinni Ljósvíkingar, áramótaskaupum og nú síðast í þáttunum Tuttugu og eitthvað, en hún er einnig einn höfunda, en fyrsti þátturinn verður sýndur á RÚV í kvöld. Hún hefur einnig notið mikilla vinsælda sem kynnir skemmtiþáttarins Kappsmáls á RÚV og Vigdís er meðlimur í hljómsveitinni FLOTT sem stofnuð var árið 2020 og hefur svo sannarlega slegið í gegn. Það var um nóg að tala við Vigdísi í dag, en við fórum auðvitað líka með henni aftur í tímann á æskuslóðirnar eins og við gerum yfirleitt með föstudagsgestinum. Svo var það matarspjallið með Sigurlaugu Margréti. Í dag talaði hún um salat og sólskin. Sumardagurinn fyrsti er næsta fimmtudag og sólin hækkar á lofti sem kallaði á salatspjallið í dag, þar sem komu fyrir hrásalöt, majonessalöt og fersk salöt eins og grískt salat. Tónlist í þættinum í dag: Dagar / Eyjólfur Kristjánsson (Eyjólfur Kristjánsson, texti Aðalsteinn Ásberg) Hvergiland / Leikhópurinn Ekki hugmynd (Vigdís Hafliðadóttir og Egill Andrason) Visa från Utanmyra / Jan Johanson (Jan Johanson) UMSJÓN: GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Valdimar Þór Svavarsson kemur til okkar á fimmtudögum og fræðir okkur um mannleg samskipti. Síðustu tvo fimmtudaga var hann að tala um höfnunaróttann sem herjar á marga og getur verið snúið að glíma við. Hann hélt áfram á þeim nótum og fór dýpra í þær í dag.

Við fræddumst um svokallaðan minningarstein í þættinum, en fjórir ungir menn tóku þátt í frumkvöðlakeppni þar sem þeirra vara var minningarsteinninn Eilífð. Á hverjum og einum steini er QR kóði sem leiðir inn á vefsíðu þar hægt verður að sjá myndir og myndbönd af þeim sem hefur fallið frá. Baldur Orrason Gröndal og Jóel Þeyr Kárason komu í þáttinn og útskýrðu betur fyrir okkur hvernig þetta virkar. Valdimar Þór Svavarsson kemur til okkar á fimmtudögum og fræðir okkur um mannleg samskipti. Síðustu tvo fimmtudaga var hann að tala um höfnunaróttann sem herjar á marga og getur verið snúið að glíma við. Hann hélt áfram á þeim nótum og fýr dýpra í þær í dag. Það eru spennandi verkefni framundan hjá Hrólfi Sæmundssyni óperusöngvara. Hann er að fara að syngja sjálfan Óðinn, í fyrstu heildaruppfærslu Eistlendinga á Niflungahringnum. Æfingar byrja í maí en fáir Íslendingar hafa sungið það hlutverk en það þykir eitt mest krefjandi hlutverk óperubókmenntanna.Við heyrðum í Hrólfi í þættinum. Tónlist í þættinum í dag: Þó líði ár og öld / Björgvin Halldórsson (erlend lag, texti Hrafn Gunnlaugsson) Mamma / Björgvin Halldórsson (Þórunn Franz, texti Ólafur Gaukur Þórhallsson) Ég fann þig/Björgvin Halldórsson (Amerískt þjóðlag, texti Jón Sigurðsson) Selja litla / Björgvin Halldórsson (Jón Jónsson frá Hvanná, texti Guðmundur Ingi Kristjánsson) UMSJÓN: GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Stóri plokkdagurinn verður haldinn um allt land sunnudaginn 26. apríl. Dagurinn er orðinn fastur liður á vorin en hann var fyrst árið 2018. Tilgangurinn er að hvetja almenning, félagasamtök, fyrirtæki og sveitarfélög til að taka höndum saman og hreinsa nærumhverfið draga úr rusli í náttúrunni og vekja athygli á því að litlar aðgerðir margra geta skilað miklum árangri. Björn Skúlason forsetamaki mun setja daginn formlega og hefja opnunarplokkið og hann var hjá okkur í dag ásamt Jóni Karli Ólafssyni, fyrrum umdæmisstjóra Rótarý Ísland, en Rótarý hreyfingin skipuleggur daginn með aðstoð bakhjarla. Laugardaginn 9. maí verða haldnir tónleikar í Íþróttahúsinu Iðu á Selfossi þar sem Sinfóníuhljómsveit Suðurlands mun flytja verk Björgvins Þ. Valdimarssonar tónskálds og kórstjóra en þetta eru 70 ára afmælistónleikar hans og afmælisdagurinn er í dag. Á tónleikunum verða einsöngvarar og margir kórar sem starfa á Suðurlandi en Björgvin sjálfur er Selfyssingur í húð og hár og þar hófst tónlistarferill hans. Við spjölluðum við Björgvin í þættinum í dag. Svo kom Edda Olgudóttir til okkar í vísindaspjallið. En í dag fræddi hún okkur um muninn á körlum og konum þegar kemur að heilsufarskvillum tengdum offitu. Tónlist í þættinum í dag: Fólkið í blokkinni / Eggert Þorleifsson (Ólafur Haukur Símonarson) Undir dalanna sól / Álftagerðisbræður og karlakór Reykjvíkur(Björgvin Þ Valdimarsson, texti Hallgrímur Jónsson frá Ljárskógum) Það varst þú / Óskar Pétursson (Björgvin Þ Valdimarsson) Smooth Sailing / Horace Henderson and his Orchestra (Thompson) UMSJÓN: GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Nokkrar konur eru að koma á fót fyrstu textílendurvinnslustöð á Íslandi þar sem þær tæta niður textílúrgang og búa til nýjan textíl úr honum. Á HönnunarMars munu þær sýna fyrstu hljóðdempandi veggpanela sem eru unnir úr textílúrgangi og framleiddir hér á landi. Sigríður Tryggvadóttir textíllistakona kom í þáttinn og með henni kom Ólöf Sigríður Jóhannsdóttir, framkvæmdastjóri Flöff, sem er fyrirtækið sem þær stofnuðu í kringum þetta verkefni. Svo slógum við tvær flugur í einu höggi, því Einar Sveinbjörnsson kom til okkar í veðurspjallið en með honum kom Arnór Þórir Sigfússon fuglafræðingur. Þannig að auk þess að spjalla um veðrið þá fengum við Arnór Þórí til að segja okkur frá áhrifum veðurs á flug farfugla og til dæmis hæfileiki þeirra til að finna sér rétta veðrið til að fljúga til landsins á sem stystum tíma og eyða í leiðinni sem minnstri orku. Við heyrðum af ferðum fugla sem til dæmis nýttu sér meðvind og slógu flugmet á leiðinni hingað og svo af öðrum fuglum sem villtust á leiðinni. Það var um nóg að tala við þá Einar og Arnór Þóri í þættinum, enda eru þetta mikil uppáhalds umræðuefni hjá okkur, veðrið og fuglar. Hægt er að fylgjast með flugi gæsanna á eftirfarandi vefslóð: www.verkis.is/gaesavefsja Tónlist í þættinum í dag: Akstur á undarlegum vegi / Sléttuúlfarnir (Gunnar Þórðarson, texti Jónas Friðrik) Farfuglarnir / Ragnheiður Gröndal (Jóhann Helgason, texti Þórarinn Eldjárn) Christopher Cross / Ride Like the Wind (Christopher Cross) UMSJÓN: GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Arnar Péturs er þrautreyndur landsliðshlaupari og hlaupaþjálfari. Hann hefur 73 sinnum orðið Íslandsmeistari og sigrað Laugaveginn tvisvar. Hann á einnig Íslandsmetið í 100 km hlaupi. Arnar skrifaði Hlaupabókina sem inniheldur þekkingu sem hann hefur aflað sér með því að æfa með bestu hlaupurum og þjálfurum í heiminum. Arnar kom í þáttinn í dag, en hann segir að allt sé hægt ef maður kann að fara nógu hægt. Svo kom Helga Lára Þorsteinsdóttir, safnstjóri RÚV, til okkar í dag með gullmola úr safni útvarpsins. Í þetta sinn leyfði hún okkur að heyra upptöku frá árinu 1947 úr tónlistarþætti í umsjón Jóns Þórarinssonar, þar sem hlustendum er kennd listin að hlusta á útvarp, þar er talað um góðar og slæmar hlustunarvenjur í ýmislegt fleira til að bæta hlustunarupplifun. Mjög áhugaverður bútur sem við heyrðum og Helga Lára sagði okkur betur frá í þættinum. Svo var það lesandi vikunnar sem í þetta sinn var Júlíus Ó. Einarsson, en hann var að senda frá sér nýja bók sem heitir Í framlínu - lögreglumenn segja frá. Hann tók viðtöl við tugi lögreglumanna, sem segja frá reynslu sinni, upplifun af starfinu í bókinni. Við fengum hann til að segja okkur frá þessari bók, en svo auðvitað aðallega frá þeim bókum sem hann hefur verið að lesa undanfarið og þeim höfundum og bókum sem hafa haft mest áhrif á hann í gegnum tíðina. Júlíus talaði um eftirfarandi bækur og höfunda: Hollendingurinn fljúgandi e. Frederick Marryat Konungs skuggsjá, höf. ókunnur A short History of the World according to Sheep e. Sally Coulthard Prisoners of Geography e. Tim Marshall The Story of Russia e. Orlando Figes Enid Blyton Tónlist í þættinum í dag: Vertu ekki að kvarta / South River Band (Ólafur Þórðarson, texti Kormákur Bragason) Ég skal syngja fyrir þig / Björgvin Halldórsson (G. Sklerov & Phyllis Molinary, texti Jónas Friðrik Guðnason) Words / Bee Gees (Maurice, Robin og Barry Gibb) UMSJÓN: GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Föstudagsgestur Mannlega þáttarins í þetta sinn var leikarinn Hannes Óli Ágústsson. Frá því hann útskrifaðis frá Listaháskóla Íslands árið 2009 hefur hann leikið mikinn fjölda hlutverka á sviði og fyrir framan kvikmyndavélar, til dæmis í fjölmörgum áramótaskaupum og svo nú síðast í gamanþáttaröðinni Hæst sem er sýnd hjá Sjónvarpi Símans, en hann er einn handritshöfunda auk þess að leika annað aðalhlutverkið. Við ræddum við hann um lífið og tilveruna, ferðuðumst með honum aftur í tímann á æskuslóðirnar í Breiðholtinu og stikluðum á stóru í gegnum lífið til dagsins í dag. Svo var auðvitað matarspjallið með Sigurlaugu Margréti á sínum stað. Í dag ræddum um portúgalskan mat, saltfisk, sjávarrétti, skrýtna samloku og sætabrauð. Tónlist í þættinum í dag: Í útvarpinu / Björgvin Halldórsson og HLH flokkurinn (Björgvin Halldórsson, texti Jónas Friðrik) Berghain / Rosalia & Björk & Yves Tumor (Rosalia Vila Tobella, Noah Goldstein & Dylan Wiggins) Bankrobber / The Clash (Joe Strummer) UMSJÓN: GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Valdimar Þór Svavarsson ráðgjafi hélt áfram að fræða okkur í Mannlega þættinum um mannlegu samskiptin. Í dag tók Valdimar upp þráðinn frá því síðast og hélt áfram að tala um höfnunarótta.

