Wszechnica.org.pl - Nauka

Wykład Dominika Gąski nagrany przy okazji Dnia Odkrywców Kampusu Ochota 2026 [21 marca 2026 r.]Czy prosta gra karciana może prowadzić do pytań, nad którymi pracują najwybitniejsi matematycy? Okazuje się, że tak. Dominik Gąska na przykładzie gry Set pokazuje, jak z pozornie prostych zasad można przejść do geometrii skończonej, kombinatoryki i problemów, które w wyższych wymiarach pozostają nierozwiązane.Na początku poznajemy zasady klasycznego Seta. Każda z 81 kart ma cztery cechy – kolor, kształt, wypełnienie i liczbę symboli – a każda cecha występuje w trzech wariantach. Zadaniem graczy jest odnajdywanie trójek kart, w których dla każdej cechy elementy są albo wszystkie takie same, albo wszystkie różne.To wystarcza, by zadać pierwsze matematyczne pytania. Ile setów można utworzyć z jedną wybraną kartą? Ile setów znajduje się w całej talii? A przede wszystkim: ile kart można maksymalnie wyłożyć, żeby nie było wśród nich ani jednego seta?Aby na nie odpowiedzieć, Dominik Gąska zamienia karty w punkty pewnej przestrzeni matematycznej. W prostszym wariancie z dwiema cechami otrzymujemy dziewięć punktów przestrzeni afinicznej nad ciałem trójelementowym. Sety okazują się w niej po prostu prostymi – choć niektóre z tych „prostych” na zwykłym rysunku mogą wyglądać zaskakująco, nawet jak trójkąty.Dzięki takiemu modelowi problemy z gry można przełożyć na problemy geometryczne i kombinatoryczne. W pełnej wersji Seta, z czterema cechami i 81 kartami, maksymalnie można wybrać 20 kart bez żadnego seta. Dodanie kolejnej gwarantuje już pojawienie się odpowiedniej trójki.To przykład tzw. problemu cap set – pytania o największy zbiór punktów w przestrzeni nad ciałem trójelementowym, który nie zawiera trzech punktów leżących na jednej prostej. Dla małych wymiarów odpowiedzi znamy, ale wraz ze wzrostem liczby wymiarów problem robi się niezwykle trudny. W wykładzie pojawiają się przykłady konstrukcji dla kolejnych wymiarów, ograniczenia uzyskiwane metodami kombinatorycznymi oraz obliczenia komputerowe. Dla wymiaru siódmego dokładna odpowiedź nadal pozostaje problemem otwartym. Nad zagadnieniami tego typu pracowali m.in. matematycy światowej klasy, w tym Terence Tao.W drugiej części spotkania poznajemy mniej znaną grę – projektywny, czyli rzutowy Set. Tutaj karty opisane są układami kolorowych kropek, a trzy karty tworzą set wtedy, gdy łączna liczba kropek każdego koloru jest parzysta.Ta wersja gry prowadzi do zupełnie innej geometrii – przestrzeni projektywnych nad ciałem dwuelementowym. W najprostszym przypadku pojawia się słynna płaszczyzna Fano: siedem punktów i siedem prostych, z których każda odpowiada jednemu setowi.Ponownie możemy zapytać, ile kart da się wybrać bez utworzenia żadnego seta. Tym razem rozwiązanie jest znacznie bardziej regularne i można je podać dla dowolnego wymiaru. Dominik Gąska pokazuje zarówno prostą konstrukcję takiego zbioru, jak i szkic dowodu, że większego znaleźć się nie da.Pod koniec wykładu pojawia się jeszcze jedna niespodzianka. Jeśli odpowiednio sformalizujemy pojęcie „gry typu Set”, okazuje się, że istnieją zasadniczo tylko dwa takie modele: klasyczny Set związany z geometrią afiniczną nad ciałem trójelementowym oraz projektywny Set oparty na geometrii nad ciałem dwuelementowym.Jak 81 kart zamienia się w czterowymiarową przestrzeń? Dlaczego set można potraktować jak prostą? Ile kart można wyłożyć bez znalezienia żadnego seta? Czym jest płaszczyzna Fano? I jak gra towarzyska prowadzi do problemów, których współczesna matematyka wciąż nie potrafi w pełni rozwiązać?#Matematyka #Set #GryKarciane #CapSet #Kombinatoryka #Geometria #GeometriaSkończona #PłaszczyznaFano #TeoriaGier #GryMatematyczne #DominikGąska #DOKO2026 #UniwersytetWarszawski #Nauka #WszechnicaZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/

Wykład dr Daniela Tyborowskiego w ramach Dnia Paleontologa na Wydziale Geologii Uniwersytetu Warszawskiego [25 kwietnia 2026 r.]Tyranozaur, mozazaur, abelizaur – pod koniec ery dinozaurów zarówno na lądach, jak i w morzach żyły drapieżniki osiągające rozmiary, przy których największe współczesne drapieżniki wydają się niemal niewielkie. Skąd wzięły się te olbrzymy i jakie przystosowania pozwalały im znajdować się na samym szczycie łańcucha pokarmowego?Dr Daniel Tyborowski zabiera nas do późnej kredy, mniej więcej 100–66 milionów lat temu, i przygląda się największym drapieżnikom tego okresu. Wyjaśnia przy tym, że określenie „superdrapieżnik” jest przede wszystkim terminem popularyzatorskim. W paleoekologii trafniejsze są pojęcia makrodrapieżników i megadrapieżników – zwierząt zdolnych polować na duże ofiary i zajmujących najwyższe poziomy sieci pokarmowych.Na lądzie jednymi z najbardziej spektakularnych przedstawicieli tej grupy były tyranozaury. Nie wszystkie były jednak tak masywne jak słynny Tyrannosaurus rex. W obrębie tej grupy występowały również znacznie smuklejsze formy, ale wspólnym kierunkiem ich ewolucji było coraz większe znaczenie głowy i aparatu szczękowego.Właśnie tu pojawia się jedna z głównych strategii późnokredowych drapieżników. Tyranozaury i podobne do nich abelizaury inwestowały w potężną czaszkę, szczęki i zęby, redukując jednocześnie przednie kończyny. Inne drapieżne dinozaury wybierały przeciwną drogę – używały dużych kończyn przednich zakończonych potężnymi pazurami.Dr Tyborowski pokazuje, że budowa zębów może wiele powiedzieć o sposobie polowania. Duże, masywne korony, szerokie podstawy i tnące krawędzie pozwalały nie tylko rozrywać mięso, ale również wytrzymywać ogromne siły działające podczas ataku na dużą zdobycz.Jeszcze bardziej niezwykły świat istniał w późnokredowych morzach. Na ich szczycie znajdowały się mozazaury – ogromne morskie gady, które wbrew popularnym skojarzeniom nie były dinozaurami. Ewolucyjnie znacznie bliżej im do jaszczurek, w tym współczesnych waranów.Mozazaury były przy tym niezwykle różnorodne. Niektóre polowały na ryby, inne na mięczaki i organizmy żyjące przy dnie, ale największe formy – takie jak Prognathodon czy Thalassotitan – były prawdziwymi megadrapieżnikami.Ich czaszki kryły niezwykłe przystosowania. Oprócz potężnych zębów miały dodatkowe zęby na podniebieniu oraz ruchome połączenia w żuchwie, dzięki którym mogły bardzo szeroko otwierać paszczę i połykać duże fragmenty zdobyczy. Skamieniałości wskazują, że ich ofiarami mogły padać inne mozazaury, duże ryby, żółwie morskie czy plezjozaury.Jednym z najbardziej sugestywnych dowodów są zespoły nadtrawionych kości znalezionych w skałach kredowych Maroka. Ich stan wskazuje, że znajdowały się wcześniej w przewodzie pokarmowym wielkiego drapieżnika. To rzadki przykład sytuacji, gdy paleontolodzy mogą nie tylko zrekonstruować wygląd zwierzęcia, ale również zajrzeć niemal bezpośrednio do jego jadłospisu.Dlaczego jednak właśnie pod koniec kredy zarówno na lądach, jak i w morzach pojawiły się tak wielkie drapieżniki?Kluczem okazują się zmiany środowiska. W późnej kredzie poziom oceanów należał do najwyższych w ciągu ostatnich setek milionów lat. Znaczna część kontynentów była zalana płytkimi morzami – również duże obszary dzisiejszej Polski. Rozległe ekosystemy morskie sprzyjały ewolucji olbrzymich morskich drapieżników.Jednocześnie wzrost poziomu morza tworzył rozległe, żyzne równiny nadbrzeżne i obszary aluwialne. Bujna roślinność zapewniała pokarm wielkim roślinożercom, a ich obecność umożliwiała rozwój równie wielkich drapieżników. #Paleontologia #Dinozaury #Tyranozaur #TRex #Mozazaur #Mozazaury #Kreda #EraDinozaurów #Megadrapieżniki #Prehistoria #Skamieniałości #Ewolucja #DanielTyborowski #Geologia #UniwersytetWarszawski #DzieńPaleontologa #WszechnicaZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://wszechnica.org.pl/

Wykład Dominika Gąski nagrany przy okazji Dnia Odkrywców Kampusu Ochota 2026 [21 marca 2026 r.]Czy prosta gra karciana może prowadzić do pytań, nad którymi pracują najwybitniejsi matematycy? Okazuje się, że tak. Dominik Gąska na przykładzie gry Set pokazuje, jak z pozornie prostych zasad można przejść do geometrii skończonej, kombinatoryki i problemów, które w wyższych wymiarach pozostają nierozwiązane.Na początku poznajemy zasady klasycznego Seta. Każda z 81 kart ma cztery cechy – kolor, kształt, wypełnienie i liczbę symboli – a każda cecha występuje w trzech wariantach. Zadaniem graczy jest odnajdywanie trójek kart, w których dla każdej cechy elementy są albo wszystkie takie same, albo wszystkie różne.To wystarcza, by zadać pierwsze matematyczne pytania. Ile setów można utworzyć z jedną wybraną kartą? Ile setów znajduje się w całej talii? A przede wszystkim: ile kart można maksymalnie wyłożyć, żeby nie było wśród nich ani jednego seta?Aby na nie odpowiedzieć, Dominik Gąska zamienia karty w punkty pewnej przestrzeni matematycznej. W prostszym wariancie z dwiema cechami otrzymujemy dziewięć punktów przestrzeni afinicznej nad ciałem trójelementowym. Sety okazują się w niej po prostu prostymi – choć niektóre z tych „prostych” na zwykłym rysunku mogą wyglądać zaskakująco, nawet jak trójkąty.Dzięki takiemu modelowi problemy z gry można przełożyć na problemy geometryczne i kombinatoryczne. W pełnej wersji Seta, z czterema cechami i 81 kartami, maksymalnie można wybrać 20 kart bez żadnego seta. Dodanie kolejnej gwarantuje już pojawienie się odpowiedniej trójki.To przykład tzw. problemu cap set – pytania o największy zbiór punktów w przestrzeni nad ciałem trójelementowym, który nie zawiera trzech punktów leżących na jednej prostej. Dla małych wymiarów odpowiedzi znamy, ale wraz ze wzrostem liczby wymiarów problem robi się niezwykle trudny. W wykładzie pojawiają się przykłady konstrukcji dla kolejnych wymiarów, ograniczenia uzyskiwane metodami kombinatorycznymi oraz obliczenia komputerowe. Dla wymiaru siódmego dokładna odpowiedź nadal pozostaje problemem otwartym. Nad zagadnieniami tego typu pracowali m.in. matematycy światowej klasy, w tym Terence Tao.W drugiej części spotkania poznajemy mniej znaną grę – projektywny, czyli rzutowy Set. Tutaj karty opisane są układami kolorowych kropek, a trzy karty tworzą set wtedy, gdy łączna liczba kropek każdego koloru jest parzysta.Ta wersja gry prowadzi do zupełnie innej geometrii – przestrzeni projektywnych nad ciałem dwuelementowym. W najprostszym przypadku pojawia się słynna płaszczyzna Fano: siedem punktów i siedem prostych, z których każda odpowiada jednemu setowi.Ponownie możemy zapytać, ile kart da się wybrać bez utworzenia żadnego seta. Tym razem rozwiązanie jest znacznie bardziej regularne i można je podać dla dowolnego wymiaru. Dominik Gąska pokazuje zarówno prostą konstrukcję takiego zbioru, jak i szkic dowodu, że większego znaleźć się nie da.Pod koniec wykładu pojawia się jeszcze jedna niespodzianka. Jeśli odpowiednio sformalizujemy pojęcie „gry typu Set”, okazuje się, że istnieją zasadniczo tylko dwa takie modele: klasyczny Set związany z geometrią afiniczną nad ciałem trójelementowym oraz projektywny Set oparty na geometrii nad ciałem dwuelementowym.Jak 81 kart zamienia się w czterowymiarową przestrzeń? Dlaczego set można potraktować jak prostą? Ile kart można wyłożyć bez znalezienia żadnego seta? Czym jest płaszczyzna Fano? I jak gra towarzyska prowadzi do problemów, których współczesna matematyka wciąż nie potrafi w pełni rozwiązać?Zapraszamy na wykład pokazujący, że matematyka może kryć się nawet w talii kart – a proste zasady gry mogą prowadzić bardzo daleko w świat geometrii i kombinatoryki.#Matematyka #Set #GryKarciane #CapSet #Kombinatoryka #Geometria #GeometriaSkończona #PłaszczyznaFano #TeoriaGier #GryMatematyczne #DominikGąska #DOKO2026 #UniwersytetWarszawski #Nauka #Wszechnica

Wykład dr Daniela Tyborowskiego w ramach Dnia Paleontologa na Wydziale Geologii Uniwersytetu Warszawskiego [25 kwietnia 2026 r.]Tyranozaur, mozazaur, abelizaur – pod koniec ery dinozaurów zarówno na lądach, jak i w morzach żyły drapieżniki osiągające rozmiary, przy których największe współczesne drapieżniki wydają się niemal niewielkie. Skąd wzięły się te olbrzymy i jakie przystosowania pozwalały im znajdować się na samym szczycie łańcucha pokarmowego?Dr Daniel Tyborowski zabiera nas do późnej kredy, mniej więcej 100–66 milionów lat temu, i przygląda się największym drapieżnikom tego okresu. Wyjaśnia przy tym, że określenie „superdrapieżnik” jest przede wszystkim terminem popularyzatorskim. W paleoekologii trafniejsze są pojęcia makrodrapieżników i megadrapieżników – zwierząt zdolnych polować na duże ofiary i zajmujących najwyższe poziomy sieci pokarmowych.Na lądzie jednymi z najbardziej spektakularnych przedstawicieli tej grupy były tyranozaury. Nie wszystkie były jednak tak masywne jak słynny Tyrannosaurus rex. W obrębie tej grupy występowały również znacznie smuklejsze formy, ale wspólnym kierunkiem ich ewolucji było coraz większe znaczenie głowy i aparatu szczękowego.Właśnie tu pojawia się jedna z głównych strategii późnokredowych drapieżników. Tyranozaury i podobne do nich abelizaury inwestowały w potężną czaszkę, szczęki i zęby, redukując jednocześnie przednie kończyny. Inne drapieżne dinozaury wybierały przeciwną drogę – używały dużych kończyn przednich zakończonych potężnymi pazurami.Dr Tyborowski pokazuje, że budowa zębów może wiele powiedzieć o sposobie polowania. Duże, masywne korony, szerokie podstawy i tnące krawędzie pozwalały nie tylko rozrywać mięso, ale również wytrzymywać ogromne siły działające podczas ataku na dużą zdobycz.Jeszcze bardziej niezwykły świat istniał w późnokredowych morzach. Na ich szczycie znajdowały się mozazaury – ogromne morskie gady, które wbrew popularnym skojarzeniom nie były dinozaurami. Ewolucyjnie znacznie bliżej im do jaszczurek, w tym współczesnych waranów.Mozazaury były przy tym niezwykle różnorodne. Niektóre polowały na ryby, inne na mięczaki i organizmy żyjące przy dnie, ale największe formy – takie jak Prognathodon czy Thalassotitan – były prawdziwymi megadrapieżnikami.Ich czaszki kryły niezwykłe przystosowania. Oprócz potężnych zębów miały dodatkowe zęby na podniebieniu oraz ruchome połączenia w żuchwie, dzięki którym mogły bardzo szeroko otwierać paszczę i połykać duże fragmenty zdobyczy. Skamieniałości wskazują, że ich ofiarami mogły padać inne mozazaury, duże ryby, żółwie morskie czy plezjozaury.Jednym z najbardziej sugestywnych dowodów są zespoły nadtrawionych kości znalezionych w skałach kredowych Maroka. Ich stan wskazuje, że znajdowały się wcześniej w przewodzie pokarmowym wielkiego drapieżnika. To rzadki przykład sytuacji, gdy paleontolodzy mogą nie tylko zrekonstruować wygląd zwierzęcia, ale również zajrzeć niemal bezpośrednio do jego jadłospisu.Dlaczego jednak właśnie pod koniec kredy zarówno na lądach, jak i w morzach pojawiły się tak wielkie drapieżniki?Kluczem okazują się zmiany środowiska. W późnej kredzie poziom oceanów należał do najwyższych w ciągu ostatnich setek milionów lat. Znaczna część kontynentów była zalana płytkimi morzami – również duże obszary dzisiejszej Polski. Rozległe ekosystemy morskie sprzyjały ewolucji olbrzymich morskich drapieżników.Jednocześnie wzrost poziomu morza tworzył rozległe, żyzne równiny nadbrzeżne i obszary aluwialne. Bujna roślinność zapewniała pokarm wielkim roślinożercom, a ich obecność umożliwiała rozwój równie wielkich drapieżników. Tyranozaury i gigantyczne mozazaury nie pojawiły się więc przypadkiem – były efektem całego układu procesów geologicznych, klimatycznych i ekologicznych.#Paleontologia #Dinozaury #Tyranozaur #Mozazaur #Mozazaury #Kreda #EraDinozaurów #Megadrapieżniki #Prehistoria #Skamieniałości #Ewolucja #DanielTyborowski #Geologia #UniwersytetWarszawski #DzieńPaleontologa #Wszechnica

Wykład dr Piotra Nowakowskiego nagrany przy okazji Dnia Odkrywców Kampusu Ochota 2026 [21 marca 2026 r.]Czy istnieje idealny system wyborczy? Taki, który zawsze daje jednoznaczny wynik, respektuje preferencje wszystkich wyborców i nie pozwala, by pojawienie się trzeciego kandydata zmieniało relację między dwoma pozostałymi?Piotr Nowakowski pokazuje, że pytania o demokrację można analizować nie tylko z perspektywy politologii czy prawa, ale również matematyki. Punktem wyjścia są różne sposoby głosowania: wybór jednego kandydata, głosowanie aprobujące, tworzenie rankingów czy przyznawanie punktów. Każdy z tych systemów w inny sposób próbuje zamienić indywidualne preferencje wielu osób w jeden wspólny wynik.Głównym bohaterem wykładu jest twierdzenie Arrowa o niemożliwości – jedno z najważniejszych twierdzeń matematycznej teorii wyboru społecznego. Pokazuje ono, że przy co najmniej trzech alternatywach nie da się skonstruować systemu agregowania preferencji, który jednocześnie spełnia kilka pozornie bardzo rozsądnych warunków, a przy tym nie prowadzi do dyktatury.Jakie to warunki?Pierwszy to uniwersalność – system powinien potrafić rozstrzygnąć każdą możliwą konfigurację preferencji wyborców. Drugi to zasada Pareto: jeśli wszyscy wyborcy wolą kandydaturę A od B, wynik społeczny również powinien stawiać A wyżej niż B. Trzeci warunek to niezależność od nieistotnych alternatyw – relacja między A i B nie powinna zmieniać się wyłącznie dlatego, że zmieniła się ocena trzeciego kandydata C.Każdy z tych postulatów z osobna wydaje się naturalny. Problem pojawia się, gdy chcemy spełnić wszystkie jednocześnie.Na prostych przykładach z kandydatami i kolorami Piotr Nowakowski krok po kroku przeprowadza dowód twierdzenia Arrowa. Wprowadza pojęcie kandydata polaryzującego – takiego, którego każdy wyborca stawia albo na samym szczycie, albo na samym dole swojego rankingu – i pokazuje, że w systemie spełniającym przyjęte założenia taki kandydat również w wyniku społecznym musi znaleźć się na jednym ze skrajnych miejsc.Następnie pojawia się kluczowy element rozumowania: wyborca decydujący. Jeśli stopniowo zmieniamy preferencje kolejnych osób, musi istnieć moment, w którym jedna zmiana pojedynczego wyborcy przenosi daną alternatywę z ostatniego miejsca na pierwsze. Analiza konsekwencji tego faktu prowadzi do zaskakującego wniosku – ten sam wyborca okazuje się mieć decydujący wpływ także na relacje między pozostałymi alternatywami.Ostatecznie otrzymujemy wynik, który brzmi paradoksalnie: każdy system spełniający wszystkie przyjęte warunki musi być dyktaturą, czyli systemem, w którym społeczny ranking zawsze pokrywa się z preferencjami jednej osoby.Nie oznacza to oczywiście, że rzeczywiste demokracje są dyktaturami. W praktyce stosowane systemy wyborcze po prostu nie spełniają wszystkich założeń twierdzenia Arrowa. Jedne dopuszczają remisy, inne naruszają niezależność od dodatkowych kandydatów, jeszcze inne wprowadzają zupełnie inne sposoby przeliczania głosów.Wykład pokazuje więc coś znacznie ciekawszego niż „wadę demokracji”: matematyczne ograniczenie każdego sposobu zamiany indywidualnych preferencji w zbiorową decyzję.Czy pojawienie się trzeciego kandydata może zmienić wynik pojedynku dwóch pozostałych? Dlaczego rozsądne zasady głosowania mogą okazać się wzajemnie niezgodne? Co matematycy rozumieją przez „dyktaturę”? I czy istnieje system wyborczy pozbawiony wszystkich paradoksów?Zapraszamy na wykład Piotra Nowakowskiego o matematyce ukrytej za głosowaniem i zbiorowym podejmowaniem decyzji.dr Piotr Nowakowski - Katedra Funkcji Rzeczywistych, Wydział Matematyki i Informatyki, Wydział Matematyki i Informatyki Uniwersytetu Łódzkiego#Matematyka #Demokracja #TwierdzenieArrowa #Wybory #SystemyWyborcze #TeoriaWyboruSpołecznego #KennethArrow #Głosowanie #Logika #MatematykaDyskretna #Nauka #DOKO2026 #UniwersytetWarszawski #WszechnicaZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/

