Podcasts about edukacja

Lato to świetny moment, żeby znaleźć sobie nowe hobby, na przykład grzyboznawstwo. Zostawmy innym rydze i podgrzybki, zajmijmy się mniej znanymi gatunkami. Zerknijmy na przykład na okratka australijskiego. – Wyrasta z jaja, nagle to jajo pęka i wychodzi z niego pięć czy sześć ramion czerwonych, elastycznych, które na początku są jakby zlepione ze sobą, a potem się rozchylają na boki, ukazując od strony wewnętrznej mazistą, taką zielonkawą, śmierdzącą ciecz – opisuje prof. Marta Wrzosek z Ogrodu Botanicznego i Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego. Nic dziwnego, że taki grzyb zwyczajowo nazywa się palcami diabła! A czerwony kolor i smrodek mają swoją funkcję: przyciągają owady, które rozniosą zarodniki grzyba dalej. Rozmawiamy dziś z o zaskakujących polskich gatunkach grzybów i miejscach, w których możemy je spotkać.

Rozmawiamy z Justyną Tarnowską, członkinią Zarządu Komisji Oświatowej Polonii Australisjkiej. Dział Szkolny Federacji Polskich Organizacji w Wiktorii zaprasza do udziału w cyklu webinariów metodycznych, literackich i historycznych...Posłuchaj audycji radiowej w dowolnym czasie, naciśnij tutajSłuchaj audycji radia SBS Polish na żywo w poniedziałki, środy, czwartki, piątki i niedziele o godz. 14.00 (czasu wschodnioaustralijskiego) na paśmie SBS Radio 1 (Audycja czwartkowa jest powtarzana w niedzielę o godz. 14.00)Aby słuchać w radiu analogowym znajdź pasmo SBS Radio 1 naciskając link: Pasmo nadawania audycji w Twoim mieście naciśnij tutaAby słuchać w radiu cyfrowym DAB znajdź 'SBS Radio1'Aby słuchać w telewizji cyfrowej znajdź: SBS Radio 1 na kanale 301Aby słuchać w internecie wejdź na stronę: sbs.com.au/polishalbo naciśnij: Polskie Radio SBS i PodcastyAby sluchać w Twoim telefonie przez aplikację - zainstaluj bezpłatną

Czy Homer wierzył w bogów, których opisał w Iliadzie i Odysei? Czy autorem tych eposów na pewno jest jedna osoba? Rozmowa z wybitnym znawcą starożytnej Grecji, prof. Markiem Węcowskim, posłuchaj najlepiej jeszcze zanim obejrzysz nowy film Nolana "Odyseja".Najprawdopodobniej, Homerów było dwóch, a przyjęcie takiego przekonania może być skutkiem ubocznym pogłębionej analizy „Iliady” i „Odysei”. Właśnie do takich wniosków doszedł prof. Marek Węcowski z Wydziału Historii Uniwersytetu Warszawskiego. – Mówię to z bólem, bo zaczynałem pisać tę książkę jako zadeklarowany unitarysta, więc ktoś, kto w to wierzył głęboko, w to, że Homer był jeden – podkreśla. Książka, o której mowa to „Homer na nasze czasy”, świeżo wydana pozycja, która stała się przyczynkiem do naszego spotkania. – Moi Homerowie to najwięksi giganci literatury europejskiej – mówi z mocą prof. Węcowski. Oba poematy są do siebie podobne, ale jednocześnie różnią się na tyle, że według prof. Węcowskiego najprawdopodobniej napisały je dwie różne osoby, starsza i młodsza o pokolenie, być może współpracujące ze sobą.

Jak budować klasę, w której każdy uczeń czuje się bezpiecznie i ma poczucie przynależności? Ekspertki projektu Siła Rówieśników pokazują, jak doświadczenia uczniów, nauczycieli i studentów z niepełnosprawnościami pomogły stworzyć praktyczne materiały wspierające wychowawców w codziennej pracy.

W tym odcinku EduKOSMOS zabieramy Was do Londynu na reportaż z naszej wizyty studyjnej poświęconej edukacji, szkole, nauczycielom i temu, co z zagranicznych doświadczeń może być inspirujące dla polskiej edukacji.Nasza podróż zaczęła się jeszcze na lotnisku w Łodzi. Opóźniony o wiele godzin lot stał się okazją do rozmów z młodzieżą, rodzicami i do pierwszych refleksji o szkole, samodzielności, odpowiedzialności oraz o tym, że edukacyjne historie często zaczynają się tam, gdzie wcale ich nie planowaliśmy.Po dotarciu do Londynu odwiedziliśmy Polską Szkołę im. Fryderyka Chopina, gdzie rozmawialiśmy z dyrekcją, nauczycielami i rodzicami o edukacji polonijnej, budowaniu tożsamości, roli języka, ocenianiu opisowym i zaangażowaniu rodziców w życie szkoły.W odcinku usłyszycie również rozmowę Ani z Carol Wileman, nauczycielką muzyki, która opowiada o podejściu Zoltána Kodálya, nauce przez radość, zabawę, śpiew, rytm i naturalne doświadczenie muzyki.Kolejnym ważnym punktem jest Whitgift School – prestiżowa prywatna szkoła dla chłopców, w której obok wyników akademickich ogromne znaczenie mają sport, muzyka, teatr, tradycja i zajęcia współprogramowe.To jednak nie jest odcinek o zachwycie nad angielską edukacją ani o prostym kopiowaniu cudzych rozwiązań. To opowieść o uważnym patrzeniu, porównywaniu i zadawaniu pytań: co naprawdę wspiera rozwój dziecka? Co buduje odpowiedzialność i samodzielność? Co możemy przenieść do polskiej szkoły, a czego nie warto naśladować?Nasza najważniejsza refleksja jest prosta: polska edukacja progresywna, w tym szkoły i przedszkola pracujące w duchu planu daltońskiego, naprawdę nie mają się czego wstydzić.Zapraszamy do wysłuchania reportażu z Londynu.[Autopromocja]Linki:Konferencja „Zmiana zaczyna się od nauczyciela” — 24.10.2026, Łódź: https://fundacjaplandaltonski.pl/konferencja2026/Fundacja PlanDaltoński.PL:https://fundacjaplandaltonski.pl/

Edukacja czy ekscytacja - czyli jak uczyć się równocześnie świetnie się bawiąc. Pedagogika zabawy to niezawsze doceniana metoda nauczania. Importowana z Austrii, wdrażana od 25 lat przez działaczy Polskiego Stowarzyszenia Pedagogów i Animatorów KLANZA wLublinie. . O pracy poza schematami, pełnej twórczego entuzjazmu, inspiracji wydobywających z człowieka niepodejrzewane możliwości, we wszystkichgrupach wiekowych, od przedszkolaków po emerytów opowiada w reportażu Małgorzata Borowska, pełna pasji animatorka z Białegostoku i Witalia Sosnowska z Lublina, emerytka, której monotonne życie zmieniło sięw intrygującą przygodę pełną artystycznej i osobistej pasji

Znacie ten efekt, kiedy pryskacie wodą na gorącą patelnię i woda tworzy małe kuleczki zamiast wyparować? To tak zwany efekt Leidenfrosta. Po zetknięciu z gorącą patelnią część kropelki natychmiast odparowuje, a powstała para wodna tworzy cieniutką poduszkę. – Ta poduszka jest świetnym izolatorem termicznym, więc ona spowalnia przekaz ciepła pomiędzy patelnią a kropelką – wyjaśnia prof. Maciej Lisicki z Wydziału Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego.