Við fræddumst í dag um rannsókn sem Þóra Katrín Erlendsdóttir, meistaranemi við í heilbrigðisvísindum við Háskólann á Akureyri vann. En tilgangur rannsóknarinnar var að kanna upplifun ungmenna af stuðningi í kjölfar sjálfsvígs vinar. Þátttakendur voru einstaklingar sem höfðu misst vin í sjálfsvígi. Þóra Katrín var hjá okkur í dag og sagði okkur frá rannsókninni og niðurstöðunum, þar sem til dæmis kom fram mikilvægi formlegs og óformlegs stuðnings. Félagasamtökin Barnadjass standa að hátíðinni Barnadjass í Mosó sem verður haldin í 4. sinn í júní. Þetta er alþjóðleg hátíð þar sem börn á aldrinum 8-16 ára koma fram og spila djass eftir eyranu og spinna. Hátíðin er stofnuð eftir norskri fyrirmynd en listrænn stjórnandi beggja hátíða er Odd André Elveland, norskur djasstónlistarmaður og frumkvöðull í kennslu ungra barna í að spila djass eftir eyranu og spinna. Guðrún Rútsdóttir er formaður félagasamtakanna Barnadjass og hún kom í þáttinn í dag. Valdimar Þór Svavarsson ráðgjafi og stjórnandi Meðvirknipodcastsins kom svo til okkar og hélt áfram að fræða okkur um mannlegu samskiptin. Í dag hélt Valdimar áfram að tala um höfnunarótta. Tónlist í þættinum í dag: Ráðahagur / Moses Hightower (Moses Hightower (Andri Ólafsson, Magnús Trygvason Eliassen & Steingrímur Karl Teague)Texti, Andri Ólafsson & Steingrímur Karl Teague) Pain / Ásgeir Ásgeirsson (Ásgeir Ásgeirsson) Það jafnast ekkert á við jazz / Stuðmenn (Jakob Frímann Magnússon) Er það satt sem þau segja um landann / HLH flokkurinn (erlent lag, texti Þorsteinn Eggertsson) UMSJÓN: GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Einar Guttormsson og Hartmann Guðmundsson eru á leið í afar krefjandi hjólreiðaferð þar sem þeir munu hjóla um 3.500 km um vesturströnd Bandaríkjanna á 37 dögum. Markmið ferðarinnar er að vekja athygli á Parkinsonsjúkdómnum og undirstrika mikilvægi líkamlegrar hreyfingar í baráttunni við sjúkdóminn, en Einar er sjálfur með Parkinson. Þeir komu í þáttinn í dag og sögðu okkur betur frá þessu ferðalagi sem hefst nú um helgina. Heiða Björk Sturludóttir er að skrifa bók sem heitir Bústaðabúar, bók um fólk sem á sitt aðalheimili í svokölluðum frístundahúsum. Þetta er viðtalsbók til að kynna þennan lífsstíl og sýna hversu mikil fjölbreytni er í hópnum. Alls kyns fólk á alls kyns aldri sem fæst við alls kyns. Við ræddum við Heiðu Björk í dag. Svo var það vísindaspjallið með Eddu Olgudóttur, í dag sagði hún okkur frá nýju lyfi gegn beinþynningu. Tónlist í þættinum í dag: Torfi á orfi / Snorri Helgason (Snorri Helgason) Einbúinn / Vilhjálmur Vilhjálmsson (Magnús Eiríksson) Green Green Grass of Home / Tom Jones (Curly Putman) Hey Rube / The Rocketeers (S. Johnson & A. Johnson) UMSJÓN: GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Leifur Geir Hafsteinsson, forsprakki alþýðutónlistarhópsins Vinir og vandamenn og dóttursonur Oddgeirs Kristjánssonar, kíkti í heimsókn til okkar í dag en hópurinn vinnur að gerð hljómplötu þar sem finna má áður óútgefin eða sjaldheyrð gömul Eyjalög. Leifur sagði okkur frá hljómplötunni og lögunum og við heyrðum tvö laganna, þar á meðal Setjumst að sumbli en það er fyrsta Þjóðhátíðarlagið, frá árinu 1933 og hefur aldrei verið gefið út áður og var því frumflutt í útvarpi í Mannlega þættinum í dag. Í Heilsuvakt dagsins kom Helga Arnardóttir til okkar í beina útsendingu og ræddi um prótein æðið sem hefur riðið yfir á samfélagsmiðlum og trefjaæðið sem nú er að taka við. Rannsóknir sýna nefnilega að fæstir ná lágmarksskammti af trefjainntöku á dag en trefjar hafa veruleg góð áhrif á meltinguna og næra bakteríur í þarmaflórunni en ekki bara það því dagleg og góð trefjainntaka getur spornað gegn sykursýki 2, ristilkrabba, hjartasjúkdómum, heilablóðfalli og alzheimer svo eitthvað sé nefnt. Helga ræddi þetta við okkur á Heilsuvaktinni og fór yfir helstu fæðuflokka sem innihalda góðar trefjar. Lesandi vikunnar í Mannlega þættinum í þetta sinn var Kári Sævarsson einn af eigendum vörumerkjastofunnar Tvist. Hann sagði okkur frá því hvaða bækur hann hefur verið að lesa undanfarið og hvaða bækur og höfundar hafa haft mest áhrif á hann í gegnum tíðina. Kári talaði um eftirfarandi bækur og höfunda: Smásögur eftir Hauk Ingvarsson (sem eiga að koma út í heildarsafni og ekki enn kominn titill) Tímabundin e. Kristján Hrafn Guðmundsson Alistair McClean og Hammond Innes Fávitinn e. Dostojevski Tónlist í þættinum í dag: Í bíl / Vinir og vandamenn (Oddgeir Kristjánsson, ljóð Örn Arnarson) Setjumst að sumbli / Vinir og vandamenn (Oddgeir Kristjánsson,texti Árni úr eyjum) And I love her / The Beatles (Lennon & McCartney) UMSJÓN: GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Páskahelgin er á næsta leyti og margir sem verða á faraldsfæti. Sumir fara í sumarbústað, aðrir til útlanda og svo eru margir sem fara vestur Ísafjörð, þar sem fram fer skíðavika og auðvitað tónlistarhátíðin Aldrei fór ég suður. Við töluðum við skíðagarp, frá Ísafirði sem margoft hefur troðið upp á þessari ágætu hátíð fyrir vestan - þó hann hafi sig hægan núna um páskana. Helgi Björnsson tónlistarmaður kom í þáttinn í dag. Blúshátíð í Reykjavík er í gangi yfir páskana eins og undanfarin ár og áratugi. Hátíðin verður í sínum stað á Hilton Reykjavík Nordica og á dagskránni eru bæði erlendar og innlendar blússtjörnur og að lokinni formlegri dagskrá verður Klúbbur Blúshátíðar þar sem tónleikagestir geta notið lifandi tónlistar í afslöppuðu umhverfi. Guðmundur Pétursson kom til okkar í dag. Svo kom Edda Olgudóttir til okkar í lok þáttar í sitt reglubundna vísindaspjall. Hún fjallaði um nýjar rannsóknir á rafrettum og níkótíninntöku. Og okkur skildist að þetta hafi ekki verið alslæmar fréttir sem hún færði okkur í dag. Tónlist í þættinum í dag: Blús í G / Mannakorn (Magnús Eiríksson) Allt ljómar / Helgi Björnsson Ég trúi á þig / Múgison og Blúskompaníið UMSJÓN: GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUÐMUNDUR PÁLSSON