Wykład dr hab. Macieja Krajcarza w ramach Dnia Paleontologa na Wydziale Geologii Uniwersytetu Warszawskiego [25 kwietnia 2026 r.]Co można wyczytać z izotopów zapisanych w zębach i kościach wymarłych zwierząt? Czy da się na ich podstawie odtworzyć klimat, dietę, środowisko życia, a nawet określić, na jakie ofiary polowały plejstoceńskie drapieżniki?Dr hab. Maciej Krajcarz pokazuje paleontologię od strony laboratoryjnej - jako dziedzinę łączącą geologię, chemię, biologię i analizę ilościową. Bohaterami wykładu są stabilne izotopy tlenu, węgla i azotu, których proporcje zachowane w kopalnych tkankach kręgowców mogą być źródłem niezwykle szczegółowych informacji o środowisku sprzed dziesiątek i setek tysięcy lat.Na początku dowiadujemy się, czym właściwie są izotopy i dlaczego w paleoekologii szczególnie przydatne są izotopy stabilne. Ich skład może zachować się w szkliwie zębów czy kolagenie kostnym i tworzyć swoisty chemiczny zapis życia zwierzęcia.Izotopy tlenu pozwalają rekonstruować między innymi warunki klimatyczne. Przykładem są badania dwóch grup plejstoceńskich nosorożców występujących na terenie Polski: Stephanorhinus, kojarzonych z cieplejszymi i bardziej leśnymi środowiskami, oraz włochatych nosorożców Coelodonta, przystosowanych do znacznie chłodniejszych warunków.Impulsem do badań był niemal kompletny szkielet samicy nosorożca Stephanorhinus, odkryty podczas budowy drogi ekspresowej S3 w okolicach Gorzowa Wielkopolskiego i nazwany „Stefanią”. Analiza szkliwa jej zębów oraz innych okazów wykazała wyraźne różnice klimatyczne między obiema grupami nosorożców. Na podstawie składu izotopowego można oszacować, że średnie temperatury środowiska ich życia różniły się nawet o około 4–5°C.Z kolei izotopy węgla pomagają odpowiedzieć na pytanie, co zwierzęta jadły i w jakim środowisku zdobywały pokarm. Badania pokazują, że nosorożce Stephanorhinus korzystały przede wszystkim ze środowisk leśnych, podczas gdy nosorożce włochate były znacznie silniej związane z otwartymi stepami i tundrostepami.Jeszcze więcej informacji można uzyskać, pobierając kolejne próbki wzdłuż rosnącego zęba. Ponieważ szkliwo tworzy się stopniowo, w jednym zębie może zostać zapisana historia zmian zachodzących w ciągu miesięcy, a nawet kilku lat życia zwierzęcia. W ten sposób możliwe jest badanie sezonowości klimatu i zmian diety pomiędzy poszczególnymi porami roku.Druga część wykładu poświęcona jest izotopom węgla i azotu w kolagenie kostnym. Pozwalają one rekonstruować sieci pokarmowe i określać miejsce danego gatunku w łańcuchu troficznym. Aby dobrze interpretować dane kopalne, badacze analizują również współczesne ekosystemy – na przykład dietę lisów i ich ofiar.Ta wiedza pozwala zajrzeć do jadłospisu plejstoceńskich drapieżników. Badania szczątków z Jaskini Perspektywicznej na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej pokazują, że hieny jaskiniowe wcale nie były wyłącznie oportunistami żywiącymi się wszystkim, co udało im się znaleźć. Analizy izotopowe wskazują, że specjalizowały się przede wszystkim w dużych roślinożercach - zwłaszcza nosorożcach i mamutach.Inaczej wyglądała dieta lwów jaskiniowych. Mimo że były większymi drapieżnikami, ich podstawową zdobyczą okazują się renifery. Oznacza to, że lwy i hieny mogły funkcjonować w tym samym ekosystemie bez silnej konkurencji o pokarm, ponieważ polowały na inne grupy zwierząt.#Paleontologia #Paleoekologia #Izotopy #Czwartorzęd #Plejstocen #Megafauna #NosorożecWłochaty #Mamut #HienaJaskiniowa #LewJaskiniowy #NiedźwiedźJaskiniowy #Geologia #Biogeochemia #MaciejKrajcarz #UniwersytetWarszawski #DzieńPaleontologa #WszechnicaZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/

Wykład dr Moniki Paluch-Ferszt w ramach Dnia Odkrywców Kampusu Ochota 2026 [21 marca 2026 r.] Promieniowanie jonizujące najczęściej kojarzy się z bombą atomową, katastrofami elektrowni jądrowych i zagrożeniem dla zdrowia. Tymczasem od chwili jego odkrycia naukowcy niemal natychmiast zaczęli szukać sposobów wykorzystania go w medycynie. Dziś promieniowanie pomaga diagnozować choroby, zaglądać do wnętrza ludzkiego ciała i precyzyjnie niszczyć komórki nowotworowe.Dr Monika Paluch-Ferszt opowiada, czym właściwie jest promieniowanie jonizujące, jakie są jego rodzaje i dlaczego jedne z nich można zatrzymać kartką papieru, podczas gdy przed innymi potrzebujemy znacznie solidniejszych osłon. Przede wszystkim jednak pokazuje niezwykłą drogę od pierwszych eksperymentów fizyków do współczesnej radiologii, medycyny nuklearnej i radioterapii.Historia zaczyna się w 1895 roku od Wilhelma Röntgena. Podczas eksperymentów z lampą próżniową fizyk zauważył tajemnicze promieniowanie, które potrafiło przenikać przez materię. Jednym z pierwszych i najsłynniejszych zdjęć rentgenowskich stała się fotografia dłoni jego żony z widocznymi kośćmi i pierścionkiem. Dziś wykonanie zdjęcia RTG wydaje się czymś zupełnie zwyczajnym, ale dla ludzi końca XIX wieku możliwość zobaczenia wnętrza żywego człowieka była czymś niemal niewyobrażalnym.Od tego momentu rozwój następował niezwykle szybko. Dr Paluch-Ferszt pokazuje, jak od pierwszych aparatów rentgenowskich doszliśmy do tomografii komputerowej. Wspomina również mało znany polski wątek tej historii – prace lekarza Karola Mayera, który już w 1914 roku wykonywał zdjęcia serca z różnych perspektyw, stosując rozwiązania przypominające późniejszą tomografię.Kolejnym krokiem była pozytonowa tomografia emisyjna, czyli PET. W tym przypadku źródło promieniowania znajduje się wewnątrz organizmu pacjenta – podawany jest odpowiedni radiofarmaceutyk, który pozwala obserwować procesy zachodzące w organizmie i między innymi lokalizować zmiany nowotworowe.Promieniowanie służy jednak nie tylko diagnozie. W wykładzie poznajemy także brachyterapię – metodę leczenia, w której źródło promieniowania umieszczane jest bardzo blisko guza lub bezpośrednio w jego obrębie – oraz teleradioterapię wykorzystującą nowoczesne akceleratory medyczne.Szczególne miejsce zajmuje leczenie nowotworów. Jak skierować odpowiednią dawkę promieniowania dokładnie tam, gdzie znajduje się guz, jednocześnie maksymalnie chroniąc zdrowe tkanki? Dr Paluch-Ferszt pokazuje, jak rozwój technologii pozwala coraz precyzyjniej planować napromienianie oraz dlaczego w tym procesie obok lekarzy, techników i pielęgniarek tak ważną rolę odgrywają fizycy medyczni.Poznajemy również hadronoterapię, w której do niszczenia komórek nowotworowych wykorzystuje się między innymi protony i cięższe jony. Ich właściwości pozwalają dostarczyć dużą część energii na ściśle określonej głębokości, dzięki czemu w wybranych przypadkach możliwe jest wyjątkowo precyzyjne napromienianie zmiany.Jak powstaje zdjęcie rentgenowskie? Czym różni się RTG od tomografii komputerowej i PET? Jak radioaktywność została wykorzystana do leczenia nowotworów? Na czym polega brachyterapia, radioterapia i hadronoterapia? I czym właściwie zajmuje się fizyk medyczny w szpitalu onkologicznym?Dr Monika Paluch-Ferszt pokazuje, że promieniowanie jonizujące – choć rzeczywiście może być niebezpieczne – przy odpowiednim wykorzystaniu stało się jednym z najważniejszych narzędzi współczesnej medycyny.#PromieniowanieJonizujące #Radioterapia #Radiologia #Medycyna #FizykaMedyczna #RTG #Rentgen #TomografiaKomputerowa #PET #Brachyterapia #Hadronoterapia #Protonoterapia #Nowotwory #Onkologia #Fizyka #MonikaPaluchFerszt #Nauka #WszechnicaZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/

Wykład Bartosza Popczyńskiego w ramach cyklu Spotkania z przyrodą [11 sierpnia 2026 r.] Wydra, żuraw, batalion, niezwykłe formy skalne i orlik krzykliwy - w czwartej części cyklu o symbolach polskich parków narodowych Bartosz Popczyński zabiera nas do pięciu parków utworzonych w latach 90. XX wieku. Jak zwykle parkowe logotypy stają się punktem wyjścia do znacznie szerszej opowieści o krajobrazach, zwierzętach, roślinach i wyjątkowych przyrodniczych osobliwościach.Podróż rozpoczynamy w Drawieńskim Parku Narodowym, gdzie las przeplata się z rzekami i jeziorami, a symbolem parku jest wydra. Poznajemy między innymi niezwykłe Jezioro Czarne - jedno z nielicznych w Polsce jezior meromiktycznych, którego wody nie mieszają się całkowicie. Zaglądamy także do czystych rzek zamieszkiwanych przez liczne gatunki ryb i dowiadujemy się, dlaczego obecność wydry może wiele powiedzieć o jakości wodnego ekosystemu.Kolejnym przystankiem jest Poleski Park Narodowy - kraina bagien, torfowisk, podmokłych lasów i niezwykle bogatego świata ptaków. W jego logo widnieje żuraw, którego donośny klangor jest jednym z najbardziej charakterystycznych głosów polskiej przyrody. Bartosz Popczyński opowiada również o żółwiu błotnym, którego jaja są w parku aktywnie chronione, oraz o wodniczce, cietrzewiu i innych rzadkich mieszkańcach Polesia.Następnie trafiamy nad Biebrzę - do największego parku narodowego w Polsce i jednego z najważniejszych obszarów bagiennych w Europie. Wiosenne rozlewiska Biebrzy tworzą wyjątkowe warunki dla ptaków wodnych i błotnych. Symbolem parku jest batalion - niezwykły ptak siewkowy, którego samce w okresie godowym przybierają efektowne, bardzo zróżnicowane kryzy z piór. Dowiadujemy się również, dlaczego Biebrza była tak ważna dla przetrwania łosi w Polsce, czym są Biebrzańskie Sianokosy i jak wielkie znaczenie dla zachowania tutejszych siedlisk ma tradycyjne koszenie łąk.Z rozległych bagien przenosimy się w zupełnie inny krajobraz - do Parku Narodowego Gór Stołowych. Tutaj najważniejszymi bohaterami stają się fantastyczne formy skalne. Szczeliniec Wielki, Błędne Skały, Wielbłąd, Małpolud czy Kurza Stopka pokazują, jak niezwykłe kształty potrafią stworzyć procesy erozji. W logotypie parku odnajdziemy charakterystyczny masyw Szczelińca oraz skalną formę zwaną Wielbłądem. To także jeden z tych parków, w których sama wędrówka pomiędzy skałami staje się przyrodniczą przygodą.Ostatnim bohaterem wykładu jest Magurski Park Narodowy, obejmujący fragment Beskidu Niskiego i Puszczy Karpackiej. To jeden z najbardziej leśnych parków narodowych w Polsce, a zarazem miejsce znacznie mniej oblegane przez turystów niż Tatry czy Karkonosze. Można tu spotkać rysie, niedźwiedzie, a nawet łosie, jednak symbolem parku jest orlik krzykliwy. Właśnie w tym regionie występuje on szczególnie licznie i jest stosunkowo łatwy do zaobserwowania podczas wędrówki.Dlaczego wydra jest związana z czystą wodą? Co niezwykłego dzieje się w głębinach Jeziora Czarnego? Jak wygląda taniec batalionów? Dlaczego skała może zmienić się z „Dzika” w „Małpoluda”? I gdzie w Polsce najlepiej wypatrywać orlika krzykliwego?Zapraszamy na czwartą część opowieści o symbolach polskich parków narodowych.Bartosz Popczyński - leśnik i edukator przyrodniczy związany z Centrum Edukacji Przyrodniczo-Leśnej Lasów Miejskich - Warszawa. Od lat popularyzuje wiedzę o przyrodzie w ramach cyklu „Spotkania z przyrodą”.#Wszechnica #SpotkaniaZPrzyrodą #BartoszPopczyński #ParkiNarodowe #SymboleParkówNarodowych #Przyroda #DrawieńskiParkNarodowy #PoleskiParkNarodowy #BiebrzańskiParkNarodowy #ParkNarodowyGórStołowych #MagurskiParkNarodowy #Wydra #Żuraw #Batalion #OrlikKrzykliwy #OchronaPrzyrodyZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/

Wykład prof. dr hab. Ireneusza Wałaszczyka w ramach Dnia Paleontologa na Wydziale Geologii Uniwersytetu Warszawskiego [25 kwietnia 2026 r.]Jak geolodzy określają wiek skał i skamieniałości? Czy warstwy powstałe miliony lat temu można uporządkować z dokładnością do kilkudziesięciu, a czasem nawet kilku tysięcy lat? I dlaczego piękna skamieniałość pozbawiona informacji o miejscu znalezienia traci dużą część swojej wartości naukowej?Prof. Ireneusz Wałaszczyk opowiada o zintegrowanej stratygrafii, czyli współczesnym sposobie odczytywania czasu zapisanego w skałach. Dzisiejsza chronostratygrafia nie opiera się na jednej metodzie. Łączy dane pochodzące ze skamieniałości, składu chemicznego skał, zmian izotopowych, właściwości magnetycznych oraz cyklicznych procesów zachodzących w historii Ziemi.Punktem wyjścia jest klasyczna „triada stratygraficzna”. Litostratygrafia opisuje i porządkuje występujące w danym miejscu ciała skalne. Biostratygrafia dzieli zapis geologiczny na podstawie obecnych w nim skamieniałości i zespołów organizmów. Chronostratygrafia pozwala natomiast ustalić czas powstawania kolejnych warstw oraz korelować skały pochodzące z odległych części świata.Dlaczego kontekst znalezienia skamieniałości jest tak ważny? Nawet wyjątkowo dobrze zachowany okaz kupiony bez informacji o warstwie i stanowisku może cieszyć oko, ale ma ograniczoną wartość dla badań ewolucji i historii środowiska. Dopiero dokładne osadzenie go w profilu skalnym pozwala wykorzystać go jako źródło informacji o przeszłości.Prowadzący pokazuje, jak zbudowana jest międzynarodowa tabela chronostratygraficzna, porządkująca zapis geologiczny na eratemy, systemy, oddziały i piętra. Jej tworzenie koordynuje Międzynarodowa Komisja Stratygraficzna, skupiająca badaczy z całego świata.Jak wyznacza się granice jednostek geologicznych? Dolna granica piętra jest definiowana w starannie wybranym profilu skalnym, a miejsce to oznacza się symbolem nazywanym „złotym gwoździem”. Nie jest to jednak umowny punkt ustalony wyłącznie na podstawie wieku liczbowego. Musi być możliwy do rozpoznania i porównania w skałach występujących w różnych częściach świata.Prof. Ireneusz Wałaszczyk przedstawia rozwój metod stratygraficznych na przykładzie granicy turonu i koniaku, dwóch pięter późnej kredy. Początkowo opierano się głównie na pojedynczych grupach skamieniałości, a rozdzielczość datowania sięgała około miliona lat.Włączenie do badań kolejnych organizmów – między innymi inoceramów, amonitów, otwornic i dinocyst – pozwoliło zejść do rozdzielczości około 100 tysięcy lat. Każda grupa dostarczała własnego zapisu, a ich zestawienie umożliwiało coraz dokładniejsze korelowanie profili.Kolejnym przełomem stała się chemostratygrafia. Badania zmian proporcji izotopów węgla wykazały, że charakterystyczne trendy można odnaleźć zarówno w osadach oceanicznych, jak i kontynentalnych. Dzięki temu możliwe stało się porównywanie skał z Europy, Ameryki Północnej i obszaru Pacyfiku.Do tego dochodzą badania cyklostratygraficzne i magnetostratygraficzne, wykorzystujące między innymi powtarzalne zmiany właściwości skał. Gdy dane biologiczne, chemiczne i fizyczne zostają nałożone na siebie, powstaje zintegrowany system pozwalający odczytywać geologiczną przeszłość z niezwykłą dokładnością.Prof. dr hab. Ireneusz Wałaszczyk – geolog i paleontolog związany z Wydziałem Geologii Uniwersytetu Warszawskiego, specjalizujący się między innymi w stratygrafii i badaniach skał kredowych.#stratygrafia #chronostratygrafia #czasgeologiczny #geologia #paleontologia #skamieniałości #biostratygrafia #chemostratygrafia #cyklostratygrafia #kreda #historiaZiemi #DzieńPaleontologa #WydziałGeologiiUW #IreneuszWałaszczyk #WszechnicaZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/

