Wszechnica.org.pl - Historia

Wykład dr hab. Marka Pąkcińskiego w ramach Festiwalu Nauki w Warszawie [27 września 2025 r.]Proponowany wykład będzie próbą podsumowania aktualnej wiedzy na temat okultyzmu i spirytyzmu drugiej połowy XIX wieku oraz wieku XX (i ich wcześniejszych korzeni) z perspektywy historii kultury późnej nowoczesności. Omówione zostaną między innymi takie istotne dla tematu pozycje jak książki Frances A. Yates, dotyczące „Oświecenia Różokrzyżowców” czy „magii i okultyzmu w Anglii epoki elżbietańskiej”, bądź też praca zbiorowa pod redakcją Berenice G. Rosenthal The Occult in Russian and Soviet Culture. Na tym tle przedstawiona zostanie polska, literacka recepcja okultyzmu i spirytyzmu (m. in. w twórczości Reymonta), wraz z omówieniem najpopularniejszych autorów z tego kręgu popularnych w Polsce na przełomie XIX i XX wieku oraz w okresie międzywojennym (Allan Kardec, Emil Schuré, Jelena Bławatska, Rudolf Steiner, Joseph Anton Schneiderfranken).Konkluzją będzie prezentacja prób racjonalizacji tego fenomenu poprzez połączenie go z odkryciem nieświadomych warstw ludzkiej psychiki (m. in. u prekursora takiej racjonalizacji – Eduarda von Hartmanna, w jego książce Spirytyzm i na tle filozoficznej syntezy Filozofia nieświadomego), zarysowującym odmienną ścieżkę ich interpretacji, niż „klasyczna” psychoanaliza.dr hab. prof. IBL PAN Marek Pąkciński – pisarz, tłumacz literatury fantastycznej oraz literaturoznawca, dr hab. nauk humanistycznych, specjalista w zakresie historii literatury i myśli nowoczesnej. Zadebiutował już w wieku 16 lat tomem opowiadań Owadzia planeta, który zwrócił uwagę środowiska fantastycznego. Jest autorem kilku tomów prozy i powieści, a także tłumaczem literatury. Równolegle prowadzi działalność naukową – od 1992 roku związany jest z Instytutem Badań Literackich PAN. Stopień doktora habilitowanego uzyskał na podstawie pracy Maski Zaratustry, poświęconej recepcji filozofii Nietzschego i kryzysowi nowoczesności. Do 2015 roku pracował także jako profesor nadzwyczajny Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach, a następnie objął funkcję dyrektora Stacji Naukowej PAN w Moskwie.Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/wkwpkJeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#spirytyzm #okultuzm #literatura #kultura #język #festiwalnauki #historia

Rozmowa Piotra Szczepańskiego z Jerzym Markiem Nowakowskim w ramach cyklu #rozmowywszechnicy [17 lutego 2026 r.]Zakończyła się 62. Monachijska Konferencja Bezpieczeństwa. To tradycyjne, coroczne spotkanie kolejnych pokoleń przywódców państw, ministrów i ekspertów (głównie zachodnich) jest od dawna miejscem wymiany informacji, składania deklaracji i ogłaszania kierunków polityki zagranicznej. To tutaj prezydent Rosji, na długo przed atakiem na Ukrainę, poinformował świat o celach rosyjskiej polityki, które wkrótce zaczął realizować. Tegoroczna konferencja odbywała się w cieniu rozkładu dotychczasowego porządku światowego i kryzysu jedności Zachodu. Czy podczas wydarzenia padło coś nowego? Warto przeanalizować oświadczenia, panele dyskusyjne i przemówienia głównych mówców. Co z nich wynika? Jakie deklaracje złożyli przedstawiciele Polski? Co powiedziano o NATO, Europie i Ukrainie?Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/d9wz-p96Jeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#rozmowywszechnicy #polityka #monachium #bezpieczeństwo

Wykład dr Małgorzaty Religi w ramach Kawiarni Naukowej 1a w Wawerskim Centrum Kultury [12 lutego 2026 r.]Konfucjusz to jedna z tych postaci, o których wszyscy coś słyszeli, ale mało kto naprawdę wie, co dokładnie powiedział – i co miał na myśli. Zwykle kojarzymy go z sentencjami o harmonii, porządku i szacunku dla tradycji. Tyle że… ten obraz bywa uproszczony, a czasem wręcz mylący.Konfucjusz (551–479 p.n.e.) nie był prorokiem ani twórcą religii. Był nauczycielem, urzędnikiem, myślicielem i praktykiem życia społecznego, który próbował odpowiedzieć na bardzo konkretne pytania:- jak powinno działać państwo?- jak budować dobre relacje między ludźmi?- co znaczy być „dobrym człowiekiem” w świecie pełnym konfliktów?Jego nauczanie nie polegało na głoszeniu abstrakcyjnych prawd. Przeciwnie – Konfucjusz skupiał się na codziennej praktyce: na relacjach rodzinnych, odpowiedzialności władzy, znaczeniu edukacji, samodoskonaleniu i etyce opartej na wzajemności. Kluczowe pojęcia jego myśli – ren (humanitarność), li (rytuał, właściwe zachowanie), yi (moralna słuszność) – nie są prostymi hasłami, lecz narzędziami myślenia o społeczeństwie.Co ważne: Konfucjusz nie zostawił po sobie jednego „świętego tekstu”. To, co dziś uznajemy za jego nauki, znamy głównie z Dialogów konfucjańskich (Analektów) – zapisków uczniów i kolejnych pokoleń. Stąd pytanie, które stanie w centrum wykładu:co naprawdę powiedział Konfucjusz, a co dopisali mu inni?Wykład pokaże Konfucjusza nie jako pomnikowego mędrca z cytatu na kubku, lecz jako myśliciela zanurzonego w realiach swojej epoki – epoki kryzysu, chaosu politycznego i rozpadu dawnych porządków. A przy okazji pozwoli zrozumieć, dlaczego jego idee przez ponad dwa tysiące lat kształtowały Chiny, Koreę, Japonię i Wietnam – i dlaczego wciąż wracają dziś w rozmowach o etyce, edukacji i władzy.To będzie opowieść o tym, jak czytać Konfucjusza uważnie, bez uproszczeń i bez mitów – i co z jego myśli może być zaskakująco aktualne także dla nas.Dr Małgorzata Religa 李周, ukończyła studia sinologiczne w Zakładzie Sinologii WO UW; studiowała także na Uniwersytecie Nankai w Tianjinie w latach 1985 – 86 i na Beijing Shifan Daxue (1999-2000). Jej zainteresowania naukowe dotyczą chińskich religii (takich jak taoizm, a przede wszystkim synkretyczne ruchy religijne, zarówno dawne, jak i zupełnie współczesne), literatury klasycznej i współczesnej, klasycznej myśli chińskiej. Prowadzi takie zajęcia jak: klasyczny język chiński na studiach I i II stopnia, lekturę tekstów źródłowych na studiach II stopnia oraz wykład Filozofia i religie Chin. W ostatnich latach wiele czasu poświęca tłumaczeniom literatury chińskiej; przełożyła m.in. Słownik Maqiao Han Shaogonga, Żaby Mo Yana, Totem wilka Jiang Ronga, opowiadania Yu Hua, a także poezje Duo Duo, Jidi Majia, Hai Nan i Du Ya.Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafww2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/d9wz-p963. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#konfucjusz #filozofia #etyka #kawiarnianaukowa #kultura #historia #harmonia #tradycja #porządek #państwo #chiny #korea #japonia #azja

Rozmowa Piotra Szczepańskiego z Jerzym Markiem Nowakowskim w ramach cyklu #rozmowywszechnicy [10 lutego 2026 r.]Kiedyś cele NATO kwitowano krótko: „Russians out, Americans in, Germans down”. Dziś ta zasada odeszła w niepamięć. Amerykanie dystansują się od roli lidera, Rosja, zachęcana przez Amerykanów tylko czeka (już jest?) by być „in”, a Niemcy – zamiast być „down” – są przez Waszyngton mobilizowani do roli europejskiego lidera („up”).W tym chaosie Unia Europejska, gwarant naszego dobrobytu, stała się celem ataku zarówno dla wrogów, jak i (co smutne) niektórych sojuszników.Europa nie pozostaje jednak bierna. Szuka nowych formatów bezpieczeństwa i finansowania zbrojeń. Jednym z nich jest nowa inicjatywa Niemiec, zakładająca powołanie grupy decyzyjnej z udziałem Francji, Włoch, Niderlandów, Hiszpanii i Polski. W kraju tradycyjnie: „niemiecki projekt!”.Czy jednak przysłowiowy osiołek, któremu w żłoby dano, stojąc między E6 a Radą Pokoju, musi paść z głodu przez własne niezdecydowanie? Czy może ta propozycja to jednak szansa, a osiołek może skubać z dwóch żłobów?Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/d9wz-p96Jeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#rozmowywszechnicy #polityka #trump #usa #radapokoju #wojna

Rozmowa Piotra Szczepańskiego z dr Jarosławem Suchoplesem w ramach cyklu #rozmowywszechnicy [4 lutego 2026 r.]Jesteśmy południową Skandynawią stwierdził żartobliwie Radosław Sikorski podczas Forum bezpieczeństwa w Oslo w czasie dyskusji z norweskim ministrem spraw zagranicznych Espenem Barth Eidenem. Północ Europy, kraje skandynawskie są naszym naturalnym sojusznikiem ponieważ mają podobne do naszego poczucie zagrożenia ze strony Rosji i stają wobec wyzwań jakie niesie ze sobą polityka odbudowy imperium. Obejmuje ona także Bałtyk i kontrolę nad obu brzegami Bałtyku zbiegającymi się w „perle imperium” jakim jest Petersburg. Kraje te (ale też Niemcy i Francja) zdecydowanie stanęły po stronie Danii wobec żądań amerykańskiego prezydenta, który „chce” Grenlandii. Współpracują ze sobą militarnie i gospodarczo. Utworzyły wspólne siły powietrzne. Łączy je znacznie więcej. Bałtyk jest zapleczem północnej flanki NATO i rywalizacji o panowanie nad nowymi szlakami komunikacyjnymi jakie otwierają się wobec topnienia lodów Arktyki. Bałtyk jest także kluczowy dla Polski. Po dnie Bałtyku biegną życiowe instalacje infrastrukturalne zaopatrzenia Polski w gaz i ropę naftową nie wspominając już o swobodzie żeglugi i dojścia do naszych portów.O tym północnym wymiarze naszego bezpieczeństwa Wszechnica będzie rozmawiać z dr Jarosławem Suchoplesem.dr Jarosław Suchoples – historyk i badacz dziejów najnowszych Europy Północnej oraz dyplomata. Ukończył studia w Instytucie Historii Uniwersytetu Gdańskiego w 1993 roku (seminarium prof. Mieczysława Nurka), a w 2000 roku obronił doktorat na Uniwersytecie w Helsinkach pod kierunkiem prof. Matti Klinge. W latach 1992–1993 pracował jako asystent wicewojewody gdańskiego prof. Józefa Borzyszkowskiego, a w latach 2000–2001 był analitykiem Polskiego Instytutu Spraw Międzynarodowych. W okresie 2001–2013 prowadził badania i wykładał m.in. w USA, Niemczech i Polsce (m.in. na uniwersytetach w Berkeley, Wrocławiu, Berlinie, Olsztynie i Szczecinie), współpracując także z Centrum Badań Historycznych PAN przy wystawie „Wir Berliner/My Berlińczycy…”. W latach 2013–2015 był profesorem w IKMAS Państwowego Uniwersytetu Malezyjskiego (UKM), a następnie pełnił funkcję Ambasadora RP w Finlandii (do 2019 roku). W 2017 roku został odznaczony Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Białej Róży Finlandii. W latach 2019–2023 pracował jako samodzielny pracownik naukowy na Uniwersytecie w Jyväskylä; jego zainteresowania badawcze obejmują historię Finlandii i Szwecji oraz pamięć o I i II wojnie światowej i zimnej wojnie.Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/d9wz-p96Jeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#rozmowywszechnicy #polityka #skandynawia #bałtyk #oslo #norwegia

Rozmowa Piotra Szczepańskiego z Jerzym Markiem Nowakowskim w ramach cyklu #rozmowywszechnicy [3 lutego 2026 r.]Świat w procesie przemian. Mocarstwa, Rosja, Chiny, USA, Indie, ale też Europa prowadzą swoje gry. Prezydent USA ogłasza Wenezuelę, Kanadę, Grenlandię kolejnymi stanami. USA prowadzą wojny handlowe i demonstrują swoją potęgę. Chiny asertywnie biorą udział w wojnach handlowych, inwestują w Afryce, demonstracjami siły starają się zmusić Tajwan do ustępstw. Rosja stara się siłą odbudować swoje imperium. Wszystkie trzy kraje starają się rozbić Unię Europejską, by uczynić ją rynkiem zależnym od swoich dostaw. Indie starają się budować swoją potęgę niezależnie od wojny celnej z USA… W tle Globalne Południe, które jest coraz ważniejszym handlowym i przemysłowym obszarem…Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/d9wz-p96Jeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#rozmowywszechnicy #polityka #politykazagraniczna