Við töluðum um matvendni í Mannlega þættinum - aðallega matvendni hjá börnum, orsakir hennar og hvað er til ráða. Anna Sigríður Ólafsdóttir prófessor í næringarfræði hefur undanafarið rannsakað þetta ásamt hópi vísindamanna í rannsókn þar sem áhersla er lögð á fæðuval, matvendni og líðan, bæði hjá börnum og foreldrum. Og stór hluti af þessari rannsókn er það sem er kallað ‘bragðlaukaþjálfun' - hvernig fer hún fram? Anna Sigríður sagði okkur meira um þetta. Evrópuferð Sinfóníuhljómsveitar Íslands lauk síðasta fimmtudag á glæsilegum tónleikum í hinu virta tónlistarhúsi Elbphilharmonie í Hamborg. Uppselt var á tónleikana, stemningin frábær og áhorfendur risu úr sætum og fögnuðu sveitinni. Framundan eru tvennir tónleikar með tónlist úr kvikmyndinni ET og svo tónleikar með Barböru Hannigan verðandi aðalstjórnandi hljómsveitarinnar ,Sköpun heimsins, þar sem Barbara fer með tónleikagesti í ferðalag um tíma og rúm með efnisskrá sem spannar rúm 200 ár tónlistarsögunnar. Guðni Tómasson er framkvæmdastjóri sveitarinnar og hann kom til okkar á eftir. Einar Sveinbjörnsson veðurfræðingur talaði um veðurseiglu eða hæfileikann til að takast á við íslenskt vetrarveður í daglegu lífi. Að vetrinum er lágur meðalloftþrýstingur vísir fyrir sviptinga- og stormasamt veður. Nú í mars hefur loftþrýstingur verið lágur að meðaltali en sosum ekkert einsdæmi. Svo var það veðurspáin næstu daga og yfir páska og hugtakið páskahret á ekki við núna, við spyrjum: Af hverju? Tónlist frá útsendingarlogg 2026-03-31 CLUB DES BELUGAS - A men's scene Kynningarlag Mannlega þáttarins. Árný Margrét - Hakk og spaghettí. THE HOUSEMARTINS - Caravan of Love (80). Björgvin Halldórsson, Kór Öldutúnsskóla - Ég á lítinn skrítinn skugga. JAMES TAYLOR - Don't Let Me Be Lonely Tonight. CLUB DES BELUGAS - A men's scene Kynningarlag Mannlega þáttarins. MANNLEGI ÞÁTTURINN ÞRIÐJUDAGUR 31.MARS 2026 UMSJÓN: GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUÐMUNDUR PÁLSSON

Það vilja fáir fá meindýr inná heimili sitt og gera allt til að koma í veg fyrir það. Við ræddum við teymisstjóra meindýravarna hjá Dýraþjónustu Reykjavíkur, hann heitir Ólafur Ingi Heiðarsson og hann segir til dæmis að það sé mikil aukning á veggjalúsatilfellum í borginni og að rotturnar séu gáfaðar. Og við kíktum í heimsókn á Þjóðskjalasafn Íslands og hittum skjalavörðinn Kjartan J. Richter og hann fann gögn í safninu sem tengjast undirbúningsnefnd Alþingishátíðarinnar 1930 og þar kennir ýmissa grasa. Og lesandi vikunnar þennan mánudaginn er Þorkell Heiðarsson, líffræðingur og formaður Félags íslenskra náttúrufræðinga. Hann kom með nokkrar af sínum eftirlætisbókum og spjallaði um þær við okkur. Tónlist í þættinum í dag: Næst síðasti geirfuglinn / Geirfuglarnir (Valgeir Guðjónsson) Please Mr. Postman / Carpenters Days We Left Behind / Paul McCartney UMSJÓN: GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUÐMUNDUR PÁLSSON

Það er föstudagur og gul viðvörun í gangi víða. Við látum það ekki á okkur fá og fögnum föstudagsgesti dagsins og sá er dósent við sviðslistadeild Listaháskóla Íslands. Hann er einnig leikstjóri og höfundur, hann stofnaði Leynileikhúsið á sínum tíma og er, eins og vinir hans segja, alltaf önnum kafinn náungi. Núna í vetur leikstýrði hann leikritinu Mömmó sem sýnt er í Borgarleikhúsinu. Við töluðum við Agnar Jón Egilsson. Svo er það Matarspjallið með Sigurlaugu Margréti Jónasdóttur, í dag velti hún fyrir sér fyndnum mat. Tónlist í þættinum í dag: Landbúnaðar Lísa / Stuðmenn (Valgeir Guðjónsson) You Make Me Feel / Jimmy Sommerville Lithium / Nirvana UMSJÓN: GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUÐMUNDUR PÁLSSON

Og þótt veðrið sé með versta móti og viðvaranir eins appelsínugular og þær verða, þá erum við í Mannlega þættinum farin að huga að vorinu sem er rétt handan við hornið. Það er nefnilega kominn tími til að byrja undirbúning fyrir garðyrkjustörf vorsins. Nú er til dæmis gráupplagt að byrja að sá fyrir alls kyns matjurtum og jafnvel sumarblómum. Guðríður Helgadóttir garðyrkjufræðingur hugsar um fátt annað þessa dagana. Við heyrðum í henni. Hugarafl eru félagasamtök fólks sem hefur upplifað persónulega krísu og vinnur að persónulegum bata sínum og alla þá sem hafa gengið í gegnum andlegar áskoranir og einnig aðstandendur þeirra. Notendur í Hugarafli móta eigin endurhæfingu og veita öðrum stuðning sem eru í svipuðu ferli. Kjarni starfsins er þekking og reynsla notenda og fagfólks. Við kíktum við hjá samtökunum sem eru staðsett í Síðumúla 6 og ræddum við Auði Axelsdóttur framkvæmdastjóra. Og svo voru það Mannlegu samskiptin með Valdimar Þór Svavarssyni ráðgjafa hjá Fyrsta skrefinu og stjórnandi Meðvirknipodcastsins, í óveðrinu í dag töluðum við um nokkuð sem kallast höfnunarótti. Tónlist í þættinum í dag: Haglél / Mugison (Mugison) Þitt bros / GDRN og Tómas R. Einarsson (GDRN og Tómas R. Einarsson) Vetur / Egill Ólafsson (Egill Ólafsson) UMSJÓN: GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUÐMUNDUR PÁLSSON

Við fræddumst um sögur um dýr, íslenskar dýrasögur og hvernig er skrifað um dýr í þeim. Rithöfundurinn Gunnar Theodór Eggertsson beindi sjónum sínum að þessu efni í fyrirlestri á Borgarbókasafninu fyrr í vikunni, þar sem hann sagði frá ríkri sagnahefð Íslendinga um dýr og setti þær í alþjóðlegt samhengi, bæði í tengslum við bókmenntahefðir og einnig dýravernd. Gunnar Theodór kom í þáttinn. Skemmtilegur óperufarsi í boði meistara Mozarts verður fluttur í Mývatnssveit um páskana. Já Mozart í Mývatnssveit og undir merkjum tónlistarhátíðarinnar Músík í Mývatnssveit 2026. Gamanóperan heitir Der Schauspiel-direktor sem á íslensku nefnist Viðburðastjórinn. Hátíðin hefur verið haldin í Mývatnssveit í dymbilviku samfellt frá árinu 1998 og við fengum Laufeyju Sigurðardóttur fiðluleikara til að segja okkur nánar frá þessari skemmtun. Edda Olgudóttir kom í vísindaspjall og segir okkur frá tapi á Y litningi og hvaða áhrif það hefur á heilsu karla. Lög: Dýrin á Diskó / Prófessorinn, Memfismafían og Margrét Kristín Blöndal (Bragi Valdimar Skúlason) Söngur dýranna í Týról / Stuðmenn (Valgeir Guðjónsson og Egill Ólafsson) Rock'n'Roll öll mín bestu ár / Brimkló (K. Johnson, texti Þorsteinn Eggertsson) Queen of California / John Mayer (John Mayer) MANNLEGI ÞÁTTURINN MIÐVIKUDAGUR 25.MARS 2026 UMSJÓN: GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Hver eru helstu einkenni áfalla, hverjar eru afleiðingar og hver eru úrræði út frá fræðum og reynslu. Út er komin bókin Áfall, hvað svo? eftir Dr. Sigrúnu Sigurðardóttur, prófessor við háskólann á Akureyri, og fjallar um áföll, afleiðingar þeirra og úrræði. Bókin byggir á fræðilegum grunni og eigin reynslu höfundar og í henni kynnir Sigrún leiðir til bata. Hver eru helstu einkenni áfalla, hverjar eru afleiðingar og hver eru úrræði út frá fræðum og reynslu? Sigrún fræddi okkur um þetta í þættinum í dag. Helga Arnardóttir