Wykład dr Ewy Malinowskiej nagrany przy okazji Dnia Odkrywców Kampusu Ochota 2026 [21 marca 2026 r.]Czy jelita naprawdę są „drugim mózgiem”? Jak skład mikrobioty wpływa na nastrój, pamięć i podejmowanie decyzji? I czy odpowiednia dieta może wspierać zdrowie psychiczne oraz zmniejszać ryzyko chorób neurodegeneracyjnych?Dr Ewa Malinowska wyjaśnia, w jaki sposób układ pokarmowy komunikuje się z mózgiem. Pokazuje, że zależność ta działa w obie strony: stan jelit może wpływać na nasze samopoczucie i funkcjonowanie poznawcze, a stres, emocje i aktywność układu nerwowego oddziałują na pracę przewodu pokarmowego.Wykład porządkuje wiedzę na temat osi mózg–jelita i oddziela wyniki badań naukowych od uproszczeń oraz pseudonaukowych teorii popularnych w internecie. Prowadząca omawia rolę jelitowego układu nerwowego, nerwu błędnego, mikrobioty oraz substancji sygnałowych, które uczestniczą w przekazywaniu informacji między jelitami a ośrodkowym układem nerwowym.Jak jelita mogą oddziaływać na korę przedczołową, układ limbiczny, ciało migdałowate i hipokamp? Dr Ewa Malinowska przypomina funkcje struktur odpowiadających między innymi za podejmowanie decyzji, kontrolę emocji, odczuwanie lęku, uczenie się i pamięć.Szczególne miejsce zajmuje mikrobiota jelitowa – zbiorowisko bakterii i innych mikroorganizmów zamieszkujących przewód pokarmowy. Badania prowadzone na zwierzętach i ludziach wskazują, że jej skład może mieć znaczenie dla nastroju, reakcji na stres, apetytu, a nawet wyborów żywieniowych.Czy bakterie jelitowe mogą wpływać na to, po jakie jedzenie sięgamy? Wykład pokazuje, że dieta bogata w cukry proste, tłuszcze nasycone i wysoko przetworzone produkty może sprzyjać niekorzystnym zmianom mikrobioty oraz zaburzać mechanizmy kontrolujące głód i sytość.Prowadząca omawia także wpływ nadmiaru cukrów prostych na mózg, zwłaszcza na hipokamp, który odgrywa ważną rolę w procesach pamięci. Wyjaśnia, dlaczego zjedzenie owocu nie działa na organizm tak samo jak wypicie dużej ilości słodzonego napoju lub soku.Ważnym tematem są probiotyki i prebiotyki. Czym się różnią? Czy zawsze warto przyjmować je w postaci suplementów? Jakie znaczenie mają jogurty z żywymi kulturami bakterii, kefiry, kiszonki, produkty fermentowane, owies, rośliny strączkowe, cebula i czosnek?Dr Ewa Malinowska przybliża również dietę MIND, łączącą elementy diety śródziemnomorskiej i sposobu żywienia wspierającego układ krążenia. Jej podstawą są między innymi warzywa, owoce jagodowe, pełne ziarna, orzechy, ryby, oliwa i rośliny strączkowe. Ograniczać należy natomiast żywność wysoko przetworzoną, słodycze, potrawy głęboko smażone, fast food oraz nadmiar tłuszczów nasyconych.Czy dieta może zapobiegać demencji? Prowadząca podkreśla, że nie daje ona gwarancji uniknięcia choroby, ale może wspierać zdrowie mózgu, zmniejszać stany zapalne i opóźniać pojawienie się niektórych problemów neurologicznych. Równie ważne są aktywność fizyczna, sen, relacje społeczne i ograniczanie przewlekłego stresu.Wykład nie proponuje cudownej diety ani jednego produktu, który natychmiast poprawi pamięć i samopoczucie. Pokazuje natomiast, że codzienne nawyki żywieniowe rzeczywiście wpływają na pracę mózgu, a najlepsze efekty przynosi długofalowa, różnorodna i możliwie mało przetworzona dieta.Dr Ewa Malinowska – neuropsycholożka i wykładowczyni na Wydziale Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego, związana z Katedrą Neuropsychologii i Pracownią Neuropsychologii Klinicznej. Zajmuje się między innymi ekologiczną diagnozą i rehabilitacją funkcji wykonawczych u dzieci i dorosłych.#MózgOdKuchni #mózg #jelita #mikrobiota #ośMózgJelita #neuropsychologia #dietaMIND #zdrowiepsychiczne #pamięć #probiotyki #prebiotyki #odżywianie #DOKO #UniwersytetWarszawski #EwaMalinowska #WszechnicaZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/

Wykład prof. dr hab. Mikołaja K. Zapalskiego w ramach Dnia Paleontologa na Wydziale Geologii Uniwersytetu Warszawskiego [25 kwietnia 2026 r.]Dlaczego Maroko jest jednym z najciekawszych miejsc na świecie dla paleontologów? Co można odczytać ze skał odsłoniętych na pustyni? I jak wygląda praca badacza, który próbuje zrekonstruować morskie ekosystemy sprzed setek milionów lat?Prof. Mikołaj Zapalski zabiera słuchaczy do marokańskiego Antyatlasu – regionu zbudowanego głównie ze skał paleozoicznych i prekambryjskich. Suchy, niemal pozbawiony roślinności krajobraz pozwala śledzić warstwy skalne na bardzo dużych odległościach. Skamieniałości są często doskonale wypreparowane przez pustynne wietrzenie, dzięki czemu można zobaczyć nawet najdrobniejsze szczegóły ich budowy.Prowadzący opowiada o geologii Maroka, pracy terenowej oraz niezwykłym lokalnym rynku skamieniałości. Szczególną popularnością cieszą się trylobity, choć kompletne okazy należą do rzadkości. Wiele sprzedawanych egzemplarzy jest składanych z fragmentów różnych osobników, a czasem nawet różnych gatunków.Jednym z najważniejszych paleontologicznych stanowisk w Maroku jest Fezouata, położona w okolicach Zagory. Odkryto tam wyjątkowo zachowane skamieniałości sprzed około 480 milionów lat, pochodzące z ordowiku. Oprócz zmineralizowanych szkieletów zachowały się także delikatne części organizmów, między innymi odnóża i czułki, które zwykle nie ulegają fosylizacji.Główna część wykładu dotyczy jednak dewonu i dawnych raf koralowych. Prof. Mikołaj Zapalski pokazuje pozostałości rafy, która rozwijała się w ciepłym morzu u wybrzeży Gondwany. Na jej zboczach znaleziono płaskie i listkowate kolonie koralowców, przypominające formy występujące współcześnie w miejscach, do których dociera niewiele światła.Dlaczego koralowce żyjące głębiej przybierają płaski kształt? Wiele współczesnych gatunków pozostaje w symbiozie z glonami, które dzięki fotosyntezie dostarczają im część pożywienia. Im mniej światła dociera do dna, tym większą powierzchnię muszą tworzyć kolonie, aby je skutecznie wychwytywać.Na tej podstawie badacze zrekonstruowali pierwszy rozpoznany paleozoiczny ekosystem mezofotyczny z Gondwany. Płaskie koralowce żyły na większej głębokości, w sąsiedztwie głównej części rafy. Ich zmienny kształt może świadczyć o okresowych zmianach przejrzystości wody powodowanych przez sztormy i przemieszczanie osadu.Wykład wyjaśnia także pojęcie ewolucji konwergentnej. Paleozoiczne koralowce nie były blisko spokrewnione ze współczesnymi, a mimo to w podobnych warunkach środowiskowych wykształciły zbliżone formy. To przykład sytuacji, w której środowisko prowadzi odległe grupy organizmów do podobnych rozwiązań.Kolejnym miejscem badań jest Hamar Laghdad, słynące z dewońskich kopców mułowych. Powstały one w związku z podmorskim wulkanizmem i przepływem zmineralizowanych wód. Środowisko to przyciągało liczne organizmy, dlatego skały zawierają ogromne nagromadzenia trylobitów, koralowców, ramienionogów i liliowców.Prof. dr hab. Mikołaj Zapalski – paleontolog i profesor nauk o Ziemi i środowisku, związany z Wydziałem Geologii Uniwersytetu Warszawskiego. Specjalizuje się w badaniach paleozoicznych koralowców, dawnych raf i fotosymbiozy. Odkrywał jedne z najstarszych znanych ekosystemów raf mezofotycznych, między innymi w Górach Świętokrzyskich i na Gotlandii. Laureat nagród naukowych Polskiej Akademii Nauk, redaktor czasopism „PLOS One” i „Scientific Reports”, a także popularyzator wiedzy geologicznej i biologicznej.#paleontologia #Maroko #skamieniałości #koralowce #rafykoralowe #dewon #ordowik #trylobity #liliowce #Antyatlas #Gondwana #ewolucjakonwergentna #WydziałGeologiiUW #MikołajZapalski #WszechnicaZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/

Wykład Bartosza Popczyńskiego w ramach cyklu Spotkania z przyrodą [4 sierpnia 2026 r.] Co łączy bielika, mewę srebrzystą, rysia, konika polskiego, salamandrę plamistą i bobra? Wszystkie te zwierzęta stały się symbolami polskich parków narodowych. W trzeciej części wakacyjnego cyklu Bartosz Popczyński zabiera nas do parków utworzonych w Polsce w latach 60., 70. i 80. XX wieku.Tym razem odwiedzamy sześć parków narodowych: Woliński, Słowiński, Bieszczadzki, Roztoczański, Gorczański i Wigierski. Przyglądamy się ich logotypom, ale przede wszystkim poznajemy przyrodę, krajobrazy i gatunki, które zdecydowały o wyjątkowości każdego z tych miejsc.Wędrówkę rozpoczynamy w Wolińskim Parku Narodowym, utworzonym w 1960 roku. To miejsce niezwykłych klifów, lasów bukowych oraz delty Świny z archipelagiem bagnistych wysp. Symbolem parku jest bielik – jeden z największych ptaków Europy, którego rozpiętość skrzydeł może przekraczać dwa metry. Bartosz Popczyński opowiada także o sukcesie ochrony tego gatunku w Polsce oraz o tym, dlaczego w wielu językach bielik nazywany jest „orłem morskim”.Kolejnym przystankiem jest Słowiński Park Narodowy. Jego najbardziej charakterystycznym elementem są ruchome wydmy, ale park chroni również jeziora przybrzeżne, torfowiska, bagna, łąki, bory i lasy. Dowiadujemy się, w jaki sposób wiatr przesuwa ogromne masy piasku i jak szybko potrafią wędrować wydmy. W logo parku znalazła się mewa srebrzysta - ptak nierozerwalnie kojarzący się z nadmorskim krajobrazem.Z Bałtyku przenosimy się na drugi kraniec Polski - do Bieszczadzkiego Parku Narodowego. To kraina Puszczy Karpackiej, górskich lasów i charakterystycznych połonin. Symbolem parku jest ryś – niezwykle skryty drapieżnik, którego nawet doświadczeni przyrodnicy mogą przez lata nie spotkać w naturze. Jak żyje ryś, gdzie występuje i dlaczego tak trudno dostrzec choćby ślady jego obecności?Roztoczański Park Narodowy wyróżnia się wyjątkowo dużym udziałem lasów. Rosną tu między innymi buczyny karpackie, bory jodłowe oraz rzadkie świetliste dąbrowy. Symbolem parku jest konik polski - niewielki, wytrzymały i odporny koń, którego historia ochrony jest ściśle związana z Roztoczem i okolicami Zwierzyńca. W wykładzie poznajemy także jego charakterystyczne cechy i dowiadujemy się, dlaczego właśnie ten gatunek stał się wizytówką parku.Następnie trafiamy do Gorczańskiego Parku Narodowego, chroniącego pozostałości Puszczy Karpackiej. Można tu spotkać między innymi wilki, rysie, żbiki, a okresowo również niedźwiedzie. Jednak symbolem parku jest znacznie mniejsze zwierzę - salamandra plamista. Bartosz Popczyński wyjaśnia, skąd wzięła się jej dawna nazwa „jaszczur ognisty”, czym salamandra różni się od innych krajowych płazów oraz dlaczego charakterystyczne żółto-czarne ubarwienie jest dla niej tak skuteczną ochroną.Ostatnim bohaterem spotkania jest Wigierski Park Narodowy, utworzony w 1989 roku. To niezwykła mozaika jezior, rzek, bagien i lasów, obejmująca między innymi jezioro Wigry i fragment Czarnej Hańczy. Poznajemy charakterystyczne dla tego terenu niewielkie zbiorniki zwane sucharami oraz dowiadujemy się, jak ważną rolę w historii ochrony przyrody tego regionu odegrały bobry. To właśnie bóbr stał się symbolem Wigierskiego Parku Narodowego - gatunek, który jeszcze w XX wieku był w Polsce bliski całkowitego wyginięcia, a dziś występuje w wielu częściach kraju.Czy bielik rzeczywiście jest orłem? Dlaczego wydmy potrafią „wędrować”? Czy ryś może mieszkać blisko dużego miasta? Bartosz Popczyński - leśnik i edukator przyrodniczy związany z Centrum Edukacji Przyrodniczo-Leśnej Lasów Miejskich - Warszawa. Od lat popularyzuje wiedzę o przyrodzie w ramach cyklu „Spotkania z przyrodą”.#Wszechnica #SpotkaniaZPrzyrodą #BartoszPopczyński #ParkiNarodowe #Przyroda #WolińskiParkNarodowy #SłowińskiParkNarodowy #BieszczadzkiParkNarodowy #RoztoczańskiParkNarodowy #GorczańskiParkNarodowy #WigierskiParkNarodowy #Bielik #Ryś #Bóbr #SalamandraPlamista #KonikPolski #Edukacja

Wykład Bartosza Popczyńskiego w ramach cyklu Spotkania z przyrodą [29 lipca 2026 r.] Wakacje to doskonały czas na poznawanie najcenniejszych przyrodniczo miejsc w Polsce. W drugiej części opowieści o symbolach polskich parków narodowych Bartosz Popczyński przygląda się parkom utworzonym w latach 50. XX wieku. Co przedstawiają ich logotypy i dlaczego wybrano właśnie te zwierzęta, rośliny i krajobrazy?Podczas wykładu odwiedzamy pięć parków narodowych: Tatrzański, Ojcowski, Wielkopolski, Kampinoski i Karkonoski. Każdy z nich chroni zupełnie inne środowisko i każdy ma swoją charakterystyczną przyrodniczą wizytówkę.Symbolem Tatrzańskiego Parku Narodowego jest kozica - wyjątkowo dobrze przystosowana do życia na stromych, skalistych zboczach. Bartosz Popczyński opowiada między innymi o jej niezwykłej zwinności, liczebności w polskiej i słowackiej części Tatr oraz o tym, dlaczego właśnie kozica, a nie choćby niedźwiedź, znalazła się w logo parku. Przy okazji poznajemy Tatry jako jedyny w Polsce obszar o typowo alpejskim charakterze oraz dowiadujemy się, który szczyt jest najwyższym wzniesieniem znajdującym się w całości na terytorium Polski.Następnie przenosimy się do Ojcowskiego Parku Narodowego - najmniejszego parku narodowego w Polsce. Jego symbolem jest nietoperz, a dokładniej podkowiec mały. Nie bez powodu: na terenie parku stwierdzono występowanie aż 21 spośród 28 gatunków nietoperzy żyjących w Polsce. Sprzyjają im liczne jaskinie, szczeliny skalne i inne schronienia charakterystyczne dla jurajskiego krajobrazu krasowego Doliny Prądnika.Wielkopolski Park Narodowy reprezentuje puszczyk - najliczniejsza sowa występująca w Polsce i Europie. Sam park jest natomiast prawdziwym muzeum krajobrazu polodowcowego. Znajdziemy tu moreny, ozy, drumliny, głazy narzutowe oraz liczne jeziora, w tym malownicze Jezioro Góreckie i jezioro Kociołek.Symbolem Kampinoskiego Parku Narodowego jest łoś. Podwarszawska Puszcza Kampinoska to jeden z najważniejszych obszarów występowania tego gatunku w Polsce, choć jeszcze w XIX wieku łosie zostały stąd całkowicie wytępione. Ich ponowne wprowadzanie rozpoczęto w latach 50. XX wieku. Park wyróżnia się także znakomicie zachowanymi wydmami śródlądowymi oraz rozległymi terenami bagiennymi. Bartosz Popczyński przypomina również o niezwykle ważnej historii Puszczy Kampinoskiej - od powstań narodowych po wydarzenia II wojny światowej i Powstania Warszawskiego.Ostatnim przystankiem są Karkonosze. W logo Karkonoskiego Parku Narodowego odnajdziemy aż trzy charakterystyczne elementy: Śnieżkę, dzwonek karkonoski oraz goryczkę trojeściową. Śnieżka jest najwyższym szczytem Karkonoszy i jednym z najbardziej wietrznych miejsc w Polsce, natomiast dzwonek karkonoski to endemit, którego naturalne stanowiska należą do prawdziwych przyrodniczych osobliwości tego regionu.Dlaczego symbole parków narodowych są czymś więcej niż tylko elementem graficznym? Jak opowiadają o charakterze chronionego miejsca? I czego możemy dowiedzieć się o polskiej przyrodzie, przyglądając się samym logotypom?Zapraszamy na drugą część wakacyjnej wędrówki po polskich parkach narodowych.Bartosz Popczyński - leśnik i edukator przyrodniczy związany z Centrum Edukacji Przyrodniczo-Leśnej Lasów Miejskich - Warszawa. Od lat popularyzuje wiedzę o przyrodzie w ramach cyklu „Spotkania z przyrodą”.#Wszechnica #SpotkaniaZPrzyrodą #BartoszPopczyński #ParkiNarodowe #Przyroda #TatrzańskiParkNarodowy #OjcowskiParkNarodowy #WielkopolskiParkNarodowy #KampinoskiParkNarodowy #KarkonoskiParkNarodowy #Tatry #Karkonosze #Kozica #Nietoperze #Łoś #Puszczyk #EdukacjaPrzyrodniczaPolecamy też inne wykłady Bartosza Popczyńskiego z cyklu Spotkania z przyrodą: https://www.youtube.com/playlist?list=PL9_onnXnQgUR3X2rtXfPeIPnBtrSS_4oq Znajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/

Wykład dr hab. Aleksandry Sentkowskiej w ramach w ramach XII Dnia Odkrywców Kampusu Ochota Uniwersytetu Warszawskiego [21 marca 2026 r.]Kawa, herbata, sok, a może kieliszek czerwonego wina? Który z popularnych napojów zawiera najwięcej związków pomagających neutralizować wolne rodniki? I czy rzeczywiście możemy w ten sposób choć trochę spowolnić procesy starzenia?Dr hab. Aleksandra Sentkowska opowiada o stresie oksydacyjnym, antyoksydantach i związkach polifenolowych obecnych w codziennej diecie. Wyjaśnia, jak powstają wolne rodniki, dlaczego ich nadmiar może szkodzić organizmowi oraz w jaki sposób próbujemy je neutralizować.Wolne rodniki powstają naturalnie, między innymi podczas oddychania. Problem zaczyna się wtedy, gdy organizm nie nadąża z ich usuwaniem. Dochodzi wówczas do zaburzenia równowagi określanego jako stres oksydacyjny, który może przyczyniać się do uszkadzania komórek i pogarszania kondycji organizmu.Jedną z najważniejszych grup naturalnych antyoksydantów są polifenole – związki pochodzenia roślinnego obecne między innymi w owocach, warzywach, herbacie, kawie, gorzkiej czekoladzie i winie. Wykład pokazuje, że ich zawartość zależy nie tylko od rodzaju produktu, ale także od odmiany rośliny, miejsca uprawy, sposobu przetwarzania i przygotowania napoju.Która herbata ma największe właściwości antyoksydacyjne? Prowadząca porównuje herbatę białą, zieloną, czarną, aromatyzowaną, owocową i ziołową. Wyjaśnia, jak fermentacja i inne procesy technologiczne wpływają na zawartość polifenoli. Zwraca także uwagę na znaczenie jakości wody używanej do parzenia.Wśród badanych naparów bardzo dobrze wypadają herbaty białe i zielone, bogate w katechiny. Słabsze właściwości mają natomiast niektóre herbaty owocowe i ziołowe. Nie oznacza to jednak, że każda biała lub zielona herbata będzie identyczna – znaczenie mają zarówno surowiec, jak i sposób jego obróbki.Osobną część wykładu poświęcono kawie. Dr hab. Aleksandra Sentkowska omawia znaczenie kwasu chlorogenowego, porównuje arabikę z robustą oraz pokazuje, jak palenie, pozbawianie kofeiny i inne procesy mogą zmieniać właściwości ziaren. Okazuje się, że bardziej cierpka robusta może zawierać więcej związków polifenolowych niż popularniejsza arabika.Czy czerwone wino rzeczywiście jest „zdrowsze” od białego? Prowadząca wyjaśnia, jak sposób produkcji, odmiana winogron, rocznik, gleba i liczba słonecznych dni wpływają na profil polifenolowy napoju. Podobne różnice można zauważyć w sokach owocowych, przy czym najwięcej cennych związków zachowują zwykle soki świeżo wyciśnięte i jak najmniej przetworzone.Uczestnicy spotkania przeprowadzają również prosty eksperyment z wykorzystaniem modelowego wolnego rodnika DPPH. Zmiana barwy roztworu pozwala porównać zdolność różnych napojów do neutralizowania wolnych rodników i sprawdzić, jak teoria wygląda w praktyce.Czy istnieje więc idealny napój odmładzający? Wykład nie daje jednej cudownej recepty. Pokazuje natomiast, że warto zwracać uwagę na skład i sposób przygotowania tego, co pijemy. Jednocześnie prowadząca przypomina, że nie trzeba zawsze wybierać produktu o najwyższej zdolności antyoksydacyjnej – czasem równie ważne są smak, przyjemność i chwila odpoczynku.Dr hab. Aleksandra Sentkowska – chemiczka związana ze Środowiskowym Laboratorium Ciężkich Jonów Uniwersytetu Warszawskiego.Wykład odbył się w ramach Dnia Odkrywców Kampusu Ochota Uniwersytetu Warszawskiego.#antyoksydanty #polifenole #wolnerodniki #stresoksydacyjny #herbata #kawa #wino #soki #chemia #zdrowie #starzenie #DOKO #UniwersytetWarszawski #AleksandraSentkowska #WszechnicaZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/