Rozmowa Piotra Szczepańskiego z Jerzym Markiem Nowakowskim w ramach cyklu #rozmowywszechnicy [28 stycznia 2026 r.]Davos! Spotkanie Zachodu. Przemówienia, analizy końca liberalnego porządku światowego, rozpad Zachodu. Kubły zimnej wody na Europę. Amerykański głód Grenlandii: „Ja tylko chcę kawałka lodu, by ocalić pokój”. Wielcy nieobecni obserwują sytuację, podsycając konflikt i zacierając ręce. Globalne Południe wyciąga wnioski, kto jest bardziej stabilnym i przewidywalnym partnerem oraz protektorem.W tle trwa dramat Ukrainy i Ukraińców — ich dramatyczna walka o przetrwanie zimy. Rosjanie, ośmieleni chaosem wywołanym przez Donalda Trumpa i ruch MAGA, zintensyfikowali ataki na infrastrukturę krytyczną. Miliony Ukraińców pozbawionych prądu, ogrzewania i wody walczy o przetrwanie. Nawet jeśli uda im się przetrwać zimę, naprawa zniszczonej infrastruktury będzie trudna, gdyż ta jest ciągle niszczona w kolejnych atakach rakietowych i dronowych, których Ukraina nie jest w stanie odeprzeć. Ukraina przegrywa wojnę nie na linii frontu, ale wskutek dramatycznej sytuacji ludności cywilnej.Co zmieni przegrana Ukrainy? Jak wpłynie na sytuację światową, a przede wszystkim, jak zmieni nasze położenie? Czy Polska stanie oko w oko z agresywną Rosją? Czy przegrana Ukrainy wzmocni armię rosyjską? Czy część ukraińskiej armii i jej zdolności produkcyjnych zostanie przejęta przez Rosję? Czy owoce nienawiści zasiane w Polsce przez rosyjską propagandę zaowocują chęcią odwetu u części Ukraińców? Czy dzisiejsze czasy będą tylko wspomnieniem?O tym porozmawiamy z Jerzym Markiem Nowakowskim w środę, 28 lutego, o godzinie 18:30 w ramach rozmów międzynarodowych na wszechnica.org.pl. Oczywiście, nie pominiemy omówienia ostatnich wydarzeń, w tym Narodowej Strategii Obronnej 2026 (NDS2026), opublikowanej trzy dni temu przez Departament Wojny USA. Jest to ważny dokument, kontynuacja „militarna” Narodowej Strategii Bezpieczeństwa USA, który pokazuje miejsce Europy w myśleniu amerykańskich strategów.Zapraszamy!Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/d9wz-p96Jeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#davos #polityka #rozmowywszechnicy #politykazagraniczna #wojna #trump #putin #ukraina #grenlandia

Wykład dr Agnieszki Bąbel w ramach Festiwalu Nauki w Warszawie [27 września 2025 r.]Popularnym cyklom powieściowym, serialom czy grom komputerowym towarzyszą dziś często książki kucharskie, osadzone w danym uniwersum.Na przykładzie przepisów pochodzących np. ze „Świata Dysku” Terry'ego Pratchetta, „Harry'ego Pottera” J.K. Rowling, gier „Dungeons & Dragons”, „Outlandera” Diany Gabaldon, „Gry o tron” George'a R.R. Martina czy „Wiedźmina” Andrzeja Sapkowskiego zastanowimy się nad tym, jakich literackich składników potrzeba, aby stworzyć przepis fantastyczny, w jaki sposób można połączyć fabułę z praktycznymi wskazówkami kulinarnymi oraz jak wyglądają „uczty bohaterów” (lub „uczty z bohaterami”) w kontekście zjawiska immersyjności.dr Agnieszka Bąbel – filolog polski, doktor nauk humanistycznych i adiunkt w Pracowni Literatury II połowy XIX wieku Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk w Warszawie. W swojej pracy naukowej łączy literaturoznawstwo z historią obyczaju i edytorstwem tekstów dawnych. Autorka monografii Skandal, gafa, prowokacja. Obraz normy obyczajowej i jej naruszania w polskiej powieści drugiej połowy XIX wieku (2014) oraz wcześniejszej książki Muza z warząchwią. Uwagi o literaturze i kulinariach (2004). Publikuje artykuły, sprawozdania i recenzje w czasopismach takich jak NAPIS, Teksty Drugie, Pamiętnik Literacki, Prace Polonistyczne, Przegląd Humanistyczny, Wiek XIX i Wieku Oświecenia. Jej badania koncentrują się na literaturze pięknej i użytkowej końca XVIII i XIX wieku, normach obyczajowych i ich przełamywaniu w tekstach kultury oraz na edytorstwie naukowym źródeł literackich.Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/wkwpkJeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#kulinaria #uczta #kuchnia #przepisy #dania #jedzenie #filologia #powieści #fantastyka #fantasy #literatura #instytutbadańliterackich #festiwalnauki #polonistyka

Debata zorganizowana w ramach cyklu „Środy Europejskie” przez Fundację Centrum im. prof. Bronisława Geremka i Muzeum Łazienki Królewskie w Warszawa [14 stycznia 2026 r.]Debata poświęcona radykalizacji społeczeństw w Europie. Radykalizacja nie jest zjawiskiem nowym, ale stanowi coraz większe wyzwanie dla europejskich demokracji. Nowe technologie i rosnąca polaryzacja społeczeństw czynią ją poważnym zagrożeniem w Europie. Jakie są jej przyczyny? Jakie procesy składają się na radykalizację społeczeństw? Czym się charakteryzuje w wybranych krajach europejskich m.in.: Niemczech, Polsce, Włoszech. Jak temu przeciwdziałać? W dyskusji udział wezmą: prof. Klaus Bachmann - Uniwersytet SWPSdr Piotr Podemski - Uniwersytet WarszawskiPaula Sawicka - Stowarzyszenie Otwarta Rzeczpospolitadr Przemysław Witkowski - Uniwersytet CivitasDebatę poprowadzi publicysta Jarosław Kurski.„Środy Europejskie” to wznowiony cykl debat organizowanych przez Fundację Centrum im. prof. Bronisława Geremka we współpracy z Muzeum Łazienki Królewskie w Warszawie.Spotkania poświęcone są szeroko pojętej tematyce europejskiej, obejmującej zagadnienia związane z bezpieczeństwem, integracją, ekologią, demokracją, kulturą i tożsamością europejską. Tworzą przestrzeń do refleksji i rozmowy z ekspertami, badaczami oraz przedstawicielami instytucji publicznych i organizacji społecznych.Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/d9wz-p96Jeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#geremek #fundacjageremka #środyeuropejskie #polityka #społeczeństwo #europa #radykalizacja

Rozmowa Piotra Szczepańskiego z Jerzym Markiem Nowakowskim w ramach cyklu #rozmowywszechnicy [13 stycznia 2026 r.]No to mamy czas Donalda Trumpa. Akcja w Wenezueli, zajęcie tankowców nawet na Atlantyku, groźby zagarnięcia Grenlandii, ostrzeżenia dla Kuby, Iranu… Jaki wpływ wywierają te działania na głównych wrogów Ameryki, czy wzmacniają strategiczną pozycję USA, co oznaczają dla Europy i dla Polski. Jak główni konkurencji USA odpowiadają na te działania. I jak to wszystko dotyczy polskich rolników.O tym w rozmowie z Jerzym Markiem Nowakowskim z Akademickiego Centrum Analiz Strategicznych Akademii Sztuki Wojennej.Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/d9wz-p96Jeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#polityka #rozmowywszechnicy #trump #usa

Wykład prof. Krzysztofa Gajdy w ramach Uniwersytetu Trzeciego Wieku Collegium Civitas [13 stycznia 2026 r.]Stanisław Staszewski to postać niezwykła – architekt, poeta i bard, którego twórczość zyskała status kultowy dopiero wiele lat po jego śmierci. Choć za życia pozostawał w cieniu, dziś jego teksty stanowią fundament polskiej piosenki autorskiej i rockowej. Jego teksty są surowe, ironiczne, a czasem brutalnie szczere. Opisywał w nich życie marginesu, problemy alkoholowe, miłosne zawody oraz absurd socjalistycznej rzeczywistości („Inżynierowie z Petrobudowy”). Piosenki Stanisława przetrwały dzięki amatorskim nagraniom magnetofonowym. W latach 90. jego syn, Kazik Staszewski, wraz z zespołem Kult, nagrał dwa albumy: Tata Kazika oraz Tata 2. Stały się one ogromnym sukcesem komercyjnym i artystycznym, wprowadzając twórczość ojca do kanonu polskiej kultury popularnej. Stanisław Staszewski był kimś więcej niż autorem tekstów – był kronikarzem polskiej duszy rozpiętej między tragizmem a humorem. Jego postać łączy pokolenia: od kombatantów AK, przez inżynierów PRL-u, aż po współczesnych fanów rocka.Prof. Krzysztof Gajda – profesor doktor habilitowany nauk humanistycznych, literaturoznawca i badacz kultury, związany z Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, gdzie pracuje w Pracowni Badań Literatury i Kultury Niezależnej w Instytucie Filologii Polskiej. Jest autorem licznych publikacji książkowych i naukowych, w tym m.in. takich pozycji jak „Poza państwowym monopolem – Jan Krzysztof Kelus” (1998), „Jacek Kaczmarski w świecie tekstów” (2003, 2013) oraz „To moja droga. Biografia Jacka Kaczmarskiego” (2009, 2014) – uznawanej za jedną z ważniejszych prac biograficznych o tym artyście. Opublikował również monografie i redagował tomy poświęcone piosence i kulturze niezależnej oraz przemianom społeczno-kulturowym ostatnich dekad.Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/d9wz-p96Jeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#utwcc #piosenki #muzyka #staszewski #stanisławstaszewski #tatakazika #kultura

Wykład dr hab. Michała Wenzela w ramach seminarium Instytutu Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN [12 stycznia 2026 r.]Wiejskie ruchy społeczne traktowane są przez prelegenta jako wyraz aspiracji, interesów i wartości ludności związanej ekonomicznie z rolnictwem, a kulturowo z wsią. Są one:1) spontanicznymi przejawami aktywności, powstającymi w wyniku oddolnej mobilizacji, zwykle o charakterze protestu;2) wyrazem interesów rolnictwa i środowisk pośrednio związanych z działalnością rolniczą, np. poprzez związki rodzinne, korzystanie z form pomocy państwa dostępnych rolnikom czy też pracę w firmach obsługujących rolnictwo;3) polityczną reprezentacją interesów wsi i rolnictwa.Te trzy elementy pojawiają się sekwencyjnie: od spontanicznych działań protestacyjnych, poprzez instytucjonalizację w związki zawodowe czy też producenckie, aż po działalność polityczną. Ewolucja form aktywności, bazy społecznej i celów zostanie zobrazowana poprzez porównanie wybranych przykładów: NSZZ RI „Solidarność”, Samoobrony i Agrounii. Warto zadać pytanie, na ile ta ewolucja form ruchów wiejskich pozwala dziś skutecznie reprezentować interesy wsi i rolnictwa.dr hab. Michał Wenzel - socjolog Uniwersytet SWPS. Zajmuje się metodami badań społecznych i postawami politycznymi, a także socjologicznymi aspektami mediów. W pracy naukowej skupia się na tym, jak media kształtują postawy polityczne oraz społeczeństwo obywatelskie. Bada relacje między sondażami przedwyborczymi a marketingiem politycznym. Specjalizuje się również w sondażach opinii publicznej i statystyce. Interesuje się rolą ruchów społecznych w procesach demokratyzacji. Badał związki zawodowe i prawa pracownicze. Jest członkiem zespołu badawczego Demokratycznego Audytu Polski, działającego przy Centrum Studiów nad Demokracją Uniwersytetu SWPS. Autor i współautor licznych artykułów naukowych m.in. na temat modeli społeczno-ekonomicznych i ruchów społecznych. Na Uniwersytecie SWPS prowadzi zajęcia z metodologii badań społecznej, opinii publicznej, statystyki, a także seminaria tematyczne.Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/d9wz-p96Jeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#socjologia #irwir #irwirpan #samoobrona #agrounia #wieś #polskawieś #społeczeństwo #ruchyspołeczne

Rozmowa Piotra Szczepańskiego z Jerzym Markiem Nowakowskim w ramach cyklu #rozmowywszechnicy [7 stycznia 2026 r.]Operacja USA w Wenezueli to ciekawe otwarcie nowego 2026 roku. W strategii USA nawiązuje się do doktryny Monroe'a, która w praktyce przyjmuje postać tzw. doktryny Donroe'a kojarzonej z prezydentem Donaldem Trumpem. Jakie będą konsekwencje międzynarodowe tej operacji? Czy inne mocarstwa wycofają się z realizacji swoich interesów na półkuli zachodniej? Czy ta operacja daje wolną rękę Chinom w sprawie Tajwanu, a Rosji w sprawie Ukrainy i realizacji swoich strategicznych celów w Europie? Czy atakami w Nigerii i groźbami kolejnego ataku na Iran USA wracają w jakimś sensie do dawnej roli?O tym wszystkim w kolejnej rozmowie z Jerzym Markiem Nowakowskim w środę 7 stycznia 2026 roku o 18.30 Zapraszamy. Jerzy Marek Nowakowski - dyrektor Akademickiego Centrum Analiz Strategicznych przy Akademi Sztuki Wojennej, były ambasador w Łotwie i ArmeniiJeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/d9wz-p96Jeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#rozmowywszechnicy #polityka #politykazagraniczna