var með Heilsuvaktina hjá okkur í dag eins og annan hvern þriðjudag. Lilja Kjalarsdóttir lífefnafræðingur vissi í rúman áratug að hún væri með bracca genið sem getur valdið lífshættulegu krabbameini. Móðir hennar greindist með bracca krabbamein og lést eftir erfiða baráttu árið 2022. Í langan tíma hikaði Lilja við að fara í fyrirbyggjandi aðgerð til að minnka líkurnar á að hún fengi sjúkdóminn. Hún var í eftirliti um langa hríð en einn daginn eftir samveru með konum í Bracca samtökunum tók hún ákvörðun og lét verða af því að fara í tvöfalt brjóstnám og hyggst láta fjarlægja eggjastokkana þar á eftir. Með tvöföldu brjóstnámi minnkuðu líkurnar á krabbameini úr 60-80% prósentum niður í tvær prósentur. Helga ræddi við hana skömmu eftir aðgerðina. Tónlist í þættinum í dag: Gleym mér ei / Sigrún Hjálmtýsdóttir (Valgeir Guðjónsson) Appelsínugult myrkur / Una Torfa (Una Torfa og Hafsteinn Þráinsson) Gleymmérei / Bríet og KK (Bríet Ísis Elfar, Lárus Örn Arnarson) UMSJÓN: GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Breki Karlsson formaður Neytendasamtakanna kom í þáttinn í dag og við skoðuðum með honum nýtilkomnar leiðir sem eru í boði í íbúðarkaupum þar sem til dæmis byggingafyrirtæki, verktakar eða fjármálaþjónustur bjóða fólki upp á að leggja t.d. einungis fram 10% af kaupverði, seljandinn, eða annar aðili, leggja til allt að 20% og svo eru þá 70% húsnæðislán. Neytendasamtökin segja að þessir samningar séu varhugaverðir og óljósir, þar sem ekki sé búið að kanna frá öllum hliðum lögmæti þeirra og hver raunveruleg staða kaupend sé. Breki fór yfir þessi mál hjá okkur í dag. Við héldum svo áfram að grúska í safni Ríkisútvarpsins með Helgu Láru Þorsteinsdóttur safnstjóra og í dag kom hún með frásögn Sigurðar Helgasonar, tónskálds frá Blaine Washington, sem var tekin var upp árið 1947 þegar hann var nýkomin aftur til Reykjavíkur eftir 57 ára dvöl í vesturheimi, en hann fór frá Íslandi 1890. Stórmerkileg upptaka og frásögn þar sem hann til dæmis talar um framfarir og breytingar sem hafa orðið í Reykjavík og margt fleira. Lesandi vikunnar í þetta sinn var Auður Þórhallsdóttir barnabókahöfundur. En hún er einmitt nýbúin að gefa út fjórðu bókina um Miðbæjarrottuna. Við spurðum hana aðeins út í hana og svo sagði hún okkur auðvitað frá því hvaða bækur hún hefur verið að lesa undanfarið og hvaða bækur og höfundar hafa haft mest áhrif á hana í gegnum tíðina. Auður talaði um eftirfarandi bækur og höfunda: Einsamræður e. Birtu Ósmann Snyrtistofan e. Mario Bellatin Þessir djöfulsins karlar e. Andrev Walden Móðurást- sólmánuður e. Kristínu Ómarsdóttur En hvað það var skrýtið e. Pál. J Árdal Alkemistinn e. Paulo Coelho Minningarbók e. Vigdísi Grímsdóttur Tónlist í þættinum í dag: Skítaveður / Bogomil Font og Greiningadeildin (Bragi Valdimar Skúlason) Pínu sein / GDRN og Tómas R. Einarsson (GDRN og Tómas R. Einarsson) Skín við sólu Skagafjörður / Liljukórinn (Sigurður Helgason, texti Matthías Jochumsson) UMSJÓN: GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Ísleifur B. Þórhallsson tónleikahaldari er heldur betur búin að vera mikið í fjölmiðlum undanfarið en hann hélt utan um tvenna stórtónleika Laufeyjar um síðustu helgi fyrir hönd Senu. Ísi í Senu, eins og hann er oftast kallaður, hefur hefur ýmislegt reynt í tónleikahaldi hér á Íslandi undanfarna áratugi en hann byrjaði ungur að spá í kvikmyndir, tónlist og viðburðahald. Hann var föstudagsgestur í Mannlega þættinum í dag og við fórum með honum um víðan völl en þó tónleikar Laufeyjar í Kórnum hafi verið gríðarlega umfangsmiklir og í ótrúlega mörg horn að líta þá var hann alls ekki kominn í frí eins og við heyrðum í spjallinu. Sigurlaug Margrét var veðurteppt í bústað við Meðalfellsvatn og við töluðum við hana um súpur til að hlýja okkur í veðrinu sem nú gengur yfir landið. Tónlist í þættinum í dag: Bíddu pabbi / Vilhjálmur Vilhjálmsson (Peter Callander, Geoff Stevens, texti Iðunn Steinsdóttir) Ber / Amor Vincit Omnia (Baldur Skúlason og Erla Hlín) Black / Pearl Jam UMSJÓN: GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Í mannlegu samskiptunum með Valdimari Þór Svavarssyni í Mannlega þættinum í dag talaði Valdimar um meðvirkni og barnauppeldi. Þar var af nógu að taka.

Tannverndarvikan 2026 er einmitt þessa vikuna, Góð munnheilsa alla ævi er yfirskrift vikunnar í ár. Þó munnheilsa sé auðvitað mikilvæg á öllum stigum lífsins þá er í ár lögð sérstök áhersla á börn og ungmenni og áhrif nikótíns og koffíns á tennur og munnheilsu. Íris Þórsdóttir, tannlæknir í Vestmannaeyjum og nefndarmaður í Fræðslunefnd Tannlæknafélags Íslands kom í þáttinn í dag og sagði betur frá þessu og talaði einnig um munnþurrk hjá eldra fólki, sem getur komið til af margvíslegum orsökum en getur ýtt undir tannskemmdir. Gleym mér ei styrktarfélag var stofnað árið 2013 af þremur konum, Önnu Lísu Björnsdóttur, Þórunni Pálsdóttur og Hrafnhildi Hafsteinsdóttur, en sameiginleg reynsla þeirra af missi á meðgöngu færði þær saman með það að markmiði að styðja betur við foreldra sem missa barn á meðgöngu, í fæðingu og fljótlega eftir hana. Félagið hefur stækkað á þessum árum sem eru liðin síðan en tilgangurinn er enn sá sami. Sigrún Kristínar Valsdóttir kom til okkar í dag og sagði okkur betur frá félaginu, áherslu á gamlar sorgir í samverustundum sem félagið hefur staðið fyrir, hópastarfið og fleira. Svo voru það Mannlegu samskiptin með Valdimari Þór Svavarssyni ráðgjafa. Í dag talaði Valdimar um meðvirkni og barnauppeldi. Þar var af nógu að taka. Tónlist í þættinum í dag: Lover Girl / Laufey (Laufey og Spencer Stewart) Eitt af blómunum / Benni Hemm Hemm og Páll Óskar (Benedikt Hermann Hermannsson og Páll Óskar Hjálmtýsson) Cairo vibe / Ásgeir Ásgeirsson (Ásgeir Ásgeirsson) Stúlkan / Todmobile (Þorvaldur Bjarni Þorvaldsson, texti Andrea Gylfadóttir) UMSJÓN: GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Reykjavík Folk Festival snýr aftur næstkomandi helgi í Iðnó. Hátíðin er sett upp að alþjóðlegri fyrirmynd þar sem spilagleðin er í forgrunni og órafmögnuð hljóðfæri eru í aðalhlutverki. Fyrsta hátíðin fór fram árið 2010. Forsvarsmaður, hugmyndasmiður, helsti hönnuður og fyrsti framkvæmdastjóri Reykjavik Folk Festival var Ólafur Þórðarson, ástsæli tónlistarmaðurinn í Ríó Tríó og fleiri hljómsveitum. Tónlistarmennirnir Guðmundur Atli Pétursson og Sigmar Matthíasson komu í þáttinn í dag. Í gær fór fram hádegisfundur á vegum Geðhjálpar