Wykład Bartosza Popczyńskiego w ramach cyklu Spotkania z przyrodą [21 lipca 2026 r.] Dlaczego symbolem Białowieskiego Parku Narodowego jest żubr? Skąd w logotypie Świętokrzyskiego Parku Narodowego wziął się jeleń z krzyżem między rogami? Jakie góry, rzeki, zwierzęta i rośliny przedstawiono w znakach polskich parków narodowych?Bartosz Popczyński rozpoczyna wakacyjny cykl poświęcony symbolom wszystkich 23 parków narodowych w Polsce. Każdy z ich logotypów opowiada historię konkretnego miejsca - jego krajobrazu, przyrody, charakterystycznych gatunków, a czasem również związanych z nim legend.Pierwsza część cyklu rozpoczyna się od krótkiego wprowadzenia do systemu ochrony przyrody w Polsce. Prelegent wyjaśnia, czym jest park narodowy, jakie warunki musi spełnić chroniony obszar oraz czym ochrona ścisła różni się od czynnej i krajobrazowej. Przybliża także najważniejsze dane dotyczące polskich parków: ich wielkość, stopień zalesienia i popularność wśród turystów.W dalszej części poznajemy symbole czterech parków narodowych.Pieniński Park Narodowy reprezentują Trzy Korony oraz płynący u ich podnóża Dunajec. Bartosz Popczyński opowiada o charakterystycznym masywie górskim, przełomie Dunajca i spływach flisackich. Wspomina również słynną, liczącą około 500 lat sosnę rosnącą pod szczytem Sokolicy, która stała się jednym z najbardziej rozpoznawalnych obrazów Pienin.Białowieski Park Narodowy symbolizuje głowa żubra. Wykład przybliża historię największego lądowego ssaka Europy oraz działania, dzięki którym udało się uratować ten gatunek przed całkowitym wyginięciem. Poznajemy również niezwykłość Puszczy Białowieskiej – lasu o wyjątkowym stopniu naturalności, pełnego starych drzew, martwego drewna i gatunków niespotykanych w większości europejskich lasów.Świętokrzyski Park Narodowy ma w swoim logotypie jelenia z krzyżem pomiędzy rogami. Symbol nawiązuje do legendy o węgierskim królewiczu Emeryku, któremu podczas polowania miał ukazać się niezwykły jeleń. Prelegent opowiada także o Łysicy i Łysej Górze, świętokrzyskich gołoborzach, lasach jodłowo-bukowych oraz jednej z najwyższych jodeł rosnących w Polsce.W znaku Babiogórskiego Parku Narodowego widzimy charakterystyczny masyw Babiej Góry i jej dwa wierzchołki, a także okrzyn jeleni – niezwykle rzadką roślinę występującą w Polsce tylko na kilku stanowiskach. Wykład przybliża również piętrowy układ roślinności Babiej Góry, jej najwyższy szczyt – Diablak – oraz gatunki charakterystyczne dla tego wyjątkowego obszaru.Z wykładu dowiemy się między innymi:– ile parków narodowych znajduje się w Polsce,– który z nich jest największy, a który najmniejszy,– jakie parki odwiedza najwięcej turystów,– co przedstawiają symbole najstarszych polskich parków narodowych,– jak uratowano żubra przed wyginięciem,– dlaczego sosna na Sokolicy jest tak wyjątkowa,– skąd wzięła się legenda o świętokrzyskim jeleniu,– czym są gołoborza,– jaka rzadka roślina znajduje się w logo Babiogórskiego Parku Narodowego.Bartosz Popczyński dzieli się również własnym doświadczeniem z podróży po Polsce. Wszystkie 23 parki narodowe odwiedził podczas wypraw rowerowych, pokonując łącznie około 5500 kilometrów.Bartosz Popczyński – leśnik i edukator przyrodniczy związany z Centrum Edukacji Przyrodniczo-Leśnej Lasów Miejskich – Warszawa. Od lat popularyzuje wiedzę o przyrodzie w ramach cyklu „Spotkania z przyrodą”.Polecamy też inne wykłady Bartosza Popczyńskiego z cyklu Spotkania z przyrodą: https://www.youtube.com/playlist?list=PL9_onnXnQgUR3X2rtXfPeIPnBtrSS_4oq #ParkiNarodowe #SymboleParkówNarodowych #BartoszPopczyński #Przyroda #PolskaPrzyroda #PienińskiParkNarodowy #BiałowieskiParkNarodowy #ŚwiętokrzyskiParkNarodowy #BabiogórskiParkNarodowy #Żubr #BabiaGóra #Pieniny #PuszczaBiałowieska #GóryŚwiętokrzyskie #EdukacjaPrzyrodnicza #SpotkaniaZPrzyrodą #WszechnicaZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://wszechnica.org.pl/

Wykład Bartosza Popczyńskiego w ramach cyklu Spotkania z przyrodą [16 lipca 2026 r.] Czy poruszanie się po powierzchni wody jest możliwe wyłącznie w opowieściach o cudach? W świecie przyrody istnieją zwierzęta, które naprawdę potrafią chodzić, ślizgać się, a nawet biegać po wodzie. Jak to robią i dlaczego człowiek nie może ich po prostu naśladować?Bartosz Popczyński przedstawia niezwykłe przystosowania zwierząt związanych ze środowiskiem wodnym. Punktem wyjścia jest pluszcz - niewielki ptak żyjący nad wartkimi potokami, który wprawdzie nie chodzi po wodzie, ale doskonale nurkuje i potrafi poruszać się po dnie w poszukiwaniu pożywienia.Prawdziwymi mistrzami życia na powierzchni wody są nartniki. Te popularne również w Polsce owady wykorzystują wysokie napięcie powierzchniowe, niewielką masę, długie odnóża oraz pokrywające je hydrofobowe włoski. Dzięki temu nie przebijają powierzchni wody, mogą szybko się po niej przemieszczać, polować i reagować na najmniejsze drgania.W wykładzie pojawia się także poślizg wysmukły - znacznie mniej znany, bardzo mały owad stąpający po spokojnych wodach - oraz bagnik przybrzeżny, jeden z największych polskich pająków. Bagnik potrafi nie tylko poruszać się po powierzchni, lecz także wyczuwać drgania powodowane przez potencjalne ofiary.Im większe i cięższe jest zwierzę, tym trudniej utrzymać się na wodzie. Dlatego większe gatunki potrzebują zupełnie innych rozwiązań. Bazyliszek, nazywany czasem jaszczurką Jezusa Chrystusa, nie stoi nieruchomo na tafli, lecz bardzo szybko po niej biegnie. Pomagają mu szerokie tylne stopy, długie palce i błyskawiczne uderzenia kończynami, dzięki którym przez chwilę utrzymuje ciało nad powierzchnią.Czy podobny wyczyn byłby możliwy dla człowieka? Teoretycznie tak, ale wymagałby ogromnych stóp i prędkości znacznie przekraczającej nasze możliwości. Zwierzęta wykorzystują bowiem nie tylko siłę, lecz także odpowiednie proporcje ciała, niewielką masę i perfekcyjnie dostosowaną technikę ruchu.Prowadzący opowiada również o ptakach. Łabędzie i łyski podczas startu lub pogoni uderzają łapami o wodę, wspomagając się skrzydłami. Jeszcze bardziej niezwykłe są perkozy zachodnie i perkozy Clarka, które podczas godowego tańca wykonują tzw. rushing - biegną po tafli bez używania skrzydeł, stawiając nawet kilkanaście kroków w ciągu sekundy.Jaką rolę odgrywają napięcie powierzchniowe, hydrofobowość, kształt kończyn i szybkość ruchu? Dlaczego jedne zwierzęta mogą spokojnie stać na wodzie, a inne muszą po niej pędzić? I czego technika może nauczyć się od rozwiązań wypracowanych przez naturę?Bartosz Popczyński - leśnik i edukator przyrodniczy związany z Centrum Edukacji Przyrodniczo-Leśnej Lasów Miejskich - Warszawa. Od lat popularyzuje wiedzę o naturze w ramach cyklu „Spotkania z przyrodą”.Polecamy też inne wykłady Bartosza Popczyńskiego z cyklu Spotkania z przyrodą: https://www.youtube.com/playlist?list=PL9_onnXnQgUR3X2rtXfPeIPnBtrSS_4oq #przyroda #zwierzęta #chodzeniepowodzie #nartniki #bazyliszek #perkozy #bagnikprzybrzeżny #owady #ptaki #pająki #napięciepowierzchniowe #bionika #SpotkaniaZPrzyrodą #BartoszPopczyński #WszechnicaJeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafww2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/d9wz-p963. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/

Wykład lek. Maciej Walędziaka w ramach w ramach XII Dnia Odkrywców Kampusu Ochota Uniwersytetu Warszawskiego [21 marca 2026 r.]Otyłość nie jest wyłącznie skutkiem braku silnej woli ani prostym problemem nadmiaru spożywanych kalorii. To przewlekła, złożona choroba, na której rozwój wpływają czynniki biologiczne, hormonalne, genetyczne, psychologiczne, społeczne i środowiskowe.Lek. Maciej Walędziak wyjaśnia, jak współczesna medycyna podchodzi do leczenia otyłości. Pokazuje, dlaczego samo zalecenie „proszę mniej jeść i więcej się ruszać” często okazuje się niewystarczające oraz dlaczego skuteczna terapia powinna być dostosowana do sytuacji konkretnego pacjenta.Punktem wyjścia jest właściwe rozpoznanie choroby i ocena jej wpływu na zdrowie. Znaczenie mają nie tylko masa ciała i wskaźnik BMI, lecz także rozmieszczenie tkanki tłuszczowej, obwód talii, występowanie chorób współistniejących oraz dotychczasowe próby redukcji masy ciała.Otyłość zwiększa ryzyko wielu poważnych problemów zdrowotnych, między innymi cukrzycy typu 2, nadciśnienia tętniczego, chorób układu krążenia, bezdechu sennego, przeciążenia stawów, stłuszczenia wątroby i niektórych nowotworów. Może również wpływać na sprawność, samopoczucie psychiczne, relacje społeczne i jakość życia.Podstawą terapii pozostaje trwała zmiana sposobu odżywiania i codziennych nawyków. Nie chodzi jednak o krótkotrwałą, restrykcyjną dietę, lecz o stopniowe wprowadzanie rozwiązań, które pacjent jest w stanie utrzymać przez długi czas. Ważną rolę odgrywają również aktywność fizyczna, sen, ograniczenie stresu i praca nad mechanizmami sprzyjającymi nadmiernemu jedzeniu.Leczenie otyłości może wymagać współpracy wielu specjalistów: lekarza, dietetyka, psychologa, fizjoterapeuty, a w niektórych przypadkach także chirurga. W zależności od stopnia zaawansowania choroby i stanu zdrowia pacjenta stosuje się leczenie zachowawcze, farmakologiczne lub operacyjne.Farmakoterapia może wspierać redukcję masy ciała poprzez wpływ na apetyt, uczucie sytości i procesy metaboliczne. Nie zastępuje jednak zmiany stylu życia i powinna być prowadzona pod kontrolą lekarza. Dobór leczenia zależy od wskazań, przeciwwskazań, chorób współistniejących i reakcji pacjenta na terapię.Jedną z metod leczenia zaawansowanej otyłości jest chirurgia bariatryczna. Zabiegi bariatryczne nie polegają wyłącznie na mechanicznym zmniejszeniu żołądka. Wpływają także na wydzielanie hormonów regulujących głód, sytość i metabolizm. Mogą prowadzić do znacznego zmniejszenia masy ciała oraz poprawy lub ustąpienia części chorób związanych z otyłością.Operacja nie jest jednak rozwiązaniem automatycznym ani drogą na skróty. Wymaga odpowiedniej kwalifikacji, przygotowania, zmiany sposobu odżywiania, regularnych kontroli i długotrwałej współpracy pacjenta z zespołem medycznym.Wykład zwraca również uwagę na problem stygmatyzacji osób chorujących na otyłość. Obwinianie pacjenta, zawstydzanie go lub sprowadzanie choroby do braku dyscypliny może utrudniać rozpoczęcie leczenia i pogarszać jego skuteczność. Otyłość powinna być traktowana jak inne choroby przewlekłe – z empatią, szacunkiem i wykorzystaniem dostępnych metod terapeutycznych.Czy otyłość można skutecznie leczyć? Jak wybrać odpowiednią metodę? Kiedy wystarczy zmiana nawyków, a kiedy potrzebne są leki lub zabieg chirurgiczny? Wykład pokazuje, że terapia jest możliwa, ale powinna być kompleksowa, indywidualna i nastawiona na długofalową poprawę zdrowia, a nie wyłącznie na liczbę kilogramów.Wykład lek. Macieja Walędziaka odbył się w ramach Dnia Odkrywców Kampusu Ochota Uniwersytetu Warszawskiego.#MaciejWalędziak #Otyłość #LeczenieOtyłości #ChorobaOtyłościowa #Bariatria #ChirurgiaBariatryczna #Odchudzanie #ZdroweOdżywianie #Zdrowie #Dietetyka #AktywnośćFizyczna #Farmakoterapia #Cukrzyca #Insulinooporność #ZdrowieMetaboliczne #Medycyna #KampusOchota #UniwersytetWarszawski #DzieńOdkrywców #Wszechnica

Wykład dr Marcina Górki w ramach Dnia Paleontologa na Wydziale Geologii Uniwersytetu Warszawskiego [25 kwietnia 2026 r.]Czy w Polsce żyły kiedyś krokodyle, żółwie miękkoskorupowe, warany i inne ciepłolubne gady? Choć dziś brzmi to egzotycznie, w miocenie - kilkanaście milionów lat temu - klimat Europy Środkowej był znacznie cieplejszy, a obszar dzisiejszej Polski wyglądał zupełnie inaczej niż obecnie.W wykładzie dr Marcin Górka opowiada o mioceńskich gadach Polski i o nowych znaleziskach, które pozwalają lepiej zrozumieć dawny klimat, środowiska oraz migracje zwierząt w Europie Środkowej. To historia oparta często nie na spektakularnych szkieletach, lecz na drobnych fragmentach kości, zębów, płytek skórnych i skorup, które w polskich warunkach mają ogromną wartość naukową.Jednym z głównych tematów wykładu jest specyfika polskiego miocenu. Na mapach geologicznych osady mioceńskie zajmują znaczną część kraju, ale w praktyce dostęp do nich jest bardzo ograniczony. Wiele warstw przykrywają osady czwartorzędowe, a najważniejsze odsłonięcia pojawiają się głównie w kopalniach, sztucznych wyrobiskach, skarpach rzecznych oraz w strefie zapadliska przedkarpackiego.Dr Górka pokazuje, dlaczego każde znalezisko kręgowców z miocenu Polski jest tak ważne. W porównaniu z południowymi Niemcami, Czechami czy innymi lepiej rozpoznanymi regionami Europy, polski zapis kopalny jest fragmentaryczny. Czasem nawet niewielka kość, pojedynczy ząb albo płytka pancerza może dostarczyć informacji o dawnym środowisku, klimacie i zasięgu występowania całych grup zwierząt.W wykładzie pojawia się m.in. kopalnia Bełchatów i pole Szczerców, gdzie odnaleziono szczątki gadów, w tym ślady obecności krokodyli. Takie znaleziska są szczególnie istotne, ponieważ krokodyle należą do zwierząt wrażliwych na temperaturę. Ich obecność wskazuje, że w czasie mioceńskiego optimum klimatycznego warunki w Europie Środkowej były znacznie cieplejsze niż dziś.Ważną część opowieści stanowią także znaleziska z obszaru zapadliska przedkarpackiego i południowych stoków Gór Świętokrzyskich. W osadach związanych z dawnymi środowiskami przybrzeżnymi, rzecznymi i deltowymi odnajdywane są szczątki żółwi, jaszczurek i węży. Wśród nich pojawiają się m.in. żółwie miękkoskorupowe, przedstawiciele padalcowatych, możliwe lacerty, węże związane ze środowiskami lądowymi i wodnymi, a także wyjątkowo interesujące szczątki waranów.Dr Górka tłumaczy również, jak zmieniało się środowisko Europy Środkowej w miocenie. Ważne znaczenie miało mioceńskie optimum klimatyczne, późniejsze ochłodzenie, przemiany Paratetydy, rozwój Karpat oraz zmiany połączeń morskich i lądowych. Wszystkie te procesy wpływały na to, jakie zwierzęta mogły migrować, gdzie znajdowały odpowiednie warunki życia i kiedy znikały z danego obszaru.Szczególnie ciekawy jest wątek żółwi miękkoskorupowych, takich jak Trionyx i Rafetus. Ich występowanie może mówić nie tylko o lokalnym środowisku, ale także o możliwych trasach migracji między Europą Zachodnią, Środkową, Bałkanami i obszarami położonymi dalej na wschód. Z kolei brak krokodyli w młodszych osadach sarmackich wskazuje, że po późniejszym ochłodzeniu klimat nie wrócił już do poziomu znanego z wcześniejszego optimum.Dr Marcin Górka - geolog związany z Wydziałem Geologii Uniwersytetu Warszawskiego, Katedrą Geologii Basenów Sedymentacyjnych. Zajmuje się m.in. osadami mioceńskimi, paleontologią, sedymentologią oraz rekonstrukcją dawnych środowisk, zwłaszcza w obrębie zapadliska przedkarpackiego i obszarów związanych z Paratetydą.#paleontologia #miocen #gady #MarcinGórka #WydziałGeologiiUW #geologia #skamieniałości #krokodyle #żółwie #warany #jaszczurki #węże #Paratetyda #Bełchatów #GóryŚwiętokrzyskie #zapadliskoPrzedkarpackie #historiażycia #ewolucja #klimat #nauka #WszechnicaZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://wszechnica.org.pl/

Wykład dr Justyny Domańskiej-Siudy nagrany przy okazji Dnia Odkrywców Kampusu Ochota 2026 [21 marca 2026 r.]Porcelana przez stulecia była jednym z najbardziej pożądanych materiałów świata. Nazywano ją „białym złotem”, ceniono na królewskich dworach, sprowadzano z Chin za ogromne pieniądze i przez długi czas nie potrafiono odtworzyć jej sekretu w Europie. Ale czym właściwie jest porcelana z punktu widzenia geologii i mineralogii?W wykładzie dr Justyna Domańska-Siuda opowiada o składzie porcelany, jej historii i procesach mineralnych, które sprawiają, że masa ceramiczna po wypale staje się biała, twarda, cienka, lśniąca i częściowo przeświecająca. Kluczowe okazują się trzy składniki: kaolinit, który nadaje masie plastyczność, skalenie, które topią się w wysokiej temperaturze, oraz kwarc, stabilizujący strukturę podczas wypału.Wykład prowadzi nas najpierw do Chin, gdzie już w średniowieczu rozwijała się produkcja porcelany. Pierwsze wyroby powstawały ze skały porcelanowej, znanej jako petuntse, czyli zwietrzałego granitu. Przełomem było dodanie białej glinki ze wzgórz Gaoling, zawierającej kaolinit. Dzięki temu masa porcelanowa stała się bardziej plastyczna, możliwe było formowanie cieńszych ścianek i wypalanie naczyń w temperaturze przekraczającej 1300°C.Dr Domańska-Siuda pokazuje również, co dzieje się z minerałami podczas wypału. Kaolinit pod wpływem wysokiej temperatury traci grupy OH, jego struktura ulega zniszczeniu, a następnie powstaje mullit — igiełkowy minerał wzmacniający strukturę porcelany. Skalenie tworzą szklistą fazę krzemianową, która wypełnia wolne przestrzenie i wpływa na wyjątkowe właściwości gotowego wyrobu.Jednym z ciekawszych wątków wykładu jest tradycyjna obróbka gliny kaolinowej. Chińscy rzemieślnicy sezonowali ją w dołach przez miesiące lub lata, ugniatali z wodą, a nawet celowo dodawali do niej mocz. Współczesna nauka pozwala wyjaśnić ten proces: zawarty w moczu mocznik wpływał na strukturę kaolinitu, zwiększając odstępy między jego warstwami i poprawiając plastyczność surowca.Druga część wykładu przenosi nas do Europy XVIII wieku i historii Augusta II Mocnego, alchemika Johanna Friedricha Böttgera oraz poszukiwań sposobu na odtworzenie chińskiej porcelany. Zamiast przemiany metali w złoto udało się odkryć europejską recepturę twardej porcelany. W 1710 roku w Miśni powstała pierwsza europejska manufaktura porcelany, która przełamała chiński monopol i zapoczątkowała nowy rozdział w historii ceramiki.To wykład o porcelanie jako przedmiocie codziennego użytku, luksusowym materiale, obiekcie pożądania, ale przede wszystkim jako efekcie fascynujących procesów geologicznych, mineralnych i technologicznych. Zwykła filiżanka okazuje się tu zapisem historii minerałów, eksperymentów, rzemiosła, alchemii i nauki.Dr Justyna Domańska-Siuda – geolożka związana z Wydziałem Geologii Uniwersytetu Warszawskiego. W swoich wystąpieniach pokazuje, jak wiedza geologiczna i mineralogiczna pozwala zrozumieć materiały, których używamy na co dzień.#porcelana #białezłoto #geologia #mineralogia #kaolinit #kwarc #skalenie #mullit #ceramika #Miśnia #AugustIIMocny #DzieńOdkrywcówKampusuOchota #UniwersytetWarszawski #WydziałGeologiiUW #nauka #popularyzacjanauki #WszechnicaJeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafww2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/d9wz-p963. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/