W 420. odcinku świętujemy 8. urodziny podcastu. Podamy garść statystyk, opowiemy o Spotkaniu z Patronami, o sukcesach i wtopach minionego roku oraz o planach na przyszłość.Dziękujemy za te wspólne 8 lat.------Rozdziały--------(0:00) - Start(0:34) - Intro(1:15) - Statystyki(5:32) - Ulubione odcinki(7:11) - Zlot Patronów i Patronek(10:21) - Sukcesy(15:46) - Wtopy(19:04) - Rozliczenie obietnic(23:20) - Co dalej(26:27) - Outro----------------------Jeżeli doceniasz moją pracę nad podcastem, to zostań Patronem KNA dzięki stronie https://patronite.pl/kwadrans. Nie wiesz czym jest Patronite? Posłuchaj specjalnego odcinka: https://kwadransnaangielski.pl/wsparcieDołącz do naszej społeczności na stronie https://KwadransNaAngielski.plLekcji możesz słuchać na Spotify albo oglądać na YouTube.Wszystkie nowe wyrażenia z tej lekcji w formie pisemnej są dostępne na stronie https://kwadransnaangielski.pl/420#polskipodcast #kwadransnaangielski #angielski----------------------Chcesz wesprzeć nas jednorazową wpłatą, bez zobowiązań?Wejdź na: https://suppi.pl/kwadrans

Rada Pokoju powołana przez Donalda Trumpa spotyka się na Cyprze i pracuje nad planem zakończenia wojny w Strefie Gazy. Pytanie z jakim skutkiem? Będziemy także na konferencji Ośrodka Rozwoju Polskiej Edukacji za Granicą w Warszawie, porozmawiamy o programie Masterclass 2.0 dla liderów polonijnych z całej Europy, a naszym gościem będzie Urszula Król, kuratorka wystawy „Sztuka wyrasta z codzienności. George Sand i Fryderyk Chopin na Majorce”. Zapraszamy!

 Polacy na Litwie walczą o przyszłość dzieci. Edukacja, tożsamość i niespełnione obietnice polityków. Czas na konkretne decyzje zamiast wyborczych deklaracji. Tożsamość pod presją. 

W dzisiejszym programie omówimy wyniki polsko-szwedzkich konsultacji międzyrządowych, w tym podpisanie umowy na zakup trzech okrętów podwodnych w ramach programu Orka. Następnie przyjrzymy się temu, jak miasta i mieszkańcy mogą przygotować się na coraz częstsze fale upałów oraz czy nadal możliwe jest ograniczenie najpoważniejszych skutków zmian klimatu. Na zakończenie gościem programu będzie dr Urszula Starakiewicz-Krawczyk, która opowie o nowych materiałach edukacyjnych przygotowanych przez Instytut Rozwoju Języka Polskiego dla nauczycieli i uczniów. Zapraszamy!

Z Rafałem Kaniewskim (Head of Roaster w HAYB) rozmawiam o zawodzie baristy w Polsce – bez tabu, bez romantyzowania i z perspektywy „tu i teraz”, czyli końcówki czerwca 2026 roku.Z podcastu dowiesz się:Jak wyglądał zawód baristy w Polsce w 2008 roku i co zmieniło go w coś, czym jest dziś?Dlaczego nadmierne zaangażowanie w czyjś biznes może Wаs wypalić szybciej niż sami się tego spodziewacie — i jak tego uniknąć?Co tak naprawdę kryje się za modnym słowem „hospitality”  i kiedy zamienia się ono w sztuczność, którą goście natychmiast wyczuwają?Linki:Strona domowaInstagram | X/TwitterGość: Rafał KaniewskiPoprzedni odcinek z Rafałem#041 – Kawiarniany SztokholmPodcast „Bo czemu nie?”Newsletter „Bo czemu nie?”Partnerzy:- Palarnia kawy HAYB (w odcinku kod -10% na kawy i herbaty!)Prowadzący: Krzysztof KołaczMam prośbę: Oceń ten podcast w Apple Podcasts oraz na Spotify. Zostaw tyle gwiazdek, ile uznasz. Twoja opinia ma znaczenie!Zainteresowany współpracą? Pogadajmy! kawa@boczemunie.plSłuchaj, gdzie chcesz: Apple Podcasts | Spotify i przez RSS.Rozdziały:(00:00:10) INTRO(00:00:43) Wstępniak(00:01:40) Gość: Rafał Kaniewski, czyli kto?(00:07:21) Kariera baristy od A do Z(00:39:56) Zaczynasz dziś? Rady dla Ciebie!

Dlaczego papież w swojej encyklice mówi o AI? Jakim sygnałem jest to dla świata? Jak powstają encykliki i gdzie jest miejsce ekspertów? Na te i inne pytania padają odpowiedzi w trakcie kolejnego odcinka Podcastu Sektor3.0. Zapraszamy na rozmowę z Kazimierzem Sową – duchownym, dziennikarzem, publicystą i autorem książek. ⏹️ W tym odcinku:00:00 AI w perspektywie moralnej i duchowe 01:19 Dlaczego Watykan mówi o sztucznej inteligencji 02:15 AI wpływa na pracę, edukację i wychowanie 04:38 Po co Kościół wydaje takie dokumenty 05:56 Cyfrowa kolonizacja i nowe niewolnictwo07:20 Godność człowieka, solidarność i odpowiedzialność09:13 AI jako dobro wspólne, ale nowe i cyfrowe16:42 Edukacja, wojna i etyka technologii20:02 Czego AI nigdy nie doświadcza 27:52 Korzystać, ale z trzeźwością i czujnością⏹️ Więcej przeczytasz na naszym Blogu⏹️ Nasz gość: Kazimierz Sowa –duchowny, dziennikarz, publicysta i autor książek. Współpracował z dziennikiem „Czas Krakowski” i tygodnikiem „Gość Niedzielny”. Publikował m.in. we „Wprost”, w „Newsweeku”, „Rzeczpospolitej” i „Dzienniku. Polska-Europa-Świat”. Szefował Radiu Plus, przez kilka lat był dyrektorem kanału Religia.tv. Autor cyklu programów „Święte Miejsca”, książek o tematyce misyjnej i podróżniczej oraz filmów dokumentalnych. Laureat m.in. Nagrody Dziennikarskiej „Ślad” im. bp. Jana Chrapka i Nagrody NBP im. Władysława Grabskiego. (*nota biograficzna wydawcy ze strony wielkalitera.pl) ⏹️ SEKTOR 3.0 to przedsięwzięcie, które wspiera transformację cyfrową i wykorzystywanie nowych technologii w działaniach społecznie użytecznych. ⏹️ Więcej informacji znajdziesz na http://sektor3-0.pl oraz w naszych mediach społecznościowych: FB - https://www.facebook.com/sektor3.0 IG - https://www.instagram.com/sektor_3 LI - https://www.linkedin.com/company/sektor-3-0/

Industrializacja Górnego Śląska wcale nie zaczęła się od węgla kamiennego. W XIX wieku najważniejsze były kopalnie cynku i ołowiu oraz huty żelaza, wszystko to w dużej mierze na potrzeby przemysłu zbrojeniowego. – Pod koniec XIX wieku właściwie prawie całość produkcji cynku i ołowiu europejskiego tutaj się koncentrowała – mówi prof. Ryszard Kaczmarek z Instytutu Historii Uniwersytetu Śląskiego. Przed wami jeden z dwóch odcinków o historii i tożsamości Górnego Śląska.

Kamila Biedrzycka gości Magdalenę Czarzyńską-Jachim, prezydentkę Sopotu, która w mocnych i bezkompromisowych słowach punktuje to, co dzieje się na linii rząd-samorząd. Prezydentka ostrzega przed dramatycznymi skutkami politycznej nagonki i pyta, czy polskie miasta czeka paraliż. W materiale usłyszysz o dramatycznej sytuacji w Krakowie, kulisach walki o decentralizację i ustawę metropolitalną. Czarzyńska-Jachim stawia też fundamentalne pytanie o bezpieczeństwo ukraińskich dzieci w polskich szkołach (w Sopocie to aż 17% uczniów!) – kto odpowie za skutki politycznego szczucia? Posłuchaj całej dyskusji! Oglądaj Express Biedrzyckiej na żywo w serwisie YouTube. Więcej informacji o programie na stronie Super Expressu.