á Kjarvalsstöðum um fordóma Íslendinga gagnvart andlegum áskorunum. Kári Kristinsson, prófessor við Háskóla Íslands, kynnti þar nýjar niðurstöður rannsóknar á fordómum gagnvart einstaklingum sem kljást við fíkn. Kári kom og sagði okkur frá niðurstöðunum í þætti dagsins. Svo var það vísindaspjallið með Eddu Olgudóttur. Í dag fræddi hún okkur um áhrif tónlistar og ABS (auditory beat stimulation) hljóða á kvíða. Tónlist í þættinum í dag: Glugginn / Flowers (Rúnar Gunnarsson, texti Þorsteinn Eggertsson) Þú ert /Helgi Pétursson (Þórarinn Guðmundsson, texti Gestur (Guðmundur Björnsson)) Einbúinn / Vilhjálmur Vilhjálmsson (Magnús Eiríksson) Í hjarta þér / Haukur Morthens (Jón Múli Árnason, texti Jónas Árnason) UMSJÓN: GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Hvaða störf á fjármálamarkaði eru líkleg til að hverfa vegna gervigreindar og hvaða ný störf verða til og hvaða hæfni þarf starfsfólk helst að hafa í nánustu framtíð. Þessa viku fer fram ráðstefnan Viðskipti og vísindi hjá Viðskiptafræðideild Háskóla Íslands. Þar koma saman fræðafólk, sérfræðingar og stjórnendur úr atvinnulífinu til að ræða nokkur af heitustu viðfangsefnum viðskipta í dag, allt frá gervigreind og framtíð starfa til fjárfestinga og jafnréttis í atvinnulífinu. Hersir Sigurgeirsson prófessor í fjármálum við HÍ og Iða Brá Benediktsdóttir, aðstoðarforstjóri og framkvæmdastjóri hjá Arion banka, komu í þáttinn í dag. Á morgun eru liðin hundrað ár frá fyrstu formlegu útvarpssendingunni hér á landi, en hún fór fram í Loftskeytastöðinni í Reykjavík þann 18. mars 1926 og hófst þá nýr kafli í íslenskri miðlunarsögu. Sigurður Harðarson, rafeindavirki og fjarskiptasérfræðingur hefur um áratuga skeið unnið að uppsetningu, viðhaldio gþróun fjarskiptakerfa víða um land auk varðveislu útvarpstækja og fjarskiptasögu á Íslandi. Hann kom til okkar í dag og með honum kom Anna Diljá Sigurðardóttir, sýningarstjóri sýningarinnar H.f. Útvarp - dagurinn sem útvarpið varð að veruleika. Við ræddum sem sagt við þau um sögu útvarps á Íslandi í útvarpi á Íslandi í dag. Svo var það veðurspjallið með Einari Sveinbjörnssyni. Hann byrjaði á tíðarfarinu, en það hefur verið mikill gangur í veðrinu og við erum ekki alveg laus undan norðanáttinni og snjókomunni enn. Á fimmtudag hlánar nokkuð snögglega og frekari sviptingar er síðan að sjá áfram. Svo fór Einar með okkur aftur til ársins 1953, þegar mikil heræfing Atlantshafsbandalagsins fór eiginlega í vaskinn hér við land vegna veðurs. Hann rifjaði upp gamalt viðtal sem því tengist og ljóð eftir Jakobínu Sigurðardóttur skáldkonu um sama mál. Tónlist í þættinum í dag: Kling klang / Dátar (Þórir Baldursson, texti Ólafur Gaukur Þórhallsson) Þú komst við hjartað í mér / Hjaltalín (Toggi, Sveinbjörn Bjarki Jónsson, texti Páll Óskar Hjálmtýsson) Ljósvíkingur / Egill Ólafsson (Gunnar Þórðarson, texti Ólafur Haukur Símonarson) Daybreak / Frank Sinatra & Tommy Dorsey and his Orchestra (Ferda Grofé) UMSJÓN: GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Við fórum á Þjóðskjalasafnið og hittum Indriða Svavar Sigurðsson skjalavörð og hann sagði okkur afar merkilega sögu. Hann hafði heyrt að langafi hans hafi veirð einn 9 manna sem urðu fyrir eldingu við bæinn Auðnar á Vatnsleysuströnd 16. mars árið 1865. Þessi viðburður hafði vakið mikla athygli á sínum tíma og Indriði, verandi skjalavörður, hóf að leita að heimildum á safninu. Hann fann nokkrar frumheimildir um þetta undarlega og voðalega slys, þar á meðal skýrslu sem Jón Hjaltalín landlæknir skrifaði og sendi heilbrigðisyfirvöldum í Danmörku. Við heyrðum meira um þessa ótrúlegu sögu í þættinum í dag. Rabbarbarinn á uppruna sinn í Kína og hefur því ferðast langa leið áður en hann festi rætur í íslenskum görðum sem fjölært nytjagrænmeti. En getum við hugsanlega nýtt þessa áhugaverðu plöntu betur? Við veltum því fyrir okkur í dag með Björk Bjarnadóttur, umhverfis- þjóðfræðingi, en hún heldur einmitt erindi um það í Fróðleikskaffi á Borgarbókasafninu Árbæ í dag. Lesandi vikunnar var Dóra Lena Christians verslunarstjóri í Bóksölu stúdenta og meistaranámsnemi í almennri bókmenntafræði. Hún er nýkomin aftur til landsins eftir að hafa sótt stóru bókamessuna í London. Við fengum hana til að segja okkur aðeins frá því en svo auðvitað líka þeim bókum sem hún hefur verið að lesa undanfarið og hvaða bækur og höfundar hafa haft mest áhrif á hana í gegnum tíðina. Tónlist í þættinum: Meiriháttar / Rósa Guðrún Sveinsdóttir (Rósa Guðrún Sveinsdóttir) Í dansi með þér / Ingibjörg Þorbergs, Marzbræður og Kvartett Jans Morávek (Pablo Beltran Ruiz, texti Þorsteinn Sveinsson) And I love her / The Beatles (Lennon & McCartney) UMSJÓN: GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Föstudagsgestir Mannlega þáttarins voru þrír í þetta sinn, Davíð Þór Katrínarson, Jónmundur Grétarsson og Unnsteinn Manuel Stefánsson, en þeir voru að frumsýna glænýtt leikrit á Stóra sviðinu í Þjóðleikhúsinu í gærkvöldi, Gæðablóð, sem þeir sömdu ásamt leikstjóra sýningarinnar Þóru Karítas Árnadóttur. Þeir eiga það sameiginlegt að vera rammíslenskir en geta hver um sig rakið uppruna sinn til tveggja heimsálfa. Í sýningunni deila þeir sögum úr lífi sinni og reynslu sinni af því að alast upp sem litaðir Íslendingar. Það var standandi lófatak og fagnaðarlæti í lok sýningarinnar, enda er hún bráðskemmtileg, fyndin og snertir við áhorfendum. Við áttum skemmtilegt spjall við þá þremenninga í þættinum og eltum svo þræðina þangað sem þeir leiddu okkur. Svo kom Sigurlaug Margrét í matarspjallið, eins og alla föstudaga, við héldum aðeins áfram með grjónaumræðuna, við fengum viðbrögð frá hlustendum sem frú Sigurlaug fór aðeins yfir. Og svo fletti hún í franskri matreiðslubók og talaði um eggjabrauð, eins og ýmsir kalla það og í lokin fór Guðrún yfir það hvernig maður þeytir smjör og bakar einfalt brauð. Tónlist í þættinum: Lífsgleði / Hljómar (Gunnar Þórðarson, texti Þorsteinn Eggertsson) Glow / Retro Stefson (Unnsteinn Manuel Stefánsson) Skin / Retro Stefson (Retro Stefson) UMSJÓN: GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Valdimar Þór Svavarsson var með mannlegu samskiptiní Mannlega þættinum í dag. Í þetta sinn fjallaði hann um samskipti innan fjölskyldna og það þegar fólk tekur þá ákvörðun að loka á foreldra sína. Hann fór yfir þessi flóknu mál og benti á hversu erfitt það getur verið að dæma annað fólk þegar kemur að til dæmis svona ákvarðana.