Wykład dr hab. Anny Żylińskiej, prof. UW w ramach Dnia Paleontologa na Wydziale Geologii Uniwersytetu Warszawskiego [25 kwietnia 2026 r.]Jak wyglądały najstarsze ekosystemy ery paleozoicznej? Co wydarzyło się na granicy prekambru i kambru, że w zapisie kopalnym nagle pojawiło się tak wiele nowych form życia? I dlaczego właśnie kambr stał się jednym z najważniejszych okresów w historii ewolucji zwierząt?W wykładzie prof. Anna Żylińska opowiada o początkach paleozoicznego świata i o zjawisku znanym jako eksplozja kambryjska. To moment, w którym w zapisie kopalnym zaczynamy obserwować gwałtowny wzrost różnorodności organizmów, pojawienie się szkieletów, złożonych śladów żerowania oraz bardziej skomplikowanych relacji między organizmami żyjącymi w morzach sprzed ponad pół miliarda lat.Punktem wyjścia jest przełom między faunami ediakarskimi a światem kambryjskim. Profesor Żylińska wyjaśnia, jak zmieniało się dno morskie: od podłoża związanego matami glonowymi do bardziej wymieszanego osadu, w którym organizmy mogły ryć nory, żerować i doprowadzać tlen głębiej w podłoże. Ten proces, określany jako „rewolucja agronomiczna”, miał ogromne znaczenie dla rozwoju wczesnych ekosystemów morskich.Ważnym tematem wykładu są również pierwsze szkielety i tzw. Small Shelly Fossils - drobne skamieniałości muszelkowe, które pokazują, że już na początku kambru organizmy wytwarzały bardzo różne typy osłon, pancerzy i struktur mineralnych. Pojawienie się szkieletów wiązało się nie tylko z ochroną, ale także z ruchem, zdobywaniem pokarmu, obroną i relacjami drapieżnik–ofiara.Profesor Żylińska tłumaczy także, czym jest tafonomia, czyli nauka o tym, co dzieje się z organizmem od momentu śmierci do chwili, gdy zostaje odnaleziony jako skamieniałość. Szczególne miejsce zajmują tu tzw. okna tafonomiczne - wyjątkowe stanowiska kopalne, w których zachowują się organizmy miękkociałe, delikatne struktury anatomiczne, elementy układu pokarmowego czy ślady tkanek, które normalnie nie miałyby szans przetrwać w zapisie kopalnym.W wykładzie pojawiają się jedne z najważniejszych kambryjskich stanowisk paleontologicznych świata, m.in. Burgess Shale w Kanadzie oraz Chengjiang w Chinach. To właśnie dzięki takim miejscom możemy zobaczyć, że ekosystemy kambru były znacznie bogatsze i bardziej złożone, niż sugerowałyby „typowe” skamieniałości, takie jak trylobity, ramienionogi, hiolity czy archeocjaty.Wśród bohaterów tej opowieści znajdują się niezwykłe organizmy kambru: Wiwaxia, priapulidy, lobopodia, Hallucigenia, Marrella, Sidneyia, Opabinia i jej krewni, a także słynne anomalokarydy, w tym Anomalocaris - jeden z najbardziej rozpoznawalnych drapieżników kambryjskich mórz. Ich historia pokazuje, jak trudna, ale też fascynująca jest interpretacja skamieniałości sprzed setek milionów lat.Ostatnia część wykładu prowadzi do Polski. Profesor Żylińska opowiada o znaleziskach z obszaru dawnej Baltiki, m.in. o materiałach z wiercenia Kościerzyna IG-1, stanowisku w Brzechowie oraz bardzo obiecującym stanowisku w Kotuszowie w Górach Świętokrzyskich. To przykłady pokazujące, że także w Polsce można szukać śladów najstarszych paleozoicznych ekosystemów i organizmów podobnych do tych znanych z najsłynniejszych kambryjskich stanowisk świata.Dr hab. Anna Żylińska, prof. UW - paleontolożka i geolożka, pracowniczka Wydziału Geologii Uniwersytetu Warszawskiego, związana z Katedrą Geologii Historycznej, Regionalnej i Paleontologii. W swoich badaniach zajmuje się przede wszystkim kambryjskimi trylobitami, zwłaszcza z Gór Świętokrzyskich i Skandynawii, ich taksonomią, znaczeniem biostratygraficznym i biogeograficznym oraz morfologią funkcjonalną. Jest także redaktorką czasopisma „Acta Geologica Polonica”.#paleontologia #DzieńPaleontologa #AnnaŻylińska #paleozoik #kambr #eksplozjakambryjska #skamieniałości #ewolucja #BurgessShale #Chengjiang #trylobity #anomalocaris #geologia #historiażycia #nauka #Wszechnica

Wykład Darii Michalik w ramach XII Dnia Odkrywców Kampusu Ochota Uniwersytetu Warszawskiego [21 marca 2026 r.]Jak sprawiedliwie podzielić tort między trzy osoby, jeśli każda z nich może mieć inne upodobania? Dla jednej najważniejszy będzie największy kawałek, dla innej dekoracja, napis albo konkretny fragment ciasta. Okazuje się, że za pozornie prostym pytaniem o krojenie tortu kryje się bardzo ciekawy problem matematyczny.W wykładzie Daria Michalik pokazuje, jak można podejść do podziału tortu w sposób ścisły, ale jednocześnie bardzo obrazowy. Punktem wyjścia jest pytanie: czy da się tak pokroić tort między trzy osoby, aby każda z nich była zadowolona z otrzymanego kawałka? I czy można zrobić to elegancko — bez przekładania, dokładania i chaotycznego poprawiania porcji?Odpowiedź prowadzi przez dwa ważne twierdzenia matematyczne: twierdzenie Spernera oraz twierdzenie Vivianiego. Pierwsze z nich dotyczy kolorowania wierzchołków trójkąta podzielonego na mniejsze trójkąty i gwarantuje istnienie małego trójkąta o trzech różnych kolorach. Drugie pokazuje własność punktów wewnątrz trójkąta równobocznego: suma ich odległości od boków trójkąta jest zawsze równa wysokości tego trójkąta.Daria Michalik tłumaczy, jak te geometryczne obserwacje można przełożyć na problem dzielenia tortu. Trójkąt staje się modelem możliwych podziałów, kolory odpowiadają wyborom uczestników, a każdy punkt trójkąta opisuje konkretny sposób pokrojenia ciasta. Dzięki temu abstrakcyjne twierdzenia z geometrii i kombinatoryki zamieniają się w praktyczną odpowiedź na pytanie: jak podzielić tort tak, by nikt nie czuł się pokrzywdzony?To wykład o matematyce ukrytej w codziennych sytuacjach: o sprawiedliwości, preferencjach, geometrii, kolorowaniu trójkątów i o tym, że nawet krojenie tortu może prowadzić do głębokich i pięknych idei matematycznych.#matematyka #geometria #podziałtortu #DariaMichalik #twierdzenieSpernera #twierdzenieVivianiego #popularyzacjanauki #nauka #edukacja #Wszechnica #doko #dzienodkrywcowkampusuochotaJeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/d9wz-p96Jeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/

Wykład Jerzego Giżejewskiego z Instytutu Geofizyki PAN w ramach Projektu Edu-Arctic [8 czerwca 2024 r.]Jak przeżyć wiele miesięcy na krze lodowej po zatonięciu statku? Czy można uratować całą załogę w jednym z najbardziej niegościnnych miejsc na Ziemi? I dlaczego wyprawa, która nie osiągnęła swojego głównego celu, przeszła do historii jako jedna z największych ekspedycji polarnych wszech czasów?Imperialna Ekspedycja Transantarktyczna z lat 1914–1917 to jedna z najbardziej niezwykłych historii eksploracji naszej planety. Jej celem było dokonanie czegoś, czego wcześniej nie udało się nikomu – przejścia przez cały kontynent antarktyczny od Morza Weddella do Morza Rossa, przez biegun południowy.Na czele wyprawy stanął Sir Ernest Shackleton, legendarny brytyjski odkrywca polarny, który po zdobyciu bieguna południowego przez Roalda Amundsena uznał, że ostatnim wielkim wyzwaniem epoki heroicznej eksploracji Antarktydy jest właśnie przemierzenie kontynentu w poprzek.Wykład przedstawia historię odkrywania Antarktydy – od pierwszych lądowań na kontynencie, przez wyprawy Scotta i Amundsena, aż po ambitne plany Shackletona. Szczegółowo omawia przebieg ekspedycji statku Endurance, który został uwięziony przez lód Morza Weddella, a następnie zmiażdżony przez napierające pola lodowe.Rozpoczyna się dramatyczna walka o przetrwanie. Uczestnicy wyprawy przez wiele miesięcy dryfują na krze lodowej, później docierają do Wyspy Słoniowej, a następnie Shackleton wraz z niewielką grupą podejmuje jedną z najbardziej brawurowych podróży w historii żeglarstwa, próbując sprowadzić pomoc dla pozostawionych towarzyszy.Wykład pokazuje nie tylko przebieg wydarzeń, ale również fenomen przywództwa Shackletona. Jego zdolność utrzymania morale, organizacji życia codziennego i podejmowania decyzji w ekstremalnych warunkach do dziś stanowi przedmiot analiz historyków, psychologów i ekspertów zajmujących się zarządzaniem kryzysowym.Dowiemy się również:• jak wyglądała eksploracja Antarktydy na początku XX wieku,• dlaczego wyprawa Endurance stała się symbolem wytrwałości i odwagi,• jak funkcjonowano przez wiele miesięcy na lodzie,• jakie zagrożenia czekały na uczestników ekspedycji,• dlaczego historia Shackletona jest dziś wykorzystywana w szkoleniach liderów i menedżerów.Szczególnym elementem wykładu jest także opowieść o odnalezieniu wraku statku Endurance w 2022 roku. Ponad sto lat po zatonięciu badaczom udało się odnaleźć jednostkę spoczywającą na głębokości ponad 3000 metrów pod powierzchnią Morza Weddella. Stan zachowania wraku zaskoczył naukowców i stał się jednym z najważniejszych odkryć współczesnej archeologii morskiej.W wykładzie m.in.:• Ernest Shackleton i epoka heroiczna eksploracji polarnej,• zdobycie bieguna południowego,• wyprawa Endurance,• historia odkrywania Antarktydy,• przetrwanie w ekstremalnych warunkach,• przywództwo i zarządzanie kryzysowe,• Morze Weddella i Wyspa Słoniowa,• odnalezienie wraku Endurance w 2022 roku.Dr Jerzy Giżejewski – geolog i polarnik, wieloletni pracownik Instytutu Geofizyki PAN. Od 1991 roku związany z Zakładem Badań Polarnych i Morskich IGF PAN, gdzie prowadził badania nad sedymentacją osadów w jeziorach i fiordach południowego Spitsbergenu. Dwukrotnie kierował całorocznymi wyprawami PAN do Polskiej Stacji Polarnej Hornsund, a wielokrotnie uczestniczył w pracach terenowych na Spitsbergenie. Od lat angażuje się również w popularyzację wiedzy o Arktyce, Antarktyce i historii wypraw polarnych, m.in. w ramach projektów edukacyjnych Instytutu Geofizyki PAN, takich jak EDUSCIENCE, EDU-ARCTIC, EDU-ARCTIC.PL i Odyssey.#Antarktyda #Shackleton #Endurance #historia #wyprawypolarne #eksploracja #biegunpołudniowy #ErnestShackleton #polarnictwo #geografia #historianauki #WszechnicaZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/

Wykład Bartosza Popczyńskiego w ramach cyklu Spotkania z przyrodą [23 czerwca 2026 r.] Z okazji Dnia Ojca przyglądamy się ojcom ze świata zwierząt. Wbrew obiegowym wyobrażeniom, w przyrodzie nie brakuje samców, którzy z ogromnym zaangażowaniem opiekują się potomstwem: pilnują jaj, budują i chronią gniazda, karmią młode, ogrzewają je, uczą samodzielności, bronią przed drapieżnikami, a czasem przejmują niemal całą odpowiedzialność za wychowanie.Bartosz Popczyński prowadzi nas przez różne środowiska i grupy zwierząt — od ryb i owadów, przez płazy i ptaki, aż po ssaki. W wykładzie pojawiają się m.in. cierniki, pocierńce, babki, koniki morskie, pętówki babienice, żaby Darwina, pingwiny cesarskie, mornel, kiwi, sóweczka, łabędzie, dzięcioły czarne, kazuary, emu, chomiczki zabajkalskie, lisy, wilki, pigmejki karłowate i goryle.To opowieść o zaskakujących strategiach rodzicielskich: o rybach wachlujących jaja, by dostarczyć im tlenu; o samcu konika morskiego, u którego rozwija się potomstwo; o płazach noszących jaja na własnym ciele lub przechowujących je w workach rezonacyjnych; o pingwinach cesarskich, które przez wiele tygodni wysiadują jajo w ekstremalnych warunkach; oraz o ptakach i ssakach, które uczą młode zdobywania pokarmu, życia w grupie i unikania zagrożeń.Wykład pokazuje, że ojcostwo w świecie zwierząt może oznaczać walkę, cierpliwość, poświęcenie, czujność i troskę — a czasem także całkowite odwrócenie ról, które zwykle przypisujemy matkom i ojcom.Bartosz Popczyński – leśnik i edukator przyrodniczy związany z Centrum Edukacji Przyrodniczo-Leśnej Lasów Miejskich – Warszawa. Od lat popularyzuje wiedzę o przyrodzie w ramach cyklu „Spotkania z przyrodą”, opowiadając o naturze w sposób przystępny, pełen ciekawostek i oparty na uważnej obserwacji świata zwierząt.#przyroda #zwierzęta #ojcostwo #DzieńOjca #SpotkaniaZPrzyrodą #BartoszPopczyński #edukacjaprzyrodnicza #ptaki #ssaki #ryby #płazy #WszechnicaPolecamy też inne wykłady Bartosza Popczyńskiego z cyklu Spotkania z przyrodą: https://www.youtube.com/playlist?list=PL9_onnXnQgUR3X2rtXfPeIPnBtrSS_4oq Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/d9wz-p96Jeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#Wszechnica #WszechnicaFWW #TroskliwiOjcowie #DzieńOjca #SpotkaniaZPrzyrodą #BartoszPopczyński #przyroda #zwierzęta #ojcostwo #rodzicielstwo #opiekanadpotomstwem #zachowaniazwierząt #ekologia #edukacjaprzyrodnicza #LasyMiejskieWarszawa #nauka #popularnonaukowe

Wykład Bartosza Popczyńskiego z serii Miłość w świecie zwierząt w ramach cyklu Spotkania z przyrodą [16 czerwca 2026 r.]Czy ptaki są romantyczne? Czy ich śpiew to naprawdę "miłosna pieśń", czy raczej precyzyjny komunikat: jestem silny, mam dobre terytorium, wybierz właśnie mnie?W kolejnym wykładzie z serii "Miłość w świecie zwierząt" Bartosz Popczyński opowiada o miłości, zalotach, śpiewie, tokach i strategiach rozrodczych ptaków. To świat znacznie bardziej złożony, niż mogłoby się wydawać, gdy słyszymy rano ptasi koncert za oknem.Ptaki kojarzą nam się z pięknymi barwami i śpiewem, ale prelegent pokazuje, że to tylko część opowieści. Gawrony, szpaki czy gołębie mogą wydawać się nam mało efektowne, ale inne ptaki widzą je zupełnie inaczej - także w ultrafiolecie. To, co dla ludzkiego oka jest czarne, szare albo niepozorne, dla ptasiego partnera może być pełnym kolorów sygnałem kondycji i atrakcyjności.W wykładzie pojawiają się także ptasie głosy: słowiki, derkacze, strumieniówki, brzęczki i rudziki. Śpiew może służyć zwabieniu samicy, obronie terytorium, pokazaniu wytrwałości, siły i dobrej formy. Co ciekawe, ptaki mogą różnić się także "dialektami" - osobniki tego samego gatunku z różnych regionów nie zawsze śpiewają dokładnie tak samo.Bartosz Popczyński opowiada również o widowiskowych tokach i ptasich pokazach: pawiach, które wprawiają ogon w drgania, głuszcach wykonujących charakterystyczne sekwencje głosów, bażantach, flamingach i łabędziach. To nie tylko piękne widowiska, ale także biologiczne testy: symetria ogona, intensywność barw, jakość upierzenia, taniec czy śpiew mogą świadczyć o zdrowiu, sile i sprawności samca.Z wykładu dowiemy się m.in.:- dlaczego ptaki widzą siebie inaczej niż my,- jaką rolę w ptasich zalotach odgrywa ultrafiolet,- po co ptaki śpiewają i dlaczego niektóre potrafią robić to przez wiele godzin,- czym są toki i dlaczego bywają tak widowiskowe,- dlaczego głuszec na chwilę "głuchnie" podczas swojego godowego śpiewu,- jak wygląda kopulacja u ptaków i czym jest tzw. "pocałunek kloak",- u których ptaków występuje narząd kopulacyjny,- dlaczego samice zwracają uwagę na symetrię, kolory i kondycję samców,- skąd bierze się różowe ubarwienie flamingów,- czy łabędzie rzeczywiście są symbolem wierności,- jak niezwykłe strategie rozrodcze występują u wodniczek.To wykład o ptakach, ale także o ewolucji, doborze płciowym, komunikacji i biologii zachowania. "Miłość" w świecie zwierząt rzadko przypomina ludzkie wyobrażenia o romantyczności — częściej jest splotem sygnałów, rywalizacji, strategii, instynktu i walki o przekazanie genów kolejnemu pokoleniu.Wykład Bartosza Popczyńskiego "Miłość w piórka obrośnięta. Miłość w świecie zwierząt" został wygłoszony w ramach cyklu "Spotkania z przyrodą" 16 czerwca 2026 r.Bartosz Popczyński - leśnik, edukator przyrodniczy i popularyzator nauki. Edukator Centrum Edukacji Przyrodniczo-Leśnej Lasów Miejskich - Warszawa. Od lat prowadzi wykłady dla Wszechnicy poświęcone przyrodzie, ekologii oraz fascynującym zachowaniom zwierząt.Zobacz całą serię "Miłość w świecie zwierząt":https://www.youtube.com/playlist?list=PL9_onnXnQgUSddS0PzNjVxqKvl_epdrYQPolecamy też inne wykłady Bartosza Popczyńskiego z cyklu "Spotkania z przyrodą":https://www.youtube.com/playlist?list=PL9_onnXnQgUR3X2rtXfPeIPnBtrSS_4oq#MiłośćWŚwiecieZwierząt #SpotkaniaZPrzyrodą #BartoszPopczyński #ptaki #ornitologia #ptasiezaloty #śpiewptaków #toki #głuszec #paw #flamingi #łabędzie #wodniczka #derkacz #słowik #zachowaniazwierząt #rozmnażanie #dobórpłciowy #przyroda #ekologia #edukacjaprzyrodnicza #LasyMiejskieWarszawa #Wszechnica #WszechnicaFWW #nauka #popularnonaukoweZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/