Przedstawiciele wrocławskiej Akademii Młodych Uczonych i Artystów: Weronika Urbańska, Karolina Tkacz i Michał Bień opowiadają o trwającym programie rozwojowym „Nowy Impuls” - projekcie, który połączył badaczy i artystów zrzeszonych w AMUiA ze studentami rozpoczynającymi swoją ścieżkę akademicką . Inicjatywa daje okazję do podejrzenia świata pracy naukowej i artystycznej od kuchni oraz umożliwia rozwój umiejętności współpracy i realizację własnych interdyscyplinarnych pomysłów.Zaprasza Łukasz RadlińskiMontaż: Kajetan Hilszczański

– Jak się patrzy na ten przełom, rok 1989/1990, to jest przekroczenie jakiegoś portalu z jednej rzeczywistości do drugiej – mówi obrazowo dr Michał Przeperski, historyk z Polskiej Akademii Nauk i rzecznik Muzeum Historii Polski. W tym odcinku rozmawiamy nie o politycznej, a społecznej historii transformacji.

Dyrektorka Fundacji Uniwersytet Dzieci, Katarzyna Bańczyk-Skubała opowiada o działalności Uniwersytetu Dzieci oraz o raporcie „Nauka. Kapitał na całe życie”, który powstał z okazji 19. rocznicy działalności Fundacji na podstawie badań losów absolwentów Uniwersytetu Dzieci. Dowiecie się jak efektywnie i odpowiedzialnie inwestować w edukację młodych pokoleń, jakie kompetencje warto rozwijać i jakie zaskakujące wnioski płyną z raportu.Zaprasza Łukasz RadlińskiMontaż: Kajetan Hilszczański

Czy trener(ka) musi znać wszystkie najnowsze trendy, by zyskać wiarygodność w oczach młodych dorosłych? A może próba „nadążania za wszelką cenę” przynosi efekt odwrotny do zamierzonego? W tym odcinku podcastu w rozmowie z Jędrzejem Szynkowskim, Ambasadorem EPALE, Joanna Stompel, trenerka i facylitatorka, dzieli się swoimi doświadczeniami z pracy z grupami międzynarodowymi i student(k)ami, wskazując, że prawdziwa siła drzemie w autentyczności i edukacji opartej na wzajemności oraz ciekawości drugiego człowieka. „Autentyczność to nie jest o tym, że ja jestem częścią tej grupy. W sensie – jestem taka sama jak ta grupa, tylko o tym, że właśnie być może przyznaję się, jeżeli czegoś nie wiem albo nie zrozumiem” – mówi gościni. Wątki, poruszane w rozmowie: - Kim są młodzi dorośli: dlaczego warto unikać stereotypów i etykiet? - Edukacja formalna i pozaformalna: jak łączyć te światy na uczelni i w biznesie? - Sprawdzanie własnego ego: jak pokora pomaga w byciu lepszą edukatorką/lepszym edukatorem? - Zamiana ról: dlaczego czasem warto „zamienić buty” i samemu stać się uczestniczką/uczestnikiem szkolenia? - Lekcje od grupy: czego jako trenerki i trenerzy możemy nauczyć się od młodych dorosłych? - Wiarygodność w zmianie: jak pozostać sobą, gdy grupa odbiorców zmienia się z każdym cyklem edukacyjnym? Poszukamy też odpowiedzi na pytania, dlaczego tworzenie warunków do nauki jest ważniejsze niż samo przekazywanie wiedzy, jak odnaleźć swój cel rozwojowy w natłoku możliwości, a także… co o uczeniu się mówi nam gra na ukulele? Zapraszamy do słuchania!

Mamy tendencję do traktowania alkoholu jako czynnika usprawiedliwiającego nasze lub cudze wątpliwe moralnie wybory. Bywa, że taki argument jest stosowany nawet w sądzie czy na policji. Tymczasem z badań psychologicznych wynika, że alkohol bynajmniej nie stępia naszej umiejętności odróżniania dobra od zła. – Nie ma różnic w myśleniu. I ta wiedza jest bardzo ważna, dlatego że może tak być, że ktoś na przykład będzie się usprawiedliwiał czy żonie, czy przed sędzią: a ja byłem pijany, ja nie wiedziałem, co robię – mówi prof. Mariola Paruzel-Czachura, specjalistka od psychologii moralności z Wydziału Nauk Społecznych Uniwersytetu Śląskiego.

W historii powszechnej zapisują się wielkie nazwiska, spektakularne wydarzenia, wartościowe książki, zachwycające dzieła sztuki i ich autorzy. Wydaje się, że tak będzie trwać na wieki, jednak czas jest nieubłagany i zaciera pamięć. Historia Uniwersytetu Śląskiego jest młoda, a jednak już nie pamiętamy jej twórców. Dzisiaj Beata Tomanek i jej gość przypomną wielką osobowość związaną z zainicjowaniem powstania naszej uczelni. Znakiem czasu i podstawą dzisiejszego wykładu będzie również pewne dzieło, na które patrzymy, leży przed nami.

Wszyscy żartują, że mama to najbardziej wielofunkcyjne stworzenie na świecie - i coś w tym jest, także w kontekście finansowym. Mając dzieci, inaczej patrzymy na finanse, uwzględniamy nowe kategorie w budżecie i często zaczynamy inaczej myśleć o inwestycjach. W tym odcinku opowiem o tym, jak polecam zadbać o finanse swoje i rodziny, gdy jesteś mamą - i jak ja to robię: spokojnie, ale ambitnie. Ale jeśli jesteś tatą, ciocią czy wujkiem, to ten odcinek też ci się przyda! 

Wyczekiwali jej od lat. Teraz nowoczesna, wielofunkcyjna hala sportowa, wybudowana przy integracyjnej Szkole Podstawowej nr 1 imienia księdza kardynała Hlonda w Chełmie Śląskim-Kopciowicach stała się faktem. Byliśmy świadkami jej uroczystego oddania. "Duma Kopciowic" – reportaż Anny Juśkiewicz w realizacji dźwiękowej Jacka Kurkowskiego.

W nowym odcinku podcastu startujemy z serią "Warszawiacy Wszystkich Krajów" - cyklem rozmów, w którym Valeria Ruditser rozmawia z cudzoziemcami mieszkającymi w Warszawie oraz z osobami, organizacjami i lokalnymi inicjatywami, które wspierają migrantów i współtworzą wielokulturowy charakter miasta.Pierwszą gościnią serii jest Tôn Vân Anh — dziennikarka, tłumaczka, działaczka społeczna i autorka książki "Xin chào! Wietnam dla dociekliwych". W rozmowie opowiada o społeczności wietnamskiej w Warszawie, doświadczeniu życia między kulturami, integracji, języku, stereotypach oraz o tym, jak zmieniało się postrzeganie osób pochodzenia wietnamskiego w Polsce. Poleca też film dokumentalny "Dziecko z pyłu" w reżyserii polskiej twórczyni Weroniki Mliczewskiej - poruszającą historię o wojnie, pamięci, tożsamości i szukaniu własnych korzeni.Jeśli chcecie lepiej zrozumieć, jak różne społeczności współtworzą Warszawę i co naprawdę kryje się za słowem "integracja", ten odcinek jest właśnie dla was.Dajcie znać, jakie są wasze doświadczenia i refleksje!