Hvað er málið með Eddu? Þetta er nafnið á fyrirlestri Gísla Sigurðssonar rannsóknarprófessors við Árnastofnun sem hann mun flytja á laugardaginn í fyrirlestrasal Eddu. Undirtitillinn á fyrirlestrinum er Bók fyrir innvígða, ekki almenning, en Gísli fjallar um það hvernig heimsmyndin og hvers kyns hugmyndir og þekking var miðlað í lausu máli og bundnu á þrettándu og fjórtándu öld, án þess að vera ritaðar, en þær sögur lögðu grunninn að því sem við köllum eddur og fornsögur. Gísli kom í þáttinn og sagði okkur betur frá þessu. Líf styrktarfélag stóð fyrir málþingi undir yfirskriftinni Kvenheilsa fyrir skemmstu. Þar voru sagðar til dæmis persónuleguar sögur af kulnun, rætt um grindarbotninn, mikilvægi hreyfingar og mikilvægi hvíldar og ýmislegt fleira. Bára Mjöll Þórðardóttir, varaformaður Lífs kom til okkar í dag og fræddi okkur um kvenheilsu, en allir fyrirlesarar og aðrir sem að málþinginu komu gáfu vinnu sína og allur ágóði rennur til kaupa á nýju Clinitek status þvagstix tæki sem kvennadeildinni bráðvantar. Svo voru það mannlegu samskiptin með Valdimari Þór Svavarssyni ráðgjafa. Í dag fjallaði hann um samskipti innan fjölskyldna og það þegar fólk tekur þá ákvörðun að loka á foreldra sína. Hann fór yfir þessi flóknu mál og benti á hversu erfitt það getur verið að dæma annað fólk þegar kemur að til dæmis svona ákvarðana. Tónlist í þættinum: Lapis Lazuli / Helgi Björnsson (Helgi Björnsson og Guðmundur Óskar Guðmundsson) Í rauðum loga / Þorgerður Ása Aðalsteinsdóttir (Aðalsteinn Ásberg Sigurðsson) Stjörnur stara / Rebekka Blöndal (Rebekka Blöndal og Ásgeir Jón Ásgeirsson) Brúnaljósin brúnu / Páll Óskar Hjálmtýsson (Jenni Jóns) UMSJÓN: GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Án vafa sækjast flestir eftir vellíðan í starfi, en hvað er starfsmótun? Í örstuttu máli snýst starfsmótun um það hvernig hægt er að móta og aðlaga störf fólks að styrkleikum og áhugasviðum þeirra til að auka vellíðan þeirra í starfi. Sigrún Þorgeirsdóttir ráðgjafi gerði lokaverkefni um einmitt vellíðan í starfi og starfsmótun í meistaranámi sínu hjá HÍ og hún kom í þáttinn í dag og sagði okkur meira frá starfsmótun. Öryggi á okkar vegum er yfirskrift ráðstefnu sem fer fram á morgun í Hörpu á vegum VÍS þar sem þemað verður umferðaröryggi í víðu samhengi. Við fengum þá Guðmund Val Guðmundsson, framkvæmdastjóra þróunarsviðs hjá Vegagerðinni og Reyni Bjarna Egilsson, framkvæmdastjóra trygginga og tjóna hjá VÍS, til að koma og segja okkur frekar frá því sem þar verður rætt. En Guðmundur verður þar með erindi sem kallast Mat á öryggi þjóðvegakerfisins og erindi Reynis Bjarna ber titilinn Raunveruleikinn - Umferðaslys hjá VÍS. Svo var það vísindaspjallið með Eddu Olgudóttur. Í þetta sinn talaði hún um peptíð, sem hafa verið talsvert í fréttum undanfarið, einskonar tískubylgju þar sem áhrifavaldar hafa mælt með og notast við peptíð á einhvern hátt til að líta betur út. En það eru ekki allir sem vita hvað peptíð er og því útskýrði Edda það fyrir okkur í vísindaspjalli dagsins. Tónlist í þættinum: Uppboð / Valgeir Guðjónsson (Valgeir Guðjónsson, texti Jóhannes úr Kötlum) Stúlkan / Todmobile (Þorvaldur Bjarni Þorvaldsson, texti Andrea Gylfadóttir) Spánskur dagger / Vilberg Pálsson (Vilberg Andri Pálsson) Léttur í lundu / Bítlavinafélagið (Karl Hermannsson) UMSJÓN: GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Við fræddumst í dag um það sem kallast ACT-nálgunin, en samkvæmt Rúnari Helga Andrasyni, er það sálfræðileg nálgun sem snýst í grunninn um það að hætta tilgangslausri baráttu við erfiðar hugsanir og tilfinningar. En Rúnar, sem er sérfræðingur í klínískri sálfræði og er yfirsálfræðingur á Reykjalundi hefur nýtt sér þessa aðferð í starfi sínu bæði á Reykjalundi og hjá VIRK. Rúnar kom í þáttinn og sagði okkur betur frá ACT í dag. Hvernig er hægt að skapa heilbrigða vinnustaðamenningu? Við heyrðum í þættinum af málþingi sem fer fram á fimmtudaginn þar sem fjallað verður einmitt um vinnustaðamenningu í leik- og grunnskólum í framhaldi af samstarfsverkefni Vinnueftirlitsins, Kennarasambands Íslands og Sambands íslenskra sveitarfélaga. Dr. Sigrún Gunnarsdóttir, prófessor við Háskóla Íslands, sem hefur leitt verkefnið og stýrt framkvæmd þess var hjá okkur í Efstaleitinu og fyrir norðan í stúdíó RÚVAK var Hafdís Ólafsdóttir, leikskólastýra á Klöppum, Akureyri. En Klappir eru einn af fimm þátttökuskólum verkefnisins og hún mun lýsti reynslu sinni af verkefninu. Og svo var það Heilsuvakt dagsins með Helgu Arnardóttur. Það er sjaldan rætt við fólk sem glímir við langvinnt krabbamein og lifir þokkalegu lífi með sjúkdómnum. Thelma Björk Jónsdóttir fatahönnuður, listgreina- og jógakennari greindist með brjóstakrabbamein fyrir tveimur árum og í ljós kom að meinið var einnig komið í beinin að litlum hluta. Thelma fór ekki í hefðbundna lyfjameðferð eins og flestir gera heldur tekur hún líftæknilyf í hverjum mánuði sem halda sjúkdómnum niðri. Hún var andlit bleiku slaufunnar í fyrra með sína mögnuðu sögu og þar fyrir utan hannaði hún slaufuna sjálfa. Herferðin hét Listin að lifa með krabbameini og hlaut tilnefningu til lúðursins í flokknum almannaheillauglýsingar. Helga hitti hana á dögunum og ræddi við Thelmu um hvað hún gerir til að vera jákvæð og láta ekki óttann stjórna sér. Tónlist í þættinum: Ó, ljúfa líf / Flosi Ólafsson (Pops & Doddoge, texti Flosi Ólafsson) Tasko tostada / Hljómar (Rúnar Júlíusson) Hoppsa bomm (Á skíðum skemmti ég mér ) / Helena Eyjólfsdóttir og Hljómsveit Ingimars Eydal (H. Meyer, texti Ásta Sigurðardóttir og Birgir Marinósson) UMSJÓN: GUNNAR HANSSON

Guðrún Hálfdánardóttir, dagskrárgerðarkona hér á Rás kíkti til okkar í dag og sagði okkur frá þáttum sem hún hefur verið að gera, Sprengjan sem sprakk, sem segir áhugaverðar sögu og frásagnir tengdar hernámi Breta á fimmta áratug síðustu aldar, atburðir sem aldrei hafa liðið úr huga þeirra sem þá upplifðu. Hún segir okkur frá símtali sem hún fékk frá hlustanda, Erni Smith, 82gja ára og er búsettur í Hveragerði. Hann hafði mjög merkilega sögu að segja um sprengju sem hann og vinir hans fundu á sjötta áratugnum fyrir austan fjall. Við fengum að heyra brot úr viðtalinu við hann og Guðrún kom með brot úr sprengjunni sem Örn færði henni. Guðrún sagði okkur frekar frá þættinum og nýjum þáttum sem hún hefur einnig verið að vinna, enn um menntamálin, Kerfið, sem hefja göngu sína á Rás 1 á morgun, þriðjudaginn 10.mars. Svo var það enn einn gullmolinn af safni RÚV sem Helga Lára Þorsteinsdóttir, safnstjóri RÚV, deilir með okkur hér í þættinum annan hvern mánudag. Í þetta sinn var það viðtal Stefáns Jónssonar, frá 1968, við Kristleif Jónsson sem var fæddur 1899 og var brautryðjandi í vegagerð á Vestfjörðum. Helga sagði okkur betur frá viðtalinu og við heyrðum það í þættinum. Svo var það auðvitað lesandi vikunnar, í þetta sinn var það Benedikt Hjartarson bókmenntafræðingur, sem býr á Indlandi, en er á landinu til að fylgja eftir bók, Gáttir, sem kemur út á næstunni og því gripum við hann glóðvolgan og fengum hann til að segja okkur frá því hvaða bækur hann hefur verið að lesa undanfarið og hvaða bækur og höfundar hafa haft mest áhrif á hann í gegnum tíðina. Benedikt talaði um eftirfarandi bækur og höfunda: Mother Mary Comes to Me e. Arundhati Roy Ghost Eye e. Amitav Ghosh Gabriel García Marquez: Hundrað ára einsemd Marcel Proust: Í leit að glötuðum tíma Rainer Maria Rilke: Minnisblöð Maltes Laurids Brigge Tónlist í þættinum: Við viljum lifa / Ríó tríó (Alberto, texti Helgi Pétursson) Angelía / Vilhjálmur Vilhjálmsson ( Meisel, texti Theódór Einarsson) Moist / PPCX UMSJÓN: GUNNAR HANSSON

Föstudagsgesturinn okkar að þessu sinni er fyrrverandi sjónvarps- og útvarpsmaður, fyrrverandi alþingismaður og ráðherra og fyrrverandi formaður BSRB. Ögmundur Jónasson kom til okkar í dag og við spjölluðum við hann um lífið og tilveruna, forvitnuðumst um hvar hans rætur liggja, af hvaða fólki hann er komin en hans ættir skiptast í tvær fylkingar í stjórnmálaskoðunum, hægri í móðurætt og vinstri í föðurætt. Ögmundur sagði okkur svo meðal annars frá námsárunum í Skotlandi og mörgu fleiru og svo er hann síður en svo sestur í helgan stein, eins og við heyrðum í þættinum í dag. Sigurlaug Margrét kom svo auðvitað í matarspjallið í dag og við skoðuðum með henni ýmsar hliðar á hrísgrjónum, t.d. grjónagrautinn, mismunandi tegundir af grjónum, hvernig hægt er að gera þau spennandi og svo aðeins um steikt hrísgrjón. Tónlist í þættinum í dag: Vorkvöld í Reykjavík / Ragnar Bjarnason og hljómsveit Svavars Gests (Evert Taube, texti Sigurður Þórarinsson Walk on the Wildside / Lou Reed Goldberg tilbrigði / Úrsúla Ingólfsdóttir Fassbind (Johann Sebastian Bach) UMSJÓN: GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Valdimar Þór Svavarssson ráðgjafi kom, eins og alla fimmtudaga í vetur í Mannlega þáttinn í dag og fræddi okkur um mannleg samskipti. Hann náði ekki að klára í síðustu viku þegar hann var að tala um þær þrjár leiðir sem meðvirkni getur leitt fólk inn á. Við munum því aðeins rifja þær upp og hann fer betur yfir þær og hvað er hægt að gera til þess að lenda ekki í öngstræti.