Wykład prof. dr hab. Marcina Zycha z Ogrodu Botanicznego UW w ramach Kawiarni Naukowej Festiwalu Nauki [15 czerwca 2026 r.]Czy rośliny naprawdę są nieme i bierne? A może od dawna wysyłają komunikaty, których po prostu nie potrafimy już dobrze odczytywać?W wykładzie prof. dr hab. Marcin Zych z Ogrodu Botanicznego Uniwersytetu Warszawskiego pokazuje rośliny jako niezwykle aktywnych uczestników życia przyrody. Choć nie mają oczu, uszu ani układu nerwowego podobnego do zwierzęcego, potrafią przekazywać informacje za pomocą barw, zapachów, kształtów, substancji chemicznych, czasu kwitnienia, a być może także reakcji na dźwięki i wibracje.Kwiaty można potraktować jak biologiczne billboardy reklamowe. Ich zadaniem jest przyciągnięcie odpowiednich odbiorców: pszczół, motyli, much, chrząszczy, ptaków, nietoperzy czy innych zwierząt zapylających. To, co dla nas jest po prostu ładnym kolorem albo przyjemnym zapachem, dla innych organizmów może być precyzyjną informacją: „tu jest nektar”, „warto przylecieć”, „to nie dla ciebie”, „jestem gotowa do zapylenia” albo „lepiej mnie nie zjadaj”.Z wykładu dowiemy się m.in.:- dlaczego człowiek widzi kwiat inaczej niż pszczoła, motyl czy ptak,- jaką rolę w świecie roślin odgrywa ultrafiolet, którego my nie dostrzegamy,- dlaczego czerwone kwiaty mogą być „niewidzialne” dla pszczół, ale atrakcyjne dla ptaków,- czemu zapach bywa dla zapylaczy ważniejszy niż kolor,- jak rośliny produkują złożone „bukiety zapachowe”, dostosowane do konkretnych odbiorców,- dlaczego niektóre kwiaty pachną pięknie, a inne udają padlinę lub odchody,- jak storczyki potrafią oszukiwać owady, naśladując zapach samic,- po co rośliny wytwarzają substancje odstraszające roślinożerców,- czy rośliny mogą ostrzegać siebie nawzajem przed zagrożeniem,- co oznacza komunikacja międzygatunkowa roślin i czy można mówić o ich „wspólnym języku”.W wykładzie pojawiają się przykłady pszczół, storczyków, dzięgla leśnego, dźwidła, roślin aromatycznych, roślin owadożernych oraz eksperymentów pokazujących, że rośliny potrafią reagować na sygnały z otoczenia znacznie subtelniej, niż zwykle sobie wyobrażamy.Prof. dr hab. Marcin Zych - botanik, ekolog, profesor nauk ścisłych i przyrodniczych, dyrektor Ogrodu Botanicznego Uniwersytetu Warszawskiego. Specjalizuje się w ekologii roślin, biologii zapylania oraz ochronie różnorodności biologicznej. Bada relacje między roślinami a zapylaczami, funkcjonowanie ekosystemów i ochronę zagrożonych gatunków roślin. Jest popularyzatorem wiedzy przyrodniczej, członkiem m.in. Państwowej Rady Ochrony Przyrody i Komitetu Biologii Organizmalnej PAN. W 2022 roku otrzymał Medal im. Władysława Szafera przyznawany przez Polskie Towarzystwo Botaniczne.#Plantish #językroślin #rośliny #botanika #ekologia #komunikacjaroślin #zapylacze #pszczoły #storczyki #kwiaty #OgródBotanicznyUW #UniwersytetWarszawski #MarcinZych #FestiwalNauki #KawiarniaNaukowa #przyroda #bioróżnorodność #nauka #popularnonaukowe #edukacjaprzyrodnicza #Wszechnica #WszechnicaFWWJeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafww2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/d9wz-p963. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#Wszechnica #WszechnicaFWW #FestiwalNauki #KawiarniaNaukowa #MarcinZych #OgródBotanicznyUW #UniwersytetWarszawski #rośliny #botanika #ekologia #przyroda #bioróżnorodność #zapylacze #językroślin #Plantish #nauka #popularyzacjanauki #edukacjaprzyrodnicza

Wykład dr Daniela Tyborowskiego w ramach Warsaw Mineral Expo 2026 [7 marca 2026 r.]Czy w oceanach epoki dinozaurów pływały dinozaury? Jak wyglądał świat, w którym gigantyczne gady morskie dominowały w morzach przez ponad 150 milionów lat? I dlaczego niektóre z nich przypominały współczesne delfiny, choć były od nich oddzielone milionami lat ewolucji?W tym wykładzie dr Daniel Tyborowski zabiera nas do fascynującego świata gadów morskich – niezwykłych zwierząt, które w erze mezozoicznej opanowały oceany całej planety. Choć często są mylone z dinozaurami, w rzeczywistości stanowiły odrębne grupy zwierząt, które niezależnie od siebie przystosowały się do życia w środowisku wodnym.Poznamy najbardziej znanych przedstawicieli tej niezwykłej fauny: rybokształtne ichtiozaury, długoszyje plezjozaury, potężne pliozaury, gigantyczne mozazaury, a także morskie krokodyle i żółwie. Dowiemy się, jak wyglądała ich ewolucja oraz jakie strategie pozwoliły im stać się dominującymi drapieżnikami dawnych oceanów.Wykład pokazuje również, że powrót do życia w morzu był jednym z najbardziej spektakularnych procesów w historii ewolucji kręgowców. Zwierzęta, których przodkowie wyszli kiedyś na ląd, musiały ponownie przystosować swoje ciała do środowiska wodnego. Wymagało to szeregu zmian, takich jak przekształcenie kończyn w płetwy, rozwój opływowego kształtu ciała, doskonalenie zmysłów czy przejście na żyworodność.Szczególną uwagę poświęcono temu, jak zmieniał się świat mezozoicznych oceanów. W czasach, gdy na lądach panowały dinozaury, poziom mórz był znacznie wyższy niż obecnie, a rozległe płytkie morza pokrywały ogromne obszary Europy, Azji i Ameryki Północnej. Te wyjątkowe warunki stworzyły idealne środowisko dla rozwoju niezwykle bogatych ekosystemów morskich.W wykładzie znajdziemy odpowiedzi na pytania:- Dlaczego gady morskie nie były dinozaurami?- Jak kręgowce powracały do życia w oceanach?- Które grupy gadów morskich były największe i najgroźniejsze?- Dlaczego niektóre z nich przypominały współczesne delfiny?- Jak wyglądały oceany w czasach dinozaurów?- Jakie adaptacje pozwoliły gadom podbić środowisko morskie?To fascynująca opowieść o ewolucji, prehistorycznych oceanach i zwierzętach, które przez miliony lat były niekwestionowanymi władcami mórz.dr Daniel Tyborowski - paleobiolog, geolog i ewolucjonista, pracownik naukowy Wydziału Geologii Uniwersytetu Warszawskiego. Specjalizuje się w badaniach nad ewolucją, paleobiologią i paleoekologią wymarłych kręgowców morskich, zwłaszcza gadów morskich i waleni.Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/wkwpkJeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#gadymorskie #dinozaury #ichtiozaury #mozazaury #plezjozaury #ewolucja #paleontologia #oceany #historiaZiemi #geologia #prehistoria #DanielTyborowski #Wszechnica

Wykład Bartosza Popczyńskiego z serii Miłość w świecie zwierząt w ramach cyklu Spotkania z przyrodą [2 czerwca 2026 r.] Jak wyglądała kopulacja dinozaurów? Czy naukowcy potrafią odtworzyć życie intymne zwierząt, które wyginęły miliony lat temu? Dlaczego węże potrafią spędzać długie godziny na godowych „tańcach”, a niektóre gady osiągają dojrzałość płciową dopiero wtedy, gdy osiągną odpowiedni rozmiar ciała?W kolejnym odcinku cyklu „Miłość w świecie zwierząt” Bartosz Popczyński zabiera nas do fascynującego świata gadów – grupy zwierząt, która jako pierwsza w pełni uniezależniła rozmnażanie od środowiska wodnego i dzięki temu podbiła lądy całej planety.Wykład rozpoczyna się od opowieści o jednym z najważniejszych wynalazków ewolucji – jaju owodniowym, które umożliwiło gadom skuteczne rozmnażanie poza wodą. Dowiemy się, dlaczego ten przełom był tak istotny dla historii życia na Ziemi i jak wpłynął na późniejszą ewolucję ptaków oraz ssaków.Nie zabraknie także pytań, które od lat fascynują naukowców i miłośników przyrody:- Jak mogły wyglądać gody dinozaurów?- Jak rozmnażają się węże?- Jakie strategie godowe stosują jaszczurki?- Dlaczego niektóre żółwie osiągają dojrzałość płciową dopiero po wielu latach życia?- Jak budowa ciała wpływa na zachowania rozrodcze gadów?Bartosz Popczyński omawia również anatomię układu rozrodczego gadów, wyjaśnia znaczenie kloaki, pokazuje różnice pomiędzy poszczególnymi grupami oraz opowiada o niezwykłych adaptacjach, które pozwoliły gadom odnieść sukces ewolucyjny trwający od setek milionów lat.To opowieść nie tylko o rozmnażaniu, ale także o ewolucji, biologii i niezwykłej różnorodności świata zwierząt. Wykład pokazuje, że za pozornie prostym pytaniem „jak rozmnażają się gady?” kryje się fascynująca historia przystosowań, zachowań i rozwiązań wypracowanych przez naturę przez miliony lat.Bartosz Popczyński – leśnik, edukator przyrodniczy i popularyzator nauki. Edukator Centrum Edukacji Przyrodniczo-Leśnej Lasów Miejskich – Warszawa. Od lat prowadzi wykłady dla Wszechnicy poświęcone przyrodzie, ekologii oraz fascynującym zachowaniom zwierząt.Zobacz całą serię „Miłość w świecie zwierząt”, w której poznasz niezwykłe strategie zalotów, rozmnażania i wychowywania potomstwa u różnych grup zwierząt: https://www.youtube.com/playlist?list=PL9_onnXnQgUSddS0PzNjVxqKvl_epdrYQPolecamy też inne wykłady Bartosza Popczyńskiego z cyklu Spotkania z przyrodą: https://www.youtube.com/playlist?list=PL9_onnXnQgUR3X2rtXfPeIPnBtrSS_4oqJeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafww2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/d9wz-p963. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#przyroda #nauka #zwierzęta #gady #węże #miłość #MiłośćWŚwiecieZwierząt #przyroda #gady #dinozaury #węże #biologia #ewolucja #natura #nauka #Wszechnica #gady #węże #dinozaury #żółwie #jaszczurki #zwierzęta #przyroda #biologia #ewolucja #miłośćwświeciezwierząt #nauka #ekologia #BartoszPopczyński #Wszechnica

Wykład dr Daniela Tyborowskiego w ramach cyklu Paleontologiczne Wieczory na Wydziale Geologii UW [27 maja 2026 r.] Odkrycie szczątków pra-walenia sprzed 38 milionów lat na Lubelszczyźnie jest jednym z najważniejszych odkryć paleontologicznych ostatnich lat w Polsce. W kopalni bursztynu odnaleziono fragment żuchwy pradawnego walenia żyjącego w epoce eocenu. Jest to pierwsze potwierdzone znalezisko eoceńskiego walenia na terenie naszego kraju.Naukowcy ustalili, że około 38 milionów lat temu obszar dzisiejszej Lubelszczyzny znajdował się pod wodami ciepłego, płytkiego morza. Żyły tam różnorodne organizmy morskie, między innymi rekiny, ryby oraz pradawne walenie. Odkryty osobnik miał prawdopodobnie około dwóch metrów długości i przypominał wielkością współczesnego delfina.Znalezisko ma ogromne znaczenie dla badań nad ewolucją waleni. Potwierdza ono, że pradawne ssaki morskie występowały również na terenach Europy Środkowej, a przez obszar dzisiejszej Polski mogły przebiegać szlaki migracyjne tych zwierząt. Dzięki takim odkryciom naukowcy mogą lepiej odtworzyć historię dawnych mórz oraz proces ewolucji współczesnych waleni i delfinów.dr Daniel Tyborowski - jest paleobiologiem, geologiem, ewolucjonistą, nauczycielem akademickim i popularyzatorem nauki. Jego zainteresowania naukowe koncentrują się na ewolucji, morfologii funkcjonalnej, histologii i paleoekologii kręgowców wtórnie wodnych – gadów morskich i waleni. W 2018 roku z wyróżnieniem obronił dysertację doktorską pod tytułem „Paleobiologia i środowisko życia późnojurajskich kręgowców morskich z kamieniołomu Owadów-Brzezinki, Polska środkowa„. Tematyka doktoratu dotyczyła unikatowych skamieniałości ichtiozaurów, żółwi morskich oraz ryb kostnoszkieletowych. Pełnił funkcję adiunkta muzealnego oraz pracownika Muzeum Ziemi PAN w Warszawie. W ramach działalności popularyzatorskiej prowadził wykłady i prelekcje w Muzeum Ziemi PAN, w tym w cyklu "Środowe spotkania z dziejami Ziemi", które były transmitowane na Wszechnicy. Od 2024 roku jest pracownikiem naukowym i wykładowcą w Katedrze Geologii Historycznej, Regionalnej i Paleontologii na Wydziale Geologii Uniwersytetu Warszawskiego. Jego aktualne badania naukowe skupiają się na ewolucji i zróżnicowaniu specjalizacji pokarmowych wśród morskich czworonogów (ichtiozaurów, mozazaurów i waleni) w kontekście konwergencji ekomorfologicznej i sensorycznej. https://danieltyborowski.wordpress.com/Playlista Dzieje Ziemii - https://www.youtube.com/playlist?list=PL9_onnXnQgUSgW7rd6PJqN2fuRPZziM04Zapraszamy na Wieczory Paleontologiczne z dr Danielem Tyborowskim!Zapraszamy też do wsparcia działalności naukowej dr Tyborowskiego za pośrednictwem https://patronite.pl/tyborowskiJeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafww2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/d9wz-p963. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#dinozaury #paleontologia #paleobiologia #prehistoria #dziejeziemi #geologiauw #tyborowski #ewolucja

Wykład Bartosza Popczyńskiego w ramach cyklu Spotkania z przyrodą [25 maja 2026 r.] Wykład Bartosza Popczyńskiego poświęcony jest jednemu z najbardziej poruszających zjawisk w świecie przyrody – macierzyństwu zwierząt. Z okazji Dnia Matki autor przygląda się temu, jak różne gatunki opiekują się swoim potomstwem, jakich strategii używają, by zwiększyć jego szanse na przeżycie, oraz jak wiele wysiłku, ryzyka i poświęcenia wiąże się z wychowaniem młodych w naturze.Punktem wyjścia do opowieści staje się głośna historia warszawskich nurogęsi prowadzących swoje młode z Łazienek Królewskich nad Wisłę przez ruchliwe ulice miasta. To przykład niezwykłej determinacji zwierzęcych matek, które każdego dnia mierzą się z zagrożeniami ze strony drapieżników, ludzi i współczesnej infrastruktury. Bartosz Popczyński pokazuje jednak, że troska o młode nie ogranicza się wyłącznie do obrony potomstwa – w świecie zwierząt istnieją także adopcje osieroconych młodych, współpraca między osobnikami czy bardzo złożone zachowania opiekuńcze.W trakcie wykładu słuchacze poznają różnice między gatunkami, których młode od razu po wykluciu są samodzielne, a tymi, które przez długi czas wymagają stałej opieki rodziców. Autor tłumaczy, jak wygląda wychowanie młodych ptaków, ssaków czy zwierząt stadnych oraz jak ogromną rolę w przyrodzie odgrywa instynkt opieki.To opowieść nie tylko o biologii i zachowaniach zwierząt, ale także o relacjach, odpowiedzialności i mechanizmach, które od milionów lat pozwalają kolejnym pokoleniom przetrwać. Wykład pokazuje świat natury z bardzo uważnej i czułej perspektywy, przypominając, że troska o młode jest jednym z najbardziej uniwersalnych doświadczeń w świecie żywych organizmów.Bartosz Popczyński – leśnik i edukator przyrodniczy związany z Centrum Edukacji Przyrodniczo-Leśnej Lasów Miejskich – Warszawa – od lat popularyzuje wiedzę o przyrodzie w ramach cyklu „Spotkania z przyrodą”, opowiadając o naturze w sposób przystępny, pełen ciekawostek i oparty na uważnej obserwacji świata zwierząt.Polecamy też inne wykłady Bartosza Popczyńskiego z cyklu Spotkania z przyrodą: https://www.youtube.com/playlist?list=PL9_onnXnQgUR3X2rtXfPeIPnBtrSS_4oqJeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/d9wz-p96Jeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#SpotkaniaZPrzyrodą #BartoszPopczyński #Przyroda #Natura #DzieńMatki #Zwierzęta #Macierzyństwo #Ptaki #EdukacjaPrzyrodnicza #Wszechnica #WszechnicaFWW

Wykład Bartosza Popczyńskiego z serii Miłość w świecie zwierząt w ramach cyklu Spotkania z przyrodą [19 maja 2026 r.]Dlaczego wiosenne wieczory nad stawami i rozlewiskami są tak głośne? Czy wszystkie płazy naprawdę „rechoczą”? Jak żaby, ropuchy i traszki odnajdują partnerów oraz dlaczego głos odgrywa tak ogromną rolę w ich życiu miłosnym?W wykładzie „Miłosny rechot. Miłość w świecie zwierząt” Bartosz Popczyński zabiera nas do fascynującego świata płazów i ich niezwykłych zachowań godowych. To opowieść o zwierzętach, których życie w dużej mierze ukryte jest przed ludzkim wzrokiem, choć ich obecność często zdradzają charakterystyczne dźwięki dobiegające z mokradeł, stawów i nadrzecznych zarośli.Podczas spotkania dowiemy się, czym właściwie różni się rechot od kumkania oraz jakie głosy wydają poszczególne gatunki płazów. Poznamy strategie godowe żab, ropuch i innych przedstawicieli tej niezwykłej grupy zwierząt, dla których woda jest miejscem spotkań, rywalizacji i rozmnażania.Wykład pokazuje, że wiosenne koncerty płazów to nie przypadkowy hałas, lecz skomplikowany system komunikacji. Samce nawołują partnerki, konkurują z innymi osobnikami i próbują zaznaczyć swoją obecność w świecie pełnym rywali. Każdy gatunek posiada własne sposoby komunikowania się i własny „język miłości”.Nie zabraknie również opowieści o biologii płazów, ich cyklu życiowym oraz niezwykłych przystosowaniach do życia na granicy wody i lądu. Spotkanie pozwala lepiej zrozumieć, jak ważne dla tych zwierząt są mokradła, małe zbiorniki wodne i naturalne tereny podmokłe, które coraz częściej znikają z naszego krajobrazu.To pełna ciekawostek przyrodnicza opowieść o jednym z najbardziej charakterystycznych dźwięków polskiej wiosny i o świecie zwierząt, którego większość ludzi doświadcza częściej słuchem niż wzrokiem.Cała seria "Miłość w świecie zwierząt" dostępna tu: https://www.youtube.com/playlist?list=PL9_onnXnQgUSddS0PzNjVxqKvl_epdrYQBartosz Popczyński - leśnik i edukator przyrodniczy, od kilku lat prowadzący wykłady dla Wszechnicy, pasjonat przyrody i jazdy na rowerze. Edukator Centrum Edukacji Przyrodniczo-Leśnej Lasów Miejskich - WarszawaPolecamy też inne wykłady Bartosza Popczyńskiego z cyklu Spotkania z przyrodą: https://www.youtube.com/playlist?list=PL9_onnXnQgUR3X2rtXfPeIPnBtrSS_4oqJeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/d9wz-p96Jeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#przyroda #nauka #zwierzęta #żaby #woda #miłość

Wykład dr hab. Ewy Zaraś-Januszkiewicz w ramach Kawiarni Naukowej 1a w Wawerskim Centrum Kultury [14 maja 2026 r.]Wykład dr hab. Ewy Zaraś-Januszkiewicz to fascynująca opowieść o drzewach – organizmach, które od tysięcy lat współtworzą świat człowieka i mają ogromny wpływ na rozwój cywilizacji, kulturę oraz środowisko naturalne. Autorka pokazuje drzewa nie tylko jako element krajobrazu, ale także jako żywe, niezwykle złożone organizmy, od których zależy jakość życia na Ziemi.W trakcie spotkania usłyszymy o tym, jak drzewa wpływają na klimat, powietrze i dobrostan człowieka, dlaczego od wieków budziły szacunek i zachwyt oraz jaką rolę odgrywały w wierzeniach, symbolice i sztuce różnych kultur. Wykład przybliża również współczesną wiedzę dendrologiczną i pokazuje, jak wiele procesów zachodzących w przyrodzie pozostaje dla nas wciąż niezwykłych i pełnych tajemnic.To spotkanie o relacji człowieka z naturą, ale także o uważności, odpowiedzialności i potrzebie ochrony drzew – naszych najstarszych i najważniejszych towarzyszy na planecie.dr hab. Ewa Zaraś-Januszkiewicz – dendrolog, arborysta i architekt krajobrazu, pracownik Katedry Ochrony Środowiska i Dendrologii Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie.Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/d9wz-p96Jeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#kawiarnianaukowa #drzewa #przyroda

Wykład Bartosza Popczyńskiego z serii Miłość w świecie zwierząt w ramach cyklu Spotkania z przyrodą [12 maja 2026 r.]Jak wygląda miłość w świecie ryb? Czasami jest zaskakująca, zwłaszcza, że u niektórych gatunków można po prostu zmienić płeć. Z samca, stać się samicą i odwrotnie. Po co do rozmnażania różankom potrzebne są małże? Zapraszamy na wykład o rybich podwodnych amorach.Serdecznie zapraszamy! Cała seria "Miłość w świecie zwierząt" dostępna tu: https://www.youtube.com/playlist?list=PL9_onnXnQgUSddS0PzNjVxqKvl_epdrYQBartosz Popczyński - leśnik i edukator przyrodniczy, od kilku lat prowadzący wykłady dla Wszechnicy, pasjonat przyrody i jazdy na rowerze. Edukator Centrum Edukacji Przyrodniczo-Leśnej Lasów Miejskich - WarszawaPolecamy też inne wykłady Bartosza Popczyńskiego z cyklu Spotkania z przyrodą: https://www.youtube.com/playlist?list=PL9_onnXnQgUR3X2rtXfPeIPnBtrSS_4oqJeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/d9wz-p96Jeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#przyroda #nauka #zwierzęta #ryby #woda #miłość