Wykład dr Bogdana Balickiego w ramach Uniwersytetu Trzeciego Wieku Collegium Civitas [5 stycznia 2026 r.]Brak skutecznej komunikacji to nie tylko „cisza na łączach”, ale przede wszystkim proces generujący realne straty emocjonalne, relacyjne i zawodowe. Gdy przepływ informacji zostaje zakłócony, uruchamia się łańcuch negatywnych zjawisk. Komunikacja to klej łączący ludzi. Gdy go brakuje, struktury (rodzina, firma, przyjaźń) zaczynają pękać pod wpływem najmniejszego nacisku zewnętrznego.Dr Bogdan Balicki – doktor nauk humanistycznych, adiunkt w Instytucie Literatury i Nowych Mediów Uniwersytet Szczeciński. Jest autorem książki „Radykalny konstruktywizm. Krótkie wprowadzenie” (Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, 2021), w której prezentuje genezę i główne założenia radykalnego konstruktywizmu jako nurtu filozoficzno-epistemologicznego oraz jego konsekwencje dla teorii komunikacji i nauk humanistycznych. Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/d9wz-p96Jeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#utwcc #komunikacja #język #społeczeństwo

Wykład dr Doroty Łagodzkiej w ramach projektu "Zwierzęta w kulturze wsi – między tradycją, symbolem a opowieścią" realizowanego w ramach grantu „KPO dla Kultury”, sfinansowanego przez Unię Europejską NextGenerationEU [29 grudnia 2025 r.]Zwierzęta hodowlane przedstawiano w sztuce od czasów ich udomowienia. Znane są figurki wołów pochodzące z późnego paleolitu i epoki brązu. Świnie można znaleźć na marginesach średniowiecznych ksiąg. W sztuce nowożytnej zaroiło się od wizerunków zwierząt w obrazach, w tym także zwierząt wiejskich: krów, świń, kóz, owiec, kur, gęsi, kaczek, indyków. Najczęściej ukazywano je w konwencji sceny rodzajowej lub martwej natury: myśliwskich, ulicznych i targowych oraz wnętrz domostw, a także w scenach religijnych: Stworzenia Świata, Arki Noego, narodzin Chrystusa. Tym wizerunkom przypisywano religijną lub świecką symbolikę, lecz można w nich odnaleźć także ślady przyrodoznawczego zacięcia. W drugiej połowie XVIII i XIX wieku przedstawienia życia codziennego ze zwierzętami wiejskimi uwalniały się od symboliki na rzecz sielanki lub realizmu życia na wsi. W XIX wieku przyroda i zwierzęta same w sobie stały się wystarczającym tematem sztuki, pejzaż wybił się na samodzielny gatunek malarstwa, a zwierzęta coraz częściej obrazowano w konwencji portretowej. Dotyczyło to przede wszystkim gatunków towarzyszących, takich jak psy i konie, choć można też znaleźć przykłady pochylenia się artystów nad zwierzętami hodowlanymi. Ikonografii psów i koni można by poświęcić osobny wykład, lecz w tym wystąpieniu postaram się skupić na tych mniej popularnych gatunkach, takich jak świnie, krowy czy kury. Sztuka modernizmu I połowy XIX wieku zapominała trochę o zwierzętach, choć przytoczę wyjątki artystów, którzy poświęcili im znaczącą część swojego dorobku. W II połowie XX wieku zainteresowanie zwierzętami i naturą powróciło, przy jednoczesnym rozwoju nowych postmodernistycznymi środków wyrazu artystycznego, takich jak video art, performance, instalacja, obiekt i interwencja. Od przełomu XX i XXI wieku mówi się wręcz o zwrocie ku zwierzętom nie tylko w sztuce, lecz także naukach społecznych i humanistycznych. Obecnie powstaje coraz więcej prac zaangażowanych etycznie i społecznie. Artyści angażują się w walkę o prawa zwierząt, podnoszą kwestię zwierzęcej podmiotowości i problem koegzystencji międzygatunkowej w obliczu kryzysu środowiskowego.dr Dorota Łagodzka - historyczka sztuki, kulturoznawczyni, doktora nauk humanistycznych, adiunkta na Wydziale Artes Liberales Uniwersytetu Warszawskiego, współautorka kierunku antropozoologia; w latach 2016–2024 koordynatorka kierunku antropozoologia, w latach 2020–2024 doradczyni dziekana ds. antropozoologii; laureatka dwóch grantów Narodowego Centrum Nauki oraz dwóch stypendiów Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego; autorka licznych publikacji naukowych, tekstów w katalogach i recenzji wystaw, kuratorka. W pracy badawczej, dydaktycznej i kuratorskiej zajmuje się zwierzętami w sztukach wizualnych i kulturze w kontekstach społecznych, etycznych, środowiskowych i naukowych.Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafww2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/d9wz-p963. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#zwierzęta #przyroda #sztuka #kpo #kpodlakultury #nextgenerationeu #kultura #dziedzictwo #dziedzictwokulturowe #wieś #polskawieś #kulturaludowa #współczesność #tradycja #etyka

Wykład dr Elwiry Wilczyńskiej w ramach projektu "Zwierzęta w kulturze wsi – między tradycją, symbolem a opowieścią" realizowanego w ramach grantu „KPO dla Kultury”, sfinansowanego przez Unię Europejską NextGenerationEU [23 grudnia 2025 r.]Zwierzęco-ludzkie hybrydy zajmują ważne miejsce w polskiej demonologii ludowej jako postacie funkcjonujące na pograniczach porządku kulturowego. Wilkołak, skrzat domowy, utopiec, boginka, diabeł oraz inne istoty demoniczne wykazujące cechy zwierzęce wymykają się jednoznacznym klasyfikacjom, łącząc w sobie elementy ludzkie i nieludzkie, naturalne i nadprzyrodzone, oswojone i dzikie. Ich niejednoznaczny status sprawia, że stają się figurami granicznymi, sytuowanymi poza stabilnym ładem świata.Zwierzęcość tych postaci nie pełni wyłącznie funkcji opisowej, lecz stanowi wyraźny znak transgresji rozumianej jako przekroczenie granic człowieczeństwa i obowiązujących norm. W narracjach ludowych takie przekroczenie wiąże się z zagrożeniem, naruszeniem porządku moralnego oraz ryzykiem utraty kontroli nad ciałem i tożsamością. Analiza tych wyobrażeń odsłania ambiwalentny stosunek przedstawicieli tradycyjnej kultury chłopskiej do dzikiej przyrody – postrzeganej jednocześnie jako niezbędna dla życia i jako przestrzeń potencjalnego niebezpieczeństwa.dr Elwira Wilczyńska – etnolożka, folklorystka i badaczka kultury wsi. Ukończyła filologię polską oraz etnologię na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu, gdzie obroniła także doktorat z historii. W swojej pracy naukowej łączy różne perspektywy badawcze: etnologiczną, historyczną, literaturoznawczą i socjologiczną. Od lat zajmuje się polską demonologią ludową, wierzeniami i wyobrażeniami na temat „Innego”, a także relacjami człowieka i zwierzęcia w kulturze tradycyjnej. Szczególne miejsce w jej badaniach zajmują postacie hybrydyczne – wilkołaki, ludzie-zwierzęta i istoty na pograniczu światów. Jest autorką artykułów naukowych poświęconych m.in. wilkołakom, zooantropii, symbolice zwierząt oraz ludowym wyobrażeniom cielesności i granic człowieczeństwa. Pracuje jako adiunkt dydaktyczny w Instytucie Nauk o Kulturze na Wydziale Humanistycznym UMK.Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/d9wz-p96Jeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#zwierzęta #przyroda #demony #kpo #kpodlakultury #nextgenerationeu #kultura #dziedzictwo #dziedzictwokulturowe #wieś #polskawieś #kulturaludowa #demonología

Spotkanie Piotra Szczepańskiego z Jerzym Markiem Nowakowskim w ramach cyklu #rozmowywszechnicy [22 grudnia 2025 r.]W Polsce rok 2025 upłynął pod znakiem wyborów prezydenckich. Na świecie dominowały wydarzenia związane z polityką prezydenta USA Donalda Trampa. Proces rezygnacji z prymatu USA w świecie, nowe spojrzenie na świat rządzącej Stanami ekipy zostało potwierdzone w opublikowanej strategii bezpieczeństwa narodowego. Europa poszukiwała i poszukuje sposobu na zachowanie słabnącej pozycji międzynarodowej. Kanclerz Merz ogłosił powrót Niemiec do polityki Europejskiej, jednocześnie Niemcy zaczęły się zbroić.Europie Środkowej amerykańska strategii wyznacza nową rolę, rozbijacza Unii Europejskiej…Tak czy inaczej w 2025 roku świat zmieniał się jak nigdy dotąd…Zapraszamy na podsumowanie roku z Jerzym Markiem NowakowskimJeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/d9wz-p96Jeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#rozmowywszechnicy #polityka #politykazagraniczna

Wykład dr hab. Elwiry Sztetner w ramach Kawiarni Naukowej 1a w Wawerskim Centrum Kultury [11 grudnia 2025 r.]Zapraszamy na ostatnią w tym roku Kawiarnie Naukową 1a! Tym razem wykład o sztuce współczesnej. Spróbujemy odpowiedzieć z naszym Gościem na pytanie "Kogo zaprosić do Stołu?"Dr hab. Elwira Sztetner – artystka i aktywistka związana z nurtem ekofeminizmu. Tworzy obiekty i instalacje z pogranicza rzeźby i tkaniny. W swojej twórczości poddaje krytycznej analizie antropocentryczny model świata. Kwestionuje system moralny usprawiedliwiający hodowlę i zabijanie zwierząt. Sięga po techniki typowo „kobiece” – szyje, haftuje, szydełkuje, tka.Uczestniczy, organizuje i współorganizuje działania oraz wydarzenia krytykujące eksploatację zwierząt. Weganka. Od 2010 roku pracuje na Wydziale Malarstwa.Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/wkwpkJeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#kawiarnianaukowa #sztuka #sztukawspółczesna

Rozmowa Piotra Szczepańskiego z Jerzym Markiem Nowakowskim w ramach cyklu #rozmowywszechnicy [9 grudnia 2025 r.]Waszyngton opublikował nową Strategię Bezpieczeństwa Narodowego USA. Choć o strategicznym zwrocie (ogłoszonym już za prezydentury Baracka Obamy jako „pivot na Pacyfik”) wiedzieliśmy od dawna, treść dokumentu i tak może zaskakiwać.Dokument obwieszcza światu nowe podejście USA do spraw globalnych. Oznajmia de facto rezygnację z wiodącej roli Ameryki na rzecz nowego podziału stref wpływów i określenia sposobu, w jaki USA będą działać.Co uderzające: Rosja jest w dokumencie ledwie wspomniana, Chiny określa się jako rywala handlowego, natomiast Europa, a zwłaszcza Unia Europejska, została uznana za przeciwnika.Trudno się dziwić tej wrogości. Unia Europejska ustanawiając wspólny rynek i wspólną strefę celną, wspierając rolnictwo zapewniła 450 milionom Europejczyków, w tym Polakom, dobrobyt niespotykany w ich historii i twardo negocjowała z USA warunki handlowe. To drażni. Zatem według wyraźnych zamiarów USA koniec z tym! Europa ma być rozbita na poszczególne państwa i stać się rynkiem zbytu dla amerykańskich (i w równym stopniu chińskich) towarów. Tym samym USA otwarcie przystąpiły do Chin i Rosji, które – każda z nieco innych powodów – również zwalczają Unię Europejską. Unia, poprzez wspólną politykę celną, skutecznie broni europejskiego rynku. Kiedy ta bariera zniknie, amerykańskie towary rolne i masowo produkowane dobra przemysłowe (będące efektem skutecznej reindustrializacji USA) zaleją kontynent. Oczywiście los europejskich, w tym polskich rolników i pracowników przemysłowych, nie martwi Amerykanów: America First!Można się zastanawiać czy nie są to jasno wyrażone zamiary kolonizacji i podporządkowania interesom amerykańskim.W strategii, w nieco publicystycznym tonie, stwierdzono, że Europie grozi "zagłada cywilizacyjna" oraz że niedługo będzie w niej mieszkać więcej nie-Europejczyków niż rdzennych mieszkańców.Wobec tych "zagrożeń" Stany Zjednoczone deklarują, że (tu trochę ironii!) będą wspierać „ruchy niepodległościowe”, czyli partie patriotyczne i narodowe, takie jak AfD w Niemczech, ugrupowanie Marine Le Pen we Francji czy PiS (a może Konfederacja Korony Polskiej?) w Polsce.Grzecznym, patriotycznym krajom europejskim USA będą sprzedawać broń. Jak już wiemy z doświadczeń z systemami Himars czy F-35, możliwość jej użycia pozostanie zależna od decyzji Waszyngtonu.Dokument jest zaproszeniem Rosji do powrotu do Europy, nie wspominając o strategicznych zagrożeniach dla kontynentu ze strony tego państwa. Niepodległość Ukrainy zostanie zapewne poświęcona interesom America First. Wczoraj Donald Trump skomentował już wizytę prezydenta Zełenskiego w Londynie, pytając, czy ten nie czytał planu pokojowego uzgodnionego z Rosją".Czyli koniec świata pojałtańskiego i początek urządzania globalnego porządku przez wielkie mocarstwa.Dla Polski ten dokument oznacza…Zapraszamy na Live i dyskusję na czacie z widzami!Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafww2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/wkwpk3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#rozmowywszechnicy #polityka #europa