– Dzisiaj większość pieniądza to jest tak zwany pieniądz kreowany, który powstaje na bazie kredytów bankowych – mówi w Radiu Naukowym dr Piotr Dąbrowski z Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach. Rozmawiamy o pieniądzach, mechanizmach rynków finansowych i inwestowania.

Jak wiele rzek w Polsce jest zupełnie dzikich? Takich, które nie są dotknięte żadną ludzką interwencją? Okazuje się, że… takich rzek w kraju nie ma wcale. Mówi o tym w odcinku nr 302 Radia Naukowego Piotr Bednarek, hydrolog, doktorant w Zakładzie Hydrologii Instytutu Geografii i Gospodarki Przestrzennej UJ, prezes Fundacji Wolne Rzeki.Ingerencje w rzeki w postaci stawiania na nich barier mają dramatyczny wpływ na żyjące w nich istoty. – Dla przykładu zapora we Włocławku na dolnej Wiśle sprawiła, że w całym dorzeczu Wisły, to jest 70 000 kilometrów rzek, wyginęło kilka gatunków wędrownych ryb Łososie, certy, troć, węgorz, jesiotr – mówi Bednarek. – Rozbierając bodajże 5% wybranych barier czy udrażniając w jakiś inny sposób, możemy otworzyć 50% długości rzek dla ryb – tłumaczy. Do tego mamy gęstą sieć rowów melioracyjnych odprowadzających wodę. – To, co zmieniliśmy na trwałe poprzez meliorację i regulację rzek, to obniżyliśmy trwale poziom wód gruntowych – podkreśla nasz gość.

Wiadomo, kto II wojnę światową przegrał: Niemcy i ich sojusznicy. Wiadomo też, kto wygrał: alianci. Jednak wygraną da się stopniować i w tym przypadku też widać, kto wygrał mniej, a kto bardziej. – Jedynym prawdziwym zwycięzcą II wojny światowej w pierwszej kolejności były Stany Zjednoczone. To była wojna, która zbudowała i potwierdziła potęgę Ameryki – wskazuje Norbert Bączyk, historyk znany wam świetnie z podcastu Wojenne Historie. No jak to, powiecie, a Wielka Brytania? – Wielka Brytania była pyrrusowym zwycięzcą. Tak naprawdę dla Wielkiej Brytanii II wojna światowa kończy się w dużej mierze porażką – mówi Norbert. Bo nie udało się zrealizować wielu brytyjskich planów strategicznych, a USA prześcignęły Brytyjczyków w wyścigu o tytuł światowego mocarstwa i przede wszystkim odebrały im monopol na władzę nad światowymi szlakami morskimi. Rocznicowo przygotowaliśmy dla was z Norbertem drugi wspólny odcinek, tym razem o zakończeniu II wojny światowej.

7 maja 1945 roku – bezwarunkowa kapitulacja III Rzeszy. Dlaczego do niej doszło, mimo oszałamiających sukcesów w pierwszym okresie wojny? Czy ta historia mogła potoczyć się inaczej? Takie pytania zadajemy w najnowszym odcinku Norbertowi Bączykowi, historykowi, publicyście znanemu szerokiej publiczności z podcastu Wojenne Historie. Taki oto „crossover” między popularnymi podcastami przygotowaliśmy dla Was na 300. odcinek RN!

Spore zainteresowanie wzbudził felieton o aferze kryptowalutowej. Dziękuję za obydwa sygnały. Słuchacz napisał, że nie znam się, a się wypowiadam. No przecież jakbym się znał, to bym się nie wypowiadał. Bo co to za zabawa mówić na temat, na którym się znasz? to nudne: wiesz to mówisz. Brzmiałoby to jak oszustwo. Jakby każdy mówił to na czym się zna to by nie było polityki. Inny głos od słuchaczki: jak uchronić się od wpadek inwestycyjnych, jak rozpoznać pułapki finansowe zastawione na ludzi? Na tym też się nie znam, zatem wypowiem się. Edukacja.

Według najnowszego spisu powszechnego ponad 460 tysięcy osób używa na co dzień języka śląskiego. W ślōnskiej godce powstaje literatura, na śląski przekładane są książki, komiksy i filmy. – Uważam w tej chwili, że zdecydowanie możemy o niej mówić jako o języku – mówi prof. Jolanta Tambor, dyrektorka Szkoły Języka i Kultury Polskiej Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, przewodnicząca Rady Języka Śląskiego.

W tym odcinku Kasia Michałowska gości na stacji niezwykłego pasjonata – Krzysztofa Majdę. To człowiek, który o muzyce wie wszystko. Od uczenia młodych adeptów sztuki wokalnej, przez produkcję piosenek, aż po dyrygowanie amatorskim chórem gospel. Choć jego droga nie była prosta – od fascynacji klawiszowcami z „Disco Relax”, przez naukę gry na saksofonie oraz wygranie konkursów, od którego na przykład zależał los (i klasówka) całej jego klasy w technikum elektronicznym, aż po pracę, by realizować swoje marzenia w dorosłym życiu. Krzysztof Majda opowiada o zdawałoby się prostej ścieżce kariery. Zawsze kochał muzykę i poszedł całym sercem w jej kierunku. Jednak to nie jest tak, że jak trafisz na coś swojego, to idziesz prostą ścieżką. Droga Krzysztofa jest pełna pracy na rzecz jego marzeń. Obecnie Krzysztof jest zaangażowany w wiele projektów - pisze muzykę, produkuje, aranżuje, gra, tworzy zespoły, ale również jest mężem i tatą. Posłuchaj tego odcinka, bo jest pełen muzyki, ale też opowieści o muzyce i pracy na rzecz swoich marzeń. Bo ten odcinek to inspirująca opowieść o tym, że warto słuchać swego serca, które może wypełnić pasja, i o tym, jak dobrzy pedagodzy potrafią zmienić kurs naszego życia. Zapraszamy do słuchania! Czego się dowiesz z tego odcinka? • Posłuchasz o wpływie muzyki na emocje i zdrowie • Jak rozwija się pasja muzyczna od ciekawości i przyjemności • O znaczeniu edukacji muzycznej i konkursów • Tradycjach śpiewania w Polsce • Rola nauczycieli i mentorów w muzycznej drodze młodego człowieka • Znaczenie edukacji, nauczycieli i mentorów w muzyce • Przeszkody na drodze do profesjonalnej kariery Możesz wesprzeć mnie, jako twórczynię internetową i postawić mi kawę: https://buycoffee.to/stacjazmiana ZAPRASZAM – SUBSKRYBUJ MÓJ NEWSLETTER: https://substack.com/@kmichalo Rozdziały: 00:00 - Start rozmowy 08:04 - Droga do edukacji muzycznej 10:24 - Wyzwania w karierze 19:46 - Pierwsze konkursy Wokalne 22:55 - Inspiracje i trudności 31:38 - Droga do Akademii Muzycznej 39:03 - Studia i muzyczne wyzwania 41:26 - Trudności po skończeniu Akademii Muzycznej 44:06 - Edukacja i kariera 49:34 - Przyszłość i nowe projekty Krzysztof Majda opowiada jak pracuje na rzecz swoich marzeń.

W zachowanych na terenie Polski ludowych wersjach bajek Czerwony Kapturek… prawie nigdy nie nosi kapturka. Bo to się nie zgadzało z rzeczywistością życia na wsi: przecież nakrycie głowy to była rzecz dla mężatek, a Czerwony Kapturek to młoda dziewczynka. To tylko jeden z wielu przykładów splatania bajkowych wątków, charakterystycznego dla ludowej tradycji opowiadania ustnego. – To jest uroda bajek i folkloru, że występuje wątek czy motyw w wielu wariantach i nie można powiedzieć, że któryś jest niewłaściwy – mówi prof. Violetta Wróblewska, dziekanka Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, specjalistka od folkloru tradycyjnego i współczesnego. W tym odcinku rozmawiamy o polskich bajkach ludowych. 