Wykład dr hab. Wiktora Lewandowskiego w ramach Dnia Odkrywców Kampusu Ochota [21 marca 2016 r.]Jak zwykła witamina C może pomóc w tworzeniu nowoczesnych narzędzi diagnostycznych? Co wspólnego mają tabletki musujące, złoto i technologie wykorzystywane we współczesnej medycynie?Podczas wykładu dr hab. Wiktor Lewandowski opowiada o fascynującym świecie nanotechnologii i chemii materiałowej, pokazując, jak z pozornie prostych składników można tworzyć materiały o ogromnym znaczeniu dla zdrowia milionów ludzi. Punktem wyjścia staje się dobrze znana witamina C, która w laboratorium zyskuje zupełnie nowe zastosowania.Wykład prowadzi widzów przez proces powstawania nanocząstek złota oraz wyjaśnia, dlaczego materiały niewidoczne gołym okiem potrafią odgrywać kluczową rolę w diagnostyce medycznej, biologii i nowoczesnych testach laboratoryjnych. To opowieść o tym, jak chemia łączy codzienność z zaawansowaną nauką i jak odkrycia laboratoryjne trafiają do praktycznych zastosowań wpływających na nasze życie.To także świetna okazja, by zobaczyć, że współczesna nauka nie musi być oderwana od rzeczywistości — przeciwnie, często zaczyna się od substancji, które mamy we własnej kuchni lub apteczce.dr hab. Wiktor Lewandowski, prof. ucz. – chemik i naukowiec z Wydziału Chemii Uniwersytetu Warszawskiego, kierownik Pracowni Syntezy Nanomateriałów Organicznych. Specjalizuje się w nanotechnologii, projektując nowoczesne materiały dla diagnostyki medycznej i fotoniki. Laureat prestiżowej Nagrody NCN 2024 oraz programów Fundacji na rzecz Nauki Polskiej.21 marca 2026 r. odbyła się 12. edycja Dnia Odkrywców Kampusu Ochota (DOKO) pod hasłem „Nauka od kuchni”!Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/d9wz-p96Jeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#Wszechnica #Chemia #Nanotechnologia #WiktorLewandowski #UniwersytetWarszawski #WydziałChemiiUW #Nauka #PopularyzacjaNauki #Diagnostyka #WitaminaC #Nanocząstki #Medycyna #Technologia #Wykład #Popularnonaukowe #zdrowie

Wykład Macieja Lisickiego z Wydziału Fizyki UW w ramach Dnia Odkrywców Kampusu Ochota [21 marca 2016 r.]Jak powstaje idealne espresso? Okazuje się, że to nie tylko kwestia smaku, ale przede wszystkim… fizyki. W swoim wykładzie dr hab. Maciej Lisicki z Uniwersytet Warszawski pokazuje, co naprawdę dzieje się w filiżance kawy.To opowieść o przepływie płynów, ciśnieniu i strukturze zmielonych ziaren – czyli o zjawiskach, które decydują o tym, czy espresso będzie perfekcyjne, czy rozczarowujące. Wykład łączy naukę z codziennym doświadczeniem, odsłaniając fizyczne mechanizmy stojące za jednym z najpopularniejszych napojów na świecie.Nagranie pochodzi z 12. edycji Dnia Odkrywców Kampusu Ochota (DOKO), organizowanej pod hasłem „Nauka od kuchni!” – i doskonale wpisuje się w ideę pokazywania nauki tam, gdzie najmniej się jej spodziewamy.To propozycja dla wszystkich: od miłośników kawy po tych, którzy chcą zobaczyć, jak fizyka działa w praktyce – tuż obok nas.dr hab. Maciej Lisicki, prof. UW - fizyk teoretyczny z Wydziału Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego, specjalizujący się w fizyce materii miękkiej i aktywnej oraz biologicznej mechanice płynów. Prowadził badania na Uniwersytecie Cambridge oraz na University of Pennsylvania jako laureat Fulbright Senior Award.21 marca 2026 r. odbyła się 12. edycja Dnia Odkrywców Kampusu Ochota (DOKO) pod hasłem „Nauka od kuchni”!Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/d9wz-p96Jeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#Wszechnica #Nauka #Fizyka #Kawa #Espresso #NaukaOdKuchni #doko #doko2026 #UniwersytetWarszawski #PopularyzacjaNauki #Ciekawostki #JakToDziała

Seminarium Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN z udziałem prof. dr hab. Jarosława Gołębiewskiego, dr hab. Barbary Gołębiewskiej, prof. SGGW i dr hab. Mariusza Maciejczaka, prof. SGGW [4 maja 2026 r.]Sektor wina dynamicznie się zmienia, a zrównoważony rozwój staje się kluczowym kierunkiem tych przemian oraz ważnym kontekstem analizy systemów żywnościowych. Obejmuje on różne podejścia, od win ekologicznych i biodynamicznych po niskoalkoholowe i wytwarzane z tradycyjnych odmian. Zasadniczy problem badawczy dotyczy wpływu tych modeli produkcji na jakość wina, jego percepcję przez konsumentów oraz funkcjonowanie rynku. Badania wskazują, że praktyki te kształtują nowe profile sensoryczne win, a zarazem ujawniają napięcia między autentycznością a kontrolą technologiczną. Istotną rolę odgrywają regulacje i certyfikacja. Zrównoważony rozwój ma też wymiar symboliczny, buduje zaufanie i wpływa na skłonność do zapłaty. W efekcie kształtuje się porządek, w którym wartość wina wynika nie tylko z jego cech, lecz także z ich interpretacji i społecznego uznania.Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/d9wz-p96Jeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#Wszechnica #IRWiRPAN #ZrównoważonyRozwój #Wino #Rolnictwo #SystemyŻywnościowe #Ekonomia #Nauka

Wykład Bartosza Popczyńskiego w ramach cyklu Spotkania z przyrodą [29 kwietnia 2026 r.]Każdego dnia, kiedy tylko potrzebujemy korzystamy z wody, odkręcając kran. Wydaje nam się, że woda była, jest i będzie, jednak nie jest to takie wcale oczywiste. Być może w przyszłości nadejdzie taki czas, że wody zabraknie i z kranu nie popłynie nawet najmniejszy strumień wody. Taki scenariusz jest przerażający jednak perspektywa utraty tego niezwykle cennego zasobu jest możliwa. Jak teraz kształtują się zasoby wodne? Czy faktycznie grozi nam brak dostępu do wody pitnej? Jak można przeciwdziałać temu zjawisku? Serdecznie zapraszamy! Bartosz Popczyński - leśnik i edukator przyrodniczy, od kilku lat prowadzący wykłady dla Wszechnicy, pasjonat przyrody i jazdy na rowerze. Edukator Centrum Edukacji Przyrodniczo-Leśnej Lasów Miejskich - WarszawaPolecamy też inne wykłady Bartosza Popczyńskiego z cyklu Spotkania z przyrodą: https://www.youtube.com/playlist?list=PL9_onnXnQgUR3X2rtXfPeIPnBtrSS_4oqJeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/d9wz-p96Jeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#przyroda #środowisko #spotkaniazprzyrodą #bartoszpopczyński #woda #ekologia

Wykład dr Daniela Tyborowskiego w ramach cyklu Paleontologiczne Wieczory na Wydziale Geologii UW [22 kwietnia 2026 r.]Ewolucja ssaków płetwonogich (foki, uchatki i morsy) rozpoczęła się około 50–30 milionów lat temu, gdy ich lądowi przodkowie – drapieżne ssaki przypominające współczesne łasicowate lub niedźwiedziowate – zaczęli przystosowywać się do życia w środowisku wodnym. Kluczowe zmiany obejmowały przekształcenie kończyn w płetwy, rozwój opływowego ciała oraz zdolność do długiego nurkowania.Zapis kopalny dostarcza ważnych dowodów tej przemiany. Jednym z najstarszych znanych przedstawicieli jest Puijila darwini, który żył około 20 milionów lat temu i miał zarówno cechy lądowe, jak i wodne (np. kończyny przystosowane do chodzenia i pływania). Inne formy przejściowe pokazują stopniowe skracanie kończyn tylnych i rozwój płetw, co ilustruje proces adaptacji do życia w morzu.Z czasem wykształciły się trzy główne grupy płetwonogich: foki właściwe (Phocidae), uchatki (Otariidae) oraz morsy (Odobenidae). Ich różnice anatomiczne – np. obecność małżowin usznych u uchatkowatych czy sposób poruszania się na lądzie – również są potwierdzone w zapisie kopalnym.Podsumowując, zapis kopalny płetwonogich dobrze dokumentuje stopniową ewolucję od form lądowych do w pełni wodnych, ukazując liczne ogniwa pośrednie i adaptacje do życia w środowisku morskim.dr Daniel Tyborowski - jest paleobiologiem, geologiem, ewolucjonistą, nauczycielem akademickim i popularyzatorem nauki. Jego zainteresowania naukowe koncentrują się na ewolucji, morfologii funkcjonalnej, histologii i paleoekologii kręgowców wtórnie wodnych – gadów morskich i waleni. W 2018 roku z wyróżnieniem obronił dysertację doktorską pod tytułem „Paleobiologia i środowisko życia późnojurajskich kręgowców morskich z kamieniołomu Owadów-Brzezinki, Polska środkowa„. Tematyka doktoratu dotyczyła unikatowych skamieniałości ichtiozaurów, żółwi morskich oraz ryb kostnoszkieletowych. Pełnił funkcję adiunkta muzealnego oraz pracownika Muzeum Ziemi PAN w Warszawie. W ramach działalności popularyzatorskiej prowadził wykłady i prelekcje w Muzeum Ziemi PAN, w tym w cyklu "Środowe spotkania z dziejami Ziemi", które były transmitowane na Wszechnicy. Od 2024 roku jest pracownikiem naukowym i wykładowcą w Katedrze Geologii Historycznej, Regionalnej i Paleontologii na Wydziale Geologii Uniwersytetu Warszawskiego. Jego aktualne badania naukowe skupiają się na ewolucji i zróżnicowaniu specjalizacji pokarmowych wśród morskich czworonogów (ichtiozaurów, mozazaurów i waleni) w kontekście konwergencji ekomorfologicznej i sensorycznej. https://danieltyborowski.wordpress.com/Playlista Dzieje Ziemii - https://www.youtube.com/playlist?list=PL9_onnXnQgUSgW7rd6PJqN2fuRPZziM04Zapraszamy na Wieczory Paleontologiczne z dr Danielem Tyborowskim!Zapraszamy też do wsparcia działalności naukowej dr Tyborowskiego za pośrednictwem https://patronite.pl/tyborowskiJeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafww2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/d9wz-p963. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#dinozaury #paleontologia #paleobiologia #prehistoria #dziejeziemi #geologiauw #tyborowski #ewolucja #ssaki #płetwonogi

Food Systems in Europe: Experiences, Barriers and Perspectives of Transformation, Seminarium Instytutu Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN [20 Marca 2026 r.] Seminarium w języku angielskimThe conceptualization of food systems research as complex socio-economic-environmental structures is gaining prominence in the face of contemporary multidimensional challenges: climate change, social inequalities, and geopolitical instability. At both the European Union level and in individual member states, intensive debate continues on transformation pathways, structural barriers, and the opportunities that the transition towards sustainable food systems presents.Prof. Silvia Scaramuzzi will give a talk entitled "Mapping Food Systems Research and Innovation Needs and Gaps in Europe", discussing the state of research and gaps in the European approach to food systems innovation. Prof. Emil Erjavec will deliver a speech entitled "Is the Food System Transition Ignored in Central and Eastern Europe? Insights from Slovenia", analyzing transformation challenges in our region's countries using Slovenia as a case study. This will be followed by a panel discussion with guests.The seminar will be chaired by Dr hab. Paweł Chmieliński, prof. IRWiR PAN. The event is organised within the framework of the Horizon Europe FoSSNet project and the Polish Food Systems Lab.Dr. Emil Erjavec is Professor of Agricultural Policy and Economics at the University of Ljubljana. His research focuses on political economy, strategic planning, and EU integration of agricultural policy. Due to his experience in university management, he is interested in how systematic changes to curricula and the research organization can support the transformation of food systems.Dr Lidija Maurović Košćak is Head of the Department for Development at the Croatian Agency for Agriculture and Food. Key areas of her scientific and professional work include sustainable food systems, short food supply chains, and support models for small agri-food producers. She is eager to further develop her expertise and welcomes the opportunity to collaborate within the FoSSNet Knowledge Hub.Dr. Silvia Scaramuzzi is Associate Professor of Agrifood Economics and Territorial Marketing at the University of Florence. Her research focuses on rural development, food quality, supply chains, and agricultural policies using participatory approaches. She has led numerous International, EU and Regional projects, co-leads the FutureFoods SRIA update and is action leader in SCAR Food Systems SWG. She has over 130 publications.Dr. Mareike Pampus is a human geographer at Martin Luther University Halle-Wittenberg. Her research focuses on socio-ecological transformation from a qualitative social-science perspective. Within FoSSNet, she contributes methodological and interpretive expertise to work on food system transitions in Central-Eastern Europe.Dr. Peter Noy is the Director of the Food Systems Institute at the University of Nottingham. The Institute supports interdisciplinary food systems research programmes focused on informing food policy, supporting equitable food system transitions, food innovation pathways and the development of sustainable agricultural systems, taking a multi-stakeholder approach to co-development.Znajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#irwir #irwirpan #wieś #foodsystem #food

Wykład dr Agnieszki Mroczek w ramach XII Dnia Odkrywców Kampusu Ochota Uniwersytetu Warszawskiego [21 marca 2026 r.]Burak – zwyczajny, znany od pokoleń, obecny w barszczu, ćwikle i sałatkach. Ale czy rzeczywiście jest tak „zwyczajny”, jak nam się wydaje? A może to jedno z najbardziej niedocenianych warzyw w naszej kuchni?W swoim wykładzie dr Agnieszka Mroczek przygląda się burakowi z naukowej perspektywy i zadaje pytanie, które coraz częściej pojawia się w kontekście zdrowego stylu życia: czy burak ćwikłowy można uznać za polski superfood? Od lat prowadzi zajęcia dydaktyczne z biochemii, biotechnologii i farmakognozji na Wydziale Biologii Uniwersytetu Warszawskiego, łącząc wiedzę akademicką z praktycznym spojrzeniem na to, co trafia na nasze talerze.To opowieść o tym, co kryje się w jego intensywnym kolorze i charakterystycznym smaku. Dowiemy się, jakie związki bioaktywne zawiera burak, jak wpływają one na nasz organizm oraz dlaczego coraz częściej pojawia się w diecie sportowców i osób dbających o zdrowie. Nie zabraknie również odpowiedzi na pytanie, czy wszystkie formy buraka – gotowany, pieczony, sok czy zakwas – mają takie same właściwości.Wykład pokazuje, że nauka może zaczynać się bardzo blisko – na talerzu, w kuchni, w codziennych wyborach żywieniowych. To także zaproszenie do spojrzenia na znane produkty z nowej perspektywy: nie tylko jako element tradycji, ale również jako źródło konkretnych korzyści zdrowotnych.Wystąpienie odbyło się w ramach XII Dnia Odkrywców Kampusu Ochota Uniwersytetu Warszawskiego – wydarzenia, które co roku przybliża naukę w przystępny sposób, łącząc różne dziedziny: od biologii i chemii, przez fizykę i matematykę, po nauki o człowieku i środowisku.Jeśli interesuje Cię:– jak jedzenie wpływa na organizm,– czym naprawdę są „superfoods”,– jakie właściwości mają popularne warzywa,– jak nauka tłumaczy codzienne wybory żywieniowe,ten wykład jest dla Ciebie.dr Agnieszka Mroczek - od lat prowadzi zajęcia dydaktyczne z biochemii, biotechnologii i farmakognozji na Wydziale Biologii Uniwersytetu WarszawskiegoJeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/d9wz-p96Jeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#zdrowie #biologia #burak #buraki #ćwikła #barszcz #superfood #kuchania #żywienie #nauka

Wykład dr Anny Durkalec w ramach Świątecznego Maratonu Wykładowego z „Deltą" [13 grudnia 2025 r.]Czy naprawdę rozumiemy, jak ogromny jest Wszechświat? A może tylko nam się tak wydaje?W swoim wykładzie dr Anna Durkalec zabiera nas w niezwykłą podróż – zaczynając od czegoś bardzo bliskiego i znajomego, czyli naszej planety Ziemi, by krok po kroku oddalać się coraz dalej: przez Układ Słoneczny, Drogę Mleczną, aż po niewyobrażalne przestrzenie wypełnione miliardami galaktyk.Po drodze odkrywamy, jak naprawdę wyglądają galaktyki, dlaczego różnią się kształtem i kolorem oraz jak naukowcy są w stanie je obserwować. Dowiadujemy się też, jak niewielki fragment nieba – wielkości ziarenka piasku trzymanego na wyciągniętej ręce – może kryć tysiące galaktyk, z których najdalsze znajdują się miliardy lat świetlnych od nas.To wykład, który nie tylko porządkuje podstawową wiedzę o kosmosie, ale też zmienia perspektywę – pokazuje, jak małe jest nasze miejsce we Wszechświecie i jak wiele wciąż pozostaje do odkrycia. I choć może wywołać lekki „kryzys egzystencjalny”, to przede wszystkim budzi zachwyt nad skalą i pięknem kosmosu.Delta przygotowuje dla Was aż dziewięć wspaniałych upominków świątecznych! Będzie każde poletko Delty (mat, inf, fiz, astr), więc każdy zasmakuje w swoim ulubionym

Wykład Oskara Skibskiego w ramach Świątecznego Maratonu Wykładowego z „Deltą" [13 grudnia 2025 r.]Czy da się wymieniać prezentami tak, żeby wszyscy byli zadowoleni – i nikt nie wyszedł na tym gorzej?Ten wykład w ramach Świątecznego Maratonu Wykładowego „Delty” zaczyna się bardzo znajomo: od problemu nietrafionych prezentów. Bo przecież każdy z nas choć raz dostał coś, co zupełnie do niego nie pasowało. Ale zamiast narzekać – spróbujemy podejść do tego… naukowo.Prelegent pokazuje, że za prostą sytuacją „wymieńmy się prezentami” kryje się poważny problem matematyczno-ekonomiczny. Jak zaprojektować mechanizm wymiany, który będzie sprawiedliwy? Taki, w którym:– nikt nie skończy z gorszym prezentem niż na początku,– nie opłaca się oszukiwać,– i nawet grupom nie opłaca się „dogadywać na boku”.Brzmi jak coś trudnego? A jednak można to zrobić – i to w sposób zaskakująco intuicyjny.W trakcie wykładu zobaczymy działanie konkretnego algorytmu wymiany (znanego z ekonomii i nagrodzonego Nagrodą Nobla), który w praktyce pozwala ludziom „dobrze się powymieniać”. Na żywym przykładzie – z udziałem publiczności i… batonów – krok po kroku odkrywamy, jak działają preferencje, decyzje i sprytne zasady, które prowadzą do uczciwego rozwiązania.To świetny przykład tego, jak matematyka i ekonomia wchodzą w nasze codzienne życie – nawet w tak niepozornej sytuacji jak świąteczne prezenty. I jak dzięki prostym założeniom można rozwiązywać złożone problemy społeczne.Krótko mówiąc: wykład, który zaczyna się od Skittlesów i Kinder Bueno, a kończy na nagrodach Nobla i eleganckich algorytmach.Delta przygotowuje dla Was aż dziewięć wspaniałych upominków świątecznych! Będzie każde poletko Delty (mat, inf, fiz, astr), więc każdy zasmakuje w swoim ulubionym