Wykład Piotra Lasoty w ramach projektu "Zwierzęta w kulturze wsi – między tradycją, symbolem a opowieścią" realizowanego w ramach grantu „KPO dla Kultury”, sfinansowanego przez Unię Europejską NextGenerationEU [10 grudnia 2025 r.]Od wieków na terenie Polski, jak i całej Słowiańszczyzny, pochodzenie pszczół wywodzono ze sfer niebieskich, od istot boskich. Były to zwierzęta święte, nie można było pod żadnym pretekstem ich krzywdzić, a dbałość o zamieszkałe przez nie ule stanowiła nie tylko obwarowany społecznymi sankcjami obowiązek pasiecznika, ale i święty przywilej. Po dziś dzień przetrwało wiele obrzędów magicznych, nakazów i zakazów z nimi związanych. Postaramy się przywołać głównie te, które w wierzeniach ludowych przetrwały do chwili obecnej. Odwołamy się tu do przykładów z badań terenowych prowadzonych metodą historii mówionej, a głos oddamy świadkom historii - najstarszym pszczelarzom, którzy są skarbnicą wiedzy, również tej magicznej, o pszczołach i dawnej kulturze wsi.Piotr Lasota - absolwent filologii polskiej o specjalności redaktorsko-medialnej w Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. W czasie studiów zastępca redaktora naczelnego studenckiego pisma „Głos Humanisty". Od 2009 roku pracownik działu Historii Mówionej Ośrodka „Brama Grodzka – Teatr NN" w Lublinie. Kierunki badawcze, praca dyplomowa oraz tematy podejmowane w pracy zawodowej oscylują wokół etnografii, etnolingwistyki, folkloru, antropologii codzienności, ginących zjawisk kulturowych oraz wielu aspektów historii i kultury XX w. W dorobku publikacja kilkunastu artykułów naukowych i popularnonaukowych zarówno o zasięgu lokalnym, jak i ogólnopolskim oraz międzynarodowym. Autor i koordynator kilkunastu projektów tematycznych. Współpracownik Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie (projekty badawcze) oraz Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego (prowadzenie zajęć). Autor ponad 700 wywiadów ze świadkami historii. Aktualnie koordynator działu Historia Mówiona w Ośrodku „Brama Grodzka – Teatr NN" w Lublinie.Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/wkwpkJeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#zwierzęta #przyroda #pszczoły #kpo #kpodlakultury #nextgenerationeu #kultura #dziedzictwo #dziedzictwokulturowe #wieś #polskawieś

Wykład dr hab. inż. Roberta Mysłajka w ramach projektu "Zwierzęta w kulturze wsi – między tradycją, symbolem a opowieścią" realizowanego w ramach grantu „KPO dla Kultury”, sfinansowanego przez Unię Europejską NextGenerationEU [9 grudnia 2025 r.]Wykład kontrastuje kulturowe konotacje wilka z naukową wiedzą o tym gatunku. Przedstawi także informacje o tym jak te duże drapieżniki radzą sobie we współczesnym, zdominowanym przez ludzi świecie. Dr hab. inż. Robert Mysłajek, prof. UW - pracuje na Wydziale Biologii Uniwersytetu Warszawskiego, od 30 lat prowadzący badania nad ekologią, behawiorem i genetyką dużych drapieżników. Jest współzałożycielem i wiceprezesem Stowarzyszenia dla Natury "Wilk" - organizacji pozarządowej zajmującej się ochroną ssaków drapieżnych. Autor kilku książek popularnonaukowych i ponad stu publikacji naukowych poświęconych ssakom.Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/wkwpkJeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#zwierzęta #przyroda #wilk #kpo #kpodlakultury #nextgenerationeu #kultura #dziedzictwo #dziedzictwokulturowe #wieś #polskawieś #wilki

Wykład dr Łukasza Kozaka w ramach projektu "Zwierzęta w kulturze wsi – między tradycją, symbolem a opowieścią" realizowanego w ramach grantu „KPO dla Kultury”, sfinansowanego przez Unię Europejską NextGenerationEU [6 grudnia 2025 r.]Nietoperz nie ma najlepszej opinii w folklorze – a to jest dziełem diabelskim, powstałym z myszy łasej na święcone, a to rozmyślnie wplątuje się we włosy. Niekiedy kradnie słoninę, a nawet wysysa mózg ludziom zaniedbującym nakrycie głowy. Pożytek zeń żaden, chyba że chcemy użyć go jako składnika czarów miłosnych lub by zobaczyć diabła. Ledwo przyrodnicy pod koniec XIX wieku zaczęli obalać te szkodliwe opinie, do kultury popularnej przeniknęła kolejna, która utrzymuje się po dziś dzień. Nietoperz pije ludzką krew, a każdy wampir potrafi zmienić się w nietoperza, a czasem w całe stado latających ssaków. W czasie spotkania dowiemy się, skąd wzięło się to niefortunne skojarzenie, kto za nie bezpośrednio odpowiada i jak mocno folklor jest związany z naukami przyrodniczymi.dr Łukasz Kozak – historyk i badacz folkloru, autor książki „Upiór. Historia naturalna” oraz „With Stake and Spade. Vampiric Diversity in Poland”, które wniosły nowe spojrzenie na wierzenia ludowe i ich znaczenie we współczesnej kulturzeJeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/wkwpkJeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#zwierzęta #przyroda #nietoperze #kpo #kpodlakultury #nextgenerationeu #kultura #dziedzictwo #dziedzictwokulturowe #wieś #polskawieś

Wykład Magdaleny Kowalak w ramach projektu "Zwierzęta w kulturze wsi – między tradycją, symbolem a opowieścią" realizowanego w ramach grantu „KPO dla Kultury”, sfinansowanego przez Unię Europejską NextGenerationEU [4 grudnia 2025 r.]W referacie zostaną poruszone tematy dotyczące tradycji, wierzeń i zwyczajów związanych z psem i kotem, które były obecne w kulturze ludowej. Dodatkowo zostaną poruszone wątki medycyny ludowej, które wykorzystywały te dwa zwierzęta do leczenia różnych chorób.Magdalena Kowalak – etnolog, muzealnik, absolwentka Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu oraz studiów podyplomowych z muzealnictwa i zarządzania kulturą. Od 2019 roku zawodowo związana z Muzeum Wsi Mazowieckiej w Sierpcu, gdzie w 2024 roku została kierownikiem Działu Etnograficznego. Zajmuje się opracowaniem muzealiów, przygotowaniem ekspozycji i programów edukacyjnych, a także koordynuje organizację imprez plenerowych. Autorka licznych artykułów i projektów popularyzujących kulturę Mazowsza, aktywnie występuje w mediach i bierze udział w konferencjach naukowych. Jej praca obejmuje także działania na rzecz zwiększenia dostępności muzeum.Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/wkwpkJeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#nextgenerationeu #kpodlakultury #kultura #dziedzictwo #wieś #polskawieś #ZwierzętaWKulturze #WszechnicaFWW #FundacjaWspomaganiaWsi #KulturaLudowa #KPOdlakultury #KPO #tradycja

Debata zorganizowana przez Fundację Geremka oraz Muzeum Łazienki Królewskie w Warszawie w ramach cyklu „Środy Europejskie" [3 grudnia 2025 r.]Fundacja Centrum im. prof. Bronisława Geremka wraz z Muzeum Łazienki Królewskie w Warszawie zapraszają na debatę poświęconą przyszłości Ukrainy w kontekście integracji z Unią Europejską. Debata jest objęta honorowym patronatem Przedstawicielstwa Komisji Europejskiej w Polsce.Debata zgromadzi dyplomatów i ekspertów, którzy porozmawiają o wyzwaniach i perspektywach związanych z bezpieczeństwem, rozwojem gospodarczym oraz polityczną i społeczną integracją Ukrainy z Europą.W dyskusji udział wezmą:Miguel Berger – Ambasador Republiki Federalnej Niemiec w RPWasyl Bodnar – Ambasador Ukrainy w RPMarcin Bosacki – Wiceminister Spraw Zagranicznych RPÉtienne de Poncins – Ambasador Republiki Francuskiej w RPKatarzyna Smyk – Dyrektorka Przedstawicielstwa Komisji Europejskiej w PolsceModerację spotkania poprowadzi Jarosław Kurski – publicysta, Gazeta Wyborcza.Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/wkwpkJeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#europa #polityka #debata #fundacjageremka #ukraina #środyeuropejskie

Wykład Danuty Krześniak w ramach projektu "Zwierzęta w kulturze wsi – między tradycją, symbolem a opowieścią" realizowanego w ramach grantu „KPO dla Kultury”, sfinansowanego przez Unię Europejską NextGenerationEU [2 grudnia 2025 r.]W kulturze ludowej owca symbolizuje czystość, niewinność i uległość, często jest kojarzona z postacią Dobrego Pasterza. Świnia natomiast uchodzi za zwierzę nieczyste, brudne i chciwe, a jej wizerunek bywa łączony ze złem i diabłem.Danuta Krześniak - etnografka, pracuje w Dziale Etnograficznym Muzeum Wsi Mazowieckiej w SierpcuJeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/wkwpkJeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#nextgenerationeu #kpodlakultury #kultura #dziedzictwo #wieś #polskawieś #ZwierzętaWKulturze #WszechnicaFWW #FundacjaWspomaganiaWsi #KulturaLudowa #KPOdlakultury #KPO #tradycja

Wykład red. Adama Szostkiewicza w ramach Uniwersytetu Trzeciego Wieku Collegium Civitas 24 listopada 2025 r.]Omówimy, jak te trzy elementy (Kraj, Katolicyzm, Kultura) współpracują i gdzie generują napięcia w dzisiejszej Polsce. Spróbujemy odpowiedzieć na proste, ale ważne pytanie: Jaka przyszłość czeka Polskę, biorąc pod uwagę te korzenie?Adam Szostkiewicz – dziennikarz Tygodnika „Polityka”, pisarz, tłumaczJeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/wkwpkJeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#polityka #katolicyzm #religia #kultura #społeczeństwo #utwcc #collegiumcivitas

Wykład Joanny Sarneckiej w ramach projektu "Zwierzęta w kulturze wsi – między tradycją, symbolem a opowieścią" realizowanego w ramach grantu „KPO dla Kultury”, sfinansowanego przez Unię Europejską NextGenerationEU [25 listopada 2025 r.]W zanotowanych przez etnografów XIX i XX wieku pieśniach, opowieściach a także zwyczajach i przekonaniach ludzi żyjących na wsi, zwierzęta pełnią ważną rolę. Analizując teksty kultury i przyglądając się znaczeniom nadawanym zwierzęcym bohaterom można zrozumieć lepiej wyobrażenia o świecie i relacje w nim panujące tak jak je postrzegano w ramach kultury tradycyjnej, ludowej. Świat wyobrażeń mocno spleciony jest z życiem, jego wyzwaniami i trudami, zagrożeniami i pamięcią o absolutnej zależności od sił natury. Zapraszam na wykład, podczas którego spróbujemy się temu przyjrzeć.Joanna Sarnecka - antropolożka kultury, opowiadaczka w założonej przez siebie grupie Opowieści z Walizki www.opowiescizwalizki.pl. Tancerka butoh, performerka. Mocno zaangażowana w sprawy społeczne, zapobieganie wykluczeniu, prawa człowieka, integrację i klimat. Na codzień aktywistka na granicy. Autorka tekstów literackich i krytycznychJeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/wkwpkJeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#nextgenerationeu #kpodlakultury #kultura #dziedzictwo #wieś #polskawieś #ZwierzętaWKulturze #WszechnicaFWW #FundacjaWspomaganiaWsi #KulturaLudowa #KPOdlakultury #KPO #tradycja

Rozmowa Piotra Szczepańskiego z Jerzym Markiem Nowakowskim w ramach cyklu #rozmowywszechnicy [2 grudnia 2025 r.]Czy Rosji zależy na pokoju? Historia uczy, że raczej nie. Przez wieki, nawet gdy zmuszano ją do odwrotu i wyznaczano granice ekspansji – jak po wojnie krymskiej – Rosja po odbudowaniu sił zawsze zaczynała od nowa. Henry Kissinger twierdził wręcz, że Rosja czuje się bezpieczna tylko wtedy, gdy poszerza swoje terytorium.Bilans Polski jest bolesny: Przegraliśmy. Stoczyliśmy z Rosją około 20 wojen, w większości przegranych. Zniknęliśmy z mapy na ponad wiek, a po krótkim, 20-letnim oddechu niepodległości, w 1939 roku zaatakowali nas zaaranżowanym szybko między nimi sojuszu: Niemcy i Rosja. Po II wojnie światowej Moskwa (jako ZSRR) znów opanowała Europę Środkową, kontrolując nawet część Niemiec – obszar, na który zapuszczała się już podczas wojny siedmioletniej. Po 30 latach „przerwy strategicznej”, która umożliwiała Polsce swobodny wybór rozwoju i sojuszy co przyniosło rozwój i bogactwo jakiego nigdy w dziejach nie osiągnęliśmy, znowu jesteśmy zagrożeni.Upadek ZSRR przyniósł wolność wielu narodom – od krajów bałtyckich, przez Ukrainę, aż po Azję Środkową. Rosja wycofała się z Europy, ale nie na długo. Imperialne dążenia powróciły wraz z wojnami w Czeczenii, Gruzji i aneksją Krymu. W 2021 roku Kreml postawił Zachodowi ultimatum, żądając powrotu do stref wpływów z czasów Związku Radzieckiego, a następnie uderzył na Kijów. To miała być krótka „operacja specjalna”, jednak ukraiński opór pokrzyżował te plany.Dziś, gdy zginęły setki tysięcy żołnierzy, a rosyjska gospodarka działa w trybie wojennym, jakakolwiek porażka byłaby dla elit Kremla śmiertelnym zagrożeniem. Czy w tej sytuacji możliwa jest zgoda na istnienie niezależnej Ukrainy? Na razie Rosja rzuciła na stół żądania i obserwuje, jak Zachód i Ukraina spierają się o nie.O co toczy się gra? O trwały pokój, chwilowy rozejm, czy tylko o pieriedyszkę (czas na złapanie oddechu przed kolejnym atakiem)? Porozmawiamy o tym, a także o kluczowej dla nas kwestii: zdolności koalicyjnej państwa na przykładzie Polski.Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/wkwpkJeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#rozmowywszechnicy #polityka #wojna #Rosja