Poznajcie historię Filtru – aplikacji stworzonej przez Polaka, która dziś stała się liderem w App Store i podbiła serca nie tylko domowych baristów. W odcinku czeka na Was konkurs!Linki:Strona domowaInstagram | X/TwitterNewsletter „Bo czemu nie?”FiltruPartnerzy:- Palarnia kawy HAYB (w odcinku kod -10% na kawy i herbaty!) – współpraca płatna.- Filtru – współpraca płatna.Prowadzący: Krzysztof KołaczMam prośbę: Oceń ten podcast w Apple Podcasts oraz na Spotify. Zostaw tyle gwiazdek, ile uznasz. Twoja opinia ma znaczenie!Zainteresowany współpracą? Pogadajmy! kawa@boczemunie.plSłuchaj, gdzie chcesz: Apple Podcasts | Spotify i przez RSS.Rozdziały:(00:00:25) INTRO(00:00:58) Wstępniak(00:02:29) 10 lat Filtru(00:43:56) Co dalej?

Wiecie, że jasne plamy na Księżycu do wyżyny, najstarsza część Srebrnego Globu? Składają się z anortozytu i uważa się, że są pozostałością po pierwotnej skorupie Księżyca. Ciemniejsze plamy to wielkie kratery wypełnione o wiele młodszymi skałami bazaltowymi, są pozostałością po uderzeniach innych ciał kosmicznych. Co ciekawe, po niewidocznej stronie Księżyca ciemnych, bazaltowych plam jest bardzo mało. A niewidoczna jest dlatego, że Księżyc obraca się w taki sposób, że zawsze zwrócony jest „plamistą” stroną ku Ziemi (ale to nie znaczy, że jest wiecznie „ciemna”, jak się czasem o niej mówi). Księżyc jest głównym bohaterem odcinka nr 294!***

✨⚠️REKRUTACJA DO LAMU – TRZY, CZTERY: START!

W klasach integracyjnych relacje rówieśnicze stają się szczególną przestrzenią do budowania tożsamości. Spotykają się tam uczniowie o odmiennych potrzebach, temperamencie, doświadczeniach czy sposobie reagowania na bodźce.

– W księgach metrykalnych widać taki ruch ludzki, że to jest nie do ogarnięcia – mówi w Radiu Naukowym prof. Mateusz Wyżga, historyk z Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej, autor m. in. wydanej niedawno książki „Polska sarmacka. Historia zwykłych ludzi”. I właśnie tę historię zwykłych chłopów, mieszczan i niezbyt bogatej szlachty – staramy się opowiedzieć w odcinku nr 291.***

Są budulcem naszych komórek i to nie tylko mięśniowych. Umożliwiają przeprowadzanie reakcji, które są dla nas niezbędne do życia (na przykład przemiana materii, uruchamiana przez enzymy). Wskazują układowi odpornościowemu, z jakim elementem ma walczyć. Niektóre przekazują sygnały z jednych tkanek do drugich, np. hormony takie jak insulina. Inne „dyktują” komórkom naszego ciała, które geny powinny uruchomić i skopiować. A jeśli funkcjonują błędnie, to komórki nie mogą dobrze pracować i chorujemy lub nawet umieramy. – Nasz organizm jest w dużej mierze maszyną opartą o białko – mówi dr Takao Ishikawa, prodziekan Wydziału Biologii Uniwersytety Warszawskiego. Znacie go już z odcinka nr 269 o komórce. W tym odcinku rozmawiamy o białkach, niesamowicie wszechstronnych narzędziach życia. Podstawowym budulcem białek są aminokwasy. Są to związki chemiczne z centralnym atomem węgla i dodatkową tzw. grupą boczną. Niektóre nasz organizm syntetyzuje sam, inne musimy pobierać z pożywienia (zjedzone przez nas białko rozkłada się w żołądku na aminokwasy, które wchłaniamy potem do własnych komórek). Wszystkie białka w ludzkim organizmie są zbudowane z różnych zestawów tych samych 20 rodzajów aminokwasów, których cząsteczki łączą się w większe całości, czyli polipeptydy. – Białko to jest polipeptyd, który się sfałdował, to znaczy ma w miarę stabilną strukturę trójwymiarową i pełni jakąś w związku z tym funkcję biologiczną – wyjaśnia biolog.Każda komórka w naszym ciele ma do dyspozycji wszystkich 20 aminokwasów, znajdują się w płynie komórkowym. To, jakie z nich zostanie wykorzystane zależy również od białka: aminoacylo-tRNA. Każda kombinacja aminokwasów przybiera swój unikalny trójwymiarowy kształt, który pozwala jej wypełniać konkretne funkcje: od ogromnej tytyny po malutką insulinę. Niesamowity popis ewolucji!W odcinku usłyszycie też o naszym pomyśle na park białek (zaklepujemy!), o aminokwasach w kosmosie i o białkach, które wyłamują się z reguł (na przykład o prionach, które mogą tworzyć dwie różne struktury) oraz o tym dlaczego, kiedy dzieci bardzo długo jedzą zupę, to w istocie mogą przeprowadzać naukowe rozumowanie. 

W tym odcinku podcastu MIT Sloan Management Review Polska gościem Pawła Kubisiaka jest dr Agnieszka Bolikowska – neofilolożka, kulturoznawczyni i autorka metody "Sześciu Otwarć". Rozmawiamy o tym, jak skutecznie uczyć się w świecie pełnym zmienności, AI i cyfrowego hałasu. Dowiesz się, dlaczego perfekcjonizm hamuje Twój rozwój, czym jest "slow learning" i dlaczego znajomość języka czy nowej technologii na poziomie 60% może być Twoim największym atutem biznesowym.

Gościem najnowszej Melliny jest Omenaa Mensah wraz z córką Vanessą. Bizneswoman nie kryła dumy z córki, która obecnie studiuje medycynę. Wszystko osiągnęła ciężką pracą, a znane nazwisko bywało, że bardziej przeszkadzało niż pomagało. W rozmowie musiał pojawić się wątek Afryki, z którą związany jest też Marcin Meller. Omenaa Mensah i jej fundacja przede wszystkim działają na rzecz wsparcia edukacji w Afryce, ale nie tylko, bo wspiera też najbardziej potrzebujące dzieci w Polsce. Sama Omenaa opowiada też, jak wyglądało jej dzieciństwo w Polsce i zderza to z wychowaniem swojej córki. Jak pod względem tolerancji zmienił się nasz kraj? O tym dzisiaj w Mellinie.