Wykład dr Kryspina Andrzejewskiego w ramach Festiwalu Nauki w Warszawie [27 września 2025 r.]Czy naprawdę da się „wyhodować” motyla w domu? A jeśli tak – to dlaczego czasem się to nie udaje?W swoim wykładzie dr Kryspin Andrzejewski zabiera nas w fascynujący świat motyli – tych dziennych i nocnych – pokazując ich życie od zupełnych podstaw: od jaja, przez gąsienicę i poczwarkę, aż po dorosłego owada. To opowieść, która zaczyna się od ciekawości i prostych obserwacji, a prowadzi do głębszego zrozumienia procesów zachodzących w przyrodzie.Dowiemy się, gdzie i jak szukać poszczególnych stadiów rozwoju motyli, co robią, by przetrwać, oraz dlaczego natura nie zawsze „ułatwia” nam ich obserwację. Wykład ma też bardzo praktyczny wymiar – podpowiada, co zrobić, by samodzielnie zobaczyć metamorfozę na własne oczy, jak przyciągać motyle do swojego otoczenia, a także czego unikać.To jednak nie tylko opowieść o pięknie i różnorodności. W drugiej części pojawia się ważny wątek: dlaczego motyle znikają i co jako ludzie możemy zrobić, by im pomóc. To moment refleksji nad kondycją środowiska i naszą rolą w jego ochronie.To wykład, który łączy zachwyt nad naturą z konkretną wiedzą i odpowiedzialnością – inspiruje do patrzenia uważniej i działania mądrzej.dr Kryspin Andrzejewski – adiunkt w Instytut Medycyny Doświadczalnej i Klinicznej im. M. Mossakowskiego PAN w Warszawie. Zajmuje się badaniami z pogranicza neurobiologii i fizjologii, ze szczególnym uwzględnieniem mechanizmów regulacji oddychania oraz funkcjonowania układu nerwowego w stanach chorobowych. Jego prace koncentrują się m.in. na procesach neurodegeneracyjnych i odpowiedzi organizmu na niedotlenienie, łącząc podejście eksperymentalne z analizą procesów zachodzących w mózguJeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/wkwpkJeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#motyle #przyroda #biologia #entomologia #nauka #popularnonaukowe #metamorfoza #ekologia #ochronaprzyrody #festiwalnauki #edukacja

Wykład Bartosza Popczyńskiego w ramach cyklu Spotkania z przyrodą. Siódma część Opowieści znad stawu [7 kwietnia 2026 r.]W siódmej części cyklu „Opowieści znad stawu” Bartosz Popczyński zabiera nas na uważny spacer wokół jednego z najbardziej dynamicznych i różnorodnych ekosystemów – stawu. To przestrzeń, w której spotykają się woda, ląd i powietrze, a wraz z nimi – niezwykle bogaty świat ptaków.Wykład koncentruje się na gatunkach, które można zaobserwować nad stawami – zarówno tych spektakularnych i przyciągających wzrok, jak i tych bardziej niepozornych, które częściej usłyszymy niż zobaczymy. Autor pokazuje, jak rozpoznawać ptaki po głosie, zachowaniu i sposobie poruszania się, ucząc uważności i wrażliwości na detale, które zwykle umykają podczas zwykłego spaceru.Szczególną wartością wykładu jest osadzenie wiedzy w praktyce terenowej. Popczyński nie tylko opowiada o gatunkach, ale także tłumaczy, gdzie ich szukać, na co zwracać uwagę i jak interpretować ich obecność w kontekście całego ekosystemu. Dzięki temu słuchacz zaczyna widzieć staw nie jako statyczny krajobraz, ale jako żywy, zmieniający się organizm, w którym każdy gatunek pełni określoną rolę.Wykład porusza również temat sezonowości – pokazuje, jak zmienia się skład gatunkowy ptaków w zależności od pory roku oraz jakie procesy (migracje, lęgi, żerowanie) wpływają na to, kogo możemy spotkać nad wodą. To opowieść o rytmie natury, który – choć często niedostrzegalny – toczy się tuż obok nas.To spotkanie jest nie tylko porcją rzetelnej wiedzy przyrodniczej, ale także zaproszeniem do zmiany perspektywy – do wolniejszego, bardziej świadomego bycia w przyrodzie. Po tym wykładzie zwykły spacer nad stawem może stać się fascynującą wyprawą badawczą.Bartosz Popczyński - leśnik i edukator przyrodniczy, od kilku lat prowadzący wykłady dla Wszechnicy, pasjonat przyrody i jazdy na rowerze. Edukator Centrum Edukacji Przyrodniczo-Leśnej Lasów Miejskich - WarszawaPolecamy też inne wykłady Bartosza Popczyńskiego z cyklu Spotkania z przyrodą: https://www.youtube.com/playlist?list=PL9_onnXnQgUR3X2rtXfPeIPnBtrSS_4oqWspółorganizatorem wykładu jest Centrum Edukacji Przyrodniczo-Leśnej Lasy Miejskie WarszawaJeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/d9wz-p96Jeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#staw #woda #wieś #przyroda #środowisko #spotkaniazprzyrodą #bartoszpopczyński #ptaki #zwierzęta #rośliny

Wykład Bartosza Popczyńskiego w ramach cyklu Spotkania z przyrodą [1 kwietnia 2026 r.]Nieodłącznym symbolem Świąt Wielkiej Nocy jest jajko. Każdy z nas doskonale zna kurze jajka, ale czy wiemy jak wyglądają jajka innych ptaków? Warto je poznać i przyjrzeć się im z bliska, choć w naturze jest to dosyć trudne a nawet niepożądane, ponieważ możemy narazić ptaki na utratę lęgu, dlatego zamiast tego zapraszamy do wysłuchania opowieści i obejrzenia jaj różnych gatunków ptaków. Poznamy różnorodność, mnogość kształtów oraz kolorów tych naturalnych pisanek i kraszanek.Bartosz Popczyński - leśnik i edukator przyrodniczy, od kilku lat prowadzący wykłady dla Wszechnicy, pasjonat przyrody i jazdy na rowerze. Edukator Centrum Edukacji Przyrodniczo-Leśnej Lasów Miejskich - WarszawaPolecamy też inne wykłady Bartosza Popczyńskiego z cyklu Spotkania z przyrodą: https://www.youtube.com/playlist?list=PL9_onnXnQgUR3X2rtXfPeIPnBtrSS_4oqWspółorganizatorem wykładu jest Centrum Edukacji Przyrodniczo-Leśnej Lasy Miejskie WarszawaJeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/d9wz-p96Jeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#przyroda #środowisko #spotkaniazprzyrodą #bartoszpopczyński #ptaki #zwierzęta #jajka #wielkanoc #pisanki #kraszanki #gniazda #ptasiegniazda

Wykład dr Krzysztofa Olszyńskiego w ramach Festiwalu Nauki w Warszawie [27 września 2025 r.] Każda kultura ma typowe dla siebie wzorce i rytuały. Wiele z nich dotyczy spożywania posiłków. Choć dziś z łatwością podważamy wzorce kulturowe, część z nich jest wynikiem wielopokoleniowych obserwacji, a więc nie bierze się znikąd.Przykład włoskiego napoju kawowo-mlecznego jest dobrym punktem wyjścia dla rozważań o tym, dlaczego faworyzujemy pewne składniki żywności nad inne. Omówiona zostanie kwestia własnych preferencji smakowych – dlaczego ktoś uwielbia brokuły, a ktoś inny nienawidzi kolendry? Przedstawiona zostanie różnica między nietolerancją a alergią pokarmową. Intelektualne cappuccino wypijemy na skrzyżowaniu szlaków, gdzie archeologia spotyka się z ewolucją, a antropologia z fizjologią.Dr Krzysztof Olszyński - Katedra i Zakład Fizjologii Doświadczalnej i Klinicznej, Wydział Lekarski, Warszawski Uniwersytet MedycznyJeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/wkwpkJeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/

Wykład Bartosza Popczyńskiego w ramach cyklu Spotkania z przyrodą [24 marca 2026 r.]Tym razem przypatrzymy się kwestii wieku – jak długo żyją różne gatunki zwierząt. Wiek niektórych z nich liczony jest w dniach, innych w miesiącach, jeszcze innych w latach, lub nawet setkach lat. A czy są istoty które żyją ponad 1000 lat?Bartosz Popczyński - leśnik i edukator przyrodniczy, od kilku lat prowadzący wykłady dla Wszechnicy, pasjonat przyrody i jazdy na rowerze. Edukator Centrum Edukacji Przyrodniczo-Leśnej Lasów Miejskich - WarszawaPolecamy też inne wykłady Bartosza Popczyńskiego z cyklu Spotkania z przyrodą: https://www.youtube.com/playlist?list=PL9_onnXnQgUR3X2rtXfPeIPnBtrSS_4oqWspółorganizatorem wykładu jest Centrum Edukacji Przyrodniczo-Leśnej Lasy Miejskie WarszawaJeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/d9wz-p96Jeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#przyroda #środowisko #spotkaniazprzyrodą #bartoszpopczyński #ptaki #zwierzęta #rośliny

Wykład dr Daniela Tyborowskiego w ramach cyklu Paleontologiczne Wieczory na Wydziale Geologii UW [18 marca 2026 r.]Prezentowany okaz to rzadki morfotyp spinozaura z okresu cenomanu, charakteryzujący się unikalnym wyrostkiem nosowym, który pełnił funkcję sygnałową w gęstych oparach kredowych delt Sahary. Jako drapieżnik szczytowy systemu rzecznego Kem Kem, spinozaur ten reprezentuje ekstremalną specjalizację anatomiczną, gdzie wysoki żagiel grzbietowy służył termoregulacji, a wydłużone szczęki pozwalały na skuteczne polowanie na gigantyczne ryby dwudyszne. Scena ta obrazuje dynamiczny ekosystem „Rzeki Olbrzymów”, w którym spinozaur dominował na styku lądu i wody, wykorzystując swoją potężną masę i pazury do kontrolowania terytoriów łowieckich przed konkurencją ze strony innych wielkich teropodów.dr Daniel Tyborowski - jest paleobiologiem, geologiem, ewolucjonistą, nauczycielem akademickim i popularyzatorem nauki. Jego zainteresowania naukowe koncentrują się na ewolucji, morfologii funkcjonalnej, histologii i paleoekologii kręgowców wtórnie wodnych – gadów morskich i waleni. W 2018 roku z wyróżnieniem obronił dysertację doktorską pod tytułem „Paleobiologia i środowisko życia późnojurajskich kręgowców morskich z kamieniołomu Owadów-Brzezinki, Polska środkowa„. Tematyka doktoratu dotyczyła unikatowych skamieniałości ichtiozaurów, żółwi morskich oraz ryb kostnoszkieletowych. Pełnił funkcję adiunkta muzealnego oraz pracownika Muzeum Ziemi PAN w Warszawie. W ramach działalności popularyzatorskiej prowadził wykłady i prelekcje w Muzeum Ziemi PAN, w tym w cyklu "Środowe spotkania z dziejami Ziemi", które były transmitowane na Wszechnicy. Od 2024 roku jest pracownikiem naukowym i wykładowcą w Katedrze Geologii Historycznej, Regionalnej i Paleontologii na Wydziale Geologii Uniwersytetu Warszawskiego. Jego aktualne badania naukowe skupiają się na ewolucji i zróżnicowaniu specjalizacji pokarmowych wśród morskich czworonogów (ichtiozaurów, mozazaurów i waleni) w kontekście konwergencji ekomorfologicznej i sensorycznej. https://danieltyborowski.wordpress.com/Playlista Dzieje Ziemii - https://www.youtube.com/playlist?list=PL9_onnXnQgUSgW7rd6PJqN2fuRPZziM04Zapraszamy na Wieczory Paleontologiczne z dr Danielem Tyborowskim!Zapraszamy też do wsparcia działalności naukowej dr Tyborowskiego za pośrednictwem https://patronite.pl/tyborowskiJeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/d9wz-p96Jeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#dinozaury #paleontologia #paleobiologia #prehistoria #dziejeziemi #geologiauw #tyborowski #spinozaur #kreda #sahara

Wykład Bartosza Popczyńskiego w ramach cyklu Spotkania z przyrodą. Szósta część Opowieści znad stawu [17 marca 2026 r.]Wiele gatunków ptaków nierozerwalnie wiąże się ze środowiskiem wodnym, a szczególnie ze stawami. Część z nich nawet unika rzek, ponieważ lubi wodę stojącą z roślinnością wodną otaczającą zbiornik. W tym odcinku przyjrzymy się takim gatunkom, chociaż nie zabraknie również i tych, które preferują możemy zaobserwować na stawach i rzekach. Serdecznie zapraszamy! Bartosz Popczyński - leśnik i edukator przyrodniczy, od kilku lat prowadzący wykłady dla Wszechnicy, pasjonat przyrody i jazdy na rowerze. Edukator Centrum Edukacji Przyrodniczo-Leśnej Lasów Miejskich - WarszawaPolecamy też inne wykłady Bartosza Popczyńskiego z cyklu Spotkania z przyrodą: https://www.youtube.com/playlist?list=PL9_onnXnQgUR3X2rtXfPeIPnBtrSS_4oqWspółorganizatorem wykładu jest Centrum Edukacji Przyrodniczo-Leśnej Lasy Miejskie WarszawaJeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/d9wz-p96Jeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#staw #woda #wieś #przyroda #środowisko #spotkaniazprzyrodą #bartoszpopczyński #ptaki #zwierzęta #rośliny

Wykład Łukasza Rajkowskiego w ramach wiątecznego Maratonu Wykładowego z „Deltą" [13 grudnia 2025 r.]Czy pole figury można policzyć… licząc kropki? Okazuje się, że tak – i to w zaskakująco elegancki sposób.W wykładzie „Pole w kropki” matematyk i zastępca redaktora naczelnego miesięcznika „Delta”, Łukasz Rajkowski, opowiada o jednym z najbardziej niezwykłych i zarazem intuicyjnych twierdzeń geometrii – twierdzeniu Picka. Pozwala ono obliczyć pole wielokąta narysowanego na siatce punktów (np. na kartce w kratkę), korzystając jedynie z liczby punktów leżących wewnątrz figury oraz na jej brzegu.Prelegent pokazuje, jak z pozornie przypadkowych rysunków powstają matematyczne prawidłowości i jak proste obserwacje prowadzą do eleganckich wzorów. Punktem wyjścia jest sytuacja dobrze znana każdemu – rysowanie figur na kartce w kratkę i łączenie punktów w różne kształty. Okazuje się jednak, że za tym prostym doświadczeniem kryje się głęboka matematyczna idea.W trakcie wykładu Rajkowski wyjaśnia:- na czym polega twierdzenie Picka i skąd się bierze jego wzór,- dlaczego działa ono tylko dla figur o wierzchołkach w punktach siatki,- jakie są jego dowody i uogólnienia,- oraz jak tego typu twierdzenia pokazują piękno i logikę matematyki.To opowieść o tym, jak z prostych kropek na kartce rodzi się matematyka – pełna elegancji, zaskoczeń i ukrytych struktur.Łukasz Rajkowski - matematyk, zastępca redaktora naczelnego Czasopisma Delta, starszy asystent w Instytucie Matematyki Stosowanej i Mechaniki, Wydziału Matematyki, Informatyki i Mechaniki Uniwersytetu WarszawskiegoJeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/d9wz-p96Jeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#matematyka #nauka #delta #czasopismodelta #pole #kropki

Wykład dr Magdaleny Cieślik w ramach Festiwalu Nauki w Warszawie [27 września 2025 r.]Czy zdarza się, że czujesz się zmęczony mimo przespanej nocy? Masz trudności z koncentracją, wahania nastroju albo problemy z utrzymaniem prawidłowej masy ciała? Coraz częściej okazuje się, że przyczyną takich problemów może być rozregulowany zegar biologiczny – wewnętrzny system, który steruje rytmem funkcjonowania naszego organizmu.W trakcie wykładu dr Magdalena Cieślik wprowadza słuchaczy w świat rytmu dobowego, czyli biologicznego mechanizmu synchronizującego pracę niemal wszystkich komórek naszego ciała z cyklem dnia i nocy. Ten subtelny system reguluje nie tylko sen i czuwanie, lecz także metabolizm, wydzielanie hormonów, temperaturę ciała, procesy poznawcze oraz funkcjonowanie układu nerwowego.Współczesny styl życia coraz częściej zakłóca naturalne działanie tego zegara. Sztuczne światło, praca zmianowa, częste podróże między strefami czasowymi czy długotrwałe korzystanie z ekranów urządzeń elektronicznych powodują rozregulowanie rytmu dobowego. Wykład pokazuje, że konsekwencje takich zaburzeń wykraczają daleko poza problemy ze snem. Coraz więcej badań wskazuje na ich związek z chorobami układu nerwowego, w tym z depresją, chorobą Alzheimera czy zaburzeniami ze spektrum autyzmu.Podczas spotkania omówione zostają także najnowsze odkrycia naukowe dotyczące mechanizmów molekularnych stojących za działaniem zegara biologicznego. Słuchacze dowiadują się, jak rytm dobowy wpływa na funkcjonowanie mózgu oraz w jaki sposób jego zaburzenia mogą przyczyniać się do procesów neurodegeneracyjnych i problemów z regulacją nastroju.Ważną częścią wykładu są również praktyczne wskazówki dotyczące higieny rytmu dobowego. Prelegentka pokazuje, jakie czynniki najczęściej rozpraszają nasz biologiczny zegar i jakie działania mogą pomóc ponownie zsynchronizować organizm z naturalnym rytmem dnia i nocy. Zrozumienie tych mechanizmów może być pierwszym krokiem do poprawy jakości snu, lepszego funkcjonowania poznawczego oraz wsparcia zdrowia mózgu.Wykład łączy najnowszą wiedzę z zakresu biologii molekularnej i neurobiologii z praktycznym spojrzeniem na codzienne funkcjonowanie człowieka, pokazując, jak fundamentalną rolę w naszym życiu odgrywa niewidzialny, lecz niezwykle precyzyjny wewnętrzny zegar biologiczny.dr Magdalena Cieślik – biolog molekularny i biochemik, pracowniczka naukowa w Zakładzie Komórkowej Transdukcji Sygnału w Instytut Medycyny Doświadczalnej i Klinicznej im. Mirosława Mossakowskiego PAN w Warszawie. W swoich badaniach zajmuje się mechanizmami molekularnymi funkcjonowania komórek nerwowych oraz procesami prowadzącymi do ich uszkodzeń, w tym rolą białek i szlaków sygnałowych związanych z neurodegeneracją i stresem komórkowym. Jest autorką i współautorką licznych publikacji naukowych z zakresu biochemii i biologii molekularnej.Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafww2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/wkwpk3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#zdrowie #człowiek #zegarbiologiczny #zegardobowy #cykldobowy #mózg #cieło #organizm #zmęczenie #koncentracja #nastrój #sen #biologia #metabolizm #hormony

Seminarium Instytutu Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN pt. „Wpływ władzy decyzyjnej i partycypacji społecznej kobiet na urynkowienie małych gospodarstw rolnych: analiza porównawcza wybranych krajów Europy Środkowo-Wschodniej" [2 marca 2026 r.]Wzmocnienie pozycji kobiet („women empowerment") przejawia się w różnych wymiarach, wśród których kluczowe znaczenie mają władza decyzyjna i partycypacja w sieciach społecznych. W odniesieniu do rolnictwa dotyczy to m.in. podejmowania decyzji związanych z zarządzaniem gospodarstwem oraz aktywności w grupach producentów, stowarzyszeniach i inicjatywach lokalnych.Podczas seminarium zostaną zaprezentowane wyniki badania poświęconego ocenie wpływu upodmiotowienia kobiet na budowanie orientacji rynkowej małych gospodarstw rolnych w ujęciu teorii zakorzenienia społecznego. W ramach projektu zidentyfikowano różne modele upodmiotowienia kobiet, a następnie wykorzystano je jako zmienne wyjaśniające w quasi-eksperymentalnej, wielopoziomowej analizie wpływu na proces urynkowienia gospodarstw. Badanie oparto na danych zebranych za pomocą częściowo ustrukturyzowanych ankiet przeprowadzonych w 3172 małych gospodarstwach rolnych w Polsce, Rumunii, Litwie, Serbii i Mołdawii.Prof. dr hab. Bazyli Czyżewski – profesor Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu, związany z Katedrą Makroekonomii i Gospodarki Żywnościowej w Instytucie Ekonomii. Tytuł magistra uzyskał w 2002 r., stopień doktora w 2006 r., doktora habilitowanego w 2013 r., a tytuł profesora w 2019 r. w dyscyplinie ekonomia. Jest autorem lub współautorem ponad 200 publikacji naukowych, a jego badania koncentrują się m.in. na ekonomii zrównoważonego rozwoju, ekonomii środowiska i zasobów naturalnych, ekonomii rolnej, ekonomii instytucjonalnej oraz wybranych zagadnieniach makroekonomii i polityki gospodarczej. Publikuje w czołowych czasopismach krajowych i międzynarodowych, a w pracy akademickiej wypromował pięciu doktorów oraz liczne grono absolwentów. Prowadzi zajęcia m.in. z makroekonomii, historii myśli ekonomicznej, analiz wielowymiarowych i gospodarki żywnościowej.Dr hab. Sebastian Stępień, prof. UEP – profesor uczelni w Uniwersytecie Ekonomicznym w Poznaniu, związany z Katedrą Makroekonomii i Gospodarki Żywnościowej. Pełni funkcje w strukturach akademickich UEP jako członek Kolegium Elektorów UEP oraz zastępca przewodniczącej Komisji Dyscyplinarnej dla Doktorantów.Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/d9wz-p96Jeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#irwirpan #irwir