Wykład prof. Grzegorza Paca w ramach Kawiarni Naukowej Festiwalu Nauki [17 listopada 2025 r.]Skąd wzięło się imię Bolesława Chrobrego i co z niego wynika? Czy był władcą polski walczącym z Niemcami, czy może raczej uczestnikiem wewnętrznej polityki Rzeszy? Czy faktycznie był tak skuteczny, jak się go przedstawia? A wreszcie – kiedy tak naprawdę miała miejsce jego koronacja i co właściwie oznaczała? I czy faktycznie była przełomem, a może historycznym błędem?To tylko niektóre z pytań, na które spróbujemy odpowiedzieć w czasie tego wykładu. Postać Chrobrego, obrosła legendą już w średniowieczu, okazuje się dużo bardziej skomplikowana, niż mogłoby się wydawać. I jak to często bywa w odniesieniu do najdawniejszych epok – sporo z tego, czego uczy się nas w szkoła, jest raczej przypuszczeniami niż faktami, a tak naprawdę wiemy znacznie mniej, niż się zazwyczaj uważa. Można powiedzieć, że Bolesław Chrobry z podręczników i rocznicowych uroczystości tyle ma wspólnego z rzeczywistości, ile ptak z jego monety, wyobrażonej na banknocie dwudziestozłotowym, ma wspólnego z białym orłem. dr hab. Grzegorz Pac – historyk mediewista, profesor Uniwersytetu Warszawskiego, specjalizujący się w dziejach wczesnego średniowiecza Polski i Europy. Jego badania koncentrują się na roli kobiet w dynastiach władców, ideologii władzy, kulcie świętych, hagiografii oraz monastycyzmie. Autor książki „Kobiety w dynastii Piastów. Rola społeczna piastowskich żon i córek do połowy XII wieku” oraz licznych publikacji naukowych w języku polskim i angielskim. Współredaktor tomów poświęconych kulturze politycznej i religijnej średniowiecza. Od wielu lat związany z redakcją kwartalnika „Więź”, gdzie pełnił m.in. funkcję zastępcy redaktora naczelnego (2013–2023).Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/wkwpkJeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#chrobry #historia #kawiarnianaukowa #pac #piastowie #historiapolski

Wykład Ewy D. Rutkowskiej-Wilbik w ramach konferencji "Zwierzęta w kulturze wsi - między tradycją, symbolem a opowieścią” realizowanej w ramach grantu „KPO dla Kultury”, sfinansowanego przez Unię Europejską NextGenerationEU [25 października 2025 r.]Referat ma za zadanie ukazać oblicza krowy i kozy. Oba zwierzęta łączyło to, że były żywicielkami rodziny, ale w wyobraźni ludowej pełniły odmienne role. Koza – niesforna, żywa, czasem diaboliczna – pojawiała się w kolędniczych widowiskach i bajkach jako postać psotna. Krowa – spokojna i uświęcona – stanowiła o bezpieczeństwie i dostatku domu, a jej mleko uważano za błogosławieństwo. Koza i krowa – tworzyły dwa oblicza wiejskiego świata: psotne i dzikie, a zarazem spokojne i dostatnie.Ewa Dagmara Rutkowska‑Wilbik pełni funkcję adiunkta w dziale etnograficznym Muzeum Wsi Mazowieckiej w Sierpcu. Jest zainteresowana dziedzictwem niematerialnym oraz zagadnieniami antropologii kulturowej i muzeologii. Współorganizuje i uczestniczy w konferencjach naukowych związanych z tematyką kultury wsi, krajobrazu i ekspozycji muzealnych.Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/wkwpkJeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#nextgenerationeu #kpodlakultury #zwierzęta #kultura #dziedzictwo #wieś #polskawieś #przyroda #KPOdlakultury #KPO #kulturaludowa #krowa #koza #krasula

Wykład dr Olgi Kielak w ramach konferencji "Zwierzęta w kulturze wsi - między tradycją, symbolem a opowieścią” realizowanej w ramach grantu „KPO dla Kultury”, sfinansowanego przez Unię Europejską NextGenerationEU [25 października 2025 r.]Podczas wykładu dr Olgi Kielak przekonamy się, że polszczyzna potoczna – choć zwykle postrzegana jako antropocentryczna, ujmująca świat z punktu widzenia konkretnego człowieka i jego codziennego doświadczenia – pełna jest odniesień do świata zwierząt. Człowiek, opisując rzeczywistość na swój obraz i podobieństwo, myśląc i mówiąc o świecie zwierząt, nie czyni wyjątków. Prelegentka pokaże dwa kierunki fascynującej relacji, które zachodzą w polszczyźnie między ludźmi a otaczającym ich światem zwierząt – od człowieka do świata i od świata do człowieka. Pokaże, jak granica między nimi nieustannie się przesuwa, oscylując między upodobnieniem człowieka do zwierząt (animalizacją człowieka) a uczłowieczeniem (personifikacją) zwierząt. Spotkanie będzie okazją, aby spojrzeć na język jako żywy organizm, w którym człowiek i zwierzę pozostają w nieustannym dialogu.dr Olga Kielak – etnolingwistka, doktor nauk humanistycznych w zakresie językoznawstwa, adiunkt w Instytucie Językoznawstwa i Literaturoznawstwa Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. Jej zainteresowania naukowe koncentrują się wokół lingwistyki kulturowej, w tym zwłaszcza problematyki językowego obrazu świata. Autorka licznych publikacji poświęconych wyobrażeniom zwierząt i roślin w języku i kulturze.Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/wkwpkJeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#nextgenerationeu #kpodlakultury #zwierzęta #kultura #dziedzictwo #wieś #polskawieś #przyroda #KPOdlakultury #KPO #kulturaludowa #językpolski #polonistyka #polszczyzna

Rozmowa Piotra Szczepańskiego z Jerzym Markiem Nowakowskim w ramach cyklu #rozmowywszechnicy [25 listopada 2025 r.]Monachium kojarzy nam się ze słynnym powiedzeniem Winstona Churchilla „Mogli wybrać wojnę albo hańbę. Wybrali hańbę. A wojnę i tak dostaną". Monachium było próbą powstrzymania agresora o ocalenia Czechosłowacji poprzez spełnienie jednego z jego żądań. Ustępstwo na nic się zdało. Czechosłowacja i tak została zajęta (przypomnijmy: przy udziale Polski), wojna wybuchła, a ci, którzy ulegli stracili niepodległość i nigdy nie odbudowali swojej świetności. Czy 28 punktowy plan pokoju dla Ukrainy, ustalony przez Rosję i USA i przedstawiony Ukrainie (i innym krajom mającym żywotne interesy w tej wojnie) jak ultimatum to Monachium II? Opinie na ten temat wydają się jednoznaczne, plan realizuje niemal wszystkie żądania Rosji wobec Ukrainy. Narzuca Europie konieczność zawarcia z Rosją paktu o nieagresji (mieliśmy takie i ze Związkiem Sowieckim i z Niemcami), wyznacza Polsce zadania, które obniżają nasze bezpieczeństwo (przy zapewnianiu przez ambasadora USA przy każdej okazji jak to USA kochają Polskę). Wchodzimy w nową fazę przekształcania otoczenia i świata w jakim żyjemy...O tym w rozmowie Wszechnicy z Jerzym Markiem Nowakowskim we wtorek 25 listopada 2025 roku o godzinie 18.30Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/wkwpkJeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#rozmowywszechnicy #polityka #monachium

Wykład dr inż. arch. Włodzimierz Witkowski w ramach konferencji "Zwierzęta w kulturze wsi - między tradycją, symbolem a opowieścią” realizowanej w ramach grantu „KPO dla Kultury”, sfinansowanego przez Unię Europejską NextGenerationEU [25 października 2025 r.]Wieś od zawsze – z racji na charakter gospodarczy, społeczny oraz bliskość natury – była obszarem swoistej symbiozy ludzi i zwierząt. Jedni i drudzy byli sobie niezbędni. Zwierzęta pracowały równie ciężko jak ludzie, były też źródłem pożywienia – przetworów mlecznych i mięsa – oraz materiałów na odzież i obuwie. Nasi bracia mniejsi mieli wpływ na kształt układów osadniczych, sposoby i techniki uprawy roli, a konieczność zapewnienia dachu nad głową i bezpieczeństwa dla rolników i ich inwentarza żywego prowadziła do powstawania specyficznych form przestrzennych wsi, zagród i budynków, zróżnicowanych w zależności od regionu i warunków naturalnych. W wielu obszarach zwierzęta miały też swój mimowolny udział w nieustannym dążeniu do ochrony energii cieplnej w budynkach. Wiejski plac, orne pole, staw przy młynie, pastwisko nad rzeką i połoniny w górach to miejsca gdzie splatały się losy mieszkańców tradycyjnej wsi. Opowieść jest autorską impresją na temat wzajemnych relacji rolników i ich braci mniejszych.dr inż. arch. Włodzimierz Witkowski – adiunkt w Instytucie Architektury i Urbanistyki Politechniki Łódzkiej oraz główny specjalista w Oddziale Terenowym w Łodzi Narodowego Instytutu Dziedzictwa. Ekspert w dziedzinie architektury drewnianej i krajobrazu kulturowego, prowadzi badania nad drewnianą architekturą Huculszczyzny i Pokucia. Opiekun Koła Naukowego Studentów Architektury PŁ, organizator wypraw naukowych na Huculszczyznę, podczas których dokumentowano zabytkowe cerkwie. Autor i współautor licznych publikacji naukowych, w tym książek o dziedzictwie wiejskim. Były rzeczoznawca Ministra Kultury w zakresie ochrony zabytków. Członek PKN ICOMOS.Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/wkwpkJeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#nextgenerationeu #kpodlakultury #zwierzęta #kultura #dziedzictwo #wieś #polskawieś #przyroda #KPOdlakultury #KPO #kulturaludowa #architektura #drewno #zabudowania #gospodarstwa

Rozmowa Piotra Szczepańskiego z Jerzym Markiem Nowakowskim w ramach cyklu #rozmowywszechnicy [18 listopada 2025 r.]Niedawno obchodziliśmy kolejną rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości. Powrót Polski na mapę Europy był wynikiem szczęśliwego zbiegu okoliczności zewnętrznych: upadku trzech mocarstw rozbiorowych oraz przystąpienia Stanów Zjednoczonych do „europejskiej” wojny. Jednak odrodzenie państwa polskiego nie byłoby możliwe bez przechowania idei niepodległości i niestrudzonej działalności Polaków we wszystkich zaborach. Nazwiska takie jak Ignacy Paderewski, Roman Dmowski, Józef Piłsudski, Wojciech Korfanty, Ignacy Daszyński, Wincenty Witos czy Maciej Rataj znamy wszyscy.Kluczowe znaczenie miało stanowisko prezydenta USA, Woodrowa Wilsona, a zwłaszcza słynny punkt 13 jego 14 Punktów dotyczący utworzenia niepodległego państwa polskiego. Nie bez znaczenia było również to, że już w 1915 roku wojska niemieckie pokonały armię rosyjską i zajęły większość obszaru zaboru rosyjskiego. Właśnie tam, z inicjatywy niemieckiego gubernatora, Hansa von Besselera, od 1915 roku zaczęło funkcjonować w pełni polskie szkolnictwo podstawowe. Von Besseler powołał również Radę Regencyjną, która w 1918 roku przekazała władzę w ręce uwolnionego z więzienia Józefa Piłsudskiego.Niestety, powojenny system wersalski nie przetrwał – Amerykanie powrócili do izolacjonizmu, a Liga Narodów nie zdołała zapobiec kolejnej wojnie. W efekcie, polskie elity nie zdołały zbudować państwa wystarczająco odpornego na nadchodzące zagrożenia. Polska ponownie zniknęła z mapy świata, a jej elity były metodycznie niszczone przez Niemców i Rosjan w czasie całej okupacji.Dzisiaj system poczdamski, który ustalił granice Polski po II wojnie światowej, wciąż trwa. Jednak jego główni gwaranci albo przestali istnieć, albo utracili status mocarstwa, albo – co niepokojące – sygnalizują spadek znaczenia Europy w ich polityce.Czy ten system przetrwa? Czy też wrócimy do rywalizacji mocarstw, w której Polska i Polacy ponownie staną się jedynie przedmiotem targów, a o naszym losie zadecydują inni?Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/wkwpkJeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#polityka #rozmowywszechnicy #politykazagraniczna

Wykład Olgi Łoś w ramach konferencji "Zwierzęta w kulturze wsi - między tradycją, symbolem a opowieścią” realizowanej w ramach grantu „KPO dla Kultury”, sfinansowanego przez Unię Europejską NextGenerationEU [25 października 2025 r.]Wykład – koncert. Na podstawie tekstów pieśni tradycyjnych i przebiegu obrzędów odpowiemy sobie na pytania: jakie symbole i metafory niosą ze sobą zwierzęta i ich zachowania? Czemu tak często występują one w pieśniach miłosnych? W jaki sposób zwierzęta mogą pośredniczyć między światami? Tło dla etnograficznej opowieści stanowić będą pieśni tradycyjne.Olga Łoś – etnografka, muzealniczka, animatorka kultury, śpiewaczka. Zajmuje się popularyzacją polskiej kultury ludowej, m.in. w ramach Fundacji Po Staremu, organizując potańcówki, warsztaty, koncerty, prowadzi warsztaty śpiewu i wykłady etnograficzne. Od 2020 r. bada i wykonuje polskie pieśni tradycyjne, przede wszystkim z rodzinnego Podlasia. Jest laureatką Konkursu Stara Tradycja i zdobywczynią II miejsca na Turnieju Muzyków Prawdziwych w 2025 r.Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/wkwpkJeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#nextgenerationeu #kpodlakultury #zwierzęta #kultura #dziedzictwo #wieś #polskawieś #przyroda #KPOdlakultury #KPO #kulturaludowa #śpiew #muzyka #koncert #piosenki #pieśni #śpiewanie