– Neutrina są naturalnym oknem do nowej fizyki – mówi w Radiu Naukowym dr hab. Sebastian Trojanowski, fizyk teoretyk związany z Narodowym Centrum Badań Jądrowych oraz Astrocent (CAMK PAN). To już brzmi dobrze, a kiedy dodamy do tego ciemną materię, robi się ekscytująco! Zdaniem gościa odcinka, to właśnie zmagania ze zrozumieniem natury neutrin i ciemnej materii sprawiają, że pojawia się potrzeba „wyjścia poza to, co już wiemy na temat cząstek mikroświata”. – Prawdopodobnie wyjaśnienie tych zagadek będzie się wiązało z wprowadzeniem nowych cząstek i nowych sił między nimi – dodaje fizyk.***Słuchasz nas regularnie? Wpapdnij na https://patronite.pl/radionaukoweNasze wydawnictwo: https://wydawnictworn.pl/ *** W odcinku krążymy właśnie wokół tych dwóch zagadnień. Zaczynamy od opowieści o dotychczasowych efektach eksperymentu FASER przy Wielkim Zderzaczu Hadronów w CERN. Dr hab. Trojanowski jest jednym z jego pomysłodawców, a o FASER rozmawialiśmy w RN już w 2022 roku (odcinek nr 104). – Były dwa cele eksperymentu. Jeden dotyczył poszukiwań nawet nie tyle ciemnej materii, co cząstek, które mogą pełnić rolę mediatora pomiędzy nami a ciemnym sektorem – opowiada fizyk. Te poszukiwania trwają, na razie wynik jest negatywny, czyli FASER już zdołał wykluczyć część scenariuszy. Drugi aspekt działania FASER-a związany był z neutrinami. Są widoki na to, że dzięki eksperymentowi uda się zaobserwować po raz pierwszy oddzielnie neutrina i antyneutrina taonowe. Byłoby to uzupełnienie wiedzy o swoistej „tablicy Mendelejewa” cząstek elementarnych.A ciemna materia? Fizyk uważa, że najbardziej obiecujące są obserwacje kosmologiczne. – To jest trop, którym należy iść, żeby spróbować lepiej zrozumieć naturę ciemnej materii – ocenia. Być może w ciągu dekady okaże się, że to, jak rozumiemy ewolucję Wszechświata nie będzie przystawało do obserwacji. – Wtedy powiemy: mamy dane, potrzebujemy Nielsa Bohra kosmologii, który powie, jak je odpowiednio zinterpretować – snuje wizję. W odcinku dowiecie się też, czym jest „ciemny foton” (o ile istnieje), czy anihilacja jest smutna (moim zdaniem bardzo), jak wygląda praca fizyka-teoretyka, co tak naprawdę doświadczalnicy „przynoszą na biurko”. Solidny, ale jednocześnie lekki odcinek. Gorąco polecam!   ***Dr hab. Sebastian Trojanowski to fizyk teoretyk, który w swojej pracy próbuje „dotknąć” niewidzialnych fundamentów rzeczywistości. Działa na styku fizyki cząstek elementarnych, kosmologii i astrofizyki, szukając odpowiedzi na pytania o naturę ciemnego sektora Wszechświata. Związany zawodowo z Narodowym Centrum Badań Jądrowych oraz centrum badawczym Astrocent (CAMK PAN). Jest jednym z czterech inicjatorów eksperymentu FASER przy Wielkim Zderzaczu Hadronów w CERN. To dzięki tej wizji po raz pierwszy w historii udało się zaobserwować neutrina w zderzaczu wysokoenergetycznym. Doświadczenie zdobywał w prestiżowych ośrodkach w USA (UC Irvine) i Wielkiej Brytanii (University of Sheffield). Laureat Nagrody Naukowej „Polityki” oraz międzynarodowego wyróżnienia Frontiers of Science Award (2025), obecnie kieruje grantem SONATA BIS.  

Jak wygladał dzieciństwo i edukacja niezwykłego kadeta Szkoły Rycerskiej, którego koledzy przezywają „Szwedem”?Co robi ten młody szlachcic z Polesia, gdy wraca z Paryża jako najlepiej wykształcony inżynier wojskowy w kraju… który nie potrzebuje już inżynierów wojskowych?Co robi, gdy zakochuje się w córce magnata, który jest jego pracodawcą?I co jej ojciec-hetman mówi mu prosto w oczy, gdy poprosi ją o rękę?Posłuchaj pierwszej części historii człowieka, który zdobywał edukację pomimo zakazu. I który zapłacił za miłość cenę, jakiej nie przewidział.Wesprzyj mój podcast: Będę wdzięczny za postawienie mi kawy → suppi.pl/lepiejteraz Zostań Mecenasem odcinka→ patronite.pl/podcastlepiejterazŹRÓDŁA ODCINKA:Alex Storożynski, „Kościuszko, Książę chłopów”  (2018)Tadeusz Korzon, Kościuszko: Biografia z dokumentów wysnuta (1894)Monica Gardner, Kościuszko: A Biography (1920, Project Gutenberg)Miecisław Haiman, Kościuszko, Leader and Exile (1946)Kamil Janicki, Pańszczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwaAleksander Świętochowski, Historia chłopów polskichWilliam Coxe, Travels in Poland, Russia, Sweden and DenmarkStanisław Staszic, Przestrogi dla Polski (1790)Tadeusz Kościuszko, Memoriał z 1814 r. (rękopis odkryty przez E. Humeniuka, wyd. Kwartalnik Historyczny 1965; tłum. polskie: racjonalista.pl)Ignacy Krasicki, Monachomachia (1778)Hugo Kołłątaj – materiały dot. reformy UJ i KENJędrzej Kitowicz, Opis obyczajów za panowania Augusta III (rozdziały o duchowieństwie, literat.ug.edu.pl)Łukasz Kurdybacha, Kuria rzymska wobec Komisji Edukacji Narodowej w latach 1773- 1783 (1949)Stanisław Staszic, Uwagi nad życiem Jana Zamoyskiego (1787)en-academic.com – artykuł biograficznypolishhistory.pl – wywiad ze StorożynskimMuzeum Narodowe w Krakowie – wystawa „Tadeusz Kościuszko: Dobry i waleczny, lecz nieszczęśliwy”Persée.fr – materiały o Jean-Rodolphe Perronetjournals.openedition.org/artefact/369 – program École Royale du Génie w MézièresBritannica – Gaspard Monge, Pierwszy rozbiórdzieje.pl – prof. Piotr Ugniewski (UW), prof. Tadeusz Cegielski (budżet Szkoły Rycerskiej)KorespondencjaFounders Online, National Archives USA – Jefferson-KościuszkoGardner 1920 (Czartoryski do Franklina, 1778)Cytaty źródłowe:„Gruchanie kochanków trwać mogło około pięciu miesięcy…” – Tadeusz Korzon, Kościuszko„Polscy chłopi mają wygląd dziki…” – William Coxe, Travels in Poland„Pięć części narodu polskiego…” – Stanisław Staszic, Przestrogi dla Polski„Synogarlice nie dla wróbli…” – potwierdzenie: prof. P. Ugniewski, dzieje.pl„Obalał tyranów, zakładał republiki…” – Kościuszko o Timoleonie (Storożynski)„Nie można mieć nadziei, że zmienią swoje postępowanie…” – Kościuszko, Memoriał 1814, tłum. pol. racjonalista.pl„Duchowieństwo, które łakomstwem skażone…” – Stanisław Staszic, Uwagi nad życiem Jana Zamoyskiego