Á þessum árstíma eru kylfingar um allt land að verða alveg viðþolslausir að bíða eftir vorinu og að geta farið út á golfvelli landsins að elta litlu hvítu boltana. Reyndar nýta sífellt fleiri kylfingar innanhús aðstæður sem spretta upp út um allt land eins og gorkúlur og um helgina geta kylfingar fengið forsmekkinn af golfsumrinu í Laugardalshöllinni, en þar fer fram stórsýning á því nýjasta sem í boði er sem tengist golfi og útiveru, Golf Expo. Ólafur Björn Loftsson, afreksstjóri Golfsambands Íslands, og Ómar Már Jónsson, sem stendur að sýningunni um helgina, komu í þáttinn í dag. Hljómsveitin 10CC er á leið til Íslands þar sem Graham Gouldman og tónleikaband hans stíga á svið í Eldborgarsal Hörpu. Sveitin hefur áratugum saman skipað sér sess meðal merkustu nafna poppsins og tónlist hennar heldur áfram að höfða til nýrra kynslóða. Graham stofnandi, bassaleikari, gítarleikari og söngvari hefur stýrt 10CC frá upphafi en núverandi skipan byggir á traustum grunni úr sögu sveitarinnar. Guðbjartur Finnbjörnsson tónleikahaldari kom til okkar í dag. Svo voru það mannlegu samskiptin með Valdimari Þór Svavarssyni ráðgjafa. Hann náði ekki að klára í síðustu viku þegar hann var að tala um þær þrjár leiðir sem meðvirkni getur leitt fólk inn á. Við rifjuðum þær upp og hann fór dýpra ofan í þær og hvað er hægt að gera til þess að lenda ekki í öngstræti. Tónlist í þættinum í dag: Lítið ljóð / Rebekka Blöndal (Rebekka Blöndal og Ásgeir Ásgeirsson, texti Rebekka Blöndal og Stefán Örn Gunnlaugsson) Lítið lausnarorð / Stefán Hilmarsson (Magnús Þór Sigmundsson, texti Stefán Hilmarsson og Friðrik Erlingsson) The things we do for love / 10cc (Eric Stewart & Graham Gouldman) Get Out Your Lazy Bed / Matt Bianco (Danny White & Mark Reilly) UMSJÓN: GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Hormónar, breytingaskeiðið, mataræði og ýmislegt fleira sem snýr að heilsu kvenna. Þorbjörg Hafsteinsdóttir hjúkrungarfræðingur og næringarþerapisti er komin til landsins og við spjölluðum við hana um þessi mikilvægu mál í dag. Fyrir ári greindist Þorvaldur Lúðvík Sigurjónsson athafnamaður á Akureyri með erfitt krabbamein í vélinda og hefur í kjölfarið þurft á aðgerð að halda, einu sinni í viku, til að halda fæðuvegi opnum. Þær aðgerðir voru framkvæmdar á sjúkrahúsinu á Akureyri en fyrir skemmstu hefur hann þurft að sækja þessa þjónustu til Reykjavíkur. Hann skrifaði nýlega grein í fjölmiðla þar sem hann setur spurningamerki við þessa löngu leið í aðgerðina og reiknaði út að árið 2024 færi fólk af landsbyggðinni 25-30 þúsund ferðir til höfuðborgarinnar til að sækja læknisþjónustu á Landspítalann og kostnaðurinn við það væri rúmur milljarður. Þorvaldur spyr hvort það borgi sig virkilega að Sjúkratryggingar, þ.a.l. ríkið og skattgreiðendur, greiði fyrir allar þessar ferðir til Reykjavíkur til að sækja þangað læknisþjónustu sem í mörgum tilvikum væri hægt að framkvæma á landsbyggðinni? Við ræddum við Þorvald Lúðvík í dag. Eva Olgudóttir kom í þáttinn með vísindaspjall sitt eins og undanfarna miðvikudaga. Í þetta sinn sagði hún okkur frá því hvaða áhrif krabbamein í æsku getur haft á fólk seinna meir í lífinu. Tónlist í þættinum Þú trumpar ekki ástina / Bogomil Font og Greiningardeildin (Bragi Valdimar Skúlason) Jag har det så travlt / Tina Dickow (Tina Dickow) Dont Blame It on That Girl / Matt Bianco (Mark Reilly & Mark Fisher) Harvest / Rufus Wainwright, Chris Stills og Andrew Bird (Neil Young) UMSJÓN: GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Mottumars, árlegt árvekni- og fjáröflunarátak Krabbameinsfélagsins er í fullum gangi, þar sem vakin er athygli á málefnum tengdum krabbameinum hjá körlum og um leið safnað fyrir starfsemi félagsins. Nýju sokkarnir eru komnir í sölu um allt land og nýr matarvefur er kominn í loftið þar sem hollar uppskriftir eru aðgengilegar öllum. Ása Sigríður Þórisdóttir, kynningarstjóri Krabbameinsfélagsins, og Hólmfríður Sigurðardóttir, formaður félags maka karla með blöðruhálskrabbamein, komu í þáttinní dag. Í dag, 3.mars, er Dagur heyrnar árlegur viðburður sem Alþjóða heilbrigðisstofnunin (WHO) kom á fót og er haldið á lofti hér af Heyrnar- og talmeinastöð Íslands (HTÍ) í samvinnu við ýmis hagsmunasamtök heyrnaskertra og fatlaðra á Íslandi. Í ár eru skilaboðin - Heyrnavernd fyrir öll börn - þar sem skorað er á heilbrigðisyfirvöld að koma á reglulegri skimun á heyrn barna við upphaf skólagöngu. Hildur Heimisdóttir, kennsluráðgjafi hjá Hlíðaskóla og HTÍ og Telma Sigtryggsdóttir formaður Heyrnahjálpar komu í dag og sögðu okkur betur frá viðburðinum og átakinu. Svo var það veðurspjallið með Einari Sveinbjörnssyni. Í dag sagði hann okkur frá sendibréfi sem honum barst þar sem greint er frá merkingu veðurorða og hugtaka í Árneshreppi á Ströndum. Svo sagði Einar okkur frá bók sem hann fann á Bókamarkaðinum eftir Þorvald Friðriksson um áhrif Kelta m.a. á íslenska tungu. Þar er farið yfir uppruna orða eins og úrkoma, mugga, fönn og hret, sem upprunin eru úr keltnesku. Svo var það auðvitað veðurspáin næstu daga og veðurbreytingarnar sem urðu í síðustu viku. Tónlist í þættinum í dag: Þrjú tonn af sandi / Haukar (Blackwell and Vinfield, texti Þorsteinn Eggertsson) Impossible / Hraun (Hraun og Svavar Knútur) Half a minute / Matt Bianco (Mark Reilly, Danny White, and Kito Poncioni) Reyndu aftur / Mannakorn (Magnús Eiríksson) UMSJÓN: GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Heimsókn á Þjóðskjalasafnið sem var fastur dagskrárliður í Samfélaginu eftir hádegi á Rás 1 er nú komin til okkar í Mannlega þáttinn. Annan hvern mánudag förum við í heimsókn á safnið og fáum að fræðast um áhugaverða hluti af safninu, þar er úr nógu að moða og gríðarlegt magn af áhugaverðu efni sem þau munu kynna fyrir okkur. Í dag hittum við skjalavörðinn Jón Torfa Arason sem blaðaði í gegnum vel gulnuð skjöl frá 19.öld þar sem verið er að fjalla um flugvarga og vargfélagið. Jón Torfi sagði okkur meira um það í dag. Lesandi vikunnar í Mannlega þættinum í þetta sinn var Óttarr Proppé. Óttarr hefur borið marga titla í gegnum tíðina, hann er fyrrverandi bóksali, fyrrverandi heilbrigðisráðherra, fyrrverandi borgarfulltrúi, rokksöngvari, júróvisjónfari og margt fleira. En hann kom sjálfsögðu í þáttinn til að segja okkur frá því hvað hann hefur verið að lesa undanfarið og hvaða bækur og höfundar hafa haft mest áhrif á hann í gegnum tíðina. Óttarr talaði um eftirfarandi bækur Taumhald á skepnum e. Magnus Mills Dyngja e. Sigrúnu Pálsdóttur Pálmavínsdrykkjumaðurinn e. Amos Tutuola Heyrt og séð erlendis - garðyrkjumaður segir frá e. Guðmundur Jónsson Haruki Murakami Tónlist í þættinum í dag: Veldu stjörnu / Ellen Kristjánsdóttir og John Grant (Ellen Kristjánsdóttir, texti Bragi Valdimar Skúlason) Poor Boy / Nick Drake (Nick Drake) UMSJÓN: GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Föstudagsgestur Mannlega þáttarins í þetta sinn var söngvarinn Stefán Hilmarsson sem verður sextugur í sumar og af því tilefni syngur hann á tónleikum í Hörpu þar sem mun syngja sín þekktustu lög enda hefur ferill hans verið langur og farsæll. Við fórum með honum yfir ferilinn, ferðumst aftur í tímann, hvar og hvernig söngurinn kom inn í hans líf, stikluðum svo á stóru í gegnum lífið fram til dagsins í dag. Svo var það matarspjallið með Sigurlaugu Margréti. Í þetta sinn talaði Frú Sigurlaug við okkur um steikarpoka, aðallega í samhengi við að elda kjúkling. Tónlist í þættinum í dag Í hangsinu / Latínudeildin (Ingvi Þór Kormáksson, texti Anton Helgi Jónsson) The Fool / Lee Ann Womack (Charles Stefl, Eugene Ellsworth & Maria Cannon-Goodman) Heim / Birgir (Birgir Steinn Stefánsson og Andri Þór Jónsson) UMSJÓN: GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Í dag eins og aðra fimmtudaga í vetur voru mannlegu samskiptin með Valdimari Þór Svavarssyni ráðgjafa í Mannlega þættinum á Rás 1. Í framhaldi af spjallinu síðasta fimmtudag þá tókum við nú upp þráðinn og Valdimar sagði okkur frá þremur leiðum sem meðvirkir einstaklingar nota oft til að bregðast við erfiðleikum í lífinu.