Wykład Mariusza Raniszewskiego w ramach konferencji "Zwierzęta w kulturze wsi - między tradycją, symbolem a opowieścią” realizowanej w ramach grantu „KPO dla Kultury”, sfinansowanego przez Unię Europejską NextGenerationEU [25 października 2025 r.]Wystąpienie zostanie poświęcone analizie zmian w relacjach mieszkańców wsi z dwiema kategoriami zwierząt: zwierzętami domowymi, które w społecznościach wiejskich zyskują status „domowników" i podlegają silnej antropomorfizacji, oraz zwierzętami gospodarskimi, wobec których obserwujemy wzrost troski o dobrostan oraz utrzymującą się — praktyczną i kulturową — gotowość do uśmiercania. Zjawisko to niesie ze sobą szereg napięć etycznych, praktycznych i kulturowych, które chciałbym omówić i osadzić w polskim kontekście.Mariusz Jerzy Raniszewski – kulturoznawca, fotograf, filmowiec. Pracownik Kuratorium Etnograficznego w Państwowym Muzeum Etnograficznym w Warszawie. Kurator kolekcji Etnografii Współczesności. Twórca i współtwórca wystaw muzealnych, badacz terenowy, realizator projektów etnograficznych i edukacyjnych. Autor kilkudziesięciu filmów dokumentalnych i publikacji o tematyce etnograficznej i kulturoznawczej.Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/wkwpkJeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#nextgenerationeu #kpodlakultury #zwierzęta #kultura #dziedzictwo #wieś #polskawieś #przyroda #KPOdlakultury #KPO #kulturaludowa #wolność #5wolności #etyka #filozofia #dobrostan

Wykład Urszuli Kowalczuk w ramach konferencji "Zwierzęta w kulturze wsi - między tradycją, symbolem a opowieścią” realizowanej w ramach grantu „KPO dla Kultury”, sfinansowanego przez Unię Europejską NextGenerationEU [25 października 2025 r.]Wykład dotyczy obecnych w języku polskim przysłów, powiedzeń, związków frazeologicznych i rozmaitych wyrażeń, odnoszących się do koni. Przez wieki nagromadziło się i kilka setek, a wśród nich te najbardziej znane i wciąż żywe w duszy, mentalności i w rozmowach Polaków: „pańskie oko konia tuczy", „darowanemu koniowi nie zagląda się w zęby", „końskie zdrowie", „kuty na cztery kopyta", „stanąć w szranki", „wygrać w cuglach", „pasowanie na rycerza", „rycerz na białym koniu" i wiele, wiele innych. Za każdym z nich kryje się anegdota, jakiś wątek z historii, tradycje, a przede wszystkim emocje, których ludzie doznawali w obecności koni. Były one tak silne, że z czasem przerodziły się w życiowe maksymy, przekazywane z pokolenia na pokolenie. Dziś „wysysamy je z mlekiem matki" i nie wiadomo dlaczego „lubimy tych, z którymi można konie kraść", jednocześnie uważając złodziejstwo za coś nagannego. Podczas wykładu słuchacze poznają etymologię wybranych powiedzeń wraz z uzasadnieniem do sprawiło, że tak trwale osadziły się w naszym języku ojczystym, stanowiąc tym samym niematerialne dziedzictwo w polskiej kulturze, nierozerwalnie związane ze wspólnym życiem ludzi i koni, nie tylko na wsi. W rekomendacji książki, którą napisała Urszula Kowalczuk – prelegentka – prof. dr. hab. Radosław Pawelec – językoznawca – napisał: „Swój ślad w kulturze zostawiają nie tylko ludzie, ale i zwierzęta. Obecnie uświadamiamy sobie coraz bardziej, jak wielkie znaczenie w praktyce miały ich praca i oddanie, jak duże terapeutyczne działanie ma dziś ich obecność i kontakt z nimi. Wiernym towarzyszem i nieocenionym pomocnikiem naszych przodków w pracy, boju i zabawie był koń (...). Fascynujący obraz dawnego świata, prawdę o związku konia i człowieka przechował język polski, nie bez powodu nazywany skarbcem kultury."Urszula Kowalczuk - Prezes Zarządu Fundacji Polska galopem! Od wielu lat współpracuje z ministerstwami, państwowymi instytucjami kultury i organizacjami pozarządowymi, inicjując, organizując, współorganizując oraz uczestnicząc w licznych projektach edukacyjnych i kulturalnych takich jak konferencje, szkolenia, warsztaty, pikniki, obchody rocznicowe, rekonstrukcje historyczne, koncerty. Z kolei jej działalność popularyzatorska tylko w okresie 2018-2023 obejmuje ponad 250 lekcji szkolnych i bibliotecznych, spotkań w Uniwersytetach Dziecięcych i Uniwersytetach Trzeciego Wieku. Równolegle z pracą zawodową jest pasjonatką i miłośniczką̨ języka polskiego, historii, koni i jeździectwa, jeźdźcem i trenerem koni, popularyzatorką kultury hippicznej. Jest twórczynią terminu językoznawczego „konizm" i badaczką konizmów polskich (ukazujących wielowiekowe związki człowieka z koniem), których ponad 600 zebrała w dwutomowym opracowaniu pt. „Koń jaki jest, każdy widzi – czyli alfabetyczny zbiór 300 konizmów". Współpracowała przy realizacji projektów językowych m.in. z Fundacją Języka Polskiego (www.fundacjajezykapolskiego.pl) oraz Obserwatorium Językowym Uniwersytetu Warszawskiego (www.nowewyrazy.pl), na stronach którego obecnie publikowany jest cykl jej 24 felietonów językowych pt. „Zagalopowana polszczyzna". Z wykształcenia także specjalistka od marketingu i reklamy (Fachhochschule Hamburg, kierunek reklama i sprzedaż), przez 30 lat pracowała w branży marketingowej w biznesie, realizując kampanie reklamowe i promocyjne dla największych organizacji (m.in. korporacji).Znajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#nextgenerationeu #kpodlakultury #zwierzęta #kultura #dziedzictwo #wieś #polskawieś #przyroda #KPOdlakultury #KPO #kulturaludowa #konie #konizmy

Wieczorna opowieść Joanny Sarneckiej nagrana podczas konferencji "Zwierzęta w kulturze wsi – między tradycją, symbolem a opowieścią" realizowanej w ramach grantu „KPO dla Kultury”, sfinansowanego przez Unię Europejską NextGenerationEU [24 października 2025 r.]Zwierzęta to współgospodarze wiejskich zagród, sąsiedzi ludzi nie tylko z obór, ale także miedz i lasów. Od zawsze towarzyszyły ludziom, śpiewały się nad łąką, wędrowały za kosiarzami, czasem podkradały to i owo z kurnika, dawały pożywienie także oddając życie. Jednym nadawano imiona, innych się obawiano, wróżono z ich zachowań o tym, co stanie się w ludzkim świecie. Zapraszam do posłuchania wiązanki opowieści o pozaludzkich mieszkańcach wsi. Joanna Sarnecka - antropolożka kultury, opowiadaczka w założonej przez siebie grupie Opowieści z Walizki www.opowiescizwalizki.pl. Tancerka butoh, performerka. Mocno zaangażowana w sprawy społeczne, zapobieganie wykluczeniu, prawa człowieka, integrację i klimat. Na codzień aktywistka na granicy. Autorka tekstów literackich i krytycznychJeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/wkwpkJeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#nextgenerationeu #kpodlakultury #kultura #dziedzictwo #wieś #polskawieś #ZwierzętaWKulturze #WszechnicaFWW #FundacjaWspomaganiaWsi #KulturaLudowa #WieczorneBajania #KPOdlakultury #KPO

Rozmowa Piotra Szczepańskiego z Jerzym Markiem Nowakowskim w ramach cyklu #rozmowywszechnicy [5 listopada 2025 r.]Ostatnie tygodnie w polityce międzynarodowej należały niewątpliwie do Chin. W wojnie celnej, zapoczątkowanej przez prezydenta Donalda Trumpa, chińska strategia okazała się nieugięta. Po raz pierwszy Chińska Republika Ludowa zastosowała wobec reszty świata broń budowaną od dziesięcioleci: monopol na wydobycie i przetwarzanie metali ziem rzadkich.USA przegrały tę konfrontację. Donald Trump przekalkulował, a świat stał się świadkiem spotkania prezydenta USA szukającego porozumienia z chłodnym i nieprzeniknionym Przewodniczącym Xi.Innym symbolicznym wydarzeniem było przepłynięcie chińskiego kontenerowca Północnym Szlakiem Handlowym do europejskich portów, w tym do Gdańska. Również na polskim rynku rośnie chińska obecność – Polacy kupili już ponad milion chińskich samochodów. W tle globalnej polityki jesteśmy świadkami wspierania przez Chiny Rosji w wojnie z Ukrainą, a także intensywna rozbudowa chińskiej floty, arsenału militarnego, oraz inwestycje w sztuczną inteligencję i przemysł robotyczny.Jak w tym dynamicznym układzie odnajdują się Europa i Polska? Czy dwa cytaty z polskiej klasyki – „Dziadów” i „Wesela” – „Ja myśliłem, że w Litwie to wszystko Moskale. O Litwie dalibóg! że mniej wiem niż o Chinach”; „Cóż tam, panie, w polityce? Chińcyki trzymają się mocno!” – wciąż trafnie opisują naszą percepcję azjatyckiego mocarstwa?Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/wkwpkJeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#rozmowywszechnicy #chiny #polityka #politykamiędzynarodowa #politykazagraniczna

Wykład Bartosza Popczyńskiego w ramach konferencji "Zwierzęta w kulturze wsi - między tradycją, symbolem a opowieścią” realizowanej w ramach grantu „KPO dla Kultury”, sfinansowanego przez Unię Europejską NextGenerationEU [24 października 2025 r.]Wieś to nie tylko zwierzęta gospodarskie, które niemalże żyją z człowiekiem prawie pod jednym dachem. To również cała paleta niezwykłych i pięknych, ale przede wszystkim dzikich zwierząt, będącymi sąsiadami człowieka. Ciężko wyobrazić sobie polską wieś bez biegającego przez pola zająca szaraka, klekotu bociana czy śpiewu skowronka - to są nasze narodowe przyrodnicze symbole, bardzo mocno zakorzenione w rodzimej kulturze. Jakie inne dzikie zwierzęta są symbolami polskiej wsi? O tym wszystkim usłyszą Państwo na wykładzie, na który serdecznie zapraszamy!Bartosz Popczyński - leśnik i edukator przyrodniczy, od kilku lat prowadzący wykłady dla Wszechnicy, pasjonat przyrody i jazdy na rowerze. Edukator Centrum Edukacji Przyrodniczo-Leśnej Lasów Miejskich - WarszawaPolecamy też całą serię wykładów Bartosza Popczyńskiego dla Wszechnicy: https://www.youtube.com/playlist?list=PL9_onnXnQgUR3X2rtXfPeIPnBtrSS_4oqJeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/wkwpkJeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#nextgenerationeu #kpodlakultury #zwierzęta #kultura #dziedzictwo #wieś #polskawieś #przyroda #KPOdlakultury #KPO #kulturaludowa #bociany #dzikiezwierzęta #ptaki #żurawie

Wykład dr inż. Wandy Krupy w ramach konferencji "Zwierzęta w kulturze wsi - między tradycją, symbolem a opowieścią” realizowanej w ramach grantu „KPO dla Kultury”, sfinansowanego przez Unię Europejską NextGenerationEU [24 października 2025 r.]Konieczność zapewniania zwierzętom wysokiego poziomu dobrostanu często traktowana jest jako dodatkowy koszt, który obniża zyski hodowcy. Standardowo więc w utrzymaniu zwierząt stosuje się minimalne wymagania wynikające z obowiązujących przepisów. Jednak zarówno badania naukowe, jak i praktyka pokazują, że zapewnianie zwierzętom warunków życia, które zaspokajają w optymalny sposób ich potrzeby, przynosi wymierne korzyści. Zwierzęta, którym zapewniono wysoki poziom dobrostanu charakteryzują się lepszym zdrowiem, prawidłowym zachowaniem i korzystniejszymi wskaźnikami produkcyjnymi. Planując poprawę warunków życia zwierząt powinno się jednak oceniać ich przydatność z perspektywy potrzeb gatunkowych (zarówno fizjologicznych, jak i behawioralnych) zwierząt a nie ludzi.dr inż. Wanda Krupa - adiunkt w Katedrze Etologii Zwierząt i Łowiectwa (Zakładzie Behawioru i Dobrostanu Zwierząt), Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie, specjalność: etologia zwierząt. Główne obszary zainteresowań: reaktywność behawioralna i fizjologiczna różnych gatunków zwierząt, możliwości poprawy poziomu dobrostanu zwierząt towarzyszących i użytkowych, interakcje człowiek-zwierzę, prawna ochrona zwierząt.Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/wkwpkJeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#nextgenerationeu #kpodlakultury #zwierzęta #kultura #dziedzictwo #wieś #polskawieś #przyroda #KPOdlakultury #KPO #kulturaludowa #dobrostan #etyka

Wykład Aleksandry Zubryckiej w ramach konferencji "Zwierzęta w kulturze wsi - między tradycją, symbolem a opowieścią” realizowanej w ramach grantu „KPO dla Kultury”, sfinansowanego przez Unię Europejską NextGenerationEU [24 października 2025 r.]Spotkanie w Otrębusach otworzyła Aleksandra Zubrycka z Muzeum Wsi Mazowieckiej w Sierpcu, która przypomniała, że kury, gęsi i koguty pełniły w dawnym świecie nie tylko funkcje użytkowe, lecz również symboliczne.– Kogut był uważany za strażnika czasu, który odgania zło i ciemność. Z kolei gęś, zwłaszcza biała, symbolizowała czystość i wierność – mówiła. Prelegentka wskazała też na bogactwo wierzeń związanych z ptactwem, m.in. w kontekście wróżb i obrzędów weselnych.Prelegentka przybliżyła rolę drobiu w dawnym gospodarstwie wiejskim. Szczególną uwagę poświęcę kogutowi i gęsi, pogłębiając ich temat o aspekty magiczne i obrzędowe.Aleksandra Zubrycka - pracowniczka Muzeum Wsi Mazowieckiej w Sierpcu, gdzie angażuje się w działania na rzecz promocji kultury ludowej oraz ochrony dziedzictwa kulturowego. Z wykształcenia jest etnolożką, a jej pasją jest poznawanie tradycji regionalnych i rozwój edukacji muzealnej.Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/wkwpkJeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#nextgenerationeu #kpodlakultury #zwierzęta #kultura #dziedzictwo #wieś #polskawieś #przyroda #KPOdlakultury #KPO #drób #kogut #gęś #ptaki #kulturaludowa

Rozmowa Piotra Szczepańskiego z Maciejem Kozłowskim w ramach cyklu #rozmowywszechnicy [22 października 2025 r.]Ostatnia faza (bo ten konflikt trwa od dziesięcioleci) konfliktu między Izraelem a Hamasem (Strefą Gazy) rozpoczęła się brutalnym, dobrze zaplanowanym atakiem Hamasu na Izrael 7 października 2023 roku.Siły zbrojne tej organizacji wtargnęły na terytorium Izraela, zabijając ponad 1200 osób – głównie cywilów – i uprowadzając około 250 zakładników. Atak ten nastąpił w momencie, gdy Izrael prowadził rozmowy w sprawie normalizacji stosunków z krajami arabskimi (m.in. Arabią Saudyjską), co miało potencjał do trwałego przekształcenia architektury bezpieczeństwa w regionie.Zaatakowany Izrael dokonał odwetu, rozpoczynając operację wojskową w Strefie Gazy, której celem jest zniszczenie zdolności militarnych i administracyjnych Hamasu oraz uwolnienie zakładników. Mimo intensywnych działań, nie udało się osiągnąć tych celów.W konflikt zaangażowały się USA i prezydent Donald Tramp, który odegrał kluczową rolę w mediacjach Efektem tych działań jest zawieszenie broni i wymiana zakładników, pierwsze z 20 punktów planu pokojowego.Co dalej? Jakie są szanse na trwalsze zawieszenie broni i długoterminowe rozwiązanie? Aby spróbować odpowiedzieć na te pytania, trzeba przeanalizować genezę konfliktu, zmapować interesy stron i interesy mocarstw, zrozumieć, jaką rolę w światowej układance odgrywa cały region, a także przyjrzeć się motywacjom przywódców politycznych. Zadanie ogromne. Ale zapytamy o te kwestie dr Macieja Kozłowskiego, b. ambasadora w Izraelu, który był już gościem wszechnicy w przeszłości.Maciej Kozłowski – historyk, publicysta, dyplomata, działacz opozycji demokratycznej w okresie PRL. Ukończył archeologię śródziemnomorską na Uniwersytecie Jagiellońskim oraz studia dziennikarskie na Uniwersytecie Warszawskim. W latach 70. i 80. współpracował z niezależną prasą, był redaktorem „Wiadomości Krakowskich” i „Tygodnika Powszechnego”, wykładał historię Polski na UJ, KUL i uczelniach zagranicznych. Po 1989 roku pełnił funkcje w Ministerstwie Spraw Zagranicznych – m.in. podsekretarza stanu oraz ambasadora RP w Izraelu (1999–2003). Autor licznych publikacji historycznych i komentator spraw międzynarodowych, związany z inicjatywami dialogu polsko-żydowskiego i euroatlantyckiego.Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/wkwpkJeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#rozmowywszechnicy #hamas #izrael

Rozmowa Piotra Szczepańskiego z prof. Cezarym Obrachtem-Prondzyńskim w ramach cyklu #rozmowywszechnicy [20 października 2025 r.]Pojezierze Kaszubskie i wybrzeże między Dębkami a Gdynią to jedne z najchętniej wybieranych przez Polaków celów wakacyjnych. Chętnie korzystamy tam zarówno z ośrodków wypoczynkowych, jak i kwater prywatnych. Ale czy znamy prawdziwą historię tych ziem i ich mieszkańców?Kaszubi osiedlili się tu na długo przed powstaniem państwa Mieszka I i Bolesława Chrobrego. Przez długi czas Pomorze Kaszubskie stanowiło niezależne księstwo. Władysław Łokietek sprowadził Krzyżaków, by pomogli mu w obronie Gdańska. Ci jednak wystawili ogromne rachunki i pozostali na Pomorzu aż do czasów Kazimierza Jagiellończyka, który w końcu dokończył dzieła swojego taty i zmusił ich do przeniesienia się na wschód.Ziemie te wraz z ich mieszkańcami zostały wciśnięte między Królestwo Polskie a państwo zakonne, które najpierw było polskim lennikiem, a potem uniezależniło się. Rosła w siłę dynastia Hohenzollernów, która przejęła władzę w Berlinie i Królewcu. Pomorze Polskie stanowiło klin rozdzielający te dwa państwa. W czasie wojen szwedzkich ziemie były pustoszone. W miarę słabnięcia Polski, po jej trzecim rozbiorze, przestała ona istnieć, a dwa państwa niemieckie połączyły się.Polska odzyskała te ziemie po I wojnie światowej. W 1939 roku weszły one w skład Trzeciej Rzeszy. Po 1945 roku Kaszuby i Pomorze wróciły do Polski wraz z Ziemiami Zachodnimi na mocy postanowień aliantów podjętych w Poczdamie.A historia mieszkańców? To dzieje tragiczne: kolonizacja, mordy, eksterminacja elit, nieufność, spolszczanie, brutalna germanizacja, przymusowe wcielanie do armii niemieckiej, przysyłanie urzędników pilnujących lojalności. „Dziadek z Wehrmachtu” jest tylko jednym z przejawów tych historycznych dramatów, stanowiąc smutne podzwonne tych tragicznych czasów w postaci ignorancji, ciemnoty i braku wiedzy niektórych polityków.prof. Cezary Obracht-Prondzyński – socjolog, antropolog i historyk, profesor Uniwersytetu Gdańskiego, związany z Instytutem Socjologii UG. Jego zainteresowania naukowe koncentrują się wokół problematyki tożsamości regionalnych i etnicznych, pamięci zbiorowej, mniejszości narodowych, polityki historycznej, społeczeństwa obywatelskiego oraz życia społeczno-kulturalnego Pomorza. Autor i współautor kilkunastu książek oraz ponad 300 artykułów naukowych i popularnonaukowych. Od lat zajmuje się badaniami nad kulturą i historią Kaszubów, a także procesami przemian społecznych w regionie pomorskim. Jest aktywnym uczestnikiem życia publicznego – działa w organizacjach pozarządowych, instytucjach kultury i ruchach obywatelskich. Wieloletni prezes Instytutu Kaszubskiego, redaktor i współredaktor wielu publikacji poświęconych historii i współczesności Pomorza. Laureat licznych nagród i wyróżnień za działalność naukową i społeczną, ceniony wykładowca i popularyzator wiedzy o społeczeństwie, kulturze i dziedzictwie regionu.Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafww2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/wkwpk3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#kaszuby #historia #rozmowywszechnicy #kaszubi #pomorze

Wykład dr Pauliny Seidler w ramach Kawiarni Naukowej 1a w Wawerskim Centrum Kultury [16 października 2025 r.]Czy Stoicyzm to tylko starożytna teoria? Absolutnie nie! Doktor filozofii Paulina Felicja Seidler zapewnia, że jest to postawa życiowa, która jest w zasięgu naszych możliwości i może realnie wpłynąć na nasz spokój i codzienne decyzje.Zapraszamy serdecznie na najbliższą Kawiarnię Naukową! Porozmawiajmy o tym, jak mądrość starożytnych można przenieść do współczesnego życia.dr Paulina Seidler – filozofka związana z Wydziałem Filozofii Uniwersytetu Warszawskiego. Doktorat obroniła w 2019 roku, badając problem przedmiotów teoretycznych w kontekście sporu o realizm w filozofii nauki. Członkini Polskiego Towarzystwa Logiki i Filozofii Nauki, autorka publikacji m.in. w Przeglądzie Filozoficznym, Edukacji Filozoficznej i Ruchu Filozoficznym. Wykładała w Polskiej Akademii Nauk i na Uniwersytecie Warszawskim, a od 2018 roku prowadzi zajęcia w Uniwersytecie Otwartym UW. Jej zainteresowania obejmują popularyzację filozofii, stoicyzm, filozofię nauki i przyrody, ontologię oraz literaturę piękną. Autorka książek Po prostu spokój. Jak dobrze żyć po stoicku oraz O tym, co w życiu ważne. Filozofia praktyczna. W roku akademickim 2023/2024 została wyróżniona jako jedna z najlepszych wykładowczyń UOUW.Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/wkwpkJeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#filozofia #kawiarnianaukowa #historia #stoicyzm

Rozmowa Piotra Szczepańskiego z Jerzym Markiem Nowakowskim w ramach cyklu #rozmowywszechnicy [15 października 2025 r.]Jak kluczowa jest wojna o umysły – wojna informacyjna – doskonale ilustruje nam zmiana opinii Polaków wobec Ukraińców i Ukrainy. Wbrew faktom i polskiej racji stanu, nastąpił zwrot w postawach Polaków przeciwko ukraińskim uchodźcom. Mimo że Polska ogromnie zyskała, a nawet się wzbogaciła dzięki ich przybyciu, kampania dezinformacyjna – zainicjowana przez rosyjskie służby i wzmocniona przez dużą część polskich środowisk politycznych – osiągnęła cel Rosji. Dziś Ukraińcy "mają wracać" do swojego kraju, a kontakty polityczne z Ukrainą ograniczono do minimum. Co więcej, ponad 50% komentarzy dotyczących incydentów z dronami, które ewidentnie zostały wysłane przez Rosję, obarczyło winą Ukrainę. Rosja zdecydowanie wygrywa tę wojnę dezinformacyjną.Podobny przypadek z innego końca świata opisała niedawno agencja Reuters. Olbrzymia akcja propagandowa przeprowadzona za pomocą platformy TikTok spowodowała zmianę nastawienia młodych Wietnamczyków wobec Chin – z negatywnego na pozytywne. Starsi Wietnamczycy, mniej sprawni w używaniu nowych technologii, pozostali natomiast sceptyczni wobec swojego wielkiego sąsiada.Wojna o umysły nie dotyczy wyłącznie krajów "frontowych". Opinia publiczna musi być brana pod uwagę przez wszystkich rządzących. Dbają o nią zarówno Xi Jinping, jak i władze Iranu. To, czy i w jaki sposób Stany Zjednoczone lub Niemcy zastosują Artykuł 5 Traktatu NATO, zależy również od tego, jak Polskę postrzegają John Smith w Arizonie czy Klaus Schmidt w Bawarii. Rosyjskie służby doskonale zdają sobie z tego sprawę, intensywnie "pracując" nad umysłami obywateli całego świata, a w szczególności Zachodu.Telefon w każdej kieszeni, telewizor w każdym domu to broń i wszyscy jesteśmy żołnierzami zaangażowanymi w wojnę. Czy zawsze po naszej stronie? Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/wkwpkJeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/

Wykład dr Agaty Grabowskiej-Kuniczuk w ramach Festiwalu Nauki w Warszawie [27 września 2025 r.]Liczby w życiu i twórczości Prusa odgrywają ważną rolę. O ich wadze i znaczeniu świadczą jego powieści czy kroniki, a przede wszystkim dotąd niepublikowane notatki twórcze doświadczonego pisarza. Aleksander Głowacki, znany później jako Bolesław Prus, po ukończeniu szkoły średniej (gimnazjum) w Lublinie w 1866 r., rozpoczął studia w Szkole Głównej Warszawskiej na Wydziale Matematyczno-Fizycznym, ale z różnych przyczyn ich nie ukończył. Umiłowanie matematyki-królowej nauk pozostało mu jednak do końca życia. Po latach jako członek powstałego w 1907 r. warszawskiego Towarzystwa Biblioteki Publicznej (obecnie Biblioteka Miejska m. st. Warszawy) przychodził do czytelni i czas, który tam spędzał, poświęcał właśnie studiom nad matematyką.Pracując nad stylem swoich wypowiedzi, pisarz często sięgał po obliczenia matematyczne. Wykonywane przez Prusa działania i zestawienia liczbowe często spotykać można w notatkach, są przytaczane również w jego kronikach czy powieściach. W swych notesach (tych o kompozycji i tych schyłkowych, o rozmaitej treści) np. wielokrotnie podliczał wierszówkę (najczęściej za przekazane do druku kroniki), sumował bieżące wydatki i wysokość zadłużenia z wyszczególnieniem, komu i ile był winien, wreszcie, jakie kwoty przeznaczał na pomoc innym lub próbował pozyskać na szczytny cel (np. zbiórka funduszy na budowę filharmonii w Warszawie w 1901 r.). Skrupulatnie też liczył i dozował krople bromu, waleriany i centigramy jodu (dawki leków odnotowane w notesie z 1901 r.), które zażywał na swoje różne dolegliwości.Wiele danych liczbowych można znaleźć także na kartach jego powieści. Przykładem wykorzystania arytmetyki w twórczości Prusa jest choćby jeden z jego najsławniejszych z utworów – Lalka. Z jej kart dowiadujmy się np. ile lat ma Ignacy Rzecki i kto jest starszy: on czy Stanisław Wokulski? Ile lukrecji można było kupić za grosz w Sklepie Mincla? Ile kosztują kalosze „z literkami” (monogramem) w sklepie Wokulskiego, a ile mogły kosztować gdzie indziej? Za jaką sumę została sprzedana klacz barona Krzeszowskiego? Ile Wokulski wyłożył na wykupienie serwisu posagowego panny Izabeli Łęckiej? Wreszcie: ile wniósł do zakładanej spółki handlowej? Spotykamy tam również informacje na temat ówczesnych miar i wag, a także daty ważnych wydarzeń historycznych, na tle których toczą się losy bohaterów.Liczby były dla pisarza odrębnym gatunkiem wypowiedzi, który ma „siły i własności ilościowe”, jak zapisał w jednym ze swych ostatnich notesów o kompozycji.dr Agata Grabowska-Kuniczuk – filolog, dr nauk humanistycznych, adiunkt w Instytucie Badań Literackich PAN. Historyk literatury i edytorka tekstów XVIII i XIX wieku, współpracowała m.in. przy edycji krytycznej pism Bolesława Prusa oraz „Dzieł zebranych” i „Listów zebranych” Elizy Orzeszkowej. Autorka opracowań krytycznych i artykułów poświęconych literaturze drugiej połowy XIX wieku. Jej zainteresowania obejmują twórczość Prusa, biografistykę, literaturę okolicznościową i użytkową oraz edytorstwo naukowe. Od 2017 r. jest zastępcą redaktora naczelnego rocznika „Napis”.Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafww2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/wkwpk3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#filologia #polonistyka #literatura #bolesławprus #prus #festiwalnauki #aleksandergłowacki #iczby #powieść #kronika

Rozmowa Piotra Szczepańskiego i Jerzego Marka Nowakowskiego w ramach cyklu #rozmowywszechnicy [8 października 2025 r.]Niemcy, a właściwie Królestwo Prus, zaczęły odgrywać istotną rolę w polityce europejskiej w XVIII wieku, umacniając swoją pozycję m.in. dzięki udziałowi w rozbiorach Polski. Były jednym z głównych architektów ładu europejskiego ustanowionego po Kongresie Wiedeńskim w 1815 roku.W procesie zjednoczenia Niemiec Prusy dwukrotnie udowodniły swoją militarną potęgę. Najpierw pokonały Austrię (w wojnie prusko-austriackiej w 1866 r.), zyskując dominację w Związku Północnoniemieckim. Następnie, po zwycięstwie w wojnie duńskiej, przyłączyły Szlezwik i Holsztyn.Wzrost potęgi Prus i ich polityczna ekspansja skłoniły II Cesarstwo Francji do wypowiedzenia wojny w 1870 roku (wojna francusko-pruska), którą Francja sromotnie przegrała. Konsekwencją tego zwycięstwa było proklamowanie II Rzeszy Niemieckiej w 1871 roku. Część kontrybucji wojennej wypłaconej Prusom przez Francję została przeznaczona na rozwój infrastruktury w Niemczech, w tym na budowę charakterystycznych ceglanych budynków szkolnych, które do dziś można spotkać m.in. na Mazurach i Dolnym Śląsku.II Rzesza przegrała I wojnę światową na froncie zachodnim, co doprowadziło do jej upadku. Jednak na Wschodzie armia niemiecka odniosła znaczące sukcesy, a linia frontu sięgała daleko w głąb terytoriów Rosji. W Polsce cmentarze wojenne z tego okresu są świadectwem zaciętych walk i można je odnaleźć na rozległym obszarze od Mazur na północy, przez Mazowsze, aż po Karpaty na południu.Po krótkotrwałym okresie Republiki Weimarskiej, do władzy doszła III Rzesza, napędzana totalitarną i rasistowską ideologią, która doprowadziła do wybuchu II wojny światowej, zrujnowania Europy i Holokaustu, pochłaniającego miliony ofiar.Po klęsce w 1945 roku alianci podjęli decyzję o likwidacji Prus jako podmiotu państwowego. Niemcy, podzielone żelazną kurtyną na RFN i NRD, przetrwały zimną wojnę. Zjednoczenie w 1990 roku pozwoliło im stać się główną potęgą gospodarczą Europy.Po Brexicie i po agresji Rosji na Ukrainę Niemcy umacniają swoją pozycję jako kluczowa siła polityczna w Europie. Co więcej, w kontekście agresji Rosji na Ukrainę oraz sygnalizowanej rezygnacji USA z dotychczasowego prymatu w porządku światowym (zwłaszcza w Europie), Niemcy podjęły decyzje o znaczącym zwiększeniu wydatków na obronność, co może w przyszłości uczynić z nich również czołową potęgę militarną kontynentu.W tej nowej, dynamicznej sytuacji geopolitycznej, relacje Polski z Niemcami nabierają kluczowego znaczenia. Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/wkwpkJeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#polska #niemcy #polityka #rozmowywszechnicy #historia

Rozmowa Piotra Szczepańskiego z Jerzym Markiem Nowakowskim w ramach cyklu #rozmowywszechnicy [1 października 2025 r.]Europa, w XIX wieku panowała niemal nad całym światem. Wielu historyków opisywało to jako piękny wiek. Potem Europa sama się zrujnowała swoimi wojnami i agresją jednych państw na drugie. Po II wojnie światowej, pod ochroną i przy pomocy USA wzbogaciła się, utworzyła Unię Europejską, która przyśpieszyła rozwój i bogactwo. Razem z USA tworzyła Zachód, podzielający te same wartości.Zachód przez kilkadziesiąt lat nie miał wrogów. Ale w procesie dziejów, koniunktury i okresy pokoju się kończą i do głosu dochodzą imperia, które upominają się o swoją część świata i o swój udział w podziale bogactwa. Właśnie to obserwujemy. W USA następuje gwałtowna rewolucja, Amerykanie nie chcą już gwarantować bezpieczeństwa Europie, mają ogromne problemy wewnętrzne, mają dość wojen (prowadzili je przez ostatnie 20 lat, kosztowało ich to bardzo dużo, przegrali je, a przy okazji zdestabilizowali różne obszary świata i sprowadzili na siebie zagrożenie w postaci rywala, którego potęgę sami stworzyli. W USA nastąpiła konserwatywna rewolucja, które jak się wydaje zmieni ten kraj na zawsze. MAGA (ruch Make America Great Again) nie chce zajmować się Europą, uważa Unię Europejską za organizację, która szkodzi USA, a liberalne europejskie wartości, za zagrożenie. Podobnie uważają politycy różnych partii populistycznych w Europie, ku uciesze Kremla, Białego Domu i pewnie Pekinu.Powstaje pytanie czy Europa przetrwa, w jakiej formie, a czy w związku z tym zachowamy nasze prawa, własność styl życia, własność prywatną... bo nie zawsze nam się to udawało.Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/wkwpkJeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#rozmowywszechnicy #europa #polityka

Debata Festiwalu Nauki z udziałem dr Barbary Czerskiej, dr Zuzanny Toeplitz, prof. Andrzeja Ziemby i dr hab. n. med. Tadeusza Pieńkowskiego [27 września 2025 r.]W filozofii podejście do śmierci określają dwa, stanowiska: śmierć nas nie dotyczy lub śmierć jest w życiu obecna i odgrywa fundamentalną rolę. Między tymi poglądami mamy całą gamę poglądów pośrednich1. W filozofii zachodu podejście do śmierci określają dwa, skrajnie różne stanowiska.a. Że śmierć nas w ogóle nie dotyczy: Epikurb. Że śmierć jest w naszym życiu obecna i odgrywa fundamentalną rolę: Michel de Montaigne i przez cały życie należy się uczyć żyć i przez całe życie należy się uczyć umierać: Seneka Między tymi skrajnymi poglądami mamy całą gamę poglądów odmiennych, pośrednich.Dla naszej kultury, uświadomiona śmiertelność człowieka ma znaczenie kulturotwórcze: ludzkość zaczyna się od grobów. Potrzeba pochowania osoby bliskiej jest tym właśnie punktem, od którego zaczyna się budowania ludzkiej kultury.2. Każda epoka, każda kultura, nie tylko buduje inne groby, inne obyczaje towarzyszące chowaniu zmarłych, ale także inaczej wizualizuje śmierć, ubiera ją w inne szaty. Stara, naga kobieta z kosą to tylko jedna z wielu możliwości. Złudzeniem jest powtarzane często zdanie, że nasza epoka i nasza kultura marginalizują śmierć. Wspaniale prosperujący przemysł zakładów pogrzebowych świadczy o tym, że śmierć ma w naszych czasach i w naszej kulturze zgoła poczesne miejsce.3. Ale warto zauważyć, że samo umieranie jest dla nas kwestią bardzo istotną, choć nie powtarzamy sobie bez przerwy: „Memento mori”.a. Problem określenia momentu śmiercib. Dystanazja i ortotanazjac. Problem dawstwa narządówd. Opieka hospicyjna i rozwój medycyny paliatywnej: Jan Paweł II„Być może iż medycyna jako nauka i zarazem sztuka leczenia odsłania na wielkim obszarze cierpień człowieka rejon najbardziej znany, najdokładniej. Najdokładniej nazwany i stosunkowo najbardziej zrównoważony metodami przeciwdziałania czyli terapii. Ale jest to tylko jeden rejon. Wobec tajemnicy śmierci człowiek jest bezsilny; zostają zachwiane jego ludzkie pewniki” Z listu apostolskiego Sallvifici doloris4. Eschatologia – czy piekło jest lepsze od pustki?Pacjenci po uświadomieniu sobie, że umierają nie mogą ani pogodzić się ze śmiercią, ani przestać myśleć o niej tak, że reszta życia staje się dla nich po prostu męką. Takie przykłady wzmacniają niechęć lekarzy do wyznania pacjentom, że nie ma dla nich ratunku.5. Nieustannie trwa dyskusja o granicach życia. W praktyce jest to etyczne dyskusja o możliwych odstępstwach od normy: NIE ZABIJAJ.Aborcja, eutanazja, to ukochane tematy tzw. obrońców życia, którzy jednak nie są obrońcami klimatu, czy zabijania wroga na wojnie. Nasza dyskusja będzie traktowała o takich właśnie paradoksach.Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafww2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/wkwpk3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#śmierć #odchodzenie #człowiek #społeczeństwo #festiwalnauki #etyka #eutanazja #aborcja #filozofia #kultura

Rozmowa Piotra Szczepańskiego z Jerzym Markiem Nowakowskim w ramach cyklu #rozmowywszechnicy [24 września 2025 r.]Świata, w którym dorosło co najmniej jedno pokolenie Polaków, już nie ma. To był świat triumfu Zachodu, głównie USA. Przerwa strategiczna, anomalia w relacjach międzynarodowych. Ale to się skończyło. Nie ma tamtego Zachodu, nie ma tamtych USA, dawne mocarstwa odnowiły swoje wpływy. Także NATO to już nie jest ten sam sojusz, co kiedyś. Nowe i stare mocarstwa dopominają się o nowe strefy wpływów. Nie rozmowy dyplomatyczne ani zasady określone przez KBWE czy Kartę Paryską ale siła militarna staje głównym się narzędziem polityki.Tymczasem znakomita większość naszej klasy politycznej nadal uważa, że ten stary świat istnieje. Wierzy, że w razie potrzeby ktoś przyjdzie nam z pomocą i nas uratuje. Ostatni nalot dronów na Polskę ujawnił nasze całkowite nieprzygotowanie, mimo że od trzech lat trwa wojna za naszą granicą, a drony są głównym narzędziem prowadzenia tej wojny. Przegrana wojna dezinformacyjna z Rosją, podzielony kraj i żenujące kłótnie o to, kto ma lepszy dostęp do ucha dawnego hegemona, który nie chce już być hegemonem i ma inne interesy niż Polska; kłótnie o jakieś podobno nieprzekazane listy i żenujące wypowiedzi prezydenta na temat ambasadorów... Czy nasi politycy pozwalają sobie na wszystko, licząc, że w razie potrzeby ktoś nas uratuje? Kto?W najbliższej rozmowie z Jerzym Markiem Nowakowskim będziemy analizować, czy i kto może nas uratować, także w kontekście ostatniej wizyty chińskiego ministra spraw zagranicznych. Oczywiście, odpowiemy na to pytanie. Spotkanie odbędzie się w środę, 24 września, wyjątkowo o 19.00. Zapraszamy!W najbliższej rozmowie z Jerzym Markiem Nowakowskim będziemy analizować czy i kto nas może uratować, także w kontekście ostatniej wizyty chińskiego ministra spraw zagranicznych... No i odpowiemy na to pytanie oczywiście. W środę, 24 września wyjątkowo o 19.00. Zapraszamy Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/wkwpkJeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/#rozmowywszechnicy #polityka #usa #wojna #chiny #nato