Komórki nowotworowe to nie byty obce, ale nasze własne, tyle że zbuntowane.  Zamiast współpracować, odmawiają „honorowej” samodestrukcji (apoptozy), ignorują sygnały z otoczenia i dzielą się wtedy, kiedy nie powinny. – Komórka rakowa jest w sobie zakochana do tego stopnia, że interesuje ją tylko to, żeby siebie powielać – porównuje prof. Kinga Kamieniarz-Gdula z Centrum Zaawansowanych Technologii i Wydziału Biologii UAM w Poznaniu, z którą rozmawiam w najnowszym odcinku. Zdrowe komórki mają fizjologiczny limit podziałów. Po jego przekroczeniu przestają to robić lub umierają. – Natomiast komórki nowotworowe potrafią wyzerować ten licznik i stać się nieśmiertelne. Robią to często przez aktywację enzymu, który nazywa się telomeraza – wyjaśnia uczona. Takie komórki potrafią tworzyć własną sieć naczyń krwionośnych, omijają mechanizmy naprawy DNA i obronę immunologiczną.Słowem: są niezwykle trudnym przeciwnikiem. Mało kto jednak wie, że nowotwory powstają w nas bardzo często – organizm codziennie produkuje tysiące komórek z potencjalnie groźnymi mutacjami – ale zazwyczaj sobie z nimi radzi. Wchodzą do akcji „policjanci” układu odpornościowego, mechanizmy naprawy DNA. W rozmowie porządkujemy współczesne metody leczenia: od wciąż niezwykle skutecznej chirurgii, przez klasyczną chemioterapię i radioterapię, po nowsze terapie celowane oraz immunoterapię – w tym „żywy lek” CAR-T. Niedawno odkryto, że piętą Achillesową komórek rakowych jest końcowy etap przepisywania informacji genetycznej z genu (cząsteczki DNA) na RNA. Większość ludzkich genów ma kilka alternatywnych końców, a wybór tego właściwego może wpływać na końcowy produkt, czyli białko. Aby wykorzystać tę wiedzę w potencjalnej terapii przeciwnowotworowej, prof. Kinga Kamieniarz-Gdula wraz z dr Martyną Plens-Gałąską opracowały innowacyjną metodę do poszukiwań nowych leków, które kierują wyborem, gdzie kończy się gen. Uczone będą kontynuowały nowatorskie badania, m.in. dzięki kolejnemu grantowi ERC uzyskanemu przez prof. Kamieniarz-Gdulę, tym razem Proof of Concept, pozyskanemu na projekt “Biologia molekularna w terapii przeciwnowotworowej – poszukiwania nowych leków, które kierują wyborem, gdzie kończy się gen”. W zespole pracują wspólnie z dr Agatą Stępień.W odcinku usłyszycie też dlaczego sen, ruch, unikanie kancerogenów oraz ogólnie zdrowy styl życia naprawdę mają znaczenie – bo wspierają właśnie te ciche, codzienne interwencje naszego organizmu. Poznacie barwne metafory mechanizmów stojących za genetyką, opowieść o tym, jak to jest wrócić z Oxfrodu nad Wisłę, a także pochwałę badań podstawowych. Polecamy!W opisie wykorzystaliśmy fragmenty informacji prasowej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza. 

Słuchasz nas regularnie? Zajrzyj na https://patronite.pl/radionaukoweNasze wydawnictwo: https://wydawnictworn.pl/ ***Ludzie paleolityczni w pewnym „momencie” zaczęli czuć potrzebę tworzenia sztuki naskalnej: malowideł, rytów. Takie dzieła zaczęły pojawiać się mniej więcej w tym samym czasie (najstarsze wydatowane z dużą pewnością mają około 30-40 000 lat) na właściwie wszystkich zamieszkałych przez ludzi kontynentach. Zwróćcie uwagę, że to sporo później niż samo pojawienie się człowieka rozumnego. To może oznaczać, że musieliśmy do tego niejako dojrzeć. – Jest to fenomen wynikający z jakichś rosnących naszych chyba zdolności. Być może (…) ewolucja na poziomie biologicznym gdzieś również tutaj odgrywa rolę – mówi prof. Andrzej Rozwadowski, archeolog z Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu. W odcinku rozmawiamy o sztuce naskalnej, która jest fenomenem globalnym, długotrwałym, który jeszcze się nie zakończył!Sztuka naskalna w powszechnym rozumieniu to malowidła jaskiniowe, ale to duże uproszczenie. Wiele odkrytych dzieł jest wręcz trójwymiarowych: ich twórcy często wykorzystywali w tym celu naturalne nierówności i załomy skalnych ścian. Do tego dochodzą ryty oraz wiele sztuki paleolitycznej na terenach otwartych. Jaskinie wydają się jednak mieć szczególne znaczenie. Ludzie paleolityczni nie mieszkali w nich, najwyżej obozowali w przedsionkach jaskiń. Naukowcy przypuszczają, że wchodzenie w głąb jaskini mogło mieć znaczenie mistyczne, duchowe, symbolizować wkraczanie w inny, niewidzialny świat. W tej interpretacji sztuka naskalna służyła komunikacji ze światem nadprzyrodzonym.Za tą hipotezą przemawiałby fakt, że niewiele znaleziono sztuki przedstawiającej najważniejszy z punktu widzenia ludzi element zwykłego świata, czyli nas samych. Szczególnie widać to w znaleziskach z terenu Europy. – Wizerunków postaci ludzkich jest kilka procent, to są bardzo nieliczne znaleziska i obiekty – opowiada archeolog. Zdecydowanie dominują wizerunki zwierząt. Co ciekawe, wcale nie tak często w sytuacji polowania. Zdarzają się też postaci łączące cechy ludzkie i zwierzęce oraz dużo elementów abstrakcyjnych, geometrycznych. Z kolei w znaleziskach afrykańskich i australijskich dużo więcej jest elementów roślinnych.W odcinku usłyszycie, dlaczego odkrywcę jaskini ujawnionej jako pierwsza (Altamira w północnej Hiszpanii) uznano za oszusta i fałszerza, jak się ustala wiek takich znalezisk, czym się charakteryzuje twórczość afrykańskich ludów San, czym są australijskie Wandjina i jaki związek ma pryskanie barwnikiem z ust z transowymi wizjami.Profesor zachęca też do zwiedzania dostępnych jaskiń (w samej Europie mamy ich ponad 300). – Naprawdę warto pojechać w takie miejsca i samemu to zobaczyć. Żadna książka, żaden film nie odda tego – podkreśla. Gorąco polecam! Odcinek powstał podczas XVI podróży Radia Naukowego do Poznania. Podróże są możliwe dzięki społeczności Patronek i Patronów, wspierających nas na patronite.pl/radionaukowe  

Na radionaukowe.pl dostępna trankrypcja*** Są takie zwierzęta, które nie mają zewnętrznych organów rozrodczych, ale rozmnażają się na potęgę i płodzą tysiące potomków. Żyją na lądzie, ale muszą wracać do wody, żeby doszło do przedłużenia gatunku. Nie mają sierści ani piór, żeby się ogrzać, a jednak żyją w różnych strefach klimatycznych, nawet w Norwegii i na Syberii. A do tego są bardzo stare, wyewoluowały około 350 milionów lat temu. W Polsce mamy ich 19 gatunków: salamandrę, 4 traszki, 2 kumaki, grzebiuszkę, 3 ropuchy, 2 rzekotki oraz 6 żab. Mowa oczywiście o płazach, a opowiada o nich dr inż. Mikołaj Kaczmarski, herpetolog z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu. Niektóre umiejętności płazów wprawiają w zdumienie. W Ameryce Północnej żyje gatunek żaby, która potrafi dosłownie zamarznąć, hibernować w bryle lodu, i zwyczajnie się wybudzić, kiedy lód stopnieje. Pewien azjatycki gatunek zaskrońca potrafi przyswoić sobie toksynę z pożartej ropuchy i użyć jej do zaatakowania następnej ofiary. Niezwykły jest też sposób, w jaki przeobrażają się płazy (bezogonowe. Ze złożonych jajeczek, czyli skrzeku, wykluwają się kijanki, larwy kompletnie niepodobne do dorosłych osobników. Oddychają skrzelami, żyją wyłącznie w wodzie, mają ogon i generalnie wyglądają i żyją podobnie do ryb. Z czasem „rybie” cechy zanikają, wykształcają się kończyny i mała żabka czy grzebiuszka wychodzi na ląd, by prowadzić dorosłe życie.Płazy pełnią ważną rolę w środowisku. Jako drapieżniki regulują populację owadów, w tym tych, których pełno na wilgotnych obszarach, a sprawiają nam, ludziom, spore kłopoty, jak komary czy meszki. – Problem płazów jest taki, że to są zwierzęta, które żeby dobrze funkcjonować w środowisku, muszą być pospolite, powszechne – wyjaśnia herpetolog. A niestety jest im coraz trudniej. Osuszamy potrzebne im tereny podmokłe, budujemy drogi i miasta na szlakach ich wędrówek godowych. ***Słuchasz nas regularnie? Zajrzyj na https://patronite.pl/radionaukoweNasze wydawnictwo: https://wydawnictworn.pl/ ***Wszystkie płazy są w Polsce pod ochroną. Organy ochrony środowiska mają obowiązek interweniować, jeśli coś im grozi. Co na przykład w sytuacji, gdy ropuchy przechodzą przez jezdnię do zbiornika z wodą i masowo giną pod kołami? Właściciel drogi powinien zbudować pod nią odpowiedni przepust albo zastosować szybsze, doraźne rozwiązanie. – Godzimy się na zamknięcie drogi, kiedy jest remont. Zamknięcie drogi, kiedy migrują ropuchy, wydaje się też być czymś, na co możemy sobie pozwolić – zauważa dr Kaczmarski. W końcu migrują tylko raz w roku, żeby się rozmnożyć. W odcinku usłyszycie też, czym jest kurczak górski, dlaczego upodobania kulinarne za granicą doprowadziły do załamania populacji żaby zielonej w Polsce i jak duży może być największy żyjący płaz na świecie.Odcinek powstał podczas XVI podróży Radia Naukowego do Poznania. Podróże są możliwe dzięki wspierającej nas społeczności Patronek i Patronów.Miniatura - zdjęcie żaby wodnej: Clément Bardot, Wikimedia Commons https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Grenouille_verte_(Pelophylax_kl._esculentus).jpgZobaczcie, jakie piękne dźwięki wydają polskie płazy! https://www.youtube.com/watch?v=ii8Db0nwXHQhttps://www.youtube.com/watch?v=Pi-DyBSejac

Kiedy ostatnio jedliście proso? Jeśli dopiero musieliście wyszukać, gdzie kupić to zboże, to mamy dla was złą wiadomość: nie odżywiacie się jak wcześni Słowianie. W badaniach archeologicznych porównano resztki naczyń z kultur słowiańskich i germańskich. Pozostałe w nich resztki jedzenia znacznie się od siebie różniły. – Ich dieta bazowała głównie na prosie i na takich zapewne papkach, bo tam też jest kwestia mleka i nawet miodu – opowiada prof. Marcin Wołoszyn, archeolog z Uniwersytetu Rzeszowskiego oraz Instytutu Historii i Kultury Europy Wschodniej im. Leibniza w Lipsku. Profesor jest członkiem międzynarodowego zespołu badaczy HistoGenes, który łączy metody archeologiczne, historyczne i antropologiczne z genetyką i bada historię populacji zamieszkujących Europę od V do IX wieku.***Słuchasz nas regularnie? Może spodoba Ci się któryś z progów wsparcia :) Zajrzyj na https://patronite.pl/radionaukoweNasze wydawnictwo: https://wydawnictworn.pl/ ***Oczywiście to, co nas w tym projekcie interesuje najbardziej, to perspektywa zyskania nowych informacji na temat genezy Słowian. Są dwie główne teorie na ten temat: zamieszkiwaliśmy te ziemie od dawna (tylko nazwa Słowianie została nam nadana przez historyków rzymskich lub bizantyńskich) lub że dotarliśmy na te tereny ze wschodu w ramach wielkiej wędrówki ludów. Brakuje nam danych, by jednoznacznie którąś z teorii jednoznacznie odrzucić. Słowianie nie mieli własnego piśmiennictwa, pozostawili po sobie niewiele kultury materialnej, a w dodatku najczęściej palili ciała swoich zmarłych, co znacząco utrudnia badania genetyczne. Jedną kwestię profesor stawia jasno. – Oczywiście, że nie ma czegoś takiego jak gen słowiański – mówi. Ale badania genetyczne mogą dawać argumenty w sporze. I tak, wyniki projektu HistoGenes dostarczyły argumentów na rzecz tej teorii, że Słowianie to ludność napływowa. – Z tych badań wynika jednak, że pewna różnica jest między tą ludnością słowiańską a ludnością, która tutaj żyła (…) To by sugerowało, że (…) Europa słowiańska powstała nie w wyniku tylko transformacji, przekształceń tej ludności, która tu mieszkała wcześniej, tylko tym elementem bardzo ważnym był napływ ludności ze wschodu – opowiada archeolog. Czy to kończy spór? Niekoniecznie – o czym też rozmawiamy. W odcinku usłyszycie też, po co w ogóle roztrząsać kwestie, które nie są rozwiązywalne (poza tym, żeby nie zostawiać pola do popisu pseudonauce), jakie metody i znaleziska dały nam nowe informacje i co znaczy ulubione niemieckie słowo profesora: jein.***https://www.histogenes.org/https://www.nature.com/articles/s41586-025-09437-6https://archeologia.com.pl/zagadka-pochodzenia-slowian-rozwiazana-genetyka-wskazuje-na-wedrowke-ludow/

Człowiek, który długofalowo czuje się samotny, będzie odczuwał negatywne skutki również fizycznie. Naukowcy potwierdzają, że dotyczy to nie tylko osób w obiektywnej izolacji społecznej (np. osób starszych, z ograniczoną mobilnością, bez stałego towarzystwa innych ludzi), ale też tego, co kojarzymy z samotnością w tłumie: mimo wielu relacji, ale nie na satysfakcjonującym poziomie. – Samotność nie jest tylko takim stanem, który objawia się w subiektywnej sferze psychicznej, tylko leży na styku dwóch obiektywnych sfer. Jedną jest świat społeczny, gdzie stykamy się z innymi ludźmi. Drugą są obiektywne, mierzalne procesy biologiczne – tłumaczy prof. Łukasz Okruszek, kierownik Pracowni Neuronauki Społecznej Instytutu Psychologii PAN. Zajmuje się badaniem wpływu samotności na mózg i szerzej pojęte zdrowie. O tym właśnie rozmawiamy w odcinku nr 284.Według badań statystycznych CBOS trwałe poczucie samotności deklaruje ok. 8% Polaków. Nieco większe, ok. 10%, jest w grupie osób najstarszych. Najwyższy odsetek, bo 13%, deklarują osoby najmłodsze.Oczywiście ważnym czynnikiem są tu media społecznościowe, które zupełnie zmieniają sposób, w jaki wchodzimy w relacje, ale problem jest o wiele bardziej skomplikowany. Wzrost poczucia samotności wiąże się też ze zmianami na rynku pracy, ze zmianą struktur społecznych czy z niektórymi zmianami w życiu osobistym. – Duże współczynniki samotności obserwuje się u młodych rodziców – wskazuje prof. Okruszek.* * *Słuchasz nas regularnie? Może spodoba Ci się któryś z progów wsparcia :) Zajrzyj na https://patronite.pl/radionaukoweNasze wydawnictwo: https://wydawnictworn.pl/ * * *Zespół prof. Okruszka łączy badania psychologiczne (subiektywne deklaracje badanych w kwestionariuszach itp.) z badaniem mózgu. – Wsadzamy ich do skanera albo podłączamy do EEG, żeby monitorować aktywność mózgu w trakcie wykonywania jakichś zadań – opowiada. Z badań wynika przede wszystkim to, że osoby o długotrwałym poczuciu samotności mają skłonność do negatywnego interpretowania zachowań innych ludzi (nie pomaga również to, że sporo naszego życia społecznego odbywa się online).To się przekłada na szersze zjawiska społeczne. – Samotność produkuje w nas coś, co określamy mianem „skoncentrowanego na sobie zgorzknienia”. I czyni ona nas niezdolnymi do wspólnego działania dla większego dobra kolektywnego. W odcinku usłyszycie też, jak psychologowie podważają badania, które od dawna wydawały się nienaruszalne, czy interakcje społeczne z AI to dobry pomysł i jak to jest z tym podziałem mózgu na gadzi, ssaczy i ludzki. Gorąco polecam – to ważny społecznie temat.