Lausa Skrúfan er vitundarvakning á vegum Grófarinnar Geðræktar á Akureyri. Markmið hennar er að auka meðvitund fólks um að gæta vel að andlegri heilsu sinni, efla forvarnir í geðheilbriðismálum og minnka fordóma gagnvart andlegum veikindum. Enn fremur, að hvetja fólk til þess að leita sér aðstoðar þegar þess er þörf og veita upplýsingar um hvar stuðning er að finna í samfélaginu okkar. Inga Bryndís Árnadóttir og Sonja Rún Sigríðardóttir frá Grófinni sögðu okkur betur frá í þættinum. Við brugðum okkur svo í Helluhraunið í Hafnarfirðinum og kynntumst áhugaverðum félagsskap sem kallar sig Karlar í skúrum. Þetta verkefni er starfrækt á nokkrum stöðum á landinu og er opið fyrir alla karlmenn og gefur þeim stað og stund itl að hittast, spjalla og vinna að ýmsum sameiginlegum verkefnum sem þeir sjálfir ákveða. Þar er unnið í ýmis konar handverki, smíðum, útskurði, járnsmíði, leðurvinnslu og mörgu fleiru. Við fengum að skoða aðstöðuna og ræddum í kaffistofunni þar við Þórarinn Klemensson, Sigurjón Elíasson og Hallgrím Guðmundsson. Svo voru það mannlegu samskiptin með Valdimari Þór Svavarssyni ráðgjafa. Í framhaldi af spjallinu síðasta fimmtudag þá tókum við nú upp þráðinn og Valdimar sagði okkur frá þremur leiðum sem meðvirkir einstaklingar nota oft til að bregðast við erfiðleikum í lífinu. Tónlist í þættinum í dag Herbergið mitt / Brimkló (Arnar Sigurbjörnsson, texti Vilhjálmur frá Skáholti) Vor við flóann / GÓSS (Leon René, texti Jón Sigurðsson) Ég fer á Land Rover frá Mývatni á Kópasker / Helgi Björnsson (Helgi Björnsson, Guðmundur Óskar Guðmundsson og Atli Bollason) Í stóru húsi / Hildur Vala (Halldór Gylfason) UMSJÓN: GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Við kynntumst Ingibjörgu Eiríksdóttur ljósmóður, sérfræðingur í ljósmóðurfræðum og brjóstagjafaráðgjafa í þættinum í dag. Landspítalinn stóð fyrir heiðursmálþingi vegna starfsloka hennar sem sérfræðiljósmóður við spítalann og miðað við erindin sem þar voru flutt þá er óhætt að segja að hún hafi markað djúp spor í faginu og verið fyrirmynd og áhrifavaldur. Ingibjörg er brautryðjandi í umönnun og fræðslu í fjölburameðgöngum, fæðingum og brjóstagjöf á Landspítalanum. Við töluðum við Ingibjörgu á þessum tímamótum, fengum hana til að rifja aðeins upp ferilinn og þróunina í faginu í þættinum. Kjarakönnun sem Gallup framkvæmdi undir lok síðasta árs fyrir norðlenska stéttarfélagið Einingu Iðju sýnir að vaxandi hlutfall félagsmanna hefur þurft að neita sér um læknis- og tannlæknisþjónustu vegna kostnaðar og stór hluti þeirra sem eru með börn á leikskóla er ósáttur við breytingar á opnunartíma og/eða gjaldskrá þeirra og hafa neyðst til að breyta vinnutíma sínum. Þá hefur hlutfall þeirra sem segjast eiga erfitt með að greiða af lánum sínum ekki verið hærra síðan 2019 og yngra fólkið á sífellt erfiðara með að búa sér mannsæmandi líf. Við ræddum við Tryggva Jóhannsson varaformann Einingar Iðju í dag. Svo var það vísindaspjallið með Eddu Olgudóttur, í dag sagði hún okkur frá rannsókn sem bendir til þess að sykurneysla fyrstu 1000 daga ævinnar (þ.m.t. á skeiði fósturþroska) getur haft neikvæð áhrif á hjarta og æðaheilsu. Edda útskýrði þetta betur fyrir okkur í þættinum. Tónlist í þættinum í dag Dag eftir dag / Múgsefjun (Eva Hafsteinsdóttir og Hjalti Þorkelsson) Ævintýri / Hrekkjusvín (Leifur Hauksson) Just Breathe / Willie Nelson & Lukas Nelson (Eddie Vedder) Á rauðum sandi / Ylja (Guðný Gígja Skjaldardóttir, Bjartey Sveinsdóttir og Smári Tarfur Jósepsson) UMSJÓN: GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON

Við kynntum okkur aðeins sprotafyrirtækið Humble í dag, þau hafa hannað smáforrit fyrir snjallsíma þar sem boðið er upp á mat sem annars færi til spillis á lækkuðu verði sem þá bæði býður notendum upp á ódýrari vöru og hjálpar til við að minnka matarsóun. Á einu ári tókst notendum appsins að koma í veg fyrir að 31 tonn af matvælum færu til spillis. Rósa S. Markúsdóttir og Hlynur Rafn Guðmundsson voru hjá okkur í dag og sögðu okkur betur frá forritinu og verkefninu. Við fræddumst svo um virkniþing í þágu eldra fólks í Kópavogi sem fer fram á morgun í Kórnum. Þar er verið að stuðla að félagslegri virkni eldra fólks í bæjarfélaginu. Hlín Sigþórsdóttir, verkefnastjóri velferðasviðs og Fríða Karen Gunnarsdóttir, vekefnastjóri Virkni og vellíðan hjá Kópavogsbæ, komu í þáttinn og sögðu okkur betur frá virkniþinginu. Bíó Paradís, í samstarfi við Goethe-Institut Dänemark, German Films og Þýska sendiráðið á Íslandi, standa fyrir Þýskum kvikmyndadögum í sextánda sinn. Þeir hefjast á föstudaginn og það kennir ýmissa grasa í dagskránni sem vert var að skoða með Ásu Baldursdóttur frá Bíó Paradís. Tónlist í þættinum í dag Áður oft ég hef arkað þennan veg / Haukur Morthens og hljómsveit Sigurd Jensen (erlent lag, texti Egill Bjarnason) Let go of Your Plans / Lukas Nelson & The Promise of the Real (Lukas Nelson) Ágústín / Sigrún Jónsdóttir (Åge Gerard, texti Jón Sigurðsson) Io E Te (Ég og þú) / Emilíana Torrini (Leone Tinganelli) UMSJÓN: GUÐRÚN GUNNARSDÓTTIR OG GUNNAR